سیخوڕێکی ئەمەریکی لەناو حکومەتی ڤەنزوێلا، لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا چی کردووە؟

 ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رۆژی دووشەممەی داهاتووی وەک دوا وادەی پێشکەشکردنی داواکاری بۆ کاندیدبون بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق دیاریکرد. لە 31ـی کانوونی یەکەمی 2025ـەوە دەرگەی خۆبەربژێرکردن بۆ پۆستی سەرۆککۆمار کراوەتەوە. پێویستە لە 15 رۆژدا دوای هەڵبژاردنی سەرۆککۆمار، بەربژێری گەورەترین فراکسیۆن رابسپێردرێ بۆ پێکهێنانی حکومەت. سەرۆكایەتی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، لە راگەیەندراوێکدا کە ئێوارەی ئەمڕۆ بڵاوکراوەتەوە، دەڵێت: دوا وادە بۆ پێشکەشکردنی داواکاری بۆ سەرۆکایەتی پەرلەمان رۆژی دووشەممەی داهاتوو ٥ی ١ی ٢٠٢٦ە و تا کۆتایی دەوامی فەرمی بە کراوەیی دەمێنێتەوە. ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە 31ی کانونی یەکەمی رابردودا،  بۆ ماوەی سێ ڕۆژ، دەرگای کاندیدبونی بۆ سەرۆکایەتی کۆماری عێراق كردەوە، بە پشتبەستن بە یاسای کاندیدکردن ژمارە (8)ی ساڵی 2012. لەلایەکى دیکەوە ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی عێراق دەڵێت، هەندێک لایەنی سیاسی و کەسایەتی ناوی سەرۆکی ئەنجوومەنەکە بۆ پاڵپشتیکردن لە بەربژێرانی سەرۆکوەزیران بەکاردەهێنن. هۆشداریی دەدات رێکاری یاسایی دژی هەر کەسێک دەگرنەبەر "زیان بە دەسەڵاتی دادوەری بگەیێنێت."   ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی عێراق، رۆژی شەممە، 3ـی کانوونی دووەمی 2026، رایگەیاند، "لەگەڵ دەستپێکردنی وادە دەستوورییەکان بۆ دیاریکردنی بەربژێری پۆستی سەرۆکوەزیران، تێبینی کراوە هەندێک لایەنی سیاسی و کەسایەتیی کێبڕکێکار لەسەر ئەم پۆستە، ناوی سەرۆکی ئەنجوومەنی باڵای دادوەری لە پاڵپشتیکردن یان بەربژێرکردنی کەسایەتیی دیاریکراودا بەکاردەهێنن."   لە راگەیێندراوەکەدا هاتووە، "ئەو کەسایەتییانە ماڵپەڕی میدیایی نەناسراو بۆ بڵاوکردنەوەی ئەو دەنگۆیانە بەکاردەهێنن، کە ئامانج لێی ناوزڕاندنی دەسەڵاتی دادوەری و لاوازکردنی هەلی رکابەرەکانیانە لە گەیشتن بە پۆستی سەرۆکوەزیران."

سەرۆک بارزانی، بەبۆنەی هاتنی جەژنی (قەوڵتاس) پیرۆبایی لە کاکەییەکان دەکات و دەڵێت:  کوردستان وڵاتی تەبایی و برایەتی و پێکەوەژیانە. هەروەها وتیشى: هیوادارم خوشک و برا کاکەییەکان و هەموو پێکهاتە ئایینی و نەتەوەییەکانی دیکەی کوردستان هەردەم بۆنە و جەژن و خۆشیەکانیان لە سایەی ئاسوودەیی و ئارامیدا بکەنەوە. پەیامی سەرۆک بارزانی بەبۆنەی جەژنی قەوڵتاس بەناوی خودای بەخشندە و میهرەبان بە بۆنەی هاتنەوەی جەژنی (قەوڵتاس)ـی كاكەییەكان پیرۆزباییەکی گەرم ئاراستەی خوشك و برایانی كاكەیی لە كوردستان و عێراق و هەموو جیهان دەكەم. کوردستان وڵاتی تەبایی و برایەتی و پێکەوەژیانە و هیوادارم خوشک و برا کاکەییەکان و هەموو پێکهاتە ئایینی و نەتەوەییەکانی تری کوردستان هەردەم بۆنە و جەژن و خۆشیەکانیان لە سایەی ئاسوودەیی و ئارامیدا بکەنەوە. بمێنن لە خێر و خۆشیدا. مسعود بارزانی 3ی کانوونی دووەمی 2026

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند ئۆپەراسیۆنێكی  نا ئاساییەمان لە ڤەنزوێلا ئەنجامدا. هەروەها ئەوەشى خستەڕوو،  تا قۆناغێکی گواستنەوە تەواو دەبێت، کۆنتڕۆڵی ڤەنزوێلا دەکەین، لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە، جیهانی هێرشى وەك ئەوەی ڤەنزوێلاى بەخۆوە نەبینیوە.  سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، جەختى کردەوە کە ئۆپراسیۆنە سەربازییەكە بەشێوەیەكی نایاب ئەنجامدرا، هاوشێوەی ئۆپراسیۆنی كوشتنی قاسم سولەیمانی و بەغدادی و لێدانی شوێنە ئەتۆمییەکانی ئێران بوو. بەشێکى دیکەى قسەکانى دۆتاڵد ترەمپ.. ـ ئێستا مادۆرۆ و هاوسەرەکەی روبەڕوی دادپەروەری ئەمریکا دەبنەوە. ـ ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە ڤەنزوێلا لە ڕێگەی ئاسمانی و وشکانی و دەریاییەوە ئەنجامدرا. ـ مادۆرۆ و هاوسەرەکەیمان گرت و سوپای ڤەنزوێلا سەلماندی بێ‌ سوودە.  ــ مادۆرۆ و هاوسەرەکەی لە نیویۆرک بە تۆمەتی پەیوەندیدار بە ماددە هۆشبەرەکان و تیرۆر روبەڕوی دادپەروەری دەبنەوە. ــ هیچ سەربازێکی ئەمریکی نەکوژرا، لە کاتی ئۆپەراسیۆنی گرتنی مادۆرۆشدا هیچ کەرەستەیەکی سەربازیمان لەدەست نەدا. ــ ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکەمان لە ڤەنزوێلا یەکێکە نمایشە سەرنجڕاکێش و كاریگەرەكان بۆ ئاستی هێز و توانای سوپای ئەمریکا. ــ لە 97%ی مادەی هۆشبەرمان نەهێشت کە لە ڕێگەی دەریاوە دەگەیشتە ئەمریکا، زۆربەیان لە ڤەنزوێلاوە دەهاتن. ــ ئاشتی و ئازادی و دادپەروەریمان دەوێت بۆ گەلی گەورەی ڤەنزوێلا. ــ ڕێگە نادەین ڤەنزوێلا لەلایەن کەسێکەوە سەرکردایەتی بکرێت کە کار بۆ بەرژەوەندی گەلەکەی نەکات. ــ توانا سەربازییەکانی ڤەنزوێلا پەكخران لە کاتی ئۆپەراسیۆنەکەدا کە بووە هۆی دەستگیرکردنی مادۆرۆ. ــ کۆمپانیا ئەمریکییەکان دەچنە ڤەنزوێلا و ژێرخانی نەوت چاک دەکەنەوە و داهات بەدەستدێنن. ــ ئامادەین بۆ شەپۆلی دووەمی هێرشکردنە سەر ڤەنزوێلا ئەگەر پێویست بوو، هەرچەندە وا گریمانە دەکەین کە پێویست نەكات. ــ ڤەنزوێلا بەڕێوە دەبەین و کۆمپانیا نەوتییە گەورەکانمان دەچنە ئەوێ. ــ دیکتاتۆر مادۆرۆ پادشای تۆڕێکی بازرگانی نا یاسایی ماددە هۆشبەرەکان بوو كە بە قاچاغ رەوانەی ئەمریكای دەكرد. ــ مادۆرۆ و هاوسەرەکەی لە کەشتییەکی ئەمریکیدان و دەگەنە نیویۆرک بۆ ئەوەی روبەڕوی دادپەروەری ببنەوە.

ئەندامی کۆنسەی بەڕێوەبەریی کەجەکە موستەفا قەرەسوو، لە بەشی دووەمی دیمانەکەیدا لەگەڵ ئاژانسی هەواڵی فورات، دەڵێت: لە ئێستادا هیچ باشتربوونێک لە هەلومەرجی ئازادیی جەستەیی ڕێبەر ئاپۆدا نییە. تەنها هەندێک زانیاری هەیە کە هەوڵێک هەیە بۆ ئەوەی ئەو شوێنەی کە تێیدا دەمێنێتەوە گونجاوتر بێت. هەروەها ئەوەشى خستەڕوو  لە گۆڕەپانی تورکیادا ئافراندنی گۆڕانکاری لە بواری سیاسەتەدا زۆر گرنگە. چارەسەرنەکردنی پرسی کورد گۆڕەپانی سیاسی ئیفلیج کردووە. لەم ڕەهەندەوە تێکۆشانمان تێکۆشانە لە سیاسەتی تورکیا لەسەر بنەمایەکی درووست. وتیشى: کاتێک ڕێبەر ئاپۆ داوای چارەسەری پرسی کورد لەگەڵ تورکیا دەکات، هەوڵدەدات ئەمە ببەستێتەوە بە پەیوەندییە مێژووییەکانی کورد و تورکەوە. دیالەکتیکی پەیوەندیی کورد، داینەمیکی سەرەکیی بوونی تورکە لە ناوچەکە.    بەشی دووەمی هەڵسەنگاندنەکانی موستەفا قەرەسوو  بەم شێوەیە: وەک تەڤگەر کە هەم بەشێکی ئۆپۆزسیۆنین و هەمیش ئاوێتە بە بەشەکانی کۆمەڵگەن دیوێکی ئەرێنییە، لەم پێگەیەوە ڕۆڵی ئۆپۆزسیۆن و بە تایبەت جەهەپە لە پرۆسەکەدا چۆن هەڵدەسەنگێنن؟ لە هەموو جێگەیەکی ئەم جیهانەدا پشتیوانی کۆمەڵایەتی لە چارەسەرکردنی شەڕدا بابەتێکی گرنگە. دەسەڵاتێک کە ئیرادەی چارەسەری هەبێت، بە دواداچوون بۆ سیاسەتێک دەکات کە دەبنە هۆکاری پشتیوانی کۆمەڵایەتی. بۆ ئەمەش ئەو هەوڵانە تایبەتن کە هەموو  بەشەکانی ئۆپۆزسیۆن پشتگیری لە چارەسەرکردنی شەڕ دەکەن. بێگومان وەک تەڤگەرێک کە دەیان ساڵە بە دوای چارەسەرییەوە، بە ڕوانگەی زیادکردنی پشتگیری کۆمەڵایەتییەوە دەجوڵیینەوە و پشتگیری هێزە دیموکراتیکخوازەکان بە گرنگ دەبینین. بۆیە چارەسەکردنی پرسی کورد و دیموکراتیکبوون وەک دوانەیەکی تەواوکەر دەبینین و ئامانجمانە هەموو بەشە کۆمەڵایەتییەکان ببنە پشتیوانی ئەم پرۆسەیە. چارەسەرنەکردنی پرسی کورد گۆڕەپانی سیاسی ئیفلیج کردووە ڕۆڵی جەهەپە لە چارەسەکردنی پرسی کورد و هەوڵی دیموکراتیزەبوون گرنگە و پارتی دامەزرێنەری تورکیایە و نزیکی ٣٠ ساڵ لە دەسەڵاتدا بووە. بۆیە سیاسەتەکانی جەهەپە بەشدارن لە پرسی کورددا. بۆیە جگە لە چەپ-سۆسیالیستەکانی تورکیا، ڕۆڵی لایەنەکانی دیکە هیچ جیاوازییەک لە سیاسەتیاندا بەرانبەر و ئافراندنی پرسی کورددا نەبووە. بۆیە لە گۆڕەپانی تورکیادا ئافراندنی گۆڕانکاری لە بواری سیاسەتەدا زۆر گرنگە. چارەسەرنەکردنی پرسی کورد گۆڕەپانی سیاسی ئیفلیج کردووە. لەم ڕەهەندەوە تێکۆشانمان تێکۆشانە لە سیاسەتی تورکیا لەسەر بنەمایەکی درووست. بەو هۆیەی جەهەپە ساڵانێک پارتی زۆرینە بوو، مەیلگەلی سیاسی زۆری لە خۆدا کۆکردووەتەوە. لە لایەکی دیکەوە پارتێکە کە لە ژێر کاریگەری مۆدێرنێتەی ڕۆژئاوادا ماوەتەوە. لە لایەکەوە ئەم هەڵوێستە سیاسییەی بووەتەهۆکاری دبڕانی لە کۆمەڵگە، لە لایەکی دیکەوە لە ژێر کاریگەری هەندێک تایبەتمەندی ئەرێنی ڕۆژئاوادا ماوەتەوە.  پارتی داد کە درێژکراوەی پارتی دیموکراتیکە و لە ساڵی ١٩٥٠دا دەسەڵاتداری وەرگرت، وەک ڕاستڕە لێکدرانەوە و ئەمەش هەندێک ناکۆکی لە نێوان جەهەپە و ئەواندا درووست کرد. بە تایبەت هەڵوێستی نەرێنی پارتی داد لە بەرانبەر گەنجانی شۆڕشگێڕی نەوەی ٦٨ و ڕۆڵی بەرچاویان لە لەسێدارەدانی دەنیزەکان دا، لە دوای ١٢ـی ئادار دۆخێکی وەک پشتگیری چەپەکان بۆ جەهەپە هێنایە ئارا. لە ژینگەی شەڕی ساڵای ١٩٧٠دا ڕیتۆریکی چەپگەرایی جەهەپە دەمارێکی دیموکراسیانەی لە ناو جەهەپەدا هێنایە ئاراوە. نزیکبوونەوەی گەلی کورد لە جەهەپە بە ئامانجی ناچارکردنی جەهەپە بە خواستی دیموکراسیی بوو هێزە دیموکراسیخوازەکان و گەلی کورد بە مامەڵەی هاندانی جەهەپە بە دیموکراتیک بوون نزیکی دۆخەکە بوونەوە. جەهەپەش لەم دوایانەدا بۆ بە دەستهێنانی پشتگیری گەلی و کورد هێزە دیموکراسیخوازەکان، پرسی هەبوون و چارەسەکردنی پرسی کوردی هێنایە ناو گوتارییەوە، بەڵام کاتێک هەڵوێستی ڕوون لە چارەسەرکردنی پرسی کورد هاتە ئاراوە، مەیلێکی دژ کوردانە و دووچارکردنیان بە کۆمەڵکوژی لە ناو جەهەپەدا سەری هەڵدا. لە دژی ڕاستینەی گەلی کورد کە بە زمان، ناسنامە و چاندییەوە گەلێکی جیاوازە، کەوتە ناو هەڵوێستێکی پاشڤەڕۆوە. باڵی نكۆڵیکردنی تەقلیدیانەی سەرکوتکردنی کورد لە تورکیا خۆیان سەپاند و کۆتاییان بە مەیلە دیموکراسیخوازییەکەی ناو جەهەپە هێنا. هەرچەندە هەندێک کەس ئەم دۆخە بە دژایەتیکردنی ئاکەپە ڕاڤە دەکەن، لە بنەڕەتیترین پرسی تورکیادا ڕاڤەکردنێکی ئاوا جێگەی قبوڵ کردن نییە. ئەمە جگە لە ئارگۆمێنتێک بۆ پەردەپۆشکردنی ئەم پاشڤەڕۆییەی ناو  جەهەپە هیچی دیکە هەڵناگرێ. هەڵوێستی هەنووکەیی جەهەپە بە مانای لە دەستدانی هەلێکی مێژووییە بێگومان ئێمە دەڵێین دەسەڵاتداری ئاکەپە بۆ کۆمەڵایەتیبوونی پرۆسەکە بەرپرسیارێتییەکانی خۆی جێبەجێ ناکات، بەڵام بە پاساوکردنی ئاکەپە لە لایەن جەهەپەوە پاساو نییە بۆ ئەم هەڵوێستەیان. هەڵبەتە گەر لە پرسی کورددا هەڵوێستێکی درووست و چالاکی بگرتایە، بەم نزیکایەتییەوە لەسەر بابەتی بنەڕەتی دیموکراتیکبوون کاریگەرییەکانی لە ناو کۆمەڵگەدا زیاد دەبوو کە خواستی دیموکراسییە و دەبووە جێگرەوەیەکی ڕاستی دەسەڵاتداریی. دوای قۆناغی یەک-پارتیی، هەموو ئەو پارتانەی هاتنەسەر دەسەڵات سەرنجیان خستەسەر بابەتی دیموکراتیزەکردنی تورکیا و ئاکەپەش بەدەر نییە لەمە. بۆیە هەڵوێستی هەنووکەیی جەهەپە بە مانای لە دەستدانی هەلێکی مێژووییە. گەر لە داهاتوودا جەهەپە ڕۆڵی ئەرێنی نەگێڕێت ئەوا بەهەموو شێوەیەک گوتاری دیموکراسی و ئازادیخوازییەکانی بەتەواوەتی بێ مانا دەکەوێتەوە و هیچ بایەخێکی نامێنێت. لەم پرۆسەیەدا دەرکەوت هەندێک لایەن بە بەردەنگ وەرگرتنی ڕێبەر ئاپۆ نیگەرانن و بە دوای بەردەنگی دیکەدا دەگەرێن، هۆکاری ئەمە چییە و ئامانجی ئەو کەسانە چییە کە مشتومڕێکی لەم شێوەیەدان؟ ئەوەی ڕێبەر ئاپۆ بە بەردەنگ وەرنەگرێت دژی کورد و چارەسەرییە ئەوانەی بە بەردەنگگرتنی ڕێبەر ئاپۆییان بە دڵ نییە و مامەڵەیان بۆ بە بەردەنگگرتنی کوردێکی دیکەیە، هیچ نییە جگە لە خواستییان بۆ چارەسەرنەکردنی پرسی کورد و دووژمنی کوردانن و نایانەوێت کورد وەک ئیرادەیەکی سیاسی ببینین. بە دوای بەردەنگێکدا ناگەڕێن کە دان بە ئیرادەی سیاسیی کورددا بنێت. باسکردنی هەندێک ناو تەنها بۆ ئاژاوەگێڕییە لە ناو کورداندا. ئەم کەسانە لە دژی هەموو کوردێک و خواستە سیاسییەکانی کوردن. جا بۆیە نیگەرانی ئەو کەسانە بە بەردەنگ وەرگرتنی ڕێبەر ئاپۆ نییە، بەڵکو لە بەردەنگ وەرگرتنی کەسێکە کە پارێزگاری لە ژیانی ئازاد و دیموکراتیکانەی کوردان دەکات. کاتێک مرۆڤ تەماشانی مامەڵەی ئەو کەسانە لە ئاست پرسی کورددا دەکات، بۆی دەردەکەوێت ئەو کەسانە بە بەردەنگگرتنی کوردێکی بە ئیرادە و ئەوەی کە خواست و پارێزەری مافە دیموکراتیکییە بنەڕەتییەکانی کورد قبوڵ ناکەن. ئەگەر ئیرادەی سیاسی واز لە سیاسەتی سەدساڵە بهێنێت، لە ماوەیەکی کەمدا چارەسەرییەکی مێژوویی کورد-تورک دێتە دی ڕێبەر ئاپۆ لە بانگەوازی ٢٧ـی شوباتدا تیشک دەخاتە سەر پەیوەندیی هەزارساڵەی کورد و تورک و دەڵێت: "ئەرکی سەرەکی ئەوەیە کە ئەو پەیوەندییە مێژووییەی لەمڕۆدا زۆر تەنک بووەتەوە، دووبارە لە ڕوحی خوشک-برایەتیدا ڕێکی بخەینەوە." لەم زەمینەیەدا بێگومان ئەرک دەکەوێتە ئەستۆی حکومەت و دەوڵەت. لە گۆڕەپانی کۆمەڵایەتیدا دابینکردنی ئاشتییەکی ڕاستەقینە چۆن ڕێی تێدەچێت؟ ڕێسانامەی نوێی کۆمەڵایەتی لەسەر کام بنەمایە دەتوانرێت برەوی پێ بدرێت؟ بڕیاردانی پێشوەختە و ئاستەنگییەکان بە چ جۆرە تێکۆشانێک دەشێت تێپەڕێنرێن؟ خەڵکی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست سەدان ساڵ وەکو دراوسێ ژیاون. هەرخۆی بەر لە دامەزراندنی دەوڵەت-نەتەوەکان، خەڵک لەژێر سەروەریی سیاسیی بەشێک لە ئیمپراتۆرییەتەکاندا دەژیان. کوردیش ماوەیەک لەژێر سەروەریی ئیمپراتۆرییەتە ئێرانییەکان، ماوەیەک لەژێر سەروەریی ئیمپراتۆرییەتە ئیسلامییە عەرەبییەکاندا، و دواتریش لەژێر سەروەریی سیاسیی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا ژیاوە.  قبووڵکردنی سەروەریی سیاسی، بۆ ئیمپراتۆرییەتەکان بەس بوو. هەر گەلێک لەناو ئیمپراتۆرییەتدا، دەیتوانی بە زمان، کەلتوور و ناسمانەی خۆیەوە بژی. لە ئیمپراتۆرییەتەکاندا، دەسەڵاتە خۆجێیەکانیش قبووڵدەکران. کورد لە ساڵی ١٠٧١ـەوە لەگەڵ تورکدا دەژی. لەناو میرنشین یاخود ئیمپراتۆرییەتەکداندا، بە پاراستنی ناسنامەیانەوە، درێژەیان بە بوونی خۆیان داوە. پەیوەندییەکانی کورد و تورک سەدان ساڵ بەبێ کێشەیەکی جددی درێژەیان هەبووە. بۆ نموونە تاوەکو سەرەتای سەدەی ١٩ ڕووبەڕووی کێشەیەکی جددی نەبوونەتەوە. لەناو ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا پێگەی کورد لە هەموو ڕووێکەوە بەهێز و ستراتیژی بووە. بەرفراوانبوونی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بەرەو ناوچە عەرەب‌نشینەکان و ئەورووپاش دەرئەنجامی پەیوەندیی باش بوو لەگەڵ کورددا. بەو پشتیوانییەی کە کوردەکان لە کۆنگرەکانی ئەرزرۆم و سیواس دەریان بڕی، ئاناتۆڵیا ڕزگاری بوو و تورکەکان درێژەیان بە بوونی خۆیاندا لەگەڵ تورکیای نوێ. کاتێک ڕێبەر ئاپۆ داوای چارەسەری پرسی کورد لەگەڵ تورکیا دەکات، هەوڵدەدات ئەمە ببەستێتەوە بە پەیوەندییە مێژووییەکانی کورد و تورکەوە. دیالەکتیکی پەیوەندیی کورد، داینەمیکی سەرەکیی بوونی تورکە لە ناوچەکە. ئەمە ڕاستییەکی مێژووییە. ئەگەر ئەم مێژووە بەجددی وەربگیرێت و پشتی پێ ببەسترێت، پەیوەندییەکی بەهێزی کورد و تورک سەرلەنوێ دێتە بوون. هەم کورد و هەم تورک سوود لەمە دەبینن. ڕێبەر ئاپۆ لە ڕێی ئەم زیهنییەتەوە هەوڵدەدات وا بکات چارەسەریی نەتەوەی دیموکراتیک قبووڵ بکرێت. کورد بۆ چارەسەرییەکی لەم شێوەیە ئامادەیە. ئەگەر دەوڵەتی تورک و هێزە سیاسییەکانیش چارەسەرییەکی لەم شێوەیە لەسەر بنەمای ڕاستیی مێژوویی قبووڵ بکەن، ئەوا ئەم چارەسەرییە دێتە دی. لە ڕاستیدا گەلی تورک هیچ دژبەری و دوژمنایەتییەکیان لەگەڵ کورد نییە. بەڵام سیاسەتی سەدساڵە لەناو گەلی تورکدا برەوی بە دوژمنایەتی کورد دا و داخوازییەکانی ئازادیی کورد وەکو دژبەریی تورک نیشاندرا. ئەگەر ئیرادەی سیاسی واز لەم سیاسەتە بهێنێت، لە ماوەیەکی کەمدا چارەسەریی مێژوویی کورد و تورک دێتە دی؛ تەنانەت لە هی ڕابردوو بەهێزتر. هەربۆیە لە ئێستادا کورد لە هەموو شوێنێکی تورکیا جێگیر بوون. بێگومان ئەگەر هەموو ئاستەنگییەکانی بەردەم ژیانی ئازادی کورد، زمان، ناسنامە و کەلتووری لاببرێن! ئەگەر وەڵامی یاسایی و سیاسیی هەنگاوەکانمان نەدرێتەوە، پرۆسەکە دەگاتە بنبەست لە دیداری ڕێبەر ئاپۆدا لەگەڵ شاندی ئیمراڵیی دەم پارتی و لەو پەیامەدا کە بۆ ڕای گشتی نارد، تیشک دەخاتە سەر چوونە قۆناغی دووەم. قۆناغی دووەم لە بنەڕەتدا چی لەخۆدەگرێت؟ نوێنەرانی دەسەڵاتیش لەم چوارچێوەیەدا لێدوان دەدەن، بەڵام گۆڕانکارییەکی بەرچاو ڕووینەدا. دەوڵەت بۆچی تاوەکو ئێستا وەڵامی چاوەڕوانییەکانی نەداوەتەوە؟ وەکو تەڤگەر ئێوە هەنگاوی زۆر بەرچاوتان ناوە بەڵام بۆچی لایەنی بەرامبەرتان هەنگاو نانێت؟ وەکو ڕای گشتی دەزانێت، ئێمە هەنگاوی زۆر گرنگ و ڕادیکاڵمان ناوە. بڕیاری کۆتاییهێنان بە هەموو کار و چالاکییەک لەژێر ناوی پەکەکە و کۆتاییهێنان بە تێکۆشانی چەکداریمان دا، هێزەکانی گەریلامان لەو ناوچانە کە مەترسیی شەڕیان لێ هەبوو و لەسەر هێڵە سنوورییەکان کشاندەوە. چیتر پێویستە تورکیا ئەم پرۆسەیە بەرێتە سەر زەمینەیەکی سیاسی و یاسایی. پێویستە وەڵامێکی یاسایی و سیاسی بۆ ئەم هەنگاوانەی ئێمە هەبن. هەمیشەییبوونی ئاشتی بەم شێوەیە دێتە دی. ئەگەر دۆخی یاسایی گەریلا و کادرانی پەکەکە ڕوون نەبێت کە کۆتاییان بە هەموو کار و چالاکییەک لەژێر ناوی پەکەکە هێناوە و ئەو یاسایانە دەرنەکرێن کە هەلومەرجی سیاسەتی دیموکراتیکی ئازاد دەڕەخسێنن، ئەم پرۆسەیە لە ئاستێکدا کۆتایی پێ دێت. لەبەرئەوە ڕێبەر ئاپۆ داوایکردووە کە بچێتە قۆناغی دووەم. ئەم قۆناغە پرۆسەیەکە کە هەم پێکهاتە ڕێکخراوەییەکان، هەم ئەوانەی کە چەکەکانیان داناوە و هەم کوردیش دەخرێنە چوارچێوەیەکی یاساییەوە. بۆ بەڕێوەچوونی تەندروستی قۆناغی دووەم، پێویستە ڕێبەر ئاپۆ خاوەن هەلومەرجی کارکردنی ئازاد بێت. پرسی کورد بەشی تریشی هەن. پێویستە ڕێبەر ئاپۆ لەگەڵیاندا دیدار بکات و بیانهێنێتە ناو پرۆسەی چارەسەرییەوە. دووبارە، گرنگە کە زۆر بەش لە تورکیاش ببنە بەشێک لەم پرۆسەیە. بۆ ئەم مەبەستەش دیداری ڕێبەر ئاپۆ لەگەڵ ئەم لایەن و کەسانەدا و وەرگرتنی ڕا و بۆچوونیان دەبێتە هۆی بەهێزترکردنی چارەسەری. نەچوونی دەسەڵات بەرەو قۆناغی دووەم لە بەرامبەر ئەو هەنگاوانەی کە ئێمە ناومانن، بەناچاری لە مژاری نیاز و ئامانجەکانی دەسەڵاتدا گومان دروستدەکات. کردنە بیانووی هێزە بەرهەڵستکارەکانی پرۆسەکەش لەلایەن دەسەڵاتەوە، دووبارە جێی باوەڕ نییە. لە ڕاستیدا ئەوانەی کە بەئاشکرا دژایەتیی پرۆسەکە دەکەن، لاوەکین. لەبری ئەوانە، پشتیوانیی کۆمەڵایەتی دەتوانێت زیاد بکرێت. بەڵام دەسەڵاتی ئاکەپە لەم مژارەدا مامەڵەی پێویستی سیاسی نیشان نادات. لەبەرئەوە نیشاندانی ئەو کەموکوڕییانەی کە سیاسەتەکەی ئەو لەگەڵ خۆیدا هێناویەتی وەکو بیانوو، ڕاست نییە. لە پەیامەکانی ساڵی نوێدا دەڵێن کە ئەوان پاڵپشتی لە پرۆسەکە دەکەن. لەم پرۆسەیەدا کاتێک زۆر شت هەن کە پێویستە دەسەڵات بیانکات بەڵام نایانکات، ئەمە لەگەڵ قسەکانیان بۆ پاڵپشتیکردنی پرۆسەکە یەکناگرێتەوە. دەوڵەت باخچەلی خۆشی گوتی کە ئەم پرۆسەیە بە لایەک بەڕێوەناچێت. گوتی، فڕین بە باڵێک ناکرێت. لەبەرئەوە پێویستە دەسەڵات بە دەرکردنی یاسای ڕیالیست و بۆ چارەسەرکردنی پرسەکە لە پەرلەمان، متمانەی سەرکەوتنی پرۆسەکە لە تەواوی کۆمەڵگەدا زیاد بکات. ئەگەر بڕیارە ئەم پرسە بنەڕەتییە لەگەڵ بەردەنگ چارەسەر بکرێت، ئەوا دەبێت ڕێبەر ئاپۆ دەستبەجێ دەستی بگاتە هەلومەرجی کار و ژیانی ئازاد. لە پاڵ ئەمەشدا، بابەتی 'مافی هیوا' کە دەوڵەت باخچەلی بەڵێنی دابوو، پێویستە بخرێتە کارنامەی کارەوە. دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا و کۆمیتەی وەزیرانی ئەنجوومەنی ئەوروپاش خوازیاری جێبەجێکردنی مافی هیوان. ئەم جۆرە بڕیارانە، بەگوێرەی دەستووری تورکیا، بڕیاری یاسایین کە پابەندبوون و جێبەجێکردنیان ناچارییە. پرسی ئازادیی جەستەیی ڕێبەر ئاپۆ، بەبێ دەرکردنی یاساش دەتوانرێت چارەسەر بکرێت گەلی کورد مەراقی ئەوە دەکات ئایا پرسی مافی هیوا و ئازادیی جەستەیی ڕێبەر ئاپۆ لە قۆناغی دووەمدا لە کارنامەی پەرلەماندا دەبێت، بەڵام لە ڕاگەیاندراوەکانی شاندی دەم پارتی تێدەگەین کە هیچ باشتربوونێک لە پرسی ئازادیی جەستەیی ڕێبەر ئاپۆدا لەئارا نییە. هۆکاری ئەمە چییە؟ پرسی مافی هیوا و ئازادیی جەستەیی ڕێبەر ئاپۆ لە ڕاستیدا پرسێکە بەبێ دەرکردنی یاساش لە پەرلەماندا دەتوانرێت چارەسەر بکرێت. هەربۆیە دوای ٢٥ ساڵ مافی هیوا لە کارنامەدایە. ڕێبەر ئاپۆ ٢٧ ساڵە لە هەلومەرجی دیلگرتندایە. بە پشتبەستن بە بڕیاری کۆمیتەی وەزیرانی ئەورووپا، دەتوانرێت ئازادیی جەستەیی ڕێبەر ئاپۆ مسۆگەر بکرێت. لە لایەکی ترەوە پەکەکە کۆتایی بەوکارانە هێناوە کە بەناویەوە دەکرێن، بڕیاری بێچەکبوون دراوە. ئەم دۆخە بۆ هەموو ئەندامانی پەکەکە و گەریلا یاسایەکی تایبەتی پێویستە. ئەم یاسایە بە پلەی یەکەم پەیوەندی بە ڕێبەر ئاپۆوە هەیە. ئەو یاسایەی کە دەبێت دەربکرێت، دەبێت ڕێبەر ئاپۆش بگرێتەوە. دەبێت ئەو یاسایەی دەردەکرێت ڕێبەر ئاپۆش بگرێتەوە؛ یاسایەک دەربچێت و بەڕێوەبەریی پەکەکە و گەریلا بگرێتەوە، کەچی ڕێبەر ئاپۆ بخرێتە دەرەوەی ئەم یاسایە، جێی قبووڵکردن نییە. ئاخر دابەشکردنی بەڕێوەبەریی و کادرانی پەکەکە، شەڕڤانان بەپێی کاتیگۆرییەکان، پرۆسەکە خاو دەکاتەوە. هەربۆیە گرنگە ئەو یاسا تایبەتەی کە بڕیارە دەربکرێت یان یاسای ڕاگوزەر بەپێی ڕۆحی پڕۆسەکە بێت و تایبەتمەندییەکی هەبێت کە سەرکەوتنی پڕۆسەکە مسۆگەر بکات. کەواتە ئەگەر مرۆڤ سەیری هاوار و گلەیی ئەو کەسانە بکات کە دوژمنایەتی ڕێبەر ئاپۆ دەکەن، دوژمنایەتی ئەو کەسانەی کە پارتەکەیان کۆتایی بەوکارانە هێناوە کە لە ژێر ناوییدا دەکرێت و کۆتاییان بە تێکۆشانی چەکداریی هێناوە و بڕیار دەدەن، ئەوا چۆن ئەم پڕۆسەیە بە سەرکەوتوویی بەرەوپێش دەچێت؟ پێمان وایە پەرلەمان کە گوێ لە هەموو ئەو لایەن و ئەکتەرانە دەگرێت کە خاوەندارێتی لە پڕۆسەکە دەکەن، دەبێت بە عەقڵانی نزیک ببنەوە و ئیرادەیەک بۆ بڕیاردانی درووست نیشان بدەن. لە ئێستادا هیچ باشتربوونێک لە هەلومەرجی ئازادیی جەستەیی ڕێبەر ئاپۆدا نییە. تەنها هەندێک زانیاری هەیە کە هەوڵێک هەیە بۆ ئەوەی ئەو شوێنەی کە تێیدا دەمێنێتەوە گونجاوتر بێت. مەهەپە ڕاپۆرتی کۆمیسیۆنی خۆی ئامادە کردووە. ئاماژە بەوەشکراوە، دوای ئەوەی پارتەکانی دیکە ڕاپۆرتەکانیان پێشکەش دەکەن، ئەو پرسانەی کۆمیسیۆن لەسەری ڕێککەوتوون دەخرێنە کارنامەی پەرلەمانەوە. وەک ئەوەی بە ڕای گشتی ڕاگەیەندراوە، هەندێک پێشنیاری یاسایی، دادوەری، ئیداری و سیاسی و ڕێسای یاسایی پێشنیار دەکرێن، بەڵام بڕیاری کۆتایی لەلایەن پەرلەمانەوە دەدرێت. داواکاری تایبەتتان هەیە سەبارەت بە ئازادیی ڕێبەر ئاپۆ و دەرکردنی یاسای سیاسەت و ئازادییە دیموکراتیکەکان. دەبێت پەرلەمان لەم قۆناغەدا چ ڕۆڵێک لەئەستۆ بگرێت؟ هەر پارتێک ڕاپۆرتی خۆی پێشکەش بە کۆمیسیۆنی پەرلەمان کردووە. سەرۆکی پەرلەمان لە گفتوگۆدایە لەگەڵ ئەوانەی لە کۆمیسیۆندان، یاسایەک پێشکەشی پەرلەمان دەکرێت. بێگومان گەیشتن بە قۆناغی خستنەڕووی یاسا بۆ پەرلەمان گرنگە. شتە سەرەکییەکە ناوەڕۆکی ئەم یاسایە کە چۆن دەبێت. ڕێبەر ئاپۆ دەیان ساڵە هەمیشە ویستویەتی پەرلەمان ڕۆڵبگێڕێت، کۆمیسیۆنێک لەناو پەرلەمان دابمەزرێت بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم پرسە. جەهەپە و پارتەکانی تریش ویستوویانە ئەم پرسە ببەنە پەرلەمان. هاوپەیمانی ئاکەپە-مەهەپەش ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر ئەوەی پەرلەمان ڕۆڵبگێڕێت و لە ئەنجامدا کۆمیسیۆنی پەرلەمان دامەزرا. دامەزراندنی کۆمیسیۆن لە پەرلەمان هەنگاوێکی گرنگ بوو. هەرچەندە کەموکوڕیی خۆی هەیە، بەڵام کاری گرنگی ئەنجامداوە. ئێستا چاوەڕوانییەکان ئەوەیە بەپێی ئەم کارکردنە یاسایەک دەربکرێت. بێگومان چاوەڕوانی ئێمە ئەوەیە کە ئەو هەنگاوانەی ناومان ناوە، پێگەیەکی یاسایی بەدەست بهێنین و ئازادی سیاسەتی دیموکراتیک بەبێ هیچ "ئەگەر" و "بەڵام"ـێک مسۆگەر بکرێت. سری سورەیا ئۆندەر دوای خوێندنەوەی بانگەوازی ٢٧ـی شوبات ڕایگەیاند، بۆ بەدیهێنانی ئەمانە پێویستە مەرجە یاسایی و سیاسییەکان جێبەجێ بکرێن. مادام بانگەوازی ٢٧ـی شوبات لەلایەن هاوپەیمانی ئاکەپە-مەهەپە و هەموو کەسێکەوە وەک شتێکی ئەرێنی سەیر کراوە، چاوەڕوانی ئەوە دەکرێت، ئەو پێویستییە یاسایی و سیاسیانەی کە بانگەوازی ٢٧ـی شوبات مسۆگەر دەکەن، لەلایەن پەرلەمانەوە جێبەجێ بکرێن. پەرلەمان تا ئێستا تەنها ڕۆڵێکی نەرێنی لە پرسی کورددا گێڕاوە. یاساگەلێک کە نکۆڵیکردن لە کورد و تورککردنی کوردی کردووە، دەرکردووە. لەو قۆناغەی پێی گەیشتووین، چاوەڕوانی ئەوە دەکرێت ڕۆڵی ئەرێنی بگێڕێت. بەبێ ئەم ڕۆڵە نە پارتەکان دەبنە ئۆرگانێک کە بە مانا ڕاستەقینەکەی سیاسەت بکەن، نە پەرلەمان دەبێتە شوێنێک کە پرسەکان چارەسەر بکات. هەربۆیە ئەم قۆناغە وەک قۆناغێک دەبینین کە سیاسەت و پەرلەمان گەورەیی خۆیان دەسەلمێنن. ئەگەر ئەم ڕۆڵە نەگێڕن، سیاسەت و پەرلەمان دەبنە دامەزراوەگەلێک کە کۆمەڵگە فریو دەدەن. بەوپێیەی دەستیان نەخستۆتە سەر پرسە بنەڕەتییەکانی تورکیا، لە تورکیا متمانە بە پارتەکان و سیاسەتمەداران زۆر کەمبووەتەوە.

بەپێی زانیاری و ئەو داتایانەی کە لەلایەن ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاوەوە کۆکراونەتەوە، لە درێژەی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان و شەپۆلی بەرفراوانی دەستبەسەرکردنەکاندا، لە ماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا لانی کەم ٧٧ هاووڵاتیی دیکە لەوانە ٤٥ هاووڵاتیی کورد و ٢٣ هاووڵاتیی لوڕ لە شارە جیاوازەکانی ئێران لەلایەن هێزە حکومەتییەکانەوە دەستبەسەر کراون کە لە نێوانیاندا لانی کەم ٤ ژن و ٦ منداڵ هەن. بەم شێوەیە و بە ئەژمارکردنی ئەم ٧٧ هاووڵاتییە دەستبەسەرکراوە لە ماوەی شەش ڕۆژی ڕابردوودا، ژمارەی دەستبەسەرکراوانی ئەمدواییە کە شوناسیان بۆ هەنگاو ڕوون بووەتەوە، گەیشتە ١٣٢ کەس. جیاکاریی کۆی دەستبەسەرکراوەکان بەم شێوەیەیە: ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ١٢ ژن ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ٨ منداڵ ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ٦٤ هاووڵاتیی کورد ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ٣٩ هاووڵاتیی لوڕ ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ٧ خوێندکار ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ٥ مامۆستا بە پشتبەستن بە ئامارە تۆمارکراوەکان لە ناوەندی ئامار و بەڵگەنامەکانی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، لە ماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا لانی کەم ٧٧ هاووڵاتیی دیکە لە شارە جیاوازەکانی ئێران دەستبەسەر کراون کە بەپێی ئەم ڕاپۆرتە زۆرترین دەستبەسەرکردنی هاووڵاتییان لە پارێزگای ئیلام بە ٢٢ حاڵەت و لە پارێزگای کرماشان ١٨ حاڵەت و پارێزگای خوزستانیش ٧ حاڵەت تۆمار کراوە. پارێزگای ئیلام ئیلام ١_ محەممەد جەواد زارعی – ١١ی بەفرانبار ٢_ ئیمان عەلیمرادی – ١١ی بەفرانبار ٣_ علیرزا مۆئمنی (١٨ ساڵە) – ١١ی بەفرانبار ٤_ کورش نووری (١٥ ساڵە) – ١٢ی بەفرانبار ٥_ ئومید بێرانوەند – ١٢ی بەفرانبار ٦_ ئەمیرحوسێن عەلیزادە – ١١ی بەفرانبار ٧_ فەردین ئاغایی – ١١ی بەفرانبار ٨_ ئەبولفەزل جامخانە – ١١ی بەفرانبار ٩_ سەجاد ئازاد – ١١ی بەفرانبار ١٠_ عەبدوڵڵا ئازاد – ١١ی بەفرانبار ١١_ عیرفان فەرەهمەند – ١١ی بەفرانبار ١٢_ علیرزا ڕەحمانی – ١١ی بەفرانبار ١٣_ ئەمیرڕەزا ڕەحمانی – ١١ی بەفرانبار ١٤_ شایان مومنی – ١١ی بەفرانبار   دەڕەشار ١_ ئەبولفەزل قاسمی – ١٢ی بەفرانبار ٢_ ستار زەیدی – ١٢ی بەفرانبار (خاوەنی پێشینەی دەستبەسەرکردن لە بزووتنەوەی ژن، ژیان، ئازادی) ٣_ سامان غولامی – ١٢ی بەفرانبار ٤_ ڕەزا حەیدەری – ١٢ی بەفرانبار دێهلۆڕان ١_ جەواد حوسێنی – ١١ی بەفرانبار ٢_ ئەرشیا جوشەن – ١٢ی بەفرانبار ئاودانان ١_ محەممەد جەواد زارعی – ١١ی بەفرانبار ٢_ ئومید ناسری – ١٢ی بەفرانبر   پارێزگای کرماشان سەرپێڵی زەهاو ١_ قائیم بەدری ٢_ عەسکەر نەجەفی ٣_ ئەحەد مرادی ٤_ ئەسفەندیار سەروەری ٥_ جەبار جەمشیدی ٦_ مەسعوود ئاغایی ٧_ مەهدی کەریمی (لە دەستبەسەرکراوانی بزووتنەوەی «ژن، ژیان، ئازادی» – بریندار) هەموو ئەم هاووڵاتییانە ڕۆژی پێنجشەممە ١١ی بەفرانبار دەستبەسەر کراون. هەرسین ١_ ڕەحمان ئازەرەنگ – ١٢ی بەفرانبار ٢_ محەممەد مەهدی کەرەمی (١٧ ساڵە) – ١١ی بەفرانبار ٣_ محەممەد سەیفی – ١٢ی بەفرانبار ٤_ یووسف کاکاوەند – ١٢ی بەفرانبار ٥_ نوورەدین مووسازادە – ١٢ی بەفرانبار ٦_ زاهید ئەفشاری – ١٢ی بەفرانبار کرماشان ١_ مەهسا زارعی – ١٢ی بەفرانبار ٢_ فەردین ئەحمەدی (١٩ ساڵە، خەڵکی حومەیل سەر بە ئیسلام ئاوای ڕۆژئاوا) – ١١ی بەفرانبار ٣_ یونس جەمشیدی – ١١ی بەفرانبار ٤_ نەوید ڕوستەمی – ١١ی بەفرانبار ٥_ میلاد شیرازی – ١١ی بەفرانبار پارێزگای خوزستان ئیزە ١_ عارف ئەسەدی – ١٠ی بەفرانبار ٢_ ڕەزا ئەسەدی – ١٠ی بەفرانبار ٣_ مووسا مووسەوی – ٩ی بەفرانبار ٤_ ئارمان شاهپووری – ٩ی بەفرانبار ٥_ ئیلیا مومنی – ٩ی بەفرانبار ٦_ ئەکبەر مەحموودوەند (١٦ ساڵە) – ١٠ی بەفرانبار ٧_ ئارمین ئەسەدی – ١٠ی بەفرانبار باغ مەلەک ١_ یووسف میڕئەحمەدی ٢_ هادی میڕئەحمەدی ٣_ ئەمیرحوسێن قەنبەری ٤_ ئەمیرڕەزا نەوروزی لالی ١_ باقەر قەنبەری – ١٠ی بەفرانبار   پارێزگای هەمەدان ئەسەداوا ١_ محەممەد حوسێن شەفیقیان ٢_ یووسف مورسەلی ٣_ سام فەرووخ ٤_ علیرزا نووری ٥_ ئەمیر فەرهادی هەموو ئەم هاووڵاتییانە بەرەبەیانی ڕۆژی هەینی ١٢ی بەفرانبار، دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی دەستبەسەر کراون.   پارێزگای خۆراسانی باکوور ئەسفەرایەن ١_ پەیمان ڕەزایی – ١١ی بەفرانبار ٢_ ئارین حەیدەری – ١١ی بەفرانبار ٣_ عەباس بیدی – ١١ی بەفرانبار ٤_ عیسا شەکوری – ١١ی بەفرانبار ٥_ نادر تەوەکولی – ١٢ی بەفرانبار   پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد یاسووج ١_ ماهان خوبانی (١٦ ساڵە) – ١١ی بەفرانبار ٢_ شەهاب پەرەند – ١٢ی بەفرانبار ٣_ موسلیم پۆرزدار – ١٢ی بەفرانبار ٤_ ئیلیا ئەکوانیان – ١٢ی بەفرانبار گەچساران ١_ فەردین موسلیمی – ١١ی بەفرانبار   پارێزگای ئەیسفەهان ئەیسفەهان ١_ مەهشاد کەشانی – ١٠ی بەفرانبار ٢_ ڕەزا سەلەحشوور (١٦ ساڵە) – ١١ی بەفرانبار پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی سەبزەوار ١_ مەهدی فەسەنقەری – ١٠ی بەفرانبار ٢_ ئەمیر نۆدێهی (خەڵکی سەبزەوار، دانیشتووی تاران) – ١١ی بەفرانبار ٣_ عیرفان عابید – ١٨ ساڵە – ١١ی بەفرانبار ٤_ نازەنین زەهرا مووسەوی – ١٧ ساڵە – ١١ی بەفرانبار مەشهەد ١_ ئەسغەر شاکری (پزیشک) – ١١ی بەفرانبار (دەستبەسەرکردن لە ناو ئۆتۆمبێل لە بەرچاوی بنەماڵەکەی؛ خاوەنی پێشینەی دەستبەسەرکردن لە بزووتنەوەی «ژن، ژیان، ئازادی»)   پارێزگای گیلان ڕەشت ١_ مەهناز قاسمی – ١١ی بەفرانبار   پارێزگای سنە سنە ١_ ئارتین ئەحمەدی (١٤ ساڵە) – ١٢ی بەفرانبار   پارێزگای تاران ١_ میساق کۆچ‌پیدە – ڕۆژانی ڕابردوو لە نێوان دەستبەسەرکراوەکاندا، لانی کەم چوار ژنیش هەن: مەهسا زارعی، چالاکی ناسراوی فەرهەنگیی کورد و خەڵکی کرماشان، ڕۆژی هەینی ١٢ی بەفرانباری ٢٧٢٥، لە شوێنی کارەکەی لەلایەن هێزە حکومەتییەکانەوە دەستبەسەر کرا و بۆ شوێنێکی نادیار گواسترایەوە. هەروەها ڕۆژی پێنجشەممە ١١ی بەفرانبار، مەهناز قاسمی هاووڵاتیی گیلەک لە ڕەشت، نازەنین زەهرا مووسەوی منداڵی ١٧ ساڵە لە سەبزەوار و مەهشاد کەشانی ڕۆژی چوارشەممە ١٠ی بەفرانبار لە ئەسفەهان لەلایەن هێزە حکومەتییەکانەوە دەستبەسەر کراون. جگە لەو دەستبەسەرکردنانەی کە بەپێی پارێزگاکان ڕاگەیەندراون، ڕاپۆرتی دەستبەسەرکردنی ژمارەیەکی دیکە لە هاووڵاتییان گەیشتووە کە شوناسیان لە ئێستادا لەلایەن ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاوەوە لە ژێر لێکۆڵینەوە و پشتڕاستکردنەوەدایە. ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان لە ڕۆژی یەکشەممە ٧ی بەفرانباری ٢٧٢٥، دوای مانگرتن و ڕێپێوانی ناڕەزایەتیی بەکۆمەڵی ژمارەیەک لە کاسبکاران و بازاڕییان لە تاران دەستی پێ کرد و پاشان بۆ شارەکانی دیکە گوازرایەوە. ئەم ناڕەزایەتییانە ڕوبەرووی کاردانەوەی سەرکوتکەرانەی هێزە حکومەتییەکان بووەتەوە و لە ماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا ژمارەیەکی بەرچاو لە هاووڵاتییان لەوانە ژنان و منداڵان دەستبەسەر کراون

لە کۆبوونەوەی مەکتەبی سیاسیی پارتیدا، بڕیاردا، شاندێکی دانوستانکاری حزبەکە لەبارەی پۆستی سەرۆک کۆمار گفتوگۆ لەگەڵ لایەنە سیاسییەکان بکات.  پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ شەممە، 03ـی کانوونی دووەمی 2025، مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان، بە سەرپەرشتیی سەرۆک بارزانی و ئامادەبوونی هەردوو جێگرانی، نێچیرڤان بارزانی و مەسرور بارزانی، کۆبووەوە. د. دانەر عەبدولغەفار، ئەندامی فراکسیۆنی پارتی لــە پەرلەمانی عێراق، بە هۆشمەند سادق، پەیامنێری کوردستان24ـی ڕاگەیاند، لە کۆبوونەوەکەدا چەند پرسێک تاوتوێ کران، گرنگترینیان پرسی کاندیدی پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق بوو.  لەبارەی ئەوەی کاندیدی پارتی کێ دەبێت بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار، ئەو پەرلەمانتارە گوتی "تا ئێستا هیچ کاندیدێک لە لایەن پارتییەوە بۆ ئەو پۆستە دیاری نەکراوە. کاندیدی پارتی ئەو کەسە دەبێت، کە کۆدەنگی و ڕێککەوتنی گەلی کورد و خەڵکی کوردستانی لەسەرە."  بە گوتەی د. دانەر، لە یەک دوو ڕۆژی داهاتوودا شاندێکی دانوستانکاری پارتی، لەبارەی پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق گفتوگۆ لەگەڵ لایەنە سیاسییەکانی دیکەی هەرێمی کوردستان دەکات، تا کورد یەک کاندیدی هاوبەشی هەبێت بۆ ئەو پۆستە.

سەرهەڵدانى خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەکان کە نزیک دەبێتەوە لە هەفتەیەک بەهۆى خراپى دۆخى داراییى و ئابوورى وڵاتەکە، بەهای تمەنی ئێرانی بەرامبەر دۆلار زیاتر دابەزاندووەو سەد دۆلار نزیکدەبێتەوە لە 14 ملیۆن تمەن. دابەزینەکە بە جۆرێکە لە بازاڕەکانی تاران بەهاى 100 دۆلار بە حەواڵە گەیشتووەتە 13 ملیۆن و 800 هەزار تمەن و بە کاش 13 ملیۆن و 400 هەزار تمەنە. سەرەڕای ئەوەی حکومەتی ئێران هەوڵی چاکسازی دەدات، مەسعود پزیشکیان، سەرۆککۆماری ئەو وڵاتە بڕیاری لابردنی چوار سفری سەر دراوی تمەنی پەسەند کردووە، بەڵام ماوەى زیاتر لە پێنج ڕۆژە خۆپیشاندان و ناڕەزایەتى بەهۆى خراپى دۆخى دارایی و دابەزینى بەهاى تمەنى ئێرانى بەرامبەر دۆلار سەریهەڵداوەو چەندین خۆپیشاندەر کوژراون و برینداربوون و سەدانى دیکەش دەستگیر کراون. بەگوێرەى ئاژانسى ئیرنا، کە یەکێکە لە میدیا فەرمییەکانى ئێران، بانکى ناوەندیى ئێران ئەوەى دووپاتکردووەتەوە لەتوانایدایە بەهاى تمەنى ئێرانى بەرامبەر دۆلار بەرزبکاتەوەو دۆخەکە هێشتا لە کۆنتڕۆڵ دەرنەچووە. بەراوردکاریی داتاکان دەریدەخەن تمەن لە هەفتەى یەکەمى 2025 بۆ هەر سەد دۆلارێک حەوت ملیۆن و 500 هەزار تمەن بووەو لە هەفتەى یەکەمى 2026 هەر سەد دۆلارێک 13 ملیۆن و 800 هەزار تمەنەو لەو ماوەیەدا 46%ـی بەهاکەی لەدەستداوە. هۆکاری سەرەکیی ئەم داڕمانە نوێیە دەگەڕێتەوە بۆ بڕیاری ڕۆژی 28ـی ئەیلوولى 2025 کاتێک فەڕەنسا، بەریتانیا و ئەڵمانیا سزاکانی پێش ساڵی 2015ـی ئەنجوومەنی ئاسایشیان بۆ سەر ئێران گەڕاندەوە؛ کاراکردنی ئەم سزایانە کە بە "سناپ باک" ناسراوە، گورزێکی توندی لە بەهای دراوی ئەو وڵاتە داوە.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران دوژمنكاری ئەمریکای بۆ سەر ڤەنزوێلا ئیدانە دەكات و لە بەیاننامەیەکدا دەڵێت: دەستدرێژی سەربازی ئەمریکا بۆ سەر ڤەنزوێلا پێشێلکردنی ئاشکرای بنەما بنەڕەتییەکانی جاڕنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان و رێسا بنەڕەتییەکانی یاسای نێودەوڵەتییە.  وەزارەتی دەرەوەی ئێران راشیگەیاندووە: مافی رەوای ڤەنزوێلایە بەرگری لەسەروەری نیشتمانی و سەلامەتی خاكەكەی بكات، بە بەرپرسیارێتی یاسایی سەرجەم حكومەت و رێكخراوە نێودەوڵەكانیشی زانیووە، بەتایبەت نەتەوە یەكگرتووەكان و ئەنجومەنی ئاسایش بۆ راگرتنی دەستبەجێی دوژمنكاری بۆ سەر ڤەنزوێلاو، گرتنەبەری هەموو رێوشوێنە پێویستەكان بۆ لێپرسینەوە لە پلاندانەران و ئەوانەی تاوانیان ئەنجامداوە لەمیانی ئەو دوژمنكارییە سەربازییەدا. رۆژی شەممە، 3ـی کانوونی دووەمی 2026، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ترووس سۆشیەڵ پەیامێکی لەبارەی هێرشی سوپای وڵاتەکەی بۆ سەر ڤەنزوێلا بڵاوکردەوە. ترەمپ لەوبارەیەوە نووسی، "ئەمریکا بە سەرکەوتوویی هێرشێکی بەرفراوانی کردە سەر ڤەنزوێلا و تێیدا سەرکردەکەی، سەرۆک نیکۆلاس مادۆرۆ و هاوژینەکەی دەستگیرکران و برانە دەرەوەی وڵات." وەکو سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی پێکردووە، ئۆپەراسیۆنەکە "بە پشتبەستن بە هێزی جێبەجێکردنی یاسای ئەمریکا ئەنجامدراوە." راگەیاندنەکەی ترەمپ دوای چەند کاژێرێکی پڕ لە گرژی و نادڵنیایی هات کە تێیدا بەرەبەیانی رۆژی شەممە، 3ـی کانوونی دووەمی 2026، دەنگی زنجیرەیەک تەقینەوەی بەهێز کاراکاسی پایتەختی هەژاند.  بەگوێرەی زانیارییەکان، نزیکەی کاژێر 2:00 بە کاتی ناوخۆ واتە 09:00ی بەرەبەیان بە کاتی هەولێر، هاوکات لەگەڵ تەقینەوەکاندا، فڕۆکەی جەنگی بە ئاسمانی شارەکەدا بە نزمی سووڕاونەتەوە، ئەمەش ترس و دڵەڕاوکێیەکی زۆری لەنێو دانیشتوواندا دروستکرد. وەزارەتی دەرەوەی ڤەنزوێلا رایگەیاند کە جگە لە کاراکاس، دامەزراوەکانی حکومەت لە پارێزگاکانی میراندا، ئاراگوا و لا گوێلاریش کراونەتە ئامانج. وەزارەتی دەرەوەی ڤەنزوێلا لە راگەیێندراوێکدا بە تووندی "هێرشە سەربازییەکەی ئەمریکای رەتکردەوە و بە زۆر مەترسیدار" ناویبرد.  لە راگەیێندراوەکەدا هاتووە کە ئەم هێرشە پێشێلکارییەکی ئاشکرای پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان و بنەماکانی یاسای نێودەوڵەتییە و هەڕەشەیەکی راستەوخۆیە بۆ سەر ئاسایش و سەقامگیریی جیهانی، بەتایبەتی لە ناوچەی ئەمریکای لاتین و کاریبی. 

کەشى پێشبینیکراوى 48 کاتژمێرى داهاتوو ئەمڕۆ شەممە  03 /01 /    2026  کەش / ئاسمان ساماڵ و پەڵە هەور دەبێت، هەندێ جار لە ناوچە شاخاویەکان بۆ نیمجە هەور دەگۆرێت. خێراى با / لەسەرخۆ دەبێت (05- 15) کم/ک ئاراستەی با / باکووری خۆرئاوا دەبێت. پلەکانی گەرما / بەرزترین پلە کەمێک بەرز دەبێتەوە بەڵام نزمترین پلە نزم دەبێت بە (2 – 4 ) پلە بەراوورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنێ ، وەک لەسەر نەخشەى خوارەوە ئاماژەى پێدراوە.  مەوداى بینین / لەنێوان ( 8 – 10) کم دەبێت  سبەی یەکشەممە  04 /01 /    2026  کەش/ ئاسمان ساماڵ و پەڵە هەور دەبێت، هەندێ جار لە ناوچە شاخاویەکان بۆ نیمچە هەور دەگۆرێت. لە کاتەکانی بەیانی زوودا لە هەندێک ناوچە ئەگەری دروست بوونی تەم هەیە بە شیوەکی کاتی. خێراى با / لەسەرخۆ دەبێت (05- 15) کم/ک ئاراستەی با / باکووری خۆرئاوا دەبێت. پلەکانی گەرما / بەرزترین پلە نزیک دەبێتەوە ، بەڵام نزمترین پلە بەرز دەبێت بە (1 – 3 ) پلە بەراوورد بە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ وەک لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە. مەوداى بینین / لەنێوان ( 8 – 10) کم دەبێت  بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی هەولێر : 10 پلەی سیلیزی سلێمانی : 7 پلەی سیلیزی دهۆک : 8 پلەی سیلیزی زاخۆ :  8  پلەی سیلیزی کەرکوک : 11 پلەی سیلیزی  هەڵەبجە : 11 پلەی سیلیزی گەرمیان : 17 پلەی سیلیزی  

سەرچاوەیەک لە یەکگرتووی ئیسلامی دەڵێت، موسەنا ئەمین کاندیدیانە بۆ پۆستی سەرۆککۆماری عێراق، بۆ ئەو مەبەستەش، بۆچوونی کۆمەڵی دادگەری و رەوتی هەڵویستیان وەرگرتووە و رەزامەندییان نیشانداوە، بەنیازن گفتوگۆش لەگەڵ نەوەی نوێ بکەن بۆ ئەوەی ببێتە کاندیدی هەموویان و پێکەوە پشتگیری لێبکەن. ئەمڕۆ شەممە، 3ـی کانوونی دووەمی 2025، موسەننا ئەمین، پەرلەمانتاری یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان بە کوردستان24ی ڕاگەیاند، حزبەکەی بە نیازە بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق کاندیدی بکات، بۆ ئەم مەبەستەش قسە لەگەڵ لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆن کراوە و لایەنەکانی دیکەی کوردستانی و عێراقی ماون، کە لەو بارەوە قسەیان لەگەڵ بکرێت. سەبارەت بەوەی یەکگرتووی ئیسلامی کەی دوا بڕیار لەبارەی کاندیدبوونی موسەننا ئەمین دەدات، ناوبراو گوتی: تاوەکو لەگەڵ لایەنەکان قسە نەکرێت و یەکلایی نەبمەوە لەوەی دەتوانم دەنگی لایەنەکان بەدەستبهێنم یاخود نا، ئامادەنیم بەفەرمی خۆم کاندید بکەم و بچمە نێو کێبڕکێی پۆستی سەرۆک کۆمار. ئەو پەرلەمانتارەی یەکگرتوو ئاماژەی بەوەشدا، هێشتا یەکلانەبووەتەوە، کە کاندید دەبێت بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار یاخود نا. لەلایەکی دیکەوە سەڵاحەددین بابەکر، گوتەبێژی یەکگرتووی ئیسلامی بە هۆشمەند سادق، پەیامنێری کوردستان24ـی ڕاگەیاندووە؛ لەناو مەکتەبی سیاسی و سەرکردایەتی گفتوگۆیان کردووە و بە نیازن موسەننا ئەمین بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق کاندید بکەن. گوتەبێژی یەکگرتووی ئیسلامی گوتیشی: چاوەڕوانی هەڵوێستی فەرمی لایەنەکانی ئۆپۆزسیۆن و بەشێک لە لایەنەکانی دیکە دەکەن، ئەگەر لەگەڵیان ڕێککەوتن، ئەوا موسەننا ئەمین، کاندیدی سەرەکی حزبەکەی بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار دەبێت.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، هێرشێکی بەرفراوانی سەرکەوتوومان کردەسەر ڤەنزوێلا و دەڵێت: سەرۆک مادورۆ و هاوسەرەکەیمان دەستگیرکردووە و لە ڤەنزوێلا براونەتە دەرەوە. ئەمڕۆ شەممە، 3ـی کانوونی دووەمی 2026، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا، لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "تروس سۆشیاڵ" ڕایگەیاند، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا بە سەرکەوتوویی هێرشێکی بەرفراوانی دژی ڤەنزوێلا ئەنجام داوە. بەپێی پۆستەکەی ترەمپ، لە ئەنجامی هێرشەکەدا نیکۆلاس مادورۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا، لەگەڵ هاوسەرەکەیدا دەستگیرکراون و لە وڵاتەکە براونەتە دەرەوە. ترەمپ دەڵێت، ئەم ئۆپەراسیۆنە بە هاوکاریی دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای ئەمەریکا ئەنجام دراوە و دواتر وردەکاریی زیاتر بڵاودەکەنەوە. ئاماژەی بەوەش کردووە، ئەمڕۆ کاتژمێر 11:00ـی پێشنیوەڕۆ (بە کاتی ئەمەریکا)، لە مارالاگۆ کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانی لەوبارەیەوە بەڕێوەدەچێت.

ئەمڕۆ خۆپیشاندانەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران لە شەشەم ڕۆژدایە و لە ٧٢ شاردا ئازادیخوازان و دەنگە ناڕەزایەتییەکان ڕژاونەتە سەر شەقام، بەپێی دوایین ئاماریش لانیکەم ١١٩ خۆپیشاندەر دەستگیر کراون و حەوت کەس کوژراون و ٣٣ کەسیش بریندار بوون. ماڵپەری دەنگی دەستگیرکراوەکانی کورد و ئێران لەبارەی ڕەوشی خۆپیشاندانەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێرانەوە، لە شەشەم ڕۆژیدا دوایین زانیارییەکانی خستەڕوو. بەگوێرەی زانیارییەکان، ماوەی شەش ڕۆژە خۆپیشاندان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران بەردەوامە و لە ٧٢ شاردا ئازادیخوازان و دەنگە ناڕەزایەتییەکان ڕژاونەتە سەر شەقام، بە مەبەستی دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە قەیرانی ئابووریی، سیاسیی و کۆمەڵایەتی. ئاماژە بەوەشکراوە، خۆپیشاندانەکان چووەتە قۆناغێکی بەرفراوان و گرژیی تێکەوتووە لەوانە، تەقەی ڕاستەوخۆ لەلایەن هێزە سەرکوتکەرەکانەوە و هێرشکردنە سەر ناوەندەکانی حکومەت و پێکدادانی سەختی شەقامەکان و سووتاندنی بنکەکانی پۆلیس، ئەوەش دەرخەری ئەوەیە توڕەیی خەڵک لە کۆنتڕۆڵ دەرچووە. باس لەوەشکراوە، خوێندکارانی زانکۆکان بە درووشمی وتنەوەی مەرگ بۆ دیکتاتۆر هاتوونەتە پاڵ خۆپیشاندەرەکان و ناڕەزایەتی دەردەبڕن، پێکدادان لە نێوان گەنجانی خۆپیشاندەر و هێزە ئەمنییەکان بەردەوامە، بەشێکی زۆری شارەکان کەتوونەتە دەستی ئازادیخوازان و هێزە ئەمنییەکانی سەر بە ڕژێمی ئێران هەڵاتوون، کە تەنها لە لوڕستان ١٣ کارمەند بریندار بوون و کەسێکیش کوژراوە. بەگوێرەی ئاماری میدیاکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران، هەتا دوێنێ ٢٩ خۆپیشاندەر دەستگیر کراون، کە ١٤ کەسیان کوردە، هەروەها سێ خۆپیشاندەر لە لوڕستان کوژراون، ئامارەکانی گرتن و کوشتن و برینداربوون، زۆر لەو ژمارانە زیاترن بەڵام بەهۆی ئەوەی ڕژێمی ئێران ئامارەکان دەشارێتەوە، تا ئێستا ئاماری ڕاستەقینە بەردەست نییە. هەروەها ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەرانە ئاشکرای کرد، لە ماوەی پێنج ڕۆژی خۆپیشاندانەکاندا، لانیکەم ١١٩ خۆپیشاندەر دەستگیر کراون و حەوت کەس کوژراون و ٣٣ کەسیش بریندار بوون. جێگای ئاماژەیە، لە ڕۆژی یەکشەمەوە خۆپیشاندان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران دەستی پێکردووە بە مەبەستی دەربڕینی ناڕەزایەتی لەبەرامبەر پێشێلکردنی مافەکانیان لە لایەن ڕژێمی ئێرانەوە، داوای جێبەجێکردنی داواکارەکانیان دەکەن، هەروەها داوا دەکەن مەسعوود پزیشکیان سەرۆکی ئیران و عەلی خامنەیی ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئێران دەست لەکار بکێشنەوە.

سەرۆکی ڤەنزوێلا، ڕایگەیاند، ئامادەین بۆ گفتوگۆ و ڕێککەوتن لەگەڵ ئەمەریکا لە بارەی ڕێککەوتنی دژە بازرگانیکردن بە ماددەی هۆشبەر، هاوکات ئەگەر ئەمەریکا نەوتی دەوێت پێی دەدەین.  هەینی 2ـی کانوونی دووەمی 2025، نیکۆلاس مادۆرۆ سەرۆکی ڤەنزوێلا، ڕایگەیاند، ئامادەیە بۆ گفتوگۆکردن لە سەر ڕێککەوتنی دژە بازرگانیکردن بە ماددد هۆشبەرەکان، ئاماژەی بەوەشکردووە، لە بارەی نەوت و ڕێککەوتنە ئابوورییەکانی نێوانیان دەیانەوێت ئەو لەگەڵ واشنتن بگەن بە ڕێککەوتن بۆ کۆتایی هێنان بەو وەیرانەی وڵاتەکەی لەگەڵ ئەمەریکادا تێیکەوتووە.  جەختی لەوەشکردووەتەوە، ئەمەریکا لە بارەی ئەم قسانەوە دەزانێت و ئاگاداری ئەوەن کە ئێمە دەمانەوێت ڕێکبەکەوین، چەند جارێکیش ئەم پرسەمان لەگەڵ ڕاوێژکار و نوێنەرەکانی ئەمەریکا باسکردووە، ئەگەر واشنتن دەیەوێت لەگەڵ ڤەنزوێلا ڕێکبەکەوێت ئێمە ئامادەین. مادۆرۆ لە بارەی نەوتی وڵاتەکەی گوتویەتی،"ئەگەر ئەوان نەوتیان لە ڤەنزوێلا بوێت، ڤەنزوێلا ئامادەیە بۆ کارکردن لەگەڵ وەبەرهێنەرە ئەمەریکییەکان، وەک ئەوەی لەگەڵ کۆمپانیای "شۆڤرۆندا" هەیە، ئێمە ئامادەین هەرکاتێک و لە هەر شوێنێک و بە هەر شێوەیەک بێت کە ئەوان بیانەوێت". قسەکانی نیکۆلاس مادۆرۆ سەرۆکی ڤەنزوێلا لە کاتێکدایە وڵاتەکەی لەگەڵ ئەمەریکا بە وەیرانێکی سەختدا تێدەپەڕێت، پەیوەندییە ئابووری و دیپلۆماسییەکانی نێوانیان ڕۆژ لە دوای ڕۆژ بەرەو ئاڵۆزی زیاتر هەنگاو دەنێت، هاوکات لە ڕووی سەربازیشەوە ئەمەریکا فشارێکی زۆری خستووەتە سەر ڤەنزوێلا و  بەوە تۆمەتباری دەکات کە حکوومەتی ڤەنزوێلا لە کارتێلەکانی بازرگانی بە ماددە هۆشبەرەکان کاردەکات و ئاسانکاری دەکات بۆ گواستنەوەی ماددەی هۆشبەر لە ڤەنزوێلاوە بۆ ئەمەریکا.  دوایین بڕیاری حکوومەتی ئەمەریکا لە بارەی ئەو دۆخەی لەگەڵ ڤەنزوێلادا هاتوەتە ئاراوە سەۆاندنی چەند سزایەکی توند بوو بە سەر ئەو وڵاتە، وەزارەتی گەنجینەی ئەمەریکا لە چوارچێوەی هەڵمەتەکانی بۆ سەر حکوومەتی کاراکاس، زنجیرەیەک سزای نوێی ڕاگەیاند؛ تێیدا چوار کۆمپانیای گواستنەوە و چوار کەشتیی نەوتهەڵگری کردووەتە ئامانج. سزاکانی واشنتن تەنیا لە ئاستی کەسایەتییەکاندا نەمیناوەتەوە، بەڵکو بە شێوەیەکی ستراتیژی کەرتی وزەی ڤەنزوێلای کردووەتە ئامانج. بە سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەشەکی بەسەر کەشتییە نەوتهەڵگرەکاندا، ئەمەریکا هەوڵ دەدات سەرچاوەکانی داهاتی وزەی ئەو وڵاتە وشک بکات، تا ڕێگری بکات لە بەکارهێنانی ئەو داهاتانە بۆ پشتگیریکردنی چالاکییەکانی حکوومەت. پەرەسەندنی ئەم گرژییانە کاریگەریی کردووەتە سەر وڵاتانی دراوسێش؛ بۆ نموونە دەوڵەتی "ترینیداد و تۆباگۆ" ئامادەیی خۆی نیشانداوە بۆ پێشکەشکردنی پشتیوانی لۆجستی و کردنەوەی فڕۆکەخانەکانی بەڕووی هێزەکانی ئەمەریکادا، ئەمەش ململانێی نێوان واشنتن و کاراکاسی بردووەتە قۆناغێکی نوێی ناوچەییەوە. لەلایەکی دیکەوە، حکوومەتی ڤەنزوێلا ئەم ڕێوشوێنانەی سەرکۆنە کرد و ڕایگەیاند؛ ئەمە "هێرشێکی بە ئەنقەستە بۆ سەر سەروەریی وڵاتەکەیان". لەم مانگەدا، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمەریکا فەرمانی گەمارۆدانی هەموو ئەو کەشتییە نەوتهەڵگرانەی دەرکرد، مامەڵە لەگەڵ ڤەنزوێلا دەکەن. لەو چوارچێوەیەشدا، هێزەکانی ئەمەریکا لە ئاوە نێودەوڵەتییەکاندا و لە نزیک کەناراوەکانی ڤەنزوێلا، ڕێگرییان لە چەندین کەشتی کردووە؛ گومانی گواستنەوەی نەوتیان لێ دەکرێت. ئەم هەنگاوە نوێیەی واشنتن دوای ئەوە دێت لە مانگی کانوونی دووەمی ڕابردوودا، گەنجینەی ئەمەریکا سزای بەسەر حەوت کەسایەتیی نزیک لە نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەیدا سەپاندبوو. ئەمەریکا ئامانجیەتی لە ڕێگەی ئەم سزایانەوە فشارەکان بۆ سەر ئەو دەسەڵاتە زیاد بکات کە واشنتن بە ڕژێمێکی ناپاک و تێوەگلاو لە بازرگانی ماددە هۆشبەرەکان و سپیکردنەوەی پارە وەسفی دەکات.

یاسر سلێمان، وتەبێژی شاندی دانوستانکاری ئیدارەی خۆسەر لەگەڵ دیمەشق ئاشكرایدەكات: بڕیارە لە ماوەی چەند رۆژی داهاتوودا جێبەجێکردنی رێککەوتنی 10ی ئازار دەستپێبکات، دەشڵێت: لایەنی ئەمریكی ئامادەیە سەرپەرشتی جێبەجێكردنی رێككەوتنەكە بكات لەسەر داوای ئەحمەد شەرع.  سلێمان لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ تەلەفزیۆنی سوریا راگەیاند: پابەندین بە سەروەری دەوڵەتی سوریاو چالاککردنی دامەزراوە سەروەرییەکان لە ناوچەکانی باکور و رۆژهەڵاتی سوریا. وتیشی: سوریا تەنیا بەرگەی یەک سوپایە دەگرێت كە پێکهاتەی هەمەچەشنی هەبێت، رەنگە ئەفسەری زۆر لە وەزارەتی بەرگری سوریا ببینین ئەوەش بەپێی ئەو لێكگەیشتنانەی پێی گەیشتووین. سەبارەت بە پرسی سامانە سروشتییەکانیش، لە باکوری رۆژهەڵاتی وڵات، وتى: بۆ هەموو سورییەكان بەردەست دەبێت لە ڕێگەی دامودەزگاکانی دەوڵەتی سوریاوە، بەشێک لە داهاتەكانیشی بۆ ئەو ناوچانە تەرخان دەکرێت کە لێی دەردەهێنرێت. هاوكات ئاماژەی بەوەشدا، ناکۆکی زۆر لەگەڵ تورکیا هەیە، جەختی لەسەر خواستی خۆیان كردووە بۆ چارەسەرکردنی ئەو ناکۆکییانە لە رێگەی دام و دەزگاكانی دەوڵەتی سوریاوە.

بە گوێرەی راپۆرتێکی رێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، لە پێنچ رۆژی خۆپیشاندانەکانی ئێران، شەش خۆپیشاندەر کوژران، بەگوێرەی هەواڵێکی ئاژانس یمیهری ئێرانی، 12 ئەندامی بەسیج و سوپای پاسدارن بریندار بوون. بەڵام خۆپیشاندەران بە هەنگاویان راگەیاندووە، ژمارەی کوژرا و بریندار وز ۆر لە ژمارانە زیاترە.  هەر ئەمرۆ لە بەخاكسپاردنی "ئەمیر حوسامی خودادیاری" ئەو گەنجەی لوڕستانی رۆژهەڵاتی كوردستان، کە بە دەستی هێزە ئەمنییەکانی ئێران کوژرا، هێرشکرایە سەر هێزە ئەمنییەكان. عەلی شەمخانی، راوێژکاری خامنەیی لە وەڵامی پەیامەکەی ترەمپ: خەڵکی ئێران لە قسەی تۆ تێدەگات، کە باسی رزگاری کردن دەکەیت، نمونەی عێراق و ئەفغانستان، غەزەمان بینیوە. وتیشى: هەر دەستوەردانێک لە ئاسایشی ئێران بکرێت، زۆر بە توندی وەڵام دەدەینەوە. پێشتر دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لەبارەی خۆپیشاندانەکانی ئێران: ئەگەر ئێران خۆپیشاندەرانی ئاشتیخوازی وڵاتەکەی بکوژێت، ئەمریکا ئامادەیە بۆ رزگارکردنیان.  ئێمە خۆمان پڕچەک کردووە و ئامادەین. قەیرانی وزە، بێئاوی، مەترسی جەنگ و ئێستاش بێبەهابوونی تمەن؛ هەموو ئەمانە بەرۆکی خەڵکی ئێرانیان گرتووە و چیدیکە توانای بەرگەگرتنیان نییە، هەربۆیە چەند رۆژێکە هاتوونە سەر شەقامەکان و تووڕەی خۆیان دژی حکومەتی وڵاتەکە دەردەبڕن. خۆپیشاندانەکانی ئەمجارەی ئێران بۆ داواکردنی نانە، چونکە بەهای تمەن هێندە دابەزیوە کە تەنانەت بازرگانان و دوکاندارانیش زیانی گەورەیان کردووە. سەرەتا رۆژی یەکشەممە کاسبکاران و دوکاندارانی بازاڕی گەورەی تاران و زێرێنگەرانی ناوەندی بازاریی عەلادین دوکانیان نەکردەوە و هەموویان روویان لە گۆڕەپانەکانی ئیمام خومەینی و جمهوری و جەوادی کرد، دژی دابەزینی بەهای تمەن و بێبازاڕی. نرخی تمەن لە دوای سەپاندنەوەی سزاکانی ئەمریکا لە ساڵی 2018 دەستی بە دابەزینی گەورە کردووە، بەڵام ئەم دابەزینەی مانگی 12 داڕمانێکی مێژووی نرخی تمەن بوو، بە خۆرێک لە ساڵی 2018 نرخی 100 دۆلاری ئەمریکی، بەرامبەر یەک ملیۆن 500 هەزار تمەن بوو، بەڵام ئێستا نزیکەی 13 هێندەی ئەو کاتەیە و گەیشتووەتە نزیکەی 14 ملیۆن تمەن بەرامبەر 100 دۆلار.