به‌غدا 300 ملیار تا 325 ملیار دینار ره‌وانه‌ى هه‌رێم ده‌کات

یەک مانگ لەمەوپێش



 

ئارا ئیبراهیم

گفتوگۆو دانوساندن لهگهڵ حکومهتى عێراق گهیشتووهته خاڵى کۆتایى یهکجارى پێشنیار ههیه که (300) بۆ (325) ملیار دینار رهوانهى ههرێم بکرێت لهبهرانبهر نیوهى داهاتى خاڵه گومرگییهکاندا.

سهردانى شهش جارى وهفدى حکومهتى ههرێمى کوردستان بۆ گفتوگۆو لێکتێگهیشتن و رێککهوتن لهگهڵ حکومهتى عێراق گهیشتووهته خاڵى کۆتایى لهئێستادا بهغدا چاوهڕێى ههولێر دهکات بۆ بڕیاردان لهسهر پێشنیارهکانى.

بڕیاره وهفدى حکومهتى ههرێم بهسهرۆکایهتى قوباد تاڵهبانى جێگرى سهرۆکى حکومهت و وهزیرهکانى (دارایى و ئابوورى، پلاندانان، پهیوهندییهکانى ههرێم و عێراق، سکرتێرى ئهنجومهنى وهزیران، سهرۆکى دیوانى ئهنجومهنى وهزیران) لهگهڵ چهند شارهزاو راوێژکارێک سبهینێ سێشهممه یا چوارشهممه بگهنه بهغدا بۆ دانوساندنى کۆتایى و ئامادهکارى رێککهوتن.

بهپێى بهدواداچوونهکانى هاوڵاتى که له دوو سهرچاوه دهستى کهوتووه یهکیان لهحکومهتى ههرێمى کوردستان و ئهوى دیکه لهسهرۆکایهتى کۆمارى عێراق کهپێشنیازهکانى بهغدا وهڵامى یهکلاکهرهوهى حکومهتى ههرێمى دهوێت.

سهرچاوهیهکى ئاگادار لهسهرۆکایهتى کۆمارى عێراق لهلێدوانێکدا بۆ هاوڵاتى وتى:»بهرههم ساڵح سهرۆک کۆمارى عێراق لهیهکهم رۆژى دهستبهکاربوونى مستهفا کازمییهوه تائێستا لهههوڵهکانى بهردهوام بووه بۆ گهیشتن بهرێککهوتن و رۆژانه نوێنهرانى حکومهتى ههرێم و بهرپرسهکانیان پهیوهندى تهلهفونیان لهگهڵیدا ئهنجامداوه«.

ههروهها وتیشى:» بهغدا کۆتا پێشنیارى داوهته حکومهتى ههرێم که رێککهوتنه لهسهر خاڵه گومرگییهکانى ههرێم کهنیوهى داهاتهکهى بگهڕێتهوه بۆ بهغداو حکومهتى عێراق فهرمانبهرى ژمێریارى و کارگێڕى رهوانهى خاڵه سنورییهکان بکات، بهڵام تائێستا پارتى یهکلانهبۆتهوه«.

هاوکات، جهختى لهوهشکردهوه که« تائێستا پارتى لهگهڵ ئهوهدا نییه که تیمى فهرمانبهرى حکومهتى عێراقى بچێته خاڵه گومرگییهکان».

دهربارهى وردهکارى گفتوگۆکانى نێوان حکومهتى ههرێم و عێراق، سهرچاوهکهى سهرۆکایهتى کۆمار جهختى لهوهکردهوه که «مستهفا کازمى سهرهتا رازى بووه بهوهى کهمانگانه تهنها (250) ملیار دینار رهوانهى حکومهتى ههرێم بکرێت لهبهرانبهر نیوهى داهاتهکانى خاڵه گومرگییهکان، بهڵام بهههوڵهکانى سهرۆکایهتى کۆمار کراوهته (300) ملیار دینارى مانگانه، بهڵام هێشتا حکومهتى ههرێم یهکلایینهبۆتهوهو پهرلهمانتارانى کورد لهبهغداو وهفدى حکومهتى ههرێمیش چاوهڕى بڕیارى پارتى دهکات».

ههروهها جهختى لهوهشکردهوه که «پارتى نایهوێت ئهمساڵ نهوت تهسلیم به بهغدا بکرێت».

راوێژکارێکى مهکتهبى سیاسى پارتى، دهڵێت ئهگهر بهغدا مافه دهستورییهکانى ههرێم بدات و مانگانه (900) ملیۆن دۆلار زائیدهن شایستهى دارایى کۆمپانیا نهوتییهکان بدات « پارتى لهگهڵ ئهوهدایه ههموو نهوت تهسلیمى عێراق بکهین».

عارف روشدى لهلێدوانێکدا به‌‌هاوڵاتى وت» پارتى لهههموو لایهکى دیکه زیاتر لهگهڵ رێککهوتنه لهگهڵ حکومهتى عێراق کهمافه دهستورییهکان جێبهجێ بکرێت و مانگانه کهپێشتر رێککهوتن کراوه (900) ملیۆن دۆلار زائیدهن شایستهى دارایى کۆمپانیاکانى نهوت رهوانه بکات، چونکه عێراق زیاتر لهسێ ترلیۆن دینارى بۆ حهقدهستى کۆمپانیا نهوتییهکان تهرخان کردووه«.

لەسەرەتای ئەمساڵدا پێش دەستلەکارکێشانەوەی عادل عەبدولمەهدی سەرۆک وەزیرانی پێشووی عیراق لێکتێگەیشتن لەنێوان هەولێرو بەغدا ئەنجامدرا، بەڵام نەگەیشتە رێککەوتن بەهۆی دۆخی سیاسیی ئەو کاتەی عیراقەوە.

راوێژکارەکەی مەکتەبی سیاسیی پارتی باسی لەوە کرد لهگهڵ ئهوهدان پرۆژهیاساى نهوت و غاز لهپهرلهمانى عێراق بکرێته یاسا تا مافى پارێزگاو ههرێمه فیدڕاڵییهکان دابین بکات لهپرسى نهوتدا ئهو کێشهیه بهتهواوی چارهسهر بکرێت، وتیشى:» لهئێستادا ئهگهر بهغدا ئهوهنده پاره بنێرێت بۆ ههرێم کهبهشى موچهى موچهخۆران بکات، وهک پارتى لهگهڵ ئهوهداین رۆژانه (250) ههزار بهرمیلى نهوت تهسلیمى بهغدا بکهین، بهڵام بهغدا ئاماده نییه ئهو بڕه بنێرێت که پارهى موچهخۆرانى ههرێمه«.

دهربارهى ئهوهى بۆچى مهسرور بارزانى ناچێته بهغدا بۆ رێککهوتن لهگهڵ مستهفا کازمى سهرۆک وهزیرانى عێراق، راوێژکارهکهى مهکتهبى سیاسى پارتى ئهوهشى روونکردهوه که وهفدى حکومهتى ههرێم به سهرۆکایهتى قوباد تاڵهبانى نوێنهرایهتى ههموو لایهنهکانى ناو کابینهى حکومهتى ههرێم دهکات، وتیشى:» ههرکات گفتوگۆو دانوساندنهکان گهیشته ئهوهى بگهنه رێککهوتن و تهنها واژۆى مابێت، کاک مهسرور بارزانى ئامادهیه بچێته بهغدا».

ئهندامێکى لیژنهى دارایى لهپهرلهمانى عێراق دهڵێت حکومهتى ههرێم و بهغدا «زۆر لێک نزیکن» ئهگهرى رێکهوتن زیاتره له رێکنهکهوتن.

شیروان میرزا، ئهندامى لیژنهى دارایى لهفراکسیۆنى یهکێتى پهرلهمانى عێراق لهلێدوانێکدا به‌‌هاوڵاتى وت:» لهئێستادا پێشنیارى جیاواز ههیه لهنێوان حکومهتى ههرێم و بهغدا باسى بڕى پارهى جیاواز دهکرێت بۆ ههرێم».

ناوبراو ئاماژهى بهوهشکرد که باسى (300) ملیار دینارى مانگانهو (315) ملیارو (388) ملیار دیناریش کراوه، بهڵام وتیشى:» پێشنیارهکان لهبهرانبهر نیوهى داهاتى خاڵه گومرگییه فیدڕاڵییهکان دهبێت».

ئهو پهرلهمانتارهى لیژنهى دارایى جهختى لهوهشکردهوه کهحکومهتى عێراق بۆ ئهم چهند مانگهى ماوه له 2020 دا «داهاتى (250) ههزار بهرمیل نهوتى ناوێت، بهڵام ئهوهش ماوهتهوه سهر چوونى وهفدى ههرێم کهبڕیاره لهم یهک دوو رۆژهدا بچنه بهغدا بۆ گهیشتن بهڕێککهوتن».

دهربارهى ئهوهى بهغدا مافى ئهوهى ههیه تیمى فهرمانبهرى خۆى رهوانهى دهروازه سنورییهکان بکات، شیروان میرزا ئاماژهى بهوهکرد که دهبێت بهپێى دهستور مامهڵه بکرێت «لهماددهى 114ى دهستورى عێراقدا هاتووه کهخاڵه گومرگییهکان بههاوبهشى بهڕێوه دهبرێن و دهسهڵاتى هاوبهشیان ههیه، بهڵام ئهوهش دهمێنێتهوه سهر چۆنێتى رێککهوتنى ههردوولاو جێبهجێکردنى میکانیزمهکانیان».

ئهو پهرلهمانتاره ئهوهشى دووپاتکردهوه کهنێوهندگیرى ئهمریکییهکان و بهریتانییهکان رۆڵى ههبووه لهنزیککردنهوهى بۆچوونهکان بۆ رێککهوتنى حکومهتى ههرێم و عێراق، وتیشى:» رێککهوتن بۆ ئهم چهند مانگه گرنگه تا ببێته بنهمایهک بۆ پڕۆژه بودجهى 2021، چونکه لهعێراقدا ئامادهکارى بۆ پڕۆژه بودجهى ساڵى داهاتوو دهکرێت».

لهلایهکى دیکهوه، سهرچاوهیهکى ئاگادار لهتیمى یهکێتى لهکابینهى نۆیهمى حکومهتى ههرێم لهبهر ههستیارى دۆخهکه نهیویست ناوى بهێندرێت بۆ هاوڵاتى وتى:» ئێمه چاوهڕێى بڕیارى مهسرور بارزانى سهرۆکى حکومهتى ههرێمین بۆ سهردانى بهغداو واژۆکردنى رێککهوتنهکه«.

ههروهها ئهوهشى دووپاتکردهوه بهغدا بۆ ههموو ئهو دهروازه سنورییانهى ههرێم که فهرمین و فیدڕاڵین بهرپرس و فهرمانبهرى ژمێریارى و ئیدارى و پۆلیسى پاراستنى تیمى حکومهتى عێراقیشیان لهگهڵدا دهبێت، وتیشى:» ههوڵ ههیهو ئیشهڵا رێککهوتنهکه دهکرێت، با چاوهڕێى ههفتهى داهاتوو بین بۆ یهکلابوونهوه«.

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار