🔴 وەزارەتی پەروەردەی سوریا چەند رێنماییەکی تایبەت بە جێبەجێکردنی مەرسومی سەرۆکایەتی سوریا لەبارەی خوێندنی کوردی دەرکرد و تێیدا ئەم خاڵانە هاتووە: ♦️ لەماوەیەک کە زیاتر نەبێت لە شەش مانگ، پرۆگرامی خوێندن بە زمانی کوردی کوردی بۆ هەموو قۆناغەکان ئامادەبکرێت. ♦️ راهێنانی پەروەردەیی ئەنجامبدرێت بۆ ئەو کەسانەی وانەی زمانی کوردی دەڵێنەوە. ♦️ دابینکردنی کارمەندی شارەزا و پەروەردەیی بۆ وتنەوەی زمانی کوردی لەسەر میلاک یاخود لە دەرەوەی میلاک. ♦️ وانەی زمانی کوردی وانەیەکی بژاردە دەبێت و لە سەرجەم پۆلەکاندا هەفتانە دوو وانەی زمانی کوردی دەخوێندرێت. ♦️ وانەی زمانی کوردی کەوتن و دەرچوونی لەسەر نییە. ♦️ زمانی کوردی بە زمانێکی نیشتمانی هەژماردەکرێت و لە خوێندنگە حکومی و ئەهلییەکان لەو ناوچانەی کوردی زۆرینەیە رێگەپێدراوە. ♦️ پەروەردەی پارێزگاکان رادەسپێرین بەوەی ئەو خوێندنگایانە دیاریبکەن کە زمانی کوردییان تێدا دەخوێنرێت.
وەزارەتی دارایی عێراق نوسراوێکی بە واژۆی تەیف سامی بڵاوکردووەتەوە و تێیدا داوا لە هەرێمی کوردستان و وەزارەتەکانی حکومەتی فیدڕاڵ دەکات لیستی مووچەی مانگی یەک بنێرن. وەزارەتی دارایی عێراق نوسراوێکی ئاڕاستەی حکومەتی هەرێمی کوردستان و سەرجەم وەزارەتەکانی دیکەی فیدڕاڵ کرد و تیایدا بە کۆمەڵێک مەرج و ڕێنمایی تازەوە، داوا دەکات لیستی مووچەی مانگی یەکی ساڵی 2026 بۆ ڕەوانە بکرێت. بەگوێرەی نوسراوێکی وەزارەتی دارایی عێراق کە ئەمڕۆ بە واژۆی تەیف سامی، وەزیری دارایی بڵاوکراوەتەوە، ئاڕاستەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، سەرجەم وەزارەت و دەستە سەربەخۆکانی دیکەی عێراق کراوە، ئاماژە بەوەکراوە، لە چوارچێوەی بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران بۆ کەمکردنەوەی خەرجی و زیادکردنی داهات، داوا لە هەموو وەزارەتەکان دەکەن لیست و خشتەی مووچەی فەرمانبەرانی هەمیشەیی، گرێبەست و گرێبەستی ڕۆژانە کە خەرجی ڕاستەقینەیان هەبووە لە ساڵی ڕابردوودا، دوای وردبینی فەرمانگەی یاسایی و ژمێریی وەزارەت و دەستە سەربەخۆکان بە CD، بۆ وەزارەتی دارایی بنێرن. وەزارەتەکە دەشڵێت: ئامانج لەم نوسراوە بۆ ئەوەیە هەر کات لیستەکە گەیشت، مووچەی مانگی یەکی ساڵی 2026ـی فەرمانبەران خەرج بکرێت، چونکە لیستی پێشووی وەزارەتەکان ئەم وردەکارییانەی تێدانەبووە. هەر لە چوارچێوەی ڕێنماییەکاندا، دەبێت لیستی مووچەی فەرمانبەرانی هەمیشەیی و گرێبەست بەپەلە ئامادە بکرێت، گۆڕانکاریی لە شایستەی دارایی فەرمانبەران و بەتایبەت بڕگەی خزمەتی زانکۆیی دەکرێت، بەجۆرێک ئەم پارەیە تەنیا بۆ ئەوانە خەرج دەکرێت کە بە کرداری وانە دەڵێنەوە، لەگەڵ چەندین ڕێکاری دیکە لە وەزارەتەکانی نەوت، کارەبا و سەرچاوەکانی ئاو بە ئامانجی کەمکردنەوەی خەرجییەکان و زیادکردنی داهات. 13ـی ئەم مانگە ئەنجوومەنی وەزاری عێراق بۆ کاروباری ئابووری نوسراوێکی بە پاڵپشت بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران دەرکرد، تیایدا ڕێکارەکانی کەمکردنەوەی خەرجی و زیادکردنی داهاتی پەسەندکرد، لەوانەش ئیتر 80% داهاتی کۆمپانیا حکومییەکان و وەزارەتەکان بۆ خەزێنەی دەوڵەت دەگەڕێتەوە.
هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) ئاشکرایکرد، گرووپە چەکدارەکانی سەر بە حکومەتی دیمەشق لە کاتژمێر دووی بەرەبەیانیی ئەمڕۆوە هێرشی چڕیان بۆ سەر دوو شارەدێ لە باشووری کۆبانێ دەستپێکردووە و داواش لە وڵاتانی نێوەندگیر دەکات سنوورێک بۆ پەلامارەکانی سوپای عەرەبیی سووریا دابنێن. هێرشی چەتەکان بۆسەر گوندەکانی سنووری کۆبانێ بەردەوامە، لە ئەنجامی هێرەشەکاندا چوار مەدەنی بریندابوون کە یەکێکیان منداڵە، شەڕڤانان وەڵامی هێرشەکان دەدەنەوە و ژمارەیەکی زۆر لە تانک و ئۆتۆمبیلی سەربازییان تێکشاندووە. چەتەکانی دەوڵەتی تورک، داعش و هەتەشە وێڕای ئاگربەست لە دوێنێوە لە هێرش و بۆردوومانی چڕی گوندەکانی سنووری شاری کۆبانێدان کە گەمارۆدراوە. هەڵهاتنی چەتەکان و تێکشکاندنی چەندین ئۆتۆمبیلی سەربازیی لە گوندی چەلەبەی سەر بە خراب عشک هێرشی چەتەکان بە شەش تانک، چەندین زرێپۆش و ژمارەیەکی زۆر لە چەتە لە بەرەبەیانەوە درێژەی هەیە. وەڵامدانەوەی کەمەرشكێنی شەڕڤانان لە دژی هێرشەکان بەردەوامە و زیانێکی زۆری بە چەتەکان گەیاندووە، کە تەنها لە سنووری گوندی خراب عشك ٧ ئۆتۆمبیلی سەربازیی، ٢ تانک، ژمارەیەکی زۆر لە پانزەر و ئۆتۆمبیلێ دۆشکە لەسەریان تێکشکاندووە. هەروەها لە ئەنجامی وەڵامی کەمەرشكێنی شەڕڤانانەوە، چەتەکان جار بە دوای جار هەڵدێن. لە گوندی زێرکێی کۆبانێیش ٥ ئۆتۆمبیلی چەتەکان تێکشکێندران. ئەمەش لە کاتێکدایە شەڕ و پێکدادان لە گوندەکانی قاسییە و چەلەبە بە سەختی بەردەوامە. بۆردوومانی گوندی زەرکتکێ؛ ٤ مەدەنی بوونەتە قوربانی لە ئەنجامی هێرشی چەتەکان بۆسەر گوندی زەرکتکێی کۆبانێ، تا ئێستا چوار گوندنشین برینداربوون، کە یەکێکیان منداڵە.
سەرۆک بارزانی لە ساڵیادی تێکشکاندنی داعش لە کۆبانێ پەیامێکی بڵاوکردەوە و دەڵێت، ئەوە "سەرکەوتنی هەموو گەلی کوردستان و مرۆڤایەتی" بوو. لە پەیامەکەدا هاتووە: "لە یازدەهەمین ساڵیادی تێکشکاندنی تیرۆریستان لە کۆبانێدا، سڵاو بۆ شەڕڤان و پێشمەرگە قارەمانەکان دەنێرین کە بە پشتیوانیی هاوپەیمانان لە بەرگرییەکی قارەمانانەدا رێگەیان نەدا کۆبانێ بکەوێتە دەست تیرۆریستانی داعش." سەرۆک بارزانی ئاماژەی بەوە کردووە، ئەو بەرگرییە "سەرکەوتنێکی گەورەی لە مێژووی گەلی کورد تۆمار کرد." دەشڵێت، "ئەو سەرکەوتنە سەرکەوتنی هەموو گەلی کوردستان بوو، سەرکەوتنی مرۆڤایەتی بوو بەسەر تیرۆر و تاریکیدا." دەقی پەیامەکەی سەرۆک بارزانی: لە یازدەهەمین ساڵیادی تێكشكاندنی تیرۆریستان لە كۆبانێدا، سڵاو بۆ شەڕڤان و پێشمەرگە قارەمانەكان دەنێرین كە بە پشتیوانیی هاوپەیمانان لە بەرگرییەكی قارەمانانەدا رێگەیان نەدا كۆبانێ بكەوێتە دەست تیرۆریستانی داعش و سەركەوتنێكی گەورەیان لە مێژووی گەلی كورد تۆمار كرد. ئەو سەركەوتنە سەركەوتنی هەموو گەلی كوردستان بوو، سەركەوتنی مرۆڤایەتی بوو بەسەر تیرۆر و تاریكیدا.
کەشى پێشبینیکراوى 48 کاتژمێرى داهاتوو ئەمڕۆ دوو شەممە 26- 01- 2026 کەش / ئاسمان ساماڵ و پەڵە هەور دەبێـت بەگشتی . خێراى با / لەسەرخۆ دەبێت ( 5– 10 ) کم/ک. ئاراستەی با / باکوری خۆرهەڵات دەبێت مەوداى بینین / (9 – 10 ) دەبێت. پلەکانی گەرما / بەرزترین کەمێک بەرز دەبێتەوە بەراوورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنی . بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ ئەمڕۆ : هەولێر : 15 پلەی سیلیزی پیرمام : 12 پلەی سیلیزی سۆران : 7 پلەی سیلیزی حاجی ئۆمەران : 3 پلەی سیلیزی سلێمانی : 13 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ : 15 پلەی سیلیزی هەڵەبجە : 13 پلەی سیلیزی دهۆک : 15 پلەی سیلیزی زاخۆ : 14 پلەی سیلیزی ئاکرێ : 13 پلەی سیلیزی سبەی سێ شەممە 27- 01- 2026 کەش/ ئاسمان لەنێوان پەڵە هەورو نیمچە هەور دەبێت . خێراى با / لەسەرخۆ و مامناوەند دەبێت ( 10– 15 ) کم/ک. ئاراستەی با / باکوری خۆرئاوا دەبێت مەوداى بینین / (9 – 10 ) دەبێت. پلەکانی گەرما/ بەرزترین و نزمترین کەمێک بەرز دەبێتەوە بەراوورد بە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ وەک لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە. بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ سبەی: هەولێر : 16 پلەی سیلیزی پیرمام : 13 پلەی سیلیزی سۆران : 8 پلەی سیلیزی حاجی ئۆمەران : 3 پلەی سیلیزی سلێمانی : 14 پلەی سیلیزی چەمچەماڵ: 16 پلەی سیلیزی هەڵەبجە : 13 پلەی سیلیزی دهۆک : 15 پلەی سیلیزی زاخۆ: 15 پلەی سیلیزی ئاکرێ: 14 پلەی سیلیزی
ئەمڕۆ دووشەممە، بەهای دیناری عێراقی بەرامبەر بە دۆلاری ئەمریکی دابەزینێکی پێوانەی تۆمار کرد، شارەزایانی بواری ئابووری هۆکارەکەی بۆ هەڕەشەکانی ئەمریکا لەسەر بەشداری پێنەکردنی گرووپە چەکدارەکان لە حکومەتی نوێی عێراق دەگەڕێننەوە. چەند ڕۆژێکە، بەهۆی ناسەقامگیری بازاڕ، لەدوای هەڕەشەکانی ئەمریکا لە گرووپە چەکدارەکانی عێراق، بەهای دینار بەرامبەر دۆلاری ئەمریکی بەردەوامە لە دابەزین. کەیفی خۆشناو، وتەبێژی بازاڕی دراوی هەولێر بە ئاڤای ڕاگەیاند: لەگەڵ کرانەوەی بازاڕدا 100 دۆلاری ئەمریکی بە 151 هەزار و 500 دینار مامەڵەی پێوە دەکرا، ئێستا بە 151 هەزار دینار مامەڵەی پێوە دەکرێت و پێشبینی دەکرێت دینار زیاتر بەهای خۆی لەدەست بدات. سەبارەت بە جیاوازی بەهای دۆلاری سپی و شین و ڕێژەکەی لە بازاڕدا، کەیفی خۆشناو دەڵێت: زۆرینەی ئەو دۆلارە سپیەی هەبوو بۆ تورکیا گواستراوەتەوە، بۆیە ئێستا ڕێژەیەکی کەم لە بازاڕدا هەیە، ئێستا جیاوازی بەهای دۆلاری سپی و شین هەندێکجار هەزار دینار، یان 750 دینار، یان 600 دینارە، جیاوازی هەیە، بە تێپەڕینی کات ئەم جیاوازیە نامێنێت. شارەزایانی بواری ئابووری هۆکاری دابەزینی بەهای دینار بەرامبەر بە دۆلار، بۆ بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ بە دینار، هەروەها هەڕەشەکانی ئەمریکا بۆ سەر گرووپە چەکدارەکانی عێراق و هەوڵەکانی بۆ ڕێگریکردن لە بەشداریکردنیان لە حکومەتی داهاتووی عێراق دەگەڕێننەوە.
کۆمپانیای دانە غاز و نەوتی هیلال، لەگەڵ هاوبەشەکانیان لە هاوپەیمانی پترۆلیۆم، ڕێککەوتنی فرۆشتنی غازی درێژخایەنیان لەگەڵ چەند کۆمپانیایەکی ناوخۆیی هەرێمی کوردستان واژۆ کرد بۆ دابینکردنی 142 ملیۆن پێ سێجا غازی سروشتی ڕۆژانە بۆیان. کۆمپانیای دانەغاز و نەوتی هیلال، لە ڕاگەێینراوێکدا ئاماژەیان بەوە کرد:" چەند ڕێکەوتنێکیان واژۆ کردووە، بەپێی ئەم ڕێککەوتنانە ڕۆژانە 142 ملیۆن پێ سێجا غاز بە کۆمپانیاکانی چیمەنتۆ و پۆڵا دەفرۆشرێت، بۆ ماوەی 10 ساڵ و دابینکردنی غازەکە لەگەڵ دەستپێکردنی بەرهەمهێنان لە کێڵگەی چەمچەماڵ لە نیوەی دووەمی ساڵی 2027 دەست پێدەکات، لەگەڵ پلانی دروستکردنی هێڵی بۆری نوێ کە لەلایەن کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەتەوە جێبەجێ دەکرێت بۆ کێڵگەگە". لە ڕاگەێینراوەکە هاتووە:" ئەم ڕێککەوتنانە لەگەڵ کۆمپانیاکانی ماس چیمەنتۆ، بازیان چیمەنتۆ، دێڵتا چیمەنتۆ، گاسن چیمەنتۆ، چیمەنتۆی سلێمانی، کە هەموویان لە ناوچەی پیشەسازی بازیان لە پارێزگای سلێمانین، هەروەها کۆمپانیای ڤان ستێل لە پارێزگای هەولێر لە هەرێمی کوردستان واژۆ کراون". هاوکات بەشدارانی پترۆلیۆم بەهۆی توانای زۆری کێڵگەی چەمچەماڵ کێڵگەکە ئامادە دەکەن بۆ دەستپێکردنی زیاتری بەرهەمهێنانی غاز، هاوبەشەکان بڕیاریانداوە 160 ملیۆن دۆلاری ئەمریکی وەبەرهێنان بکەن بۆ لێدانی سێ بیری دیکە، بە ئامانجی دابینکردنی غازی زیاتر. کۆمپانیای دانەغاز، لە ساڵی 2005 دامەزراوە و یەکەم و گەورەترین کۆمپانیای تایبەتی کەرتی غازی سروشتییە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. لە ئێستادا لە بوارەکانی گەڕان و بەرهەمهێنان و گواستنەوەی غاز لە هەریەک لە ئیمارات، میسر و هەرێمی کوردستان کار دەکات.
خۆپیشاندان و ناڕەزایی دەربڕینی مووچەخۆرانی عێراق، ئەنجوومەنی وزاری ئابووریی فیدراڵی هێنایە دەنگ و رایگەیاند، پاشەکشەیان لە بڕیاری پێشووتری خۆیان نەکردووە، جەختی لەوەکردووەتەوە، مووچە و دەرماڵەی مووچەخۆران دەستکاری ناکرێت. دووشەممە 26ـی کانوونی دووەمی 2026، ئەنجوومەنی وزاری ئابووریی عێراق، بەیاننامەیەکی بڵاوکردووەتەوە، رایگەیاندووە، دووپاتی دەکەینەوە، لە بڕیاری پێشووماندا بڕیامان لەسەرداوە، بە هیچ شێوەیەک دەستکاری مووچە و دەرماڵەی مووچەخۆران ناکەین، هاوکات هیچ لێبڕینێک لە مووچە ناکرێت. لە بەیاننامەیەکدا هاتووە، وەزارەتی دارایی داوای کردووە یەکەکانی خەرجکردن لیستی مووچەی تەواو پێشکەش بکەن، سەبارەت بە دانپێدانانی بڕوانامەی ئەکادیمی، بڕیارەکە ئەو کەسانەش ناگرێتەوە کە ڕەزامەندی پێویستیان بۆ خوێندن بەدەستهێناوە. دوای ئەوەی دەنگۆی بڕینی دەرماڵە و لێبڕین لە مووچە بڵاوکرایەوە، بە خێرایی کاردانەوەی هاووڵاتییانی لێکەوتەوە، وەزارەتی دارایی عێراق رایگەیاند، چاودێری ئەو زانیارییانە دەکات، کە لە هەندێک سەکۆی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەربارەی جێبەجێکردنی بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران ژمارە (40)ی ساڵی 2026 بڵاودەکرێنەوە. وەزارەتی دارایی ڕایگەیاندووە، پێویستە لەسەر هەموو یەکەکانی خەرجی (چ ئەوانەی بودجەیان ناوەندییە یان خۆژێن، چ قازانجکار بن یان زیانبەخش) ئەم هەنگاوانە بگرنە بەر؛ 1- ناردنی لیستی مووچەی فەرمانبەرانی (میلاکی هەمیشەیی، گرێبەست و کرێکاری رۆژانە) بۆ فەرمانگەی ژمێریاری. 2- ئاگادارکردنەوەی فەرمانگەی ناوبراو لە بڕی بڕینە باجییەکان بۆ گەڕانەوەیان بۆ خەزینەی گشتیی دەوڵەت. 3- ناردنی پشکە خانەنشینییەکان بۆ سندوقی خانەنشینی فەرمانبەران بە ئامانجی زیادکردنی داهاتە نانەوتییەکان، چونکە ئەمە مافێکی یاساییە و هاوشێوەی ساڵانی ڕابردوو بەردەوام دەبێت. روونکردنەوە سەبارەت بە دەرماڵەی خزمەتی زانکۆیی وەزارەت چەند خاڵێکی گرنگ سەبارەت بە بڕگەی (7) لە بڕیاری ژمارە (40) ڕوون دەکاتەوە: 1- تەرخانکردن بۆ مامۆستایان: خەرجکردنی دەرماڵەی خزمەتی زانکۆیی بۆ فەرمانبەرانی وەزارەتەکانی (خوێندنی باڵا، تەندروستیی و لایەنەکانی دیکە) تەنیا ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە بۆ وانەوتنەوە تەرخانکراون (متفرغ)، و پێدانی ئەم دەرماڵەیە بەو کەسانەی تەرخاننەکراون ڕادەگیرێت، ئەمەش جێبەجێکردنی دەقی یاسای خزمەتی زانکۆیی ژمارە (23)ی ساڵی 2008ە. 2- مافی کارگێڕی و تەکنیکییەکان: ئەم بڕیارە بە هیچ شێوەیەک دەستکاری دەرماڵەی خزمەتی زانکۆیی کارگێڕییەکان 75% و تەکنیکییەکان 100% ناکات کە لە یاساکەدا چەسپێنراوە، چونکە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران ناتوانێت دەقە یاساییە کاراکان هەموار بکاتەوە. 3- بەردەوامی تەرخانکردنی دارایی: وەزارەتەکانی خوێندنی باڵا، تەندروستیی، پەروەردە و هەر لایەنێکی دیکە کە یاساکە دەیانگرێتەوە، بەردەوامن لە جێبەجێکردنی یاساکە و بودجەی پێویستیان بۆ تەرخانکراوە. لای خۆیەوە وەزارەتی دارایی داوا لە هاووڵاتییان و دەزگاکانی ڕاگەیاندن دەکات؛ ورد و وشیار بن لە گواستنەوەی هەواڵەکان و تەنیا پشت بە سەرچاوە فەرمییەکان ببەستن، ئەم رێکارانە تەنیا بۆ ڕێکخستنی کارە داراییەکان و پاراستنی مافە یاسایی، خانەنشینی و باجییەکانە.
جیهان قەرزارییەتی و دەبێت ئێستا بەهانایەوە بچن ئامادەکردنی هاوڵاتی لە پایزی 2014 جیهان خەریکبوو هیوای لەدەست دەدا. داعش لە لوتکەی خۆیدا بوو؛ بەهیچ نەدەوەستێنران، بێبەزەیی بوون و وەک هەورە بروسکە شارەکانی سوریایان داگیردەکرد. موسڵ کەوتبوو، ڕەققە بووە پایتەختی خەلافەتەکەی و شار بە شاری سوریا و عێراق دەکەوتە دەست گروپە چەکدارەکانی داعش. زۆرێک پێیان وابوو گرتنی تەواوی سوریا لەلایەن گروپە تیرۆریستییەکانەوە تەنها لەسەر کات وەستاوە. شرۆڤەکاران باسی بەحەتمیبوونی گرتنی سوریایان دەکرد لەلایەن داعشەوە و ترس هەموو سەردێڕی میدیاکانی تەنیبوو. ئا لەو کاتەدا بەرخۆدانی کۆبانێ دروستبوو. شارێکی کوردی کە لە هەموو لایەکەوە دەورەدرابوو. هەمووان کۆبانێیان بە لەدەستدراو لەقەڵەم دەدا. تانکەکانی داعش بەلیشاو دەهاتن، ئاڵا رەشەکەیان لەسەر شوێنە بەرزەکان هەڵدەکرا و تەواوی کامێراکان چاویان لەسەر کەوتنی کۆبانێ بوو. تەنانەت بەشێک لە شەڕڤانان دەیانوت بەرگریی سوودی نییە، بەڵام کۆبانێ خۆی بەدەستەوە نەدا. ئا لەو کاتەدا 80%ـی شارەکە بەدەست چەکدارانی داعشەوە بوو. بەڵام بە بڕیارێکی سەرۆک بارزانی هەموو شتێک گۆڕا. لە 22ـی 10ـی 2014 لەسەر داوای سەرۆک بارزانی پەرلەمانی کوردستان بڕیاری ناردنی پێشمەرگەی بۆ کۆبانێ دا و دوای شەش رۆژ یەکەم کاروانی پێشمەرگە بەرەو شارەکە بەڕێکەوت. تەنها بە چەکی سووک و ئیرادەیەکی پۆڵاین، شەڕڤانان و پێشمەرگە شارەکەیان کردە قەڵای بەرخۆدان، شەقام بە شەقام و خانوو بە خانوو بەرگەیان گرت. ئەوەی داعش چاوەڕیی دەکرد بە چەند رۆژێک داگیری بکات، بووە شەرمەزاری چەندین مانگی گروپەکە. کۆبانێ بووە مەیدانی یەکەم گەورەترین شەڕ کە داعش نەتوانێت تێیدا براوە بێت. ئا لێرەوە ئەفسانەی نەکەوتن و پتەویی داعش تێکشکینرا. لە کۆبانێوە شکانی داعش وەک پوولی دۆمینە دەستیپێکرد. تەنها بە نزیکەی دوو مانگ شارەکە لە چەکدارانی داعش پاککرایەوە. ئێستا هەمان شار ئابڵوقەیەکی تووندی لەسەرە، ئەمجارە داعش نییە کە گەمارۆی شارەکەی داوە، بەڵکو پاشماوەکانی گروپەکە و بەکرێگیراوانی تورکیان بەناوی سوپای عەرەبیی سوریا، کە ئابڵووقەیەکی تووندیان خستووەتە سەر شارەکە و لە هەموو لایەکەوە دەورە دراوە. شارەکە لە دۆخێکی سەختدایە. ئاو، سووتەمەنی و خۆراک بۆ خەڵکی سڤیل بڕاوە. کارەبا نییە و نەخۆشخانەکانی پێداویستی پزیشکییان تێدا نەماوە، چەکدارەکانی دیمەشقیش ناهێڵن هیچ شتێک بڕوات بۆ شارەکە. ئەو شارەی هەموو جیهان قەرزاربارییەتی ئێستا لەژێر بەزەیی چەکدارە دڕندەکانی سوپای سوریایە. هەموو ئەوانەی خۆیان بە هاوپەیمانی کورد دەزانی پشتیان تێکرد و بێدەنگن، هەروەک ساڵح موسلیم دەڵێت، ئەمە پیلانگێڕییەکی نێودەوڵەتییە و ئەمریکا، ئیسرائیل، تورکیا، بەریتانیا، فەرەنسا و وڵاتە عەرەبییەکان تێیدا بەشدارن. بۆیە تەنها کورد دەتوانێت بەرگریی لە خۆی بکات، لەبەرئەمەشە سەرۆک بارزانی رۆژی هەیینی ڕابردوو ڕایگەیاند، ئەگەر لە توانامدا بوایە وەک ساڵی 2014 پێشمەرگەم دەناردە کۆبانێ. سەرۆک بارزانی لە ئیتاڵیاوە بە بیر هەموو جیهانی هێنایەوە کە ئەوە کۆبانێ بوو ئێوەی لە دەستی تیرۆر رزگارکرد و گوتی: کۆبانێ شارێکی کوردییە و نابێت دەستی لێ بدرێت، من هەرچەند بتوانم بۆ ئەو شارەی دەکەم و ئەوەی لە دەسەڵاتمدا بێت ئەنجامی دەدەم. ئەو شارەی کە تەنها زمانی بەرخۆدان دەزانێت و ئاشنا نییە بە دۆڕان، ئێستا بە بەرچاوی وڵاتانەوە دەخنکێنرێت. ئەمە چیرۆکی کۆبانێ بوو کە تەواوی جیهان لە ئاستیدا لاڵ بووە.
وەزارەتی دارایی و ئابوریی ڕایدەگەیەنێت، تا ئێستا لە وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵەوە هیچ بریارو ڕێنماییەک بؤ خەرجکردنی مووچە بۆ ساڵی دارایی ٢٠٢٦ نەگەیشتۆتە وەزارەتی دارایی هەرێم. هەروەها ئەوەش دەخاتەڕوو، هیچ ڕێکەوتن و بڕیارێکی نوێ بۆ دابەشکردنی مووچە لە ئارادا نییە ڕاگەیەنراوێک لە وەزارەتی دارایی و ئابورییەوە. سەبارەت بەڕێکارەکانی خەرجکردنی مووچەی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بۆ ساڵی ٢٠٢٦ ، ماوەی چەند ڕۆژێکە چەندین لێدوان و شیکردنەوەو لێکدانەوەی نادروست لەسەر ئەو بابەتە لە بەشێک لە میدیاکانەوە بڵاو دەبێتەوە، بەپێویستمان زانی ئەم بەرچاورونیانە بخەینە روو. ١- تا ئێستا لە وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵەوە هیچ بریارو ڕێنماییەک سەبارەت بە ڕێکارەکانی خەرجکردنی مووچە بۆ ساڵی دارایی ٢٠٢٦ نەگەیشتۆتە وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان. ٢- تا ئێستا هیچ ڕێکەوتن و بڕیارێکی نوێ بۆ دابەشکردنی مووچە لە ئارادا نییە. ٣- وەزارەتی دارایی و ئابووری هەروەک ساڵانی پێشوو بەردەوامە لەسەر جێبەجێکردنی هەموو هەنگاوەکانی دابەشکردنی مووچە. ٤- هیچ کێشەیەک لەبەردەم وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێمدا نییە بۆ ناردنی راپۆرتی تەرازووی پێداچونەوەو لیستی مووچە و چاوەڕێی ئەنجامەکانی خاڵی یەکەمە ( واتە بڕیارو ڕێنمایی نوێ بۆ خەرجکردنی مووچە لەساڵی ٢٠٢٦ ). بۆیە تکایە هەرکەس و لایەنێک کە شارەزای ئەم ڕێکەوتن و ڕێنمایی و ڕێکارانە نییە، زانیاری هەڵە لەسەر لیستی مووچە و بابەتی (١٢٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠ ) سەدو بیست ملیار دینارەکە بڵاونەکاتەوە ، تا لەو ڕێگایەوە بیەوێت بۆ دەستکەوتی کەسی یان سیاسی یاری بەهەست و سۆزی فەرمانبەران و مووچەخۆران بکات. بۆ چەندهەمین جار چەند بارەی دەکەینەوە هەر کەس و لایەنێک پێویستی بە زانیاری هەیە لەو بارەیەوە دەرگای وەزارەتمان ئاوەڵایە. وەزارەتی دارایی و ئابووری ٢٥ ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦
هاوسەرۆکی بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر لە کۆبانێ رایگەیاند، مەترسی لەسەر ژیانی خەڵکی کۆبانێ هەیە و مزگەوت و قوتابخانەکان پڕن لە خەڵکی ئاوارە. ئەمڕۆ یەکشەممە، 25ـی کانوونی دووەمی 2026، فەرحان حاجی عیسا، هاوسەرۆکی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر لە کۆبانێ بە کوردستان24ـی راگەیاند: کۆبانێ گەمارۆدراوە و هێزەکانی سەربە دیمەشق لە باشووری کۆبانێ ئاگربەستیان شکاندووە، بەڵام با هەموو لایەک باش بزانن و دڵنیایی دەدەینە هەموو کوردێک تاوەکوو قەترەیەک خوێن لە گیانی ئێمە دا بمێنێت ئێمە لێرە دەمینێین و بەرگریی دەکەین، بەشێک لە هاوکارییەکان گەیشتووەنەتە نێو کۆبانێ، مەترسی لەسەر ژیانی خەڵکی کۆبانێ هەیە. فەرحان حاجی عیسا: مزگەوت و قوتابخانەکانی کۆبانێ پڕن لە خەڵکی ئاوارە، قسە و کرداری دیمەشق یەکناگرتەوە. کۆبانێ و دەوروبەری ماوەیەکە لەلایەن هێزەکانی حکوومەتی سووریا و گرووپە چەکدارەکانی سەر بەو حکوومەتەوە گەمارۆ دراون، ئەمەش دوای پاشەکشەی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) لە چەند ناوچەیەک و تێکچوونی دانوستانەکان هات. گەمارۆکە بووەتە هۆی پچڕانی خزمەتگوزارییە سەرەکییەکان وەک ئاو، کارەبا، ئینتەرنێت و هێڵەکانی پەیوەندی. رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ، لەوانەش رێکخراوی چاودێریی مافی مرۆڤ لە سووریا، هۆشداریی داوە لە "کارەساتێکی مرۆیی گەورە" و رایگەیاندووە، دانیشتووانی شارەکە رووبەڕووی کەمیی توندی خۆراک، دەرمان و شیری منداڵان بوونەتەوە. ئەم دۆخە لەکاتێکدایە شەپۆلێکی سەرما و بەفربارینێکی "بێوێنە" ناوچەکەی گرتووەتەوە، دیارە لە 50 ساڵی رابردوودا بەفری وا نەباریوە. کۆبوونەوەی ئاوارەیەکی زۆر لە گوندەکانی دەوروبەرەوە لەنێو شاری کۆبانێ، قەیرانەکەی قووڵتر کردووەتەوە. هەوڵە دیپلۆماسییەکان بۆ گەیشتن بە ئاگربەستێکی هەمیشەیی و کردنەوەی رێڕەوی مرۆیی بەردەوامن، بەڵام دۆخەکە هێشتا ناسەقامگیرە و مەترسییەکان لە ئارادان. رێکخراوە خێرخوازییەکانی وەک دەزگای خێرخوازیی بارزانی، هەڵمەتی کۆکردنەوەی هاوکارییان دەستپێکردووە و چاوەڕێی رەخساندنی دەرفەتن بۆ گەیاندنی هاوکارییەکان بە خەڵکی کۆبانێ.
وەزارەتی نەوتی عێراق، ئەمڕۆ یەکشەممە، ئامارە بەراییەکانی هەناردە و داهاتی نەوتی بۆ مانگی کانوونی دووەمی 2026 ڕاگەیاند، کە تێیدا داهاتەکەی 6 ملیار دۆلاری تێپەڕاندوە. بەپێی بەیاننامەیەکی فەرمی وەزارەتەکە، کە پشت بە ئامارەکانی کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ) دەبەستێت، کۆی گشتی هەناردەی نەوتی خاو (بە کۆندێنسێتیشەوە) لەو مانگەدا بڕی 107 ملیۆن و 651 هەزار و 61 بەرمیل بوە. داهاتی بەدەستهاتوو لەو بڕەش گەیشتووەتە 6 ملیار و 388 ملیۆن و 429 هەزار دۆلار. دەربارەی سەرچاوەی هەناردەکردنەکە، وەزارەتەکە وردەکارییەکانی بەم شێوەیە خستووەتەڕو: کێڵگەکانی ناوەڕاست و باشوور: 100 ملیۆن و 420 هەزار و 48 بەرمیل. هەرێمی کوردستان (لە ڕێگەی بەندەری جەیهان): 5 ملیۆن و 997 هەزار و 527 بەرمیل. هەروەها ئەو بڕەی هەناردە کراوە بۆ ئوردن بڕی 309 هەزارو 712 بەرمیل بوە وە بڕی هەناردەکراو لە کێڵگەی قەیارە: 923 هەزار و 774 بەرمیل بوە.
ئەنجوومەنى نوێنەرانى عێراق، ڕۆژى سێشەممەى بۆ هەڵبژاردنى سەرۆککۆمار دیاریکرد و سبەیش پرسە ئابوورییەکان و بابەتى مووچە تاوتوێ دەکرێن. دانیشتنى تایبەت بە هەڵبژاردنى سەرۆککۆمار لە کاتژمێر 11:00ـى پێشنیوەڕۆ دەستپێدەکات و 18 بەربژێریش ڕکابەرى لەسەر پۆستەکە دەکەن، یەکێتیى نیشتمانیى کوردستان بە نزار ئامێدى و پارتى دیموکراتى کوردستان بە فوئاد حسێن دەچنە ناو پرۆسەکەوە. کارنامەى دانیشتنى سبەى دووشەممەش لە یەک بڕگە پێکهاتووە، ئەویش تاوتوێکردنى پرسە ئابوورییەکان و مووچەیە. دانیشتنەکە پاش ئەوە دێت لە کۆتاییەکانى ساڵى 2025، حکومەتەکەى محەممەد شیاع سوودانى هەوڵەکانى بۆ چاکسازى دارایى دەستپێکرد، بە ئامانجى کەمکردنەوەى خەرجییەکان و زیادکردنى داهات. هەر ئەمڕۆش ئەنجوومەنى نوێنەران ئاڵنگاری و پێشهاتەکانى سووریا و ڕەوشى سنوورەکانى تاوتوێکرد، جێگرى یەکەمى سەرۆکى ئەنجوومەنى نوێنەرانى عێراق، داوا لە کۆمەڵگەى نێودەوڵەتى دەکات، هەنگاوى خێرا بنێن بۆ وەرگرتنەوەی ئەو هاوڵاتیانەیان کە چەکداری داعشبوون و ئێستا لە گرتووخانەکانی عێراق و سووریادابوون.
مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە)، پێشوازی لە شاندێکی سەرۆکایەتیی ئەنجوومەنی نیشتمانیی کورد لە سووریا (ئەنەکەسە) کرد و پێکەوە تاوتوێی دۆخی ئێستای ناوچەکەیان کرد. لە میانی کۆبوونەوەکەدا، پرسی ڕاگرتنی شەڕ و ئاگربەست بە وردی تاوتوێ کرا. هەروەها هەردوولا گفتوگۆیان دەربارەی دوایین گۆڕانکاری و پێشهاتە سیاسی و سەربازییەکانی ڕۆژئاوای کوردستان کرد. کۆبوونەوەکە جەختی لەسەر گرنگیی پاراستنی ڕۆژئاوا و خەڵکی سڤیل کردەوە لە هەر شەڕ یان ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازی کە ببێتە هۆی دروستبوونی شەپۆلی نوێی ئاوارەبوون، هاوکات دووپاتیان کردەوە پێویستە کێشە هەڵپەسێردراوەکان لەگەڵ حکوومەتی کاتی لە ڕێگەی دیالۆگی بونیادنەرەوە چارەسەر بکرێن.
ناوەندى ڕاگەیاندنى هەسەدە ئاشکرایدەکات لە ئەنجامی تۆپبارانە بەردەوامەکانی لایەنەکانی دیمەشق بۆ سەر گوندی ئەلقاسمیە لە ڕۆژئاوای کۆبانی، منداڵێک کوژرا و سێ کەسی دیکەش برینداربوون، ئەمەش پێشێلکردنی ئاشکرای ڕێککەوتننامەی درێژکردنەوەی ئاگربەستە. هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) لە ڕاگەیەندراوێکدا ئاشکرای کرد، بەهۆی تۆپبارانی بەردەوامی گروپە چەکدارەکانی سەر بە دیمەشق بۆ سەر گوندی قاسمەی ڕۆژئاوای کۆبانێ، منداڵێک شەهید بووە و سێ کەسی دیکەش بە سەختی بریندار بوون. ئەم هێرشە لە کاتێکدایە کە تەنیا چەند کاتژمێرێک بەسەر ڕێککەوتنی درێژکردنەوەی ئاگربەستدا تێپەڕ بووە، بەڵام گروپەکانی دیمەشق بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و ئاشکرا ڕێککەوتنەکەیان پێشێل کردووە. هەسەدە ئاماژەی بەوە کردووە، لە کاتژمێرەکانی بەرەبەیانی ئەمڕۆوە، ئەو گروپانە هێرشێکی بەرفراوانیان کردووەتە سەر گوندەکانی زرک و قاسمەی ڕۆژئاوای کۆبانێ، هاوکات گوندی جەلەبییەی باشووری ڕۆژهەڵاتی شارەکەشیان کردووەتە ئامانج. ئەم پەرەسەندنە سەربازییە نوێیە وەک هەڕەشەیەکی جدی بۆ سەر گیانی مەدەنییەکان و تێکدانی هەوڵە دیپلۆماسییەکان وەسف کراوە، چونکە هێرشەکان ڕێک دوای ماوەیەکی زۆر کەم لە ڕاگەیاندنی درێژکردنەوەی ماوەی ئاگربەست دەستیان پێکردووەتەوە. دۆخی شاری کۆبانێ و دەوروبەری لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بەهۆی گەمارۆ و پێکدادانەکانەوە زۆر هەستیار بووە، درێژکردنەوەی ئاگربەست کە بڕیار بوو بۆ ماوەی 15 ڕۆژ بێت، وەک دەرفەتێک بۆ پاراستنی گیانی مەدەنییەکان و گەیاندنی هاوکارییە مرۆییەکان دەبینرا، بەڵام بەردەوامبوونی تۆپبارانەکان و بە ئامانجگرتنی گوندە ئاوەدانەکان نیشانەی ئەوەیە کە گروپە چەکدارەکانی سەر بە دیمەشق پابەندی بەڵێنەکان نین، ئەمەش مەترسییەکی گەورە لەسەر ناوچە کوردنشینەکان دروست دەکات و پڕۆسەی سەقامگیری لە باکووری سووریا ڕووبەڕووی ئاستەنگی جدی دەکاتەوە. زانیارى زیاترhttps://t.me/hawlatinews/32005
