هاوڵاتی

گه‌نجانى سۆران بازاڕی پیره‌ژنان داگیرده‌که‌ن

ئه‌حمه‌د باڵه‌کى بازاڕێک کە 30 ساڵ لەمەوبەر چەند پیرەژنێکی شارۆچکەی سۆران دروستیانکرد لەڕێگەی فرۆشتنی ماستەوە، ئێستا بۆتە بازاڕێکی گەورەو فراوان و رۆژانه‌ جمه‌ى دێت له‌کڕیار، ئه‌مه‌ش بۆته‌هۆى ئه‌وه‌ى گه‌نجانێکى زۆر بۆ کاتبه‌سه‌ربردن رووى تێبکه‌ن و به‌ده‌گمه‌ن ئه‌و ژنانه‌ ببینرێن که‌بازاڕه‌که‌یان دروستکردوه‌. بازاڕەکە بە »کۆڵانى پیره‌ژنان» ناسراوە، له‌ئێستادا یه‌کێکه‌ له‌کۆڵانه‌کانى ناوشارى سۆران بازاڕێکى گه‌رموگوڕى هه‌یه،‌ ڕۆژانه‌ جمه‌ى دێت له‌کڕیارو فرۆشیار، له‌ئێستادا ئه‌و دوکان و بازاڕه‌ى له‌کۆڵانى پیره‌ژنان هه‌یه‌ هه‌مه‌جۆرن، به‌تایبه‌ت هى کوتاڵ فرۆشتن و شوشه‌وات و پێڵاو فرۆشى تیایه‌. به‌گوێره‌ى قسه‌کانى ئه‌و دوکاندارانه‌ى که‌ له‌وێ کاری دوکاندارێتى ده‌که‌ن ئه‌ڵێن کۆڵانى پیره‌ژنان له‌ئێستادا یه‌کێکه‌ له‌پڕ ئیش باشه‌کانى سۆران، ئه‌مه‌ش له‌کاتێکدایه‌ پێش 15 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر هیچ دوکانێکى لێنه‌بوو، به‌ڵکو شوێنى ماستفڕۆشى گونده‌کانى ده‌وروبه‌ر بوه‌«. سه‌باح ته‌ها ته‌مه‌ن 44 ساڵ ئێستا یه‌کێکه‌ له‌و که‌سانه‌ى کهله‌یه‌کێک له‌بازاڕەکانى کۆڵانى پیره‌ژنان دوکانێکى که‌مالیاتى هه‌یه‌، به‌‌هاوڵاتی وت «کاتێک ئه‌م بازاڕه‌ دروستکرا من دوکانێکم به‌کرێ گرت، زۆربه‌ى که‌س گاڵته‌ى پێده‌هات، ده‌یانوت کاکه‌ ئێره‌ چۆن بازاڕى ده‌بێت، ئێستاش یه‌کێکه‌ له‌باشترین شوێنه‌کانى بازاڕى سۆران... بازاڕى ئێمه‌ هه‌مه‌چه‌شنه‌ ئیشمان زۆر باشه‌ له‌خوا به‌زیاد بێت». ئه‌گه‌ر که‌سێک دوکانێک له‌م کۆڵانه‌ به‌کرێ بگرێت، ده‌بێت نزیکه‌ى چوار هه‌زار دۆلار بدات به‌و که‌سه‌ى که‌ دوکانه‌که‌ى بۆ چۆڵده‌کات، وه‌کو سه‌ر قوفڵانه‌. ناوى کۆڵانى پیره‌ژنان له‌وه‌ هاتووه‌ که‌ له‌دواى ساڵی 2003 پیره‌ژنه‌کانى ده‌وروبه‌رى سۆران ماستیان ده‌هێناو له‌و شوێنه‌ ده‌یانفرۆشت، ئه‌وان دواى نوێژى به‌یانى له‌گونده‌کانى خۆیانه‌وه‌ رویانده‌کرده‌ سۆران و ماست و په‌نیرى تازه‌ى خۆماڵیان ده‌برده‌ سه‌ری ئه‌و کۆڵانه‌ى که‌هیچ دوکانێکی لێنه‌بوو، به‌ڵام رێبواران له‌کاتى رۆیشتنیان‌ بۆ ناو بازاڕ ده‌یانتوانى ماست و په‌نیریان لێبکڕن. سه‌باح ته‌ها به‌هاوڵاتی وت «بازاڕو کڕیارى تایبه‌ت به‌خۆیان هه‌بوو، ماسته‌کانیان ده‌نگى دابۆوه‌، ئه‌و پیره‌ژنانه‌ى ماستیان ده‌هێنا ڕواندزو باڵه‌کیان و دۆلێ ڕوست سیتکان و هه‌سنان و چه‌ند شوێنێکى تر بوون، ئه‌و پیرەژ‌نانەى که‌ماسته‌که‌یان ده‌هێنا مه‌رج نه‌بوو ماسته‌که‌ هى خۆیان بێت، به‌ڵکو هه‌بوو ماستى گوندى خۆى کۆده‌کرده‌وه‌ به‌یانیان ئه‌یخسته‌ بازاڕو دواتر شتێکى بۆخۆى ئه‌گێڕایه‌وه‌ باقیه‌که‌شى ئه‌داوه‌ خاوه‌نه‌که‌ى.» سمکۆ سه‌برى ناوى خوازراوه‌ کوڕی یه‌کێک له‌و پیره‌ژنانه‌یه‌ که‌ئه‌م بازاڕانه‌یان دروستکرد، داوای کرد ناوى تەواوى نه‌هێنرێت به‌هۆى ئیعتیباری کۆمه‌ڵایه‌تى، ئاماژه‌ى به‌وه‌کرد کاتى خۆى دایکى ماستى گونده‌که‌یانى به‌مه‌نجه‌ڵى بردوه‌ بۆ سۆران و له‌و کۆڵانه‌ فرۆشتویه‌تى. سمکۆ به‌‌هاوڵاتی وت ئه‌و پاره‌یەى دایکى ده‌ستیکه‌وتووه‌، ته‌نها به‌شی مه‌سروفى ده‌کردو ته‌کسى ئه‌گرت و به‌یانیان زوو به‌دیار ماسته‌که‌وه‌ داده‌نیشت تاوه‌کو نزیک نیوه‌ڕۆ. هێشتاش له‌نزیک بازاڕه‌که‌ ئه‌گه‌ر به‌یانیان زوو گوزره‌رێک بکه‌ى به‌و شوێنه‌ چه‌ندین پیره‌ژن ماستیان داناوه‌ ماسته‌که‌شیان به‌هه‌مان شێوه‌ى جاران ئه‌فرۆشن، به‌جامه‌ نه‌ک کیلۆ جگه‌له‌وه‌ش جار جاره‌ سه‌وزه‌واتى خۆماڵیش له‌گه‌ڵ گه‌ڵاى مێوو چه‌ندین شتى تر له‌به‌رده‌م خۆیان داناوه،‌ کڕیارى تایبه‌ت بەخۆیان هه‌یه‌. عائیشه‌ مه‌جید خه‌ڵکى گوندى بێله‌نگر ئافره‌تێک له‌سه‌رخۆ ته‌مه‌ن 51 ساڵه‌ کاتژمێر پێنجی به‌یانى له‌به‌رده‌م مزگه‌وتى گه‌وره‌ى سۆران دانیشتبوو نزیک بازاڕى پیره‌ژنان چه‌ند جامه‌ ماستێکى له‌به‌رده‌م بوو، چه‌ند هاوڵاتیه‌ک ده‌وره‌یان لێدابوو. عائیشه‌ به‌ ‌هاوڵاتی وت کارى ڕۆژانه‌ی جارى وا هه‌یه‌ حەوت تا  15هه‌زار  دیناری بۆ ئه‌مێنێته‌وه‌ که‌ زۆرجار به‌شی هاتوچۆی ده‌کات. عائیشه‌ وتى «پێشوتر خۆشتر بوو له‌ئێستا بازاڕى ئێمه‌ بۆته‌ بازاڕى گه‌نجان، پێشووتر ئێمه‌ چه‌ندین پیره‌ژن به‌ڕیز ماست و سه‌وزه‌و گوێزو چه‌ندین شتى ترمان ئه‌فرۆشت له‌به‌یانیاندا، به‌س به‌داخه‌وه‌ ئێستا ئێمه‌ هه‌ریه‌که‌و له‌شوێنێکین، چونکه‌ بازاڕى ئێمه‌ بۆته‌ بازاڕى مۆدێرن و شوێنى عاشقان و گه‌نجانى سه‌رده‌مه‌». دواى زیاتر له‌سێ ده‌یه‌ له‌دروستکردنى ئه‌م بازاڕه‌ له‌لایه‌ن پیره‌ژنانى ماست فرۆشه‌وه‌، ئێستا گه‌نجان وه‌کو شوێنێک بۆ کاتبه‌سه‌ردن بازاڕه‌که‌یان داگیرکردوه‌. سه‌میر سه‌برى گه‌نێجکی ته‌مه‌ن 17 ساڵی دانیشتووى ده‌وروبه‌رى سۆرانه‌ به‌‌هاوڵاتی وت «هه‌موو ڕۆژێک خۆم و چه‌ند هاوڕێیه‌کمان قژمان به‌شێوه‌ى مۆدیلات ئه‌ڕازێنینه‌وه‌، ئه‌چین بۆ خۆمان عاشقایه‌تى ئه‌که‌ین، ڕه‌قه‌م ئه‌گۆڕینه‌وه‌، ئه‌و بازاڕه‌ لاى من زۆر خۆشه‌ من زۆر حه‌زى پێده‌که‌م، ئه‌و بازاڕه‌ تازه‌ هى پیره‌ژنان نه‌ماوه‌، به‌ڵکو بۆته‌ بازاڕى گه‌نجان».


هاوڵاتی

سعودیه‌ چاو ده‌بڕێته‌ بازاڕى کوردستان

‌هاوڵاتی شانشینى عه‌ره‌بی سعودیه‌ چاوى بڕیوه‌ته‌ بازاڕه‌ تازه‌ گه‌شه‌سه‌ندوه‌که‌ى هه‌رێمى کوردستان و ده‌یه‌وێت وه‌به‌رهێنانى تێدا بکات، هه‌رێمیش که‌ به‌ڵێنى کارئاسانى پێداوه‌ ده‌یه‌وێت له‌ڕێگه‌یه‌وه‌ ئابوریه‌که‌ى ببوژێنێته‌وه‌ که‌چه‌ند ساڵێکه‌ توشى داڕوخان بووه‌ به‌هۆى قه‌یرانه‌وه‌. رۆژى 23ى ته‌مموز، وه‌فدێکى گه‌وره‌ى سعودیه‌ گه‌یشته‌ هه‌ولێر که‌پێکهاتبوو له‌سه‌رۆکى ژورى بازرگانى سعودیه‌ و باڵیۆزى سعودیه‌ له‌عێراق و کونسوڵى ئه‌و وڵاته‌ له‌هه‌رێم و ژماره‌یه‌ک گه‌وره‌ بازرگانى ئه‌و وڵاته‌و له‌گه‌ڵ نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆکى حکومه‌تدا کۆبونه‌وه‌. سه‌ردانى ئه‌و وه‌فده‌ 35 که‌سیه‌ که‌یه‌که‌م وه‌فدى گه‌وره‌ى له‌و شێوه‌یه‌یه‌ سه‌ردانى هه‌رێم بکات، به‌یه‌که‌م هه‌نگاوى کرده‌یی سعودیه‌ داده‌نرێت بۆ ده‌ستپێکردنى چالاکى بازرگانى له‌هه‌رێمى کوردستان. به‌پێی راگه‌یه‌نراوێکى حکومه‌تى هه‌رێم، له‌کۆبونه‌وه‌که‌دا هه‌ردولا رێککه‌وتن وه‌کو هه‌نگاوى یه‌که‌م هه‌رێم ببێته‌ بنکه‌ى سه‌ره‌کى چالاکییه‌ ئابورى و بازرگانى و وه‌به‌رهێنانه‌کانى سعودیه‌ له‌سه‌رتاسه‌رى عێراقدا. هه‌ر له‌و کۆبونه‌وه‌یه‌دا هه‌ردولا جه‌ختیان کرده‌وه‌ له‌سه‌ر پێویستى ده‌ستپێکردنى گه‌شتى ئاسمانى راسته‌وخۆ له‌نێوان سعودیه‌و هه‌رێم و کردنه‌وه‌ى لقى بانکى سعودیه‌ له‌هه‌رێم، به‌ئامانجى کارئاسانیکردن بۆ چالاکیه‌ بازرگانیه‌کانى سعودیه‌ له‌هه‌رێم. وه‌فده‌که‌ى سعودیه‌ له‌سه‌ر داواکارى محه‌مه‌د سه‌لمان شازاده‌ى جێنشینى سعودیه‌ سه‌ردانى هه‌رێمى کردبوو، ئه‌وه‌ش به‌ئاماژه‌یه‌کى به‌هێز داده‌نرێت بۆ خواستى ئه‌و وڵاته‌ بۆ کردنه‌وه‌ى جێپێی خۆى له‌بازاڕه‌کانى هه‌رێمى کوردستاندا. رۆژێک دواى سه‌ردانه‌که‌ى وه‌فده‌ سعودیه‌که‌، دیدارێکى گه‌وره‌ى بازرگانى له‌نێوان وه‌فده‌ سعودیه‌که‌ و ژوره‌ بازرگانیه‌کانى هه‌رێم له‌هه‌ولێر به‌ڕێوه‌چوو که‌تێیدا رێککه‌وتن له‌سه‌ر دروستکردنى ده‌سته‌یه‌کى هاوبه‌ش بۆ هاریکارى ئابورى له‌نێوان ریازو هه‌ولێردا. دارا جه‌لیل خه‌یات سه‌رۆکى ژورى پیشه‌سازى و بازرگانیه‌کانى هه‌رێمى کوردستان به‌ ‌هاوڵاتی وت «وه‌به‌رهێنانى سعودیه‌ له‌ هه‌رێم کاریگه‌رى گه‌وره‌ى ده‌بێت له‌سه‌ر ئابورى هه‌رێم، به‌ڵام ئه‌وه‌ کاتى ده‌وێت». وتیشى «جارێ ده‌بێت چاوه‌ڕێ بکه‌ین تاکۆمپانیا سعودییه‌کان دێن و ده‌ست به‌وه‌به‌رهێنان ده‌که‌ن و کارى بازرگانیش به‌ رۆژێک و دوو رۆژ ناکرێت، به‌ڵکو وه‌ستاوه‌ته‌ سه‌ر گفتوگۆو رێککه‌وتنى کۆمپانیاکان که‌ ده‌یانه‌وێت له‌چ که‌رتێکدا وه‌به‌رهێنان بکه‌ن». تائێستا دیار نیه‌ سعودیه‌ که‌یه‌کێک له‌ده‌وڵه‌مه‌ندترین وڵاتى عه‌ره‌بی و گه‌وره‌ترین وڵاتى هه‌نارده‌که‌رى نه‌وته‌ له‌جیهاندا، له‌چ که‌رتێکدا ده‌یه‌وێت وه‌به‌رهێنان له‌هه‌رێمى کوردستاندا بکات، له‌کاتێکدا له‌دیداره‌ هاوبه‌شه‌ بازرگانیه‌که‌دا هه‌رێم چه‌ندین هه‌لى بازرگانى له‌بواره‌کانى پیشه‌سازى، گه‌شتیارى و کشتوکاڵ بۆ وه‌به‌رهێنه‌ره‌ سعودیه‌کان خسته‌ڕوو. محه‌مه‌د خه‌ریف ئه‌ندامى ئه‌و وه‌فده‌ سعودیه‌ى سه‌ردانى هه‌ولێرى کرد، له‌ دیداره‌ هاوبه‌شه‌که‌دا له‌هه‌ولێر وتى «ده‌مانه‌وێت به‌رهه‌مه‌کانى هه‌رێم له‌ بازاڕه‌کانى سعودیه‌ ببینین، وه‌کو هه‌نگوین و شیرو ده‌رگاى بازاڕه‌کانى سعودیه‌ کراوه‌ به‌روى هه‌رێمدا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌مانه‌وێت ئێمه‌ش هه‌لى وه‌به‌رهێنانى باشمان له‌هه‌رێم ده‌ستبکه‌وێت». بازرگانانى سعودیه‌ ده‌یانه‌وێت به‌سودوه‌رگرتن له‌یاساى وه‌به‌رهێنانى هه‌رێم که‌کارئاسانى زۆرى تێدایه‌ بۆ وه‌به‌رهێنه‌ره‌کان هه‌لى وه‌به‌رهێنان له‌هه‌رێم وه‌ده‌ستبخه‌ن. له‌ئێستادا سعودیه‌ که‌ دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر کونسوڵگه‌ریی خۆى له‌هه‌ولێر کرده‌وه‌، ده‌یه‌وێت له‌ڕێگه‌ى خاڵى سنورى عه‌رعه‌ر له‌گه‌ڵ عێراق که‌بڕیاره‌ له‌ 10 مانگى داهاتوودا به‌فه‌رمى بکرێته‌وه‌، ده‌ستبکات به‌جموجۆڵه‌ بازرگانیه‌کانى له‌گه‌ڵ هه‌رێم. ده‌سه‌ڵاتدارانى هه‌رێمى کوردستان به‌ڵێنیانداوه‌ که‌هه‌موو کارئاسانیه‌ک بۆ وه‌به‌رهێنانى سعودیه‌ بکه‌ن له‌هه‌رێم و چاویان له‌وه‌یه‌ وه‌به‌رهێنانى ئه‌و وڵاته‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌ کاریگه‌رى له‌سه‌ر بوژاندنه‌وه‌ى ئابورى هه‌لى هه‌رێم دورستبکات. نێچیرڤان بارزانی سه‌رۆکى حکومه‌تى هه‌رێم له‌میانه‌ى کۆبونه‌وه‌یدا له‌گه‌ڵ وه‌فده‌ سعودیه‌که‌ جه‌ختیکردبوه‌وه‌، کەهه‌موو پشتگیری و ئاسانکارییه‌ک ده‌که‌ن بۆ وه‌به‌رهێنان و سه‌رمایه‌گوزاریی عه‌ره‌بستانی سعودیه ‌له‌هه‌رێمی کوردستان و په‌ره‌پێدانی په‌یوه‌ندیی ئابوری و بازرگانی عێراق و هه‌رێم له‌گه‌ڵ عه‌ره‌بستانی سعودیه‌و هیوای خواست له‌ماوه‌یه‌کی نزیکیدا هاتوودا هه‌نگاوی کرده‌یی بۆ بره‌ودان به‌و په‌یوەندییانه ‌له‌نێوان هه‌ردولادا بهاوێژرێن. به‌شێک له‌ پسپۆڕانى ئابورى جه‌ختده‌که‌نه‌وه‌ که‌پێویسته‌ هه‌رێم وه‌به‌رهێنانى کۆمپانیا سعودیه‌کان بقۆزێته‌وه‌ بۆ ره‌خساندنى هه‌لى کار له‌هه‌رێم و په‌ره‌پێدان به‌که‌رته‌کانى دیکه‌ جگه‌ له‌نه‌وت که‌هه‌رێم زۆرینه‌ى داهاته‌که‌ى له‌وێوه‌ ده‌ستده‌که‌وێت. دارا قه‌ساب پسپۆڕى ئابورى به‌ ‌هاوڵاتی وت «هاتنى کۆمپانیا سعودیه‌کان گرنکى خۆى هه‌یه‌ بۆ هه‌رێم، به‌ڵام ده‌بێت ئه‌وه‌ له‌به‌رچاو بگیرێت که‌ ئه‌و کۆمپانیایانه‌ پشت به‌ده‌ستى کارى ناوخۆیی هه‌رێم ببه‌ستن له‌کاره‌کانیاندا، نه‌ک کرێکارى سعودى بهێنن». وتیشى «ئه‌گه‌ر وابێت ئه‌وا کاری کۆمپانیا سعودیه‌کان کاریگه‌رى باش له‌سه‌ر بوژاندنه‌وه‌ى بازاڕى هه‌رێم دروستده‌کات». دارا قه‌ساب ئاماژه‌ى به‌وه‌شکرد، خاڵێکى دیکه‌ى گرنگ ئه‌وه‌یه‌ که‌کۆمپانیا سعودییه‌کان وه‌به‌رهێنان له‌که‌رتى کشتوکاڵیدا بکه‌ن، بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌و که‌رته‌ ببوژێته‌وه‌، نه‌ک روبکه‌نه‌ وه‌به‌رهێنان له‌که‌رتى نه‌وتدا. روکردنه‌ سعودییه‌ بۆ بازاڕه‌کانى هه‌رێم هاوکاته‌ له‌گه‌ڵ ئاڵۆزبوونى په‌یوه‌ندیه‌کانى ئه‌و وڵاته‌ له‌گه‌ڵ ئێران و هه‌وڵه‌کانى ئه‌مریکا بۆ فشار خسته‌سه‌ر ئێران له‌ رێگه‌ى سه‌پاندنى سزاى ئابوریه‌وه‌، له‌کاتێکدا ئێران پشتى به‌ بازاڕى هه‌رێم و عێراق به‌ستوه‌ بۆ سووککردنى کاریگه‌رى سزاکان له‌سه‌رى. به‌بڕواى دارا قه‌ساب پێده‌چێت ئه‌و هه‌وڵه‌ى سعودیه‌ و روکردنه‌ بازاڕه‌کانى هه‌رێم، هه‌رێم ده‌کاته‌ ناوه‌ندێکى ململانێی ئابورى ریازو تاران، به‌تایبه‌ت که‌هه‌ردوکیان ده‌یانه‌وێت هه‌رێم به‌لاى خۆیاندا رابکێشن و سود له‌بازاڕه‌ تازه‌ گه‌شه‌سه‌ندوه‌که‌ى وه‌ربگرن. دوابەدوای سەردانەکەی شاندی سعودیە بۆ کوردستان میدیا فەرمیەکانی ئێران نیگەرانییان دەربڕی لەسەردانی شاندە سیاسی و بازرگانیەکانی ئەو وڵاتە بۆ هەرێمی کوردستان و بەهەوڵی زیادکردنی هەژموونی ریازیان ناوبرد. ئاژانسی فەرمی «تسنیم» لەبابەتێکی دورو درێژدا بەناونیشانی «تێڕوانینێک لەسەر جموجوڵەکانی ئەمەریکاو سعودیە لەهەرێمی کوردستانی عێراق» باس لەوە دەکات کەئێران پشت و پەنای کورد بوە لەکارەساتی کیمیابارانی هەڵەبجە. هەروەها باس لەوەدەکات کە لەکارەساتی کیمیابارانکردنی هەڵەبجە میدیای ئێران رۆڵی بەرچاوی هەبوە لەناساندنی دۆسیەکەو هەروەها ئەو وڵاتە چارەسەری بریندارەکانی کردوە لەکاتیکدا میدیای رۆژئاوا بێدەنگی هەڵبژاردوە لەسەر ئەو پرسە لەوکاتەدا. هەروەها رۆژئاواش تۆمەتبار دەکات بەپێدانی چەکی کیمیایی بە سەدام حسێن سەرۆکی پێشووی عێراق. تەسنیم دەڵێت ئێران هەمیشە بەئیجابیەوە لەکوردی عێراقی روانیوەو دوو کونسوڵی خۆی لەهەولێرو سلێمانی کردۆتەوە، کە رۆڵیان هەبوە لەبەرەوپیشبردنی پەیوەندیەکانی نێوان هەردولا. هەروەها باسی ئەوەدەکات کاتێک داعش نزیکی هەولێر بۆتەوە، ئێران هاوکاری کوردی کردوە لەو مەترسیانە پاراستویەتی، هەروەها دەڵێت مەسعود بارزانی خۆی ئەمەی راگەیاندوە. دەشڵێت ئێران و زۆربەی بەرپرسانی کورد شانازی بەو پەیوەندیانە دەکەن کە لەمێژەوە لە نیوان هەردولا هەیە، بەڵام ئەمەریکاو سعودیە «وێرانکردنی دەدەن». تەنسیم لە بەشێکی تری راپۆرتەکدا دەڵێت دوای ئەمەریکا، سعودیە کوردستان بەکاردێنێت وەکو ئامرازێکی بازرگانی بۆ فراوانکردنی هەژمونی خۆی لە ناوچەکە. هەروەها دەڵێت عەرەبسانی سعودی هەولێری بەکارهێناوە وەکو سەنتەرێک بۆ ئەنجامدانی چالاکیەکانی لەئاوەدانکردنەوەی موسڵدا.


هاوڵاتی

100 ملیۆن دۆلاری هاوڵاتیان ده‌بردرێت

ره‌نجده‌ر رزگار. هه‌ولێر ژماره‌یه‌ک به‌ڵێنده‌ر له‌شارى هه‌ولێر به‌ناوى پڕۆژه‌ى نیشته‌جێکردنه‌وه‌ نزیکه‌ى 100 ملیۆن دۆلار له‌هاوڵاتیان وه‌رده‌گرن و پاره‌که‌ بۆخۆیان ده‌به‌ن، به‌شێک له‌و به‌ڵێنده‌رانه‌ له‌هه‌رێمى کوردستاندا ده‌ستگیرکراون و به‌شێکیشیان بۆ ده‌ره‌وه‌ى وڵات هه‌ڵاتوون. ژماره‌یه‌ک به‌ڵێنده‌رى تر که‌پاره‌یان له‌ژماره‌یه‌ک هاوڵاتیان وه‌رگرتووه‌ له‌شارى هه‌ولێر، پاره‌که‌یان بردووه‌ته‌ شاره‌کانى ترى خوارووى عێراق و کارى سه‌رمایه‌گوزاریی ده‌که‌ن. ئه‌و هاوڵاتیانه‌ى به‌نیازبوون، به‌رامبه‌ر بڕێک پاره‌، خانوو یاخود شوقه‌یه‌کیان له‌لایه‌ن به‌ڵێنده‌رانه‌وه‌ بۆ دروستبکرێت، به‌ڵام ئێستا ئاسه‌وارى ژماره‌یه‌ک شوقه‌ ده‌بینرێت و پڕۆژه‌کان ته‌واو نه‌کراون، هه‌ندێکیشیان به‌بێ ئه‌وه‌ى هیچ ئاسه‌وارى پرۆژه‌یه‌کى نیشته‌جێبوون هه‌بێت، به‌ڵێنده‌ره‌کان پاره‌کانیان بۆخۆیان بردووه‌. له‌پرۆژه‌ى ده‌شتى به‌هه‌شتى د.روشدى نزیکه‌ى هەزارو 600 خێزان زه‌ره‌رمه‌ندبوونه‌، ژماره‌یه‌ک له‌ هاوڵاتیان شوقه‌و خانوو ڤێلایان کڕیوه،‌ هه‌یه‌ به‌ ڕێژه‌ى لەسەدا ٦٠،  هه‌یانه‌ لەسەدا ٧٠و هه‌شیانه‌ لەسەدا ١٠٠ پاره‌ى پرۆژه‌که‌ى داوه،‌ به‌ڵام تائێستا ته‌واو نه‌بووە. به‌وته‌ى ئه‌و که‌سانه‌شى پاره‌یان داوه‌ به‌پرۆژه‌که‌، هیچ ئومێدێکیان نیه‌و ده‌ڵێن زۆر هه‌وڵیانداوه‌و خۆپیشاندانیان کردووه‌ ئه‌نجامى نه‌بووه‌، ده‌شڵێن ته‌نها ئه‌گه‌ر سه‌رۆکى حکومه‌ت وه‌به‌رهێنه‌رێک راسپێرێ پرۆژه‌که‌یان بۆ  ته‌واوبکات. سامان عاره‌ب، به‌ڕێوەبه‌رى گشتى وه‌به‌رهێنان به‌ ‌ وت «ئه‌و وه‌به‌رهێنه‌رانه‌ خاوه‌نى گرێبه‌ستى خانووبه‌ره‌بوون له‌گه‌ڵ هاوڵاتیان و له‌سه‌ر سکاڵاى هاوڵاتیان چوار وه‌به‌رهێنه‌ریان ده‌ستگیرکراون، سێ وه‌به‌رهێنه‌رى تریش فه‌رمانى ده‌ستگیرکردنیان هەیە، به‌ڵام هه‌رێمى کوردستانیان جێهێشتووه‌«. وتیشی «ئه‌و پرۆژانه‌ى پاره‌ى هاوڵاتیانیان بردووه‌، جیاوازه‌، کۆى پاره‌که‌ ١٠٠ ملیۆن دۆلاره‌، ئه‌و وه‌به‌رهێنه‌رانه‌ هه‌موو له‌بوارى نیشته‌جێبون کاریانکردووه‌و که‌مته‌رخه‌مبوونه‌ لەکاره‌کانیان». به‌ڕێوەبه‌رى گشتى وه‌به‌رهێنان ئه‌وه‌شى وت «به‌پێى بڕیارى دادگا، ئه‌و وه‌به‌رهێنانه‌ سزاده‌درێن، به‌پێى زانیارى ئێمه، له‌خوارووى عێراق ئه‌و پارانه‌ له‌پرۆژه‌ى تر خه‌رج کراوه‌و پڕۆژه‌ى ترى پێ جێبه‌جێ ده‌که‌ن». له‌ساڵى ٢٠١٢وه‌ هیچ مۆڵه‌تێک به‌پرۆژه‌ى وه‌به‌رهێنان نه‌دراوه‌ که‌ له‌بوارى نیشته‌جێبوون کارده‌که‌ن، ئه‌و پرۆژانه‌ى ئێستا کاریان تێداده‌کرێت، پێشتر مۆڵه‌تیان پێدراوه‌، هه‌ندێک پرۆژه‌ش به‌هۆى قه‌یرانى دارایى و هاتنى داعش سستییه‌کیان پێوه ‌دیاربوو، ئێستا ده‌ستیان به‌کارکردووه‌ته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌و پرۆژانه‌ به‌په‌نجه‌ى ده‌ست ده‌ژمێردرێن. به‌ڵام به‌وته‌ى  سامان عاره‌ب، ئه‌و پرۆژانه‌ى سکاڵایان له‌سه‌ره‌، کاریان تێدا ده‌ستپێنه‌کراوه‌ته‌وه‌و وه‌ستاوه‌، ئه‌و وتى «ئێمه‌ بڕیارى دادگامان هه‌یه‌ ده‌ست به‌سه‌ر پرۆژه‌کاندا ده‌گرین، به‌پێى یاساى ژماره‌ ٤ی ٢٠٠٦ به‌نیازین بیدەین به‌وه‌به‌رهێنه‌رى تر بۆ ته‌واوکردنى پرۆژه‌کان». به‌شێک له‌هاوڵاتیان گرێبه‌ستیان له‌گه‌ڵ کۆمپانیاکانى نیشته‌جێبوون مۆرکردبوو، که‌شوقه‌ یاخود خانوویه‌کیان بۆ دروستبکرێت، به‌ڵام ئێستا هیچ ئاسه‌وارێکى شوێنى نیشته‌جێبوون نابینرێت و خاوه‌ن کۆمپانیاکان فێڵێان لێکردوون. به‌رپرسانى یاسایی ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ده‌که‌ن، کێشه‌ى ئه‌وه‌ى که‌ئه‌و به‌ڵێنده‌رانه‌ ده‌ستگیرناکرێن، ئه‌وه‌یه‌ راده‌که‌نه‌ ده‌ره‌وه‌ى وڵات، یان ده‌چنه‌ ژێر باڵى حزبێکه‌وه‌و ناتوانن ده‌ستگیربکرێن. مافپه‌روه‌ر حسامه‌دین سه‌ردارى، به‌ ‌ راگه‌یاند «ئه‌و کۆمپانیایانه‌ گرێبه‌ستیان له‌گه‌ڵ هاوڵاتیان کردووه‌ ئه‌و خانووانه‌یان بۆ دروستبکه‌ن، به‌ڵام ئیشه‌کانیان نه‌کردووه‌و هه‌ڵاتوون». وتیشى «ئه‌و خاوه‌ن کۆمپانیایانه‌ ئه‌گه‌ر پاره‌ى نه‌بێ بیداته‌وه‌، به‌ند ده‌کرێت سه‌ڕه‌راى ئه‌وه‌ى سزاده‌درێ ده‌بێ قه‌ره‌بووى ئه‌و که‌سانه‌ش بکاته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر بچێته‌ بن باڵى حزبێک ئه‌وه‌ هیچ ناکرێ«. ئه‌و که‌سانه‌ى زه‌ره‌رمه‌ندبوونه‌ له‌و پرۆژانه‌ى نیشته‌جێکردن و ته‌واونه‌بوونه‌، ته‌نها ئه‌وکه‌سانه‌ نین، داواى شوقه‌و خانوویان کردووه‌، به‌ڵکو ژماره‌یه‌کى زۆر خاوه‌نکارو وه‌ستاى کاریش زه‌ره‌رمه‌ندبوونه‌ پاره‌یان خوراوه‌. توانا نه‌شئه‌ت فه‌تاح، یه‌کێک له‌و خاوه‌نکارانه‌ى  له‌پرۆژه‌ى ده‌شتى به‌هه‌شت زه‌ره‌رمه‌ندبووه‌ به‌ ‌ وت»  له‌پڕۆژه‌ى ده‌شتى به‌هه‌شت کارى فلینى دیکۆرات (فوگه‌)م کردووه‌و ٣٠ ده‌فته‌ر دۆلار که‌ده‌کاته‌ ٣٠٠ هه‌زار دۆلارم رۆیشتووه‌«. توانا ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ده‌کات یه‌کێک له‌و که‌سانه‌ى که‌حکومه‌ت نه‌یتوانى ده‌ستگیرى بکات، من پاسپۆرت و به‌ڵگه‌کانم لێوه‌رگرت و سکاڵاشم له‌سه‌رى تۆمارکرد. ئه‌و وتى «مانگى دووى ٢٠١٧ دادگا بڕیارى غیابى چوار ساڵ حکومى له‌سه‌ر سکاڵاکه‌ى من له‌دادگا دا، ئه‌و بڕیاره‌ به‌به‌رید ره‌وانه‌ى  به‌ڕێوبه‌رایه‌تى پۆلیسى هه‌ولێر کراوه‌ له‌مانگى ٢\٢٠١٧ به‌ڵام ونیان کربوو». ئه‌و خاوه‌نکاره‌ که‌بڕێک پاره‌ى زۆرى براوه‌ جه‌ختی له‌وه‌شکرده‌وه‌ «دوباره‌ من له‌دادگا نوسراوه‌که‌م وه‌رگرتۆته‌وه‌، ئه‌مڕۆ ته‌سلیمى به‌رێوبه‌رایه‌تى پۆلیسى هه‌لێرم کردۆته‌وه‌، به‌ڵێنیان داوه‌ رۆژى چوارشه‌ممه‌ که‌ده‌کاته‌ ئه‌مڕۆ ره‌وانه‌ى خاڵه‌ سنورییه‌کان و فڕۆکه‌خانه‌کان بکرێت«.