هاوڵاتی

سه‌رۆکى لیژنه‌ى لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ ساخته‌کارییه‌کانى هه‌ڵبژاردن: لەسەدا ٩ی هاوڵاتیان دەنگیان داوە

سازدانى: ئارا ئیبراهیم عادل نورى، سه‌رۆکى لیژنه‌ى لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ ساخته‌کارییه‌کانى هه‌ڵبژاردنى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق ئه‌وه‌ ئاشکرا ده‌کات که‌ ته‌نها له‌سه‌دا 9ى هاوڵاتیانى عێراق به‌گشتى به‌شدارى هه‌ڵبژاردنه‌کانیان کردووه‌ و له‌ چه‌ند شوێنێک ساخته‌کارى به‌رێژه‌ى له‌سه‌دا 80 بووه‌. عادل نورى، که‌ هاوکات ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراقه‌، له‌م چاوپێکه‌وتنه‌دا له‌گه‌ڵ ‌هاوڵاتی، ده‌ڵێت» ته‌نها له‌سه‌دا پێنجى ساخته‌کارییه‌کان چاوپۆشى لێ ده‌کرێت هه‌رچه‌نده‌ ده‌سوتێنرێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر رێژه‌ى ساخته‌کارییه‌کان زیاتر له‌ له‌سه‌دا 10 بێت ئه‌وکات هیچ مانایه‌ک بۆ هه‌ڵبژاردن نامێنێته‌وه‌و هه‌ڵبژاردنه‌کان هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه» هاوکات، باس له‌وه‌شده‌کات که‌ ئه‌و کۆبونه‌وه‌یهى بڕیاره‌ حه‌یده‌ر عه‌بادى، سه‌رۆک وه‌زیرانى عێراق له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان ئه‌نجامى بدات بۆ ده‌ربازبوونه‌ له‌م دۆخه‌ى ئێستا، به‌ڵام کارناکاته‌ سه‌ر رێڕه‌وى یاسایى هه‌ژماردنه‌وه‌ى ده‌نگه‌کان.   هاوڵاتی: هه‌ژمارکرنه‌وه‌ى ده‌نگه‌کانى هه‌ڵبژاردنى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران که‌ى ده‌ستپێده‌کات؟ عادل نورى: له‌یه‌که‌م ڕۆژى دواى پشووى جه‌ژن یا ئه‌مڕۆ که‌ چوارشه‌ممه‌یه‌ یان سبه‌ى پێنجشه‌ممه‌ ده‌ستپێده‌کات به‌ چاودێرى نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان و نوێنه‌رى سه‌رجه‌م لایه‌نه‌ سیاسییه‌کانى به‌شدار له‌هه‌ڵبژاردنه‌کاندا، هیوادارین به‌شێوه‌یه‌کى نه‌زاهه‌ت و شه‌فافییه‌ت بێت و ماوه‌ى 10 رۆژ تا دوو هه‌فته‌ ده‌خایه‌نێت. ‌هاوڵاتی: ئالیه‌تى هه‌ژماردنه‌وه‌که‌ چۆن ده‌بێت، ئایا سه‌رجه‌م چاودێرى لایه‌نه‌کان له‌هه‌ڵبژارندا له‌وێ ئاماده‌ ده‌بن؟ عادل نورى: هه‌ر هه‌مان ئالیه‌ته‌ هه‌موو لایه‌نه‌کان نوێنه‌ره‌کان ده‌چنه‌وه‌ سه‌ر سندوقه‌کانى هه‌ڵبژاردن، له‌ پارێزگاکان به‌ده‌ست هه‌ژمار ده‌کرێته‌وه‌ و دواتریش له‌به‌غدا. هه‌رچى کرابێت ده‌توانرێت ئاشکرا بکرێت. خۆم له‌گه‌ڵ تیمى پسپۆران و به‌رپرسى نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان گفتوگۆى زۆرم کردووه‌ هه‌رچى رێکارى گزیکارى و ته‌زویرات هه‌یه‌ که‌شف ده‌کرێت، ئیتر سندوق ده‌شکێنن و ئاوى تێدەده‌که‌ن و ده‌یسوتێنن، کێشه‌ نییه‌ و هه‌موو داتاکانمان له‌لایه‌، ئێمه‌ ده‌زانین چه‌نده‌ ته‌زویرات کراوه‌، به‌ڵام با چاوه‌ڕێى هه‌ژمارکردنه‌وه‌ به‌ده‌ست بین. ‌هاوڵاتی: حه‌یده‌ر عه‌بادى داواى کردبوو کۆبونه‌وه‌ى لایه‌نه‌کان بکرێت، ئایا کاریگه‌رى له‌سه‌ر رێڕه‌وى یاسایى هه‌ژماردنه‌وه‌ى ده‌نگه‌کان و ساخته‌کارییه‌کان ده‌بێت؟ عادل نورى: عه‌بادى زۆر تونده‌ و دژى ساخته‌کارییه‌کانى هه‌ڵبژاردنه‌  و بۆ خۆم هه‌ماهه‌نگیم له‌گه‌ڵیدا هه‌یه‌ له‌سه‌ر ساخته‌کارییه‌کانى هه‌ڵبژاردنه‌کان، ئه‌و دانپیانانه‌ى  که‌ کۆگاى ده‌نگه‌کانیان له‌ ڕه‌سافه‌ سوتاند خۆتان ده‌زانن چومه‌ شوێنى رووداوه‌که‌، ئیحتماله‌ کۆمه‌ڵێک به‌ڵگه‌ و دیکۆمێنت له‌و کۆبونه‌وه‌یه‌ پیشانى لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان بدات، یان به‌ره‌و ئه‌وه‌ بڕوات ئایا چى بکرێت بۆ ئه‌وه‌ى عێراق له‌م دۆخه‌ ده‌ربازى بێت چ ده‌رفه‌تێک هه‌یه‌ و کۆبونه‌وه‌که‌ زیاتر راوێژکارى ده‌بێت، عه‌بادى سه‌رۆک وه‌زیرانى عێراقه‌ ده‌یه‌وێت راى لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان بزانێت که‌ به‌رپرسیارێتیان له‌سه‌ر شانه‌. دڵنیابن له‌وه‌ى به‌ هیچ جۆرێک نه‌ عه‌بادى و نه‌غه‌یرى عه‌بادى ناتوانێت شتێک بڵێ که‌ یاسا شکێن بێت، تازه‌ ژماردنه‌وه‌ى له‌سه‌دا سه‌دى ده‌نگه‌کان بووه‌ به‌ یاسا له‌بڕیار ده‌رچووه‌ و هیچ که‌سێک ناتوانێت لێ لایدات. واتا ئه‌گه‌ر ئه‌گه‌ر کۆبونه‌وه‌ى لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان له‌ژێر چه‌ترى ئه‌م یاسایه‌ بێت هیچ کێشه‌ى نییه‌، ئه‌گه‌ر بۆ به‌تاڵکردنه‌و  بۆ خۆدزینه‌وه‌ى ئه‌م یاسایه‌ بێت ئه‌وا قه‌زا و دادگاى فیدراڵى و ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانیش هیچ مه‌جال ناده‌ن. ‌هاوڵاتی: ئه‌گه‌ر هه‌ژماردنه‌وه‌ى ده‌نگه‌کان رێژه‌ى ساخته‌کارییه‌کان زۆر به‌رز بێت و بکاته‌ له‌سه‌دا 25  چى ده‌کرێت؟ هه‌ڵبژاردن هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ یا ته‌نها ده‌نگه‌ ساخته‌کان ده‌سوتێنرێت؟ عادل نورى: له‌یاساکه‌دا هیچ ژماره‌یه‌ک دیارى نه‌کراوه‌، به‌ڵام  ئه‌وکات له‌ په‌رله‌مان من وتم ئه‌گه‌ر ته‌زویرات له‌سه‌دا 10 کرابێت ئه‌و کات هه‌ڵبژاردنه‌کان هه‌ڵبوه‌شێته‌وه‌، هیچ ژماره‌یه‌ک دیارى نه‌کرا، ئه‌‌مش به‌ماناى ئه‌وه‌ نایات چاوپۆشى لێ بکرێت، چونکه‌ رێژه‌ى ته‌زویر له‌سه‌دا پێنج بێت له‌ زۆربه‌ى وڵاتان چاوپۆشى لێ ده‌کرێت هه‌رچه‌نده‌ ده‌سوتێنرێت، ئه‌گه‌ر بچێته‌ سه‌رو له‌و ژماره‌یه‌ چاوپۆشى لێ ناکرێت، خۆى هه‌موو عێراق له‌سه‌دا نۆ به‌شدارى هه‌ڵبژاردنه‌کانیان کردووه‌، ئه‌وه‌ى وترا له‌سه‌دا 44 یا له‌سه‌دا بیست و ئه‌وه‌نده‌ هیچى ئه‌سڵى نه‌بووه‌. به‌گشتى له‌سه‌دا نۆ و چه‌ند پۆینتێک و ناگاته‌ له‌سه‌دا 10 به‌شدارى هه‌ڵبژاردنه‌کانى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراقیان کردووه‌، له‌سه‌دا 91ى عێراقییه‌کان باوه‌ڕیان به‌ گۆڕانکاریى و هه‌ڵبژاردن نه‌بووه‌. له‌ سلێمانى و له‌ چه‌ند شوێنێک  له‌سه‌دا 80 ساخته‌کارى کراوه‌ و شوێن هه‌یه‌ له‌سه‌دا 67 و 60 ساخته‌کارى کراوه‌، ئیتر چ مانایه‌ک بۆ هه‌ڵبژاردن ماوه‌ته‌وه‌؟ ئه‌گه‌ر رێژه‌ى ساخته‌کارى چووه‌ سه‌دا 10 و سه‌ره‌وه‌ ئه‌وکات هیچ شه‌رعییه‌تێکى نێوده‌وڵه‌تى نادرێت به‌ هیچ حکومه‌تێک له‌سه‌ر بنه‌ماى ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌. ‌هاوڵاتی: ده‌توانى به‌ روونى راشکاوى پێم بڵێت که‌ ئایا به‌ کردارى ساخته‌کارییه‌کان که‌ کراوه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ و ده‌سوتێنرێت، یان هه‌ڵبژاردنه‌کان به‌گشتى دووباره‌ ده‌کرێته‌وه‌؟ عادل نورى: ئه‌گه‌ر ته‌زویراته‌که‌ جوزئی بێت ئه‌وه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌ و ده‌سوتێنرێت ئه‌و ده‌نگانه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌م ته‌زویراته‌ له‌ شارێک و دوو شارو چوار شار کرابێت ئه‌وا هیچ بایه‌خێک بۆ هه‌ڵبژاردن نامێنێته‌وه‌ و هه‌ڵبژاردن به‌گشتى هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. ‌هاوڵاتی: هه‌ندێ له‌ چاودێرانى سیاسى ده‌ڵێن دادگاى فیدڕالى چاوه‌رێى رێکه‌وتنى لایه‌نه‌ سیاسییه‌کان ده‌کات له‌سه‌ر ده‌رئه‌نجامى هه‌ڵبژاردنه‌کان؟ عادل نورى:دادگاى فیدڕاڵى قانون و ده‌ستور له‌به‌رده‌ستیایه‌تى گوێ به‌ هیچ شتێکى تر نادات، مادام یاسایه‌ک له‌ ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق ده‌رچووه‌ له‌ په‌رله‌مانه‌وه‌ رۆشتۆته‌ بوارى جێبه‌جێ کردنه‌وه‌ هه‌ر له‌ رۆژى ده‌رچونیه‌وه‌ ئه‌نجومه‌نى باڵاى دادوه‌رى عێراق خستیه‌ بوارى جێبه‌جێکردنه‌وه‌، ئێستا ئێمه‌ له‌به‌رده‌م یاسایه‌کى مامه‌ڵه‌ پێکراوداین و ده‌بێت له‌سه‌دا سه‌د هه‌موو لایه‌نى په‌یوه‌ندیدار جێبه‌جێ بکات. ‌هاوڵاتی: به‌پێى یاساکه‌ى په‌رله‌مانى عێراق ده‌نگدانى تایبه‌تى هێزه‌کانى پێشمه‌رگه‌و ناوخۆ که‌ (ده‌نگدانى تایبه‌ت)ه‌، هه‌ڵوه‌شاوه‌ته‌وه‌، له‌کاتێکدا که‌ هێزه‌کانى پێشمه‌رگه‌ له‌ سلێمانى خۆپیشاندانیان کرد، ئایا ئه‌گه‌رى ئه‌وه‌ هه‌یه‌ ئه‌و ده‌نگانه‌ هه‌ژمار بکرێنه‌وه‌ یا یاساکه‌ جێبه‌جێ ده‌کرێت؟ عادل نورى: بیستوومه‌ حیزبه‌کانى ده‌سه‌ڵات هه‌ڕه‌شه‌یان له‌ ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق کردووه،‌ دیار بوو ده‌یانه‌وێت په‌لامارى ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران بده‌ن، ئه‌وه‌ یاسایه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر لایه‌نێک قبوڵی نییه‌ ده‌بێت په‌رله‌مانتاره‌کانیان له‌ په‌رله‌مانه‌وه‌ بێن و گفتوگۆى له‌سه‌ر بکه‌ن ئه‌مه‌ یاسایه‌، ئه‌ندام په‌رله‌مان ده‌بێت له‌ژێر قوبه‌ى په‌رله‌ماندا قسه‌ بکات نه‌ک له‌ تۆڕى کۆمه‌ڵایه‌تى فه‌یسبوک. هه‌رچه‌نده‌ بۆ خۆم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ نییم ده‌نگى ده‌نگدانى تایبه‌ت هه‌ڵوه‌شاوه‌ته‌وه‌، چونکه‌ ده‌نگى زۆربه‌ى هێزه‌کانى ناوخۆ‌و پێشمه‌رگه‌ بۆ هاوپه‌یمانى و گۆڕان و کۆمه‌ڵ و یه‌کگرتوو بووه‌و که‌مێکى ده‌مێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌وانى تر، چونکه‌ به‌ هه‌زاره‌ها پێشمه‌رگه‌ هێزه‌کانى ناوخۆ پێیان وتوون که‌ ده‌نگیان بۆ هاوپه‌یمانى ‌و گۆڕان و ئیسلامییه‌کان داوه‌، ئه‌گه‌ر نه‌گۆڕابێت ئه‌و ده‌نگانه‌  بۆ لایه‌کانى تر، دیاره‌ ئه‌مه‌ هه‌وڵێک بوو له‌لایه‌ن هه‌ردوو پارتى ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ که‌ بسوتێنرێت، چونکه‌ ده‌یانتوانى له‌رێگه‌ى ئه‌ندامانى په‌رله‌مانیانه‌وه‌ داکۆکى بکه‌ن، به‌ڵام پێش ئه‌وه‌  بۆ قسه‌یان نه‌کرد. ‌هاوڵاتی:ئایا براوه‌ و دۆڕاو تا ئێستا له‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا روون نییه‌؟ عادل نورى: شتێک نییه‌ به‌ناوى براوه‌و دۆڕاو، به‌ڵکو شتێک هه‌یه‌ به‌ناوى ده‌نگ دز و ده‌نگ دزراو، چونکه‌ ئه‌وه‌ى ده‌نگ دزه‌ ناڕازییه‌ سندوقه‌کان بکه‌ینه‌وه‌، فه‌رموو بڵێت به‌سه‌ر چاو من دژایه‌تى هه‌ژماردنه‌وه‌ى ده‌نگه‌کان ناکه‌م، ئه‌وه‌تا دژى ده‌ستور‌و یاسا و شه‌رعییه‌ت  چى ده‌که‌ن، چاک ده‌زانن به‌ پاره‌  کۆمسیۆنى گه‌نده‌ڵیان کڕیوه‌ته‌وه‌، خۆیان ده‌زانن چیان کردووه‌. ‌هاوڵاتی: پێتوایه‌ گۆڕانکارى گه‌وره‌ له‌ هاوکێشه‌و ده‌نگ و کورسى لایه‌نه‌کان دروست ببێت؟ عادل نورى:  رێژه‌یه‌کى زۆر باش ده‌نگى راسته‌قینه‌ى لایه‌نه‌کان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌سه‌رتاسه‌رى عێراقدا، و 80 بۆ 85 کورسى قه‌واره‌ سیاسییه‌کان ده‌گۆڕێت. هاوکێشه‌که‌ رێک سه‌راو ژێر ده‌بێته‌وه‌ و ئه‌و لایه‌نانه‌ى خۆیان به‌ براوه‌ ده‌زانن زۆرترین کورسیان هێناوه‌ به‌ تائکید له‌ هه‌ژماردنه‌وه‌ى ده‌نگه‌کاندا به‌ده‌ست هاوکێشه‌که‌ ده‌گۆڕێت و حیزبه‌ سیاسییه‌کان تووشى شۆک ده‌کات. ‌هاوڵاتی: سه‌رۆک کۆمار چ ڕۆڵێکى هه‌بوو له‌م پرسه‌دا؟ عادل نورى: سه‌رۆک کۆمار هیچى پێنه‌کراو هیچیشى پێ ناکرێت، سه‌رۆک کۆمار له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ئه‌کتیڤ نه‌بووه‌ و زۆر گله‌یى و گازنده‌مان لێ کردووه‌ که‌ سه‌رۆک کۆمار بێده‌نگ بووه‌، به‌ڵام له‌م دوایه‌دا به‌رگرى له‌ ته‌زویرو گه‌نده‌ڵه‌کان کرد و ڕۆڵى خراپ بوو شکۆى کورد و سه‌رۆکایه‌تى کۆمار و خۆیشى شکاند.


هاوڵاتی

مه‌رگێکى بێده‌نگ له‌سه‌ر سنوور

داخستنى مه‌رزه‌ لاوه‌کییه‌کان دانیشتوانى ناوچه‌ سنورییه‌کانى ناچارکردووه‌ گیانیان بخه‌نه‌ مه‌ترسییه‌وه‌و تەنها لە ١٨ مانگدا ٨٥ کەسیان بەکۆڵ و بارەوە کوژراون. ‌هاوڵاتی، ئه‌حمه‌د فارس شه‌وێکى سەختی زستانی ساڵی رابردوو، عه‌لی ئه‌تمان به‌ کۆڵه‌ قورسه‌که‌ى پشتییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ چوار هاوڕێی تریدا به‌سه‌ر به‌رزاییه‌کی سنوور لابه‌لا هه‌ڵده‌شاخان، له‌پڕ چوارده‌وریان بوو به‌ ته‌قه‌و له‌ هه‌موو لایه‌که‌وه‌ ئاگر داده‌باری به‌سه‌ریاندا. هیچ ده‌رفه‌تێک بۆ هه‌ڵاتن نه‌ما له‌به‌رده‌میاندا، یه‌کله‌دواى یه‌ک فیشه‌ک به‌ریانکه‌وت و به‌ کۆڵێکى 80 کیلۆیی سه‌رشانیانه‌وه‌ ده‌که‌وتن به‌ده‌مداو له‌ناو خوێنى خۆیاندا ده‌تلانه‌وه‌. عه‌لی ئه‌تمانی ته‌مه‌ن 4٥ ساڵ که‌ خاوه‌نى پێنج مناڵ له‌ ناوچه‌ى سه‌ڵماسی سنووری نێوان پارێزگاى هه‌ولێرو ورمێ که‌وته‌ که‌مینه‌وه‌، وتى «خه‌ریک بوو ئه‌گه‌یشتینه‌وه‌ شوێنی مه‌به‌ست و کۆڵه‌کانمان بگه‌یەنینه ‌جێ و ڕۆژانه‌ی ئه‌و رۆژه‌شمان ده‌ستکه‌وێت، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ به‌هۆی ده‌ستڕیژی گوله‌که‌وه‌ من و سێ له‌هاوڕێیانم برینداربوین و یه‌کێک له‌هاوڕێیانیشم گیانی له‌ده‌ستدا که‌ هەرگیز له‌یادم ناچێت». ئه‌وانه‌ى هاوشێوه‌ى عه‌لی، کاریان کۆڵبه‌رییه‌ له‌و سنوره‌دا، بۆ ده‌ستکه‌وتنى بژێوی، گیانى خۆیان خستووەته‌ مه‌ترسییه‌وه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى رێگه‌که‌یان سه‌لامه‌ت نین، ده‌بێت رێگاى بێچاوپێچ و دۆڵ و شاخ ببڕن به‌ سه‌رماو گه‌رماو ناڕه‌حه‌تى تا ده‌گه‌نه‌ کڕیاره‌کانیان له‌و دیو سنوور، خۆ ئه‌گه‌ر له‌و رێگه‌یه‌شدا بکه‌ونه‌ که‌مینى پاسه‌وانانى سنووری ئێرانه‌وه‌، به‌ ته‌ماى گیانى خۆیان نامێنن. زۆرێک له‌وانه‌ى به‌ کاری کۆڵبه‌رییه‌وه‌ خه‌ریکن، دانیشوانى رۆژهه‌ڵاتى کوردستانن، ئه‌گه‌رچی حکومه‌ت ئاماری فه‌رمی له‌وباره‌یه‌وه‌ بڵاوناکاته‌وه‌، به‌ڵام به‌پێی ئاماره‌ نافه‌رمییه‌کانى رێکخراوه‌کان، ساڵانه‌ ده‌یان کۆڵبه‌ر ده‌کوژرێن و بریندار ده‌کرێن، یان ده‌ستگیرده‌کرێن. به‌م دواییانه‌ بازاڕی قاچاخچیه‌کان له‌ سنووری ناحیه‌ى سیده‌کان گه‌رمبووه‌، ئه‌مه‌ش دواى ئه‌وه‌ى ئێران هه‌ستا به‌ داخستنى مه‌رزه‌ لاوه‌کیه‌کانی حاجی ئۆمه‌ران، ئه‌وه‌ش له‌ ئه‌نجامى تووڕه‌یی ئه‌و وڵاته‌ به‌رامبه‌ر ئه‌نجامدانى ریفراندۆمى هه‌رێمى کوردستان له‌ ئه‌یلولی 2017. زۆرێک له‌و کۆڵبه‌رانه،‌ کاتێک له‌ناوخاکی ئێران له‌سه‌ر سنور ده‌درێنه‌ به‌ر ده‌ستڕێژی گوله‌، ئه‌گه‌ر بتوانن خۆیان ئه‌خزێنه‌ ناوخاکی هه‌رێمى کوردستان له‌به‌ر سه‌لامه‌تی گیانی خۆیان له‌وێ بۆئه‌وه‌ى ده‌ستگیرنه‌کرێن توشی لێپێچینه‌وه‌ نه‌بن. بەپێی ئامارێکی رێکخراوی مافی مرۆڤ لە رۆژهەڵاتی کوردستان لە ماوەی ١٨ مانگی رابردوودا ٨٥ کۆڵبەرو کاسبی رۆژهەڵاتی کوردستان کوژراون و ١٠٧ کەسیش بریندار بوون. رێکخراوەکە ناوی تەواوی کوژراو و بریندارەکانی داوە بە ‌هاوڵاتی. یه‌کێک له‌و کۆڵبه‌رانه‌ی رۆژهه‌ڵاتى کوردستان که‌ گوله‌یه‌کی به‌رکه‌وتبوو له‌نه‌خۆشخانه‌ی ئاشتی له‌قه‌زاى سۆران چاره‌سه‌ر ده‌کرا، داوایکرد ناوی خوازراوی به‌ ئاکۆ بهێنرێت  بۆ ئه‌وه‌ى له‌ ئێران ئاشکرا نه‌بێت. ئاکۆى ته‌مه‌نی 47ساڵ رۆژێک له‌گه‌ڵ دوو هاوڕێیدا کۆڵیان پێبووه‌و ویستویانه‌ سنوور تێپه‌ڕێنن، به‌ڵام له‌ پڕ ده‌که‌ونه‌ که‌مینێکى هێزه‌کانى سنووری کۆماری ئیسلامی ئێران و بریندارده‌کرێن. دواتر به‌و برینه‌وه‌ خۆیان ده‌گه‌یه‌ننه‌ ناوچه‌ى کێله‌شین له‌سنوری ناحیه‌ی سیده‌کان، له‌وێش به‌ به‌هاوکاری چه‌ند هاوڕێیه‌کیان ده‌ی گه‌یه‌ننه‌ نه‌خۆشخانه‌ بۆ چاره‌سه‌ر. ئاکۆ به‌ ‌هاوڵاتی وت «ئه‌وان ئێمه‌یان تیمارکرد، دوای چه‌ندڕۆژێکی تر که‌ ڕێوشوێنه‌ ئاساییه‌کانمان ته‌واوکرد ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌، به‌خوا کاری ئێمه‌ ڕیگای هاتونه‌هاته‌، ئه‌گه‌ر ناچارنه‌بم ئاماده‌نیم یه‌ک ده‌قه‌ش ئه‌و کاره‌ بکه‌م.» به‌پێی رێکخراوى مافی مرۆڤ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان، ڕۆژانه‌ زیاتر له‌100که‌س کاری کۆڵبه‌رى ئه‌که‌ن له‌نێوان هه‌رێمی کوردستان و ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان. ئه‌و که‌لوپه‌لانه‌ی که‌ ئه‌شگوزارێنه‌وه‌ که‌لوپه‌لی جوانکاری و خورادنه‌وه‌ کحولییه‌کان و چه‌ند جۆرێک که‌لوپه‌لی ترن، وه‌کو تیڤی، سه‌ته‌لایه‌ت، شوشه‌وات، جگه‌ره‌، قوماش، که‌لوپه‌لی ناوماڵ. هه‌روه‌ها زیاتر له‌ 80هه‌زار خێزان ‌ ژیانیان له‌سه‌ر کۆڵبه‌رییه‌ له‌شاره‌ سه‌ر سنوره‌یه‌کان وه‌کو (مه‌ریوان، نه‌وسوود، کامیاران، سه‌رده‌شت، پیرانشار، بانه‌، ورمێ) عه‌لی بداغی به‌رپرسی ناوه‌ندی مافی مرۆڤ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان به ‌‌هاوڵاتی ڕاگه‌یاند «ته‌نانه‌ت خه‌ڵکی شاره‌کانی تریش تیایه‌ وه‌کو سه‌قز و مه‌هاباد». ته‌مه‌نی ئه‌وانه‌ى کۆڵبه‌ری ده‌که‌ن جیاوازن، له ‌16ساڵیه‌وه‌ تێیدایه‌ تاوه‌کو 60ساڵ، له‌ناو ئه‌وانه‌دا کۆڵبه‌ری ژنیش هه‌ن که‌ هاوکاری مێرد یان براکانیان ده‌که‌ن. کێشی کۆڵبەرەکان لە نیوان ٨٠ – ١٠٠ کیلۆ دەبێت و ٢٠-٣٠ کیلۆمەتر بەسەر شاخ و دۆڵ و کەندەڵان دەبڕن، لەبەرامبەردا ١٠٠-٢٠٠ دۆلار وەردەگرن. بەڵام ئەوانەی کۆڵی خواردنەوە کحولیەکان هەڵدەگرن بۆ هەر جارێک ٥٠٠ دۆلار وەردەگرن، ئەگەرچی هەموو کۆڵبەرێک ئامدە نیە ئەمە بکات بەوپێیەی هەندێکیان بە «حەرام»ی دەزانن ئەمەش بەپێی سەریعەتی ئیسلام. حکومه‌ت به‌ فه‌رمی هیچ ئامارێکى کوشتن و بریندارکردنى کۆڵبه‌رانى لا نیه‌، به‌ڵام هه‌ندێک له‌ رێکخراوه‌کانى مافی مرۆڤ تۆماریان کردووه‌. ئیحسان چه‌له‌بی به‌ڕێوەبه‌رى ناحیه‌ی سیده‌کان به ‌هاوڵاتی وت «ئێمه‌ هیچ ئامارێکی کوژراو و بریندارانی کۆڵبه‌رانی ڕۆژهه‌ڵاتم لانییه‌ چونکه‌ لای ئێمه‌ نین، به‌س زۆر جار ئه‌وانه‌ی به برینداری خۆیان ئه‌گه‌یەننه‌ سه‌ر سنور، خه‌ڵک ده‌یانباته‌ نه‌خۆشخانه‌کان». هه‌روه‌ها وتى «له‌ماوه‌ی که‌متر له‌مانگێک دوو که‌س له‌سنوری ئێمه‌ برینداربوون، یه‌ک که‌سیش گیانى له‌ده‌ستداوه‌، دواى ڕێوشوێنه‌ یاساییه‌کان ته‌رمه‌که‌مان ڕاده‌ستی که‌سوکاری کردووه‌ برینداره‌کانیش به‌هه‌مانشێوه‌«. عه‌لی بداغی به‌رپرسی ناوه‌ندی مافی مرۆڤ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان به ‌هاوڵاتی ڕاگه‌یاند له‌ له‌مساڵدا ژماره‌ى کۆڵبه‌ران و کاسبکارانی کوژراو برینداربوان و گیراوان به‌شێوه‌یه‌کى به‌رچاو زیادیانکردوه‌. ئاماژه‌ى به‌وه‌کرد ساڵى رابردوو  (57) که‌س گیانیان له‌ده‌ستدا زۆربه‌یان به‌گولە و بۆردمانی پاسداران بوون، به‌شێکیشان یان له‌شاخ هه‌ڵدێراون له‌ترسی پاسداران، یان به‌ژێر به‌فرکه‌وتون ره‌قبونه‌ته‌وه‌ له‌سه‌رما. هه‌رله‌م ماوه‌یه‌دا 29که‌س برینداربونه‌ 8 کۆڵبه‌ر و کابکاریش گیراون زیانی زۆری مادیشیان پێکه‌وتوه‌. عه‌لی بداغی وتى «به‌داخه‌وه‌ ژماره‌که‌ له‌سه‌ره‌تای شه‌ش مانگی یه‌که‌م له‌ساڵی 2018زیادیکردوه‌«. به‌پێی وته‌ى ئه‌و، تاوه‌کو 10- 6 ئه‌م ساڵ 78 کۆڵبه‌ر و کاسبکار کوژراون و  برینداربون، له‌وانه‌ 28 که‌س گیانیان له‌ده‌ستداوه‌و که‌ زۆربه‌یان به‌ ته‌قه‌ی هێزه‌کانی پاسداران بوونه‌ یان له‌شاخ که‌وتونه‌ته‌خواره‌. به‌رپرسی ناوه‌ندی مافی مرۆڤ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان باسی له‌وه‌شکرد هه‌ر له‌مساڵدا 50 که‌سی تر بریندار بون، زۆربه‌شیان برینداری گوله‌ن. یه‌کێک له‌وانه‌ى که‌ چیرۆکى به‌رکه‌وتنى گوله‌که‌ى ده‌گێڕایه‌وه‌، عه‌لی ئاتمان و چوار هاوڕێکه‌ى بوو، که‌ یه‌کێکیان گیانى له‌ده‌ستدابوو. عه‌لی و هاورێکانی خۆیان خزانده‌ دۆڵ و بن تاشه‌ به‌رده‌کانه‌وه‌، تا رزگاریان بێت له‌ئاگر بارانى ئه‌و شه‌وه‌، هه‌رچۆنێک بوو خۆیان گه‌یانده‌ شوێنێک که‌ که‌سانێکى تر بتوانن به‌هانایانه‌وه‌ بچن. عه‌لی ئه‌تمان وتى "به‌هه‌وڵ و کۆششی چه‌ند هاوڕێکانمانه‌وه‌ ئێمه‌ گه‌یه‌نراینه‌ نه‌خۆشخانه‌، دوای چاره‌سه‌ر، ئێستا من دوباره‌ ده‌ستم کردۆته‌وه‌ به‌م کاره‌ چونکه‌ بژێوی ژیانم له‌سه‌ر ئه‌وکاره‌یه‌، خۆتان ئه‌زانن ئێران توشی قه‌یران بۆته‌وه‌". هه‌روه‌ها وتى "له‌ئێستادا ڕۆژانه‌ توشی هه‌ڕه‌شه‌و سوکایه‌تی و لێدان ده‌بینه‌وه‌، ده‌ستڕێژی گوله‌مان لێده‌کرێت، ده‌ستبه‌سه‌ر کۆڵه‌کانماندا ئه‌گیرێت، به‌س ئێمه‌ دانیشتوانی سه‌ر سنور زۆربه‌ى خێزانه‌ کورده‌کان ڕۆژبه‌ڕۆژ ژیانمان له‌مه‌ترسی دایه‌".  


هاوڵاتی

شاندێکی بزووتنه‌وه‌ى ئیسلامی به‌نهێنی له‌گه‌ڵ به‌رپرسانى تورکیا کۆده‌بێته‌وه‌

وته‌بێژى بزووتنه‌وه‌: مامه‌ڵه‌مان له‌گه‌ڵ تورکیادا هه‌یه‌ به‌ڵام سازش له‌سه‌ر هیچ شتێکی هه‌رێم ناکه‌ین بنار هیدایه‌ت شاندێکی بزووتنه‌وه‌ى ئیسلامی کوردستان پێش ئه‌نجامدانى هه‌ڵبژاردنه‌کان له‌گه‌ڵ پارتی دادوگه‌شه‌پێدانى ده‌سه‌ڵاتداری تورکیا (ئه‌که‌په‌) کۆبۆته‌وه‌، وته‌بێژى بزووتنه‌وه‌ى ئیسلامی زانیارییه‌کان پشت ڕاستده‌کاته‌وه‌و ده‌ڵێت هه‌موو حزبه‌کان په‌یوه‌ندییان هه‌یه‌.   به‌ر له‌جه‌ژنی ره‌مه‌زان، شاندێکی بزووتنه‌وه‌ى ئیسلامی به‌سه‌رۆکایه‌تی عه‌بدوڵڵا وه‌رتێ ئه‌ندامی مه‌کته‌بی سیاسیی ئه‌و حزبه‌ چوونه‌ته‌ ئه‌نکه‌ره‌ و له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی پارتی داد و گه‌شه‌پێدان کۆبوونه‌ته‌وه‌.   کامیل مه‌حمود وته‌بێژی فه‌رمی بزووتنه‌وه‌ له‌و باره‌یه‌وه‌ به ‌‌هاوڵاتی وت «ئێمه‌ وه‌کو هه‌ر پارتێکی دیکه‌ى هه‌رێم په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ وڵاتانی ده‌وروبه‌رماندا هه‌یه‌ له‌کۆنه‌وه‌ تا ئێستا به‌رده‌وامی هه‌مانبووه‌، نوسینگه‌ و نوێنه‌رایه‌تیمان هه‌یه‌ به‌تایبه‌تی له‌ کۆماری ئیسلامی ئێران و تورکیا و سعودییه‌ و له‌ ده‌وڵه‌تانی ئه‌وروپا».   هه‌روه‌ها وتى «له‌ماوه‌ى رابردوو سه‌ردان و په‌یوه‌ندیمان هه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ تورکیا، خۆم یه‌کێک بووم له‌وانه‌ى به‌شداریم کرد له‌کۆنگره‌ى پارتی دیموکراتی گه‌لان، کۆبوونه‌وه‌مان له‌گه‌ڵ ئاکه‌په‌ هه‌بووه‌، ئه‌م سه‌ردانانه‌ هه‌بووه‌ و سه‌ردانێک نه‌بووه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ى به‌رژوه‌ندی هه‌رێم بێت».   سه‌ردانه‌که‌ى بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامی هاوکات بووه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و له‌شکرکێشیه‌ی تورکیا که‌ له‌م دواییانه‌ له‌ سنوره‌کانى هه‌رێمى کوردستان ئه‌نجامیداوه‌.   کامیل مه‌حمود ده‌ڵێت «ئێمه‌ پرسیاری ئه‌وه‌ ده‌که‌ین ئایا هیچ هێزێکی دیکه‌ى هه‌رێم کۆبوونه‌وه‌ى له‌گه‌ڵ ئاکه‌په‌ نه‌کردووه‌؟ له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی تورکیا نه‌کردووه‌، ئایا هیچ حزبێکی هه‌رێم هه‌یه‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ تورکیا بڕیبێت؟».   سه‌باره‌ت به‌ وه‌گرتنى پاره‌ یاخود پێدانى به‌ڵێنى ماده‌ به‌ بزووتنه‌وه‌ى ئیسلامی له‌و سه‌ردانه‌یاندا بۆ تورکیا، کامیل مه‌حمود وتى «ئه‌گه‌ر له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و مامه‌ڵه‌یه‌ی هه‌مانه‌ له‌گه‌ڵ تورکیا و ئاکه‌په‌ و مامه‌ڵه‌یه‌کی نرخ و ئابوریمان بکردایه‌ خاوه‌نی که‌ناڵی ئاسمانی و راگه‌یاندێکی به‌هێز ده‌بووین، خاوه‌نی ئابووری خۆمان ده‌بووین، وه‌ک باس ده‌کرێت حزبێکی هه‌ژارین و ئه‌وه‌ش به‌ڵگه‌یه‌ هیچ هاوکارییه‌کمان وه‌رنه‌گرتووه‌ و مساوه‌مه‌ له‌سه‌ر هیچ شتێکی هه‌رێم ناکه‌ین له‌گه‌ڵ هه‌ر وڵاتێکی دیکه‌دا».   کامیل مه‌حمود راشیگه‌یاند «ئه‌وه‌ به‌و شێوه‌یه‌ نیه‌ که‌ باسی لێوه‌ ده‌کرێت، بزووتنه‌وه‌ هه‌ر مامه‌ڵه‌یه‌کی هه‌بوایه‌ له‌گه‌ڵ ده‌زگای میت و ده‌زگا هه‌واڵگرییه‌کانی وڵاتانی دیکه‌ بارودۆخمان به‌و شێوه‌یه‌ نه‌ده‌بوو، نه‌ ده‌توانرا ئابڵوقه‌ی له‌ناوخۆ بخرایه‌ته‌ سه‌ر».