دۆخی ڕۆژاڤا چۆنە و سەنگەرەکانی بەرگریی چۆن تۆکمە دەکرێت؟

منداڵانی داعش چۆن پەروەردە کراون؟  ئامادەکردنی هاوڵاتی  دوای ئەوەی حکومەتی سوریا دەستی گرت بەسەر بەشێک لە بەندیخانەکانی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە، مەترسییەکی گەورە دروستبووە بۆ سەرهەڵدانەوەی داعش، بەهۆی ئەوەی حکومەتی سوریا سەدەها زیندانی جیاوازی داعشی بەناوی جیاوازەوە ئازاد کردووە و بە بێتاوان لە قەڵەمیان دەدات.  بەڵام ئەوەی زیاتر جێی مەترسییە منداڵانی تیرۆریستانی داعشن لە کەمپی هۆل کە بوونەتە جێی مەترسییەکی گەورە. کەمپی هۆل گەورەترین کەمپە لە سوریا و نزیکەی 30 هەزار خێزان و منداڵانی تیرۆریستانی داعشی لەخۆ گرتووە. لەنێو کەمپەکەدا چەندین ساڵە کەشێکی ترسناک رەخساوە بۆ بڵاوکردنەوەی بیری داعش، بەو پێیەی ژنانی ناو کەمپەکە منداڵەکانیان لەسەر بیری تیرۆریستی گەورە دەکەن.  ئەم منداڵانە جگە لە بیر و ئایدۆلۆجیای داعش هیچی دیکە نازانن، هەموو کەسێکیش بە کافر دەزانن و دەڵێن کوشتنیان حەڵاڵە.  ----  منداڵەکان هێندە بیرکردنەوەیان مەترسیدارە کە بیر لەوە دەکەنەوە گەورە ببن لەسەر دەستی خۆیان داعش بگەڕێننەوە و خەلافەت دروستبکەن، دەشڵێن، هەر ژنێک حیجاب نەکات و هەر کەسێک نوێژ نەکات دەیکوژین. ----  تەنانەت بەشێک لە میدیا جیهانییەکان باس لەوە دەکەن درێژکردنەوەی ئاگربەست بۆ ماوەی 15 رۆژ بۆ ئاسانکردنی گواستنەوەی حەوت هەزار زیندانی داعشە بۆ عێراق، کە ناوەندی فەرماندەیی ئەمریکا خۆی دەڵێت عێراق رازیبووە بە وەرگرتنیان.  پێشتریش هاکان فیدان باسی لەوە کرد درێژکردنەوەی ئاگربەست بۆ گواستنەوەی زیندانییە داعشەکان کارێکی گرنگ و پێویستە.   

جیهان قەرزارییەتی و دەبێت ئێستا بەهانایەوە بچن ئامادەکردنی هاوڵاتی لە پایزی 2014 جیهان خەریکبوو هیوای لەدەست دەدا. داعش لە لوتکەی خۆیدا بوو؛ بەهیچ نەدەوەستێنران، بێبەزەیی بوون و وەک هەورە بروسکە شارەکانی سوریایان داگیردەکرد.  موسڵ کەوتبوو، ڕەققە بووە پایتەختی خەلافەتەکەی و شار بە شاری سوریا و عێراق دەکەوتە دەست گروپە چەکدارەکانی داعش.  زۆرێک پێیان وابوو گرتنی تەواوی سوریا لەلایەن گروپە تیرۆریستییەکانەوە تەنها لەسەر کات وەستاوە. شرۆڤەکاران باسی بەحەتمیبوونی گرتنی سوریایان دەکرد لەلایەن داعشەوە و ترس هەموو سەردێڕی میدیاکانی تەنیبوو.  ئا لەو کاتەدا بەرخۆدانی کۆبانێ دروستبوو. شارێکی کوردی کە لە هەموو لایەکەوە دەورەدرابوو. هەمووان کۆبانێیان بە لەدەستدراو لەقەڵەم دەدا. تانکەکانی داعش بەلیشاو دەهاتن، ئاڵا رەشەکەیان لەسەر شوێنە بەرزەکان هەڵدەکرا و  تەواوی کامێراکان چاویان لەسەر کەوتنی کۆبانێ بوو.  تەنانەت بەشێک لە شەڕڤانان دەیانوت بەرگریی سوودی نییە، بەڵام کۆبانێ خۆی بەدەستەوە نەدا. ئا لەو کاتەدا 80%ـی شارەکە بەدەست چەکدارانی داعشەوە بوو. بەڵام بە بڕیارێکی سەرۆک بارزانی هەموو شتێک گۆڕا. لە 22ـی 10ـی 2014 لەسەر داوای سەرۆک بارزانی پەرلەمانی کوردستان بڕیاری ناردنی پێشمەرگەی بۆ کۆبانێ دا و دوای شەش رۆژ یەکەم کاروانی پێشمەرگە بەرەو شارەکە بەڕێکەوت.  تەنها بە چەکی سووک و ئیرادەیەکی پۆڵاین، شەڕڤانان و پێشمەرگە شارەکەیان کردە قەڵای بەرخۆدان، شەقام بە شەقام و خانوو بە خانوو بەرگەیان گرت. ئەوەی داعش چاوەڕیی دەکرد بە چەند رۆژێک داگیری بکات، بووە شەرمەزاری چەندین مانگی گروپەکە.  کۆبانێ بووە مەیدانی یەکەم گەورەترین شەڕ کە داعش نەتوانێت تێیدا براوە بێت. ئا لێرەوە ئەفسانەی نەکەوتن و پتەویی داعش تێکشکینرا. لە کۆبانێوە شکانی داعش وەک پوولی دۆمینە دەستیپێکرد. تەنها بە نزیکەی دوو مانگ شارەکە لە چەکدارانی داعش پاککرایەوە. ئێستا هەمان شار ئابڵوقەیەکی تووندی لەسەرە، ئەمجارە داعش نییە کە گەمارۆی شارەکەی داوە، بەڵکو پاشماوەکانی گروپەکە و بەکرێگیراوانی تورکیان بەناوی سوپای عەرەبیی سوریا، کە ئابڵووقەیەکی تووندیان خستووەتە سەر شارەکە و لە هەموو لایەکەوە دەورە دراوە.  شارەکە لە دۆخێکی سەختدایە. ئاو، سووتەمەنی و خۆراک بۆ خەڵکی سڤیل بڕاوە. کارەبا نییە و نەخۆشخانەکانی پێداویستی پزیشکییان تێدا نەماوە، چەکدارەکانی دیمەشقیش ناهێڵن هیچ شتێک بڕوات بۆ شارەکە.  ئەو شارەی هەموو جیهان قەرزاربارییەتی ئێستا لەژێر بەزەیی چەکدارە دڕندەکانی سوپای سوریایە. هەموو ئەوانەی خۆیان بە هاوپەیمانی کورد دەزانی پشتیان تێکرد و بێدەنگن، هەروەک ساڵح موسلیم دەڵێت، ئەمە پیلانگێڕییەکی نێودەوڵەتییە و ئەمریکا، ئیسرائیل، تورکیا، بەریتانیا، فەرەنسا و وڵاتە عەرەبییەکان تێیدا بەشدارن. بۆیە تەنها کورد دەتوانێت بەرگریی لە خۆی بکات، لەبەرئەمەشە سەرۆک بارزانی رۆژی هەیینی ڕابردوو ڕایگەیاند، ئەگەر لە توانامدا بوایە وەک ساڵی 2014 پێشمەرگەم دەناردە کۆبانێ.  سەرۆک بارزانی لە ئیتاڵیاوە بە بیر هەموو جیهانی هێنایەوە کە ئەوە کۆبانێ بوو ئێوەی لە دەستی تیرۆر رزگارکرد و گوتی: کۆبانێ شارێکی کوردییە و نابێت دەستی لێ بدرێت، من هەرچەند بتوانم بۆ ئەو شارەی دەکەم و ئەوەی لە دەسەڵاتمدا بێت ئەنجامی دەدەم. ئەو شارەی کە تەنها زمانی بەرخۆدان دەزانێت و ئاشنا نییە بە دۆڕان، ئێستا بە بەرچاوی وڵاتانەوە دەخنکێنرێت. ئەمە چیرۆکی کۆبانێ بوو کە تەواوی جیهان لە ئاستیدا لاڵ بووە.

هەڵوێست وەرگرتن بڕیار دەدات جەنگەکە بە چ ئاراستەیەکدا بڕوات ئامادەکردنی هاوڵاتی مێژوو پێمان دەڵیت کاتێک نەتەوەیەک لەژێر هەڕەشەدایە، زۆرجار بەهێزترین چەک تانک و مووشەک نییە، بەڵکو یەکگرتوویی، خۆیەکلاکردنەوە و هێڵی ئەخلاقییە.  کاتێک هەر کەسێک بزانێت هەڵویستی چۆن بێت، بەرخۆدان دێتە کایەوە، بەڵام کاتێک نەزانن، تەنانەت بەهێزترین سوپا و هێزی چەکداریش دەکەوێت. لە کاتی مەترسی بۆ سەر بوونی نەتەوەیەک، بێدەنگی هەرگیز مانای بێلایەنی نییە.  مەلا هەڵۆ بە وتارێکی باسی لە دۆخی رۆژاڤا کرد، بەڵام ئەوەی گوتی خۆبەدوورگرتن بوو لە نواندنی هەڵویستێکی جیدی و تەنانەت لەوانە تووڕە بوو کە داوای هەڵویستی لێدەکەن.  با وەک نمونە کۆبانێ وەربگرین کە قسەکەی مەڵا هەڵۆ پێچەوانە دەکاتەوە. لە ساڵی 2014 بەرخۆدانی کۆبانێ تەنها بە چەک نەکرا، بەڵکو دەنگهەڵبڕینی لایەنە جیاوازەکان وایکرد کۆبانێ ببێتە یەکەم مەیدانی شکستی داعش.  مامۆستا ئاینییەکان جەنگەکەیان بە پاراستنی شەرف و خاک وەسفکرد، سیاسییەکان ناکۆکی و دووبەرەکییان وەلاوەنا، هونەرمەندانیش لە ڕێگای کارە هونەرەییەکانییانەوە ئازاری میللەتێکیان کردە سیمبولی بەرخۆدان، تەنانەت رۆژنامەنووسانیش نەیانهێشت کۆبانێ لە ویژدانی جیهانی ون ببێت.  هەموو ئەمانە پێکەوە کاریگەرییان هەبوو، هەڵوێستی بەکۆمەڵ وایکرد شارۆچکە ئابڵوقدراوەکە ببێتە ئامانجێکی جیهانی. ئەو یەکگرتووییە پاڵپشتی نێودەوڵەتی دروست کرد و دواتریش بووە هۆی رووخانی داعش.  تەنانەت ئەگەر باس لە ئێستا بکەین، ئەو چەکدارەی کە کەزی ژنە شەڕڤانێکی بڕی ئێستا لە ترسدا دەژی، چونکە دەزانێت رووبەرووی میللەتێک وەستاوە، هەڵوێستی بەکۆمەڵی خەڵکی کوردستان وایکرد لە ترسدا ڤیدیۆیەک بڵاوبکاتەوە و پۆزشی ناراست بهێنیتەوە کە ئەو قژە قژی دەستکردە و هی شەڕڤان نییە. ئەگەر خەڵکی هەر چوار پارچەکەی کوردستان هەڵوێستی نەبوایە رەنگە زیاتر لەسەر ئەو کارەی بەردەوام بوایە. با نمونەیەکی جیهانی و گەورەتریش بهێنینەوە تاوەکو قسەکەی مەلا هەڵۆ بەتەواوی ڕەتبکەینەوە. لە کاتی جەنگی غەزە، هەڵوێستی دەرەوەی جەنگ ژینگەی سیاسی شەڕەکەی گۆڕی. هونەرمەندان، کەسانی ئەکادیمی، بانگخواز و رۆژنامەنووسان لە تەواوی جیهان هەڵوێستی جیدیان وەرگرت.  بایکۆت کردن، خۆپیشاندانی زەبەلاح و هەڵوێستی ڕوون لەلایەن خەڵک و کەسایەتییە بەناوبانگەکانەوە حکومەتی وڵاتانی ناچارکرد بێنە دەنگ و فشاری دیبلۆماسی لەسەر ئیسرائیل دروست بکەن.  هەرچەندە لە کاتی خۆیدا جەنگ نەوەستا، بەڵام هەڵوێست نواندن، بیروڕای گشتیی جیهانی گۆڕی، بۆشایی سیاسیی بەرتەسککردەوە بۆ سنووردارکردنی شەڕەکە و قەیرانە مرۆییەکەی کردە بابەتی رۆژ. هەڵوێست سەلماندی کە خۆیەکلاییکردنەوەی ئەخلاقی توانای ئەوەی هەیە دەسەڵاتی سەربازیی سنوردار بکات. تەنانەت وایکرد لۆبی ئیسرائیلیش لە ئەمریکا تووشی کێشە ببێت، هەروەک چۆن پێش مانگێک لەمەوبەر دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا دانی پێدا نا و گوتی: لۆبی ئیسرائیل لە کۆنگرێس هێندەی ئێستا لاواز نەبووە. لە هەموو شۆڕش و بەرخۆدانێکدا سیمبولێک دێتە کایەوە، کە دەبێتە رەمزی ئەو بەگژداچوونەوەیە و خەڵکی هەموو جیهان بەوە شۆڕشەکە دەناسنەوە. لای خەڵکی کوردستان کەزی بووە سیمبولی بەرخۆدان و ئەمە وایکرد شۆڕشەکە تەنها لە ناوخۆدا قەتیس نەبێت و بگاتە هەموو جیهان، هەر لە ڕێی ئەمەوە خەڵکی هەموو جیهان ئێستا دەیناسنەوە و دەزانن کە ئەمە بۆ پشتگیری رۆژاڤایە، لەکاتێکدا مەلا هەڵۆ گاڵتەی پێدەکات و بە خۆپیشاندەران دەڵێت، بە رەقس و کەزی کردن ناتوانن هیچ بکەن. ئەگەر مەلا هەڵۆ تەنها کەمێک ئاگاداری دەوروبەری خۆی بووایە، دەیزانی کە فەڵەستینییەکانیش ئازاری خۆیان لەڕێی بەستنی کەفییەوە گەیاند بە هەموو جیهان و کردیانە ترێندێکی جیهانی.

ئەمریکا و ئیسرائیل چۆن لەسەر مێزی گفتوگۆ رۆژاڤایان پێشکەشی سوریا کرد؟ ئامادەکردنی هاوڵاتی لە رێککەوتنی پاریس لە شەشی ئەم مانگە کە تێیدا سوریا باشوری وڵاتەکەی دایە دەست ئیسرائیل و ئێستا ئیسرائیل هەزار و 200 کیلۆمەتر چوارگۆشەی خاکی سوریای بەدەستەوەیە، هەر لەو کۆبوونەوەیە بڕیار لە چارەنووسی رۆژڤا درا، بە رەزامەندی ئەمریکا و ئاگاداری ئیسرائیل.  چی روویدا؟  بەگوێرەی راپۆرتێکی ئاژانسی رۆیتەرز کە لە زاری چەند بەرپرسێکی باڵای ئەمریکی، ئیسرائیلی، سوری و کوردەوە باسی دەکات، لەو کۆبوونەوەیەی شەشی مانگ کە نوێنەری ئیسرائیل و ئەمریکا تێیدا ئامادەبوون، شاندی سوریا بە سەرۆکایەتی ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی وڵاتەکە، ئیسرائیلیان بەوە تۆمەتبارکردووە پشتگیری لە هەسەدە دەکات و داوایان لە بەرپرسانی ئیسرائیل کردووە واز لە کوردەکان بهێنن و هانیان نەدەن بۆ دواخستنی تێکەڵبوونی هەسەدە بە سوپا. لە راپۆرتەکەدا هاتووە، بەرپرسانی سوریا پێشنیازی ئۆپەراسیۆنێکی سنورداریان کردووە بۆ دەستبەسەرداگرتنی چەند ناوچەیەک کە بەدەست هەسەدەوەیە و لەو کۆبوونەوەیەدا بەرپرسانی ئەمریکا هیچ بەرهەڵستییەکیان نەنوواندووە. لایەنی ئیسرائیلیش هەرچەندە پێشنیازەکەیان گوێ لێبووە، بەڵام دژایەتییان نەکردووە، تەنها ئەوە نەبێت کە پشتگیری هێرشەکەیان نەکردووە، چونکە یەخیل لایتەر، باڵیۆزی ئیسرائیل لە ئەمریکا دەڵێت: لە تەواوی کۆبوونەوەکە بەشداربووم، ئیسرائیل هەرگیز هێرشی سوریای بۆ سەر کورد پەسەند نەکردووە و گڵۆپی سەوزی بۆ دیمەشق هەڵنەکردووە، هەر قسەیەک جگە لەمە بکرێت ڕاست نییە. رۆیتەرز دەڵێت، پێش لەشکرکێشییەکە، تورکیا پەیامێکی بۆ سوریا ناردووە و گوتوویەتی:، واشنتن ئۆپەراسیۆنەکە دژی هەسەدە پەسەند دەکات ئەگەر خەڵکی سڤیلی کورد پارێزراوبن. هەر ئێوارەی هەمان رۆژی و دوای کۆبوونەوەکە، سوریا هێرشی دەستپێکرد و سەرەتا لە گەڕەکە کوردییەکانی حەلەبەوە دەستیپێکرد دواتریش دەستی بەسەر پارێزگای دێرەزوور، شاری رەققە و تەبقادا گرت و ئێستا تەنها کۆبانێ، حەسەکە و قامیشلۆ بەدەست کوردەوە ماوە. ئاژانسی رۆیتەرز بەشێک لە ناوەڕۆکی ئەو کۆبوونەوەیەشی ئاشکرا کرد کە 17ـی ئەم مانگە لە پیرمام بە سەرپەرشتی سەرۆک بارزانی، لە نێوان تۆم باراک، نێردەی ترەمپ بۆ سوریا و مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هەسەدە، ئەنجامدرا. لە کۆبوونەوەکەدا تۆم باراک بە مەزڵوم عەبدی گوتووە، بەرژەوەندی ئەمریکا لەگەڵ شەرعە، نەک هەسەدە و دڵنیایی پاراستنی بە هەسەدە داوە لە حاڵەتێکدا ئەگەر ئۆپەراسیۆنەکەی ئەحمەد شەرع زیان بە هاووڵاتییانی سڤیلی کورد بگەیەنێت یان ناسەقامگیری لە بەندیخانەکاندا دروستبکرێت، بەتایبەتی ئەوانەی زیندانیی داعشی تێدایە. ئەمە لەکاتێکدایە چەکدارانی شەرع چەندین پشێویان دروستکردووە لە نێو زیندانەکان و چەندەها زیندانیی داعش ئازادکراون، بەڵام ئەمریکا هیچ هەڵویستێکی نەبووە.  لە 18ـی مانگ کە رێککەوتنە 14 خاڵییەکە واژۆکرا لەسەر چارەنووسی کورد کە هەمووی دژی کورد بوو، بەتایبەتی تێکەڵبوونی هەسەدە بە تاک نەک بە فیرقە، کە مانای ئەوەیە دەبێت هەسەدە هەڵبوەشێتەوە؛ ئەحمەد شەرع بەتەواوی ویستی شارە کوردییەکانیش داگیر بکات، بەڵام رۆیتەرز دەڵێت، ئەمریکا هەڕەشەی سەپاندنی سزاکانی سەر سوریای کردووەتەوە بۆیە ئەحمەد شەرع ڕازیبوو بە ئاگربەستێکی چوار رۆژی، کە رۆژی شەممە کۆتایی دێت.  ئەوە بوو لە 20ـی ئەم مانگە تۆم باراک بەتەواوی دەستبەردانی ئەمریکای لە هەسەدە ڕاگەیاند و گوتی، رۆڵی هەسەدە بەسەرچووە و ئەمریکا پشتگیری لە قەوارەی سەربەخۆ ناکات، بەرژەوەندی کوردیش لەوەدایە بچێتە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی نوێی سوریا.  بەم شێوەیەش، ئەمریکا و تا رادەیەکیش ئیسرائیل رۆژاڤایان پێشکەشی سوریا و تورکیا کرد و پاداشتی زیاتر لە 11 هەزار شەهیدی ڕۆژاڤایان بەمجۆرە دایەوە کە گیانی خۆیان لەپێناو تێکشکانی داعش و نەهێشتنی مەترسی تیرۆر لەسەر هەموو جیهان بەختکرد.

هاوڕێیەکی نزیکی ترەمپ و خیانەتکارێکی سەرەکی لە کورد ئامادەکردنی هاوڵاتی پێشتر لەسەر چەند تۆمەتێکی گەندەڵی دەستگیرکراوە، بەڵام ئێستا بووەتە سیاسییەکی گەورە، بۆ بەرژەوەندی تورکیا کار دەکات و چارەنووسی نەتەوەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەتی کورد، لە دەستی ئەودان.  ئەمە چیرۆکی تۆم باراکە، ئەو پیاوەی نغرۆ بووە لەنێو خۆبەزلزانین، ڕەگەزپەرستی و عەقڵییەتی داگیرکاری. ڕەنگە پێشتر ناویت زۆر نەبیستبێت، بەڵام لەم ڕۆژانەدا ناوی تۆم باراکت زۆر گوێ لێدەبێت چونکە بووەتە نێوەندگیر لەنێوان کورد و حکومەتی سوریا. چیرۆکی تۆم باراک پێمان دەڵێت دەسەڵات و سیاسەت چۆن لە لایەن ئەمریکاوە بەڕێوەدەبرێت.  تۆم باراک لە 6ـی نیسانی 1947 لە کالیفۆڕنیا لە خێزانێکی کۆچبەری لوبنانی لەدایکبووە. باراک بەهۆی کاری وەبەرهێنان لە کاری خانووبەرەدا هەر زوو دەوڵەمەند بووە، دواتریش کۆمپانیای کۆڵۆنی کاپیتاڵی بۆ وەبەرهێنان لە خانووبەرە دامەزراند و بووە یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی ئەمریکا. بەڵام دەسەڵاتی ڕاستەقینەی باراک؛ ئەو کاتە دەستیپێکرد کە چووە نێو جیهانی سیاسەت، بەتایبەتی لەڕێی هاوڕێیەتی لەمێژینەیەوە لەگەڵ دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا. باراک، ڕاوێژکارێکی سەرەکی ترەمپ بوو، وەک بەرپرسی لیژنەی ئاهەنگی دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتی 2017ـی ترەمپ، کاری دەکرد و لەو ئاهەنگەدا 107 ملیۆن دۆلاری خەرجکرد! بەمەش پێی نایە ناوەندی هەژموونی دەسەڵاتی ئەمریکاوە، بەبێ ئەوەی پۆستێکی فەرمی هەبێت.  لە پشت پەردەوە، پەیوەندی قووڵی لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دروستکرد، بەتایبەتی لەگەڵ بەرپرسانی باڵای ئیمارات و سعودیە.  لە ساڵی 2021، باراک لە لایەن "ئێف بی ئای"ـیەوە بە تۆمەتی کارکردن وەک بریکارێکی تۆمارنەکراو بۆ حکومەتی وڵاتانی دەرەوە دەستگیرکرا، ئەمە جگە لەوەی تۆمەتی دیکەشی درایە پاڵ، وەک پێشێلکردنی یاسا و درۆکردن لەگەڵ ئێف بی ئای.  لە بەڵگەنامەکانی وەزارەتی دادی ئەمریکادا هاتووە، تۆم باراک تۆمەتبارکراوە بەوەی بە نهێنی بەرژەوەندییەکانی ئیماراتی لەنێو سیاسەتی ئەمریکا و کۆشکی سپی پەرەپێداوە و لەهەمانکاتیشدا هەوڵی بۆ وەبەرهێنانی زەبەلاح داوە لە لایەن وڵاتانی کەنداوەوە تا پارەیەکی زۆر کۆبکاتەوە بۆ وەبەرهێنان. تۆم باراک پێگەی خۆی بەکارهێناوە لە سیاسەتی ئەمریکادا تا پەرە بە سیاسەتەکانی ئیمارات بدات، لۆبی بۆ وڵاتەکە بکات و وێنایەکی جوانی بەرپرسانی وڵاتەکە پیشانی ڕای گشتی ئەمریکا بدات، ئەمانەش بەپێی تۆمەتەکانی پاڵی، نایاسایین و بە گەندەڵی لە قەڵەمدران. باراک دوو رۆژ دەستگیرکرا و دواتر بە کەفالەتی 250 ملیۆن دینار، ئازاد کرا. لە ساڵی 2022 دوای ئەوەی دادگایی کرا، تۆم باراک بە بێتاوان لە قەڵەم درا.  هەرچەندە لە ڕووی یاساییەوە بێتاوان دەرچوو، بەڵام لە ڕووی سیاسییەوە ئەو مێژووەی بووە خاڵێکی ڕەش. ئێستا ئەم پیاوە لە مانگی ئایاری 2025ـەوە، لەسەر دەستی ترەمپ گەڕاوەتەوە بۆ نێو جیهانی سیاسەت و دوو پۆستی پێدراوە. هەم وەک باڵیۆزی ئەمریکا لە تورکیا و هەم وەک نێردەی تایبەتیی ترەمپ بۆ سوریا کاردەکات. زۆربەی ڕەخنەگرانی ئیدارەی ترەمپ، تۆم باراک بە کەسێکی ڕەگەزپەرست، خۆبەزلزان و قسە لەڕوو وەسف دەکەن، تەنانەت هەندێک پێی دەڵێن ئێستا بووەتە داردەستی تورکیا. بەشێک لە بەرپرسانی ئیسرائیل دەڵێن، تۆم باراک هێندەی وەک بالیۆزێکی تورکی مامەڵە دەکات، هێندە وەک باڵیۆزێکی ئەمریکی کار ناکات و هەمیشە بەرژەوەندییەکانی تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەرەوپێش دەبات.  بیروبۆچوونی لەسەر کورد چاوێکی ڕەخنەگرانەی لەسەرە چونکە لەم شەڕەی حکومەتی سوریا دژی هەسەدە، ڕێک ئەو سیاسەتە جێبەجێ دەکات تورکیا دەیەوێت، ئەویش لەناوبردنی بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر و داماڵینی چەکە لە هەسەدە، هەربۆیەش بە ئاشکرا ڕایگەیاند، ئێستا ئیتر ڕۆڵی هەسەدە دژی شەڕی داعش بەسەرچووە و حکومەتی سوریا دەتوانێت ئەو ڕۆڵە وەربگرێت، باشترین کارێکیش کورد بیکات ئەوەیە بچێتە ژێر سایەی حکومەتی سوریا. هەرچەندە خۆی بە ڕەچەڵەک ڕۆژهەڵاتییە، بەڵام عەقڵیەتێکی ڕۆژئاوایی هەڵگرتووە و بە چاوێکی سووک و عەقڵێکی داگیرکرانەوە لە گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەڕوانێت. یەکێک لەو نمونانەی ئەم قسەیە دەسەلمێنێت ئەوەیە کە ساڵی ڕابردوو بە کۆمەڵێک ڕۆژنامەنووسی لوبنانی گوت، دەبێت وەک کەسانی "شارستانی" مامەڵە بکەن و وەک "گیانەوەر" مەبن، ئەمەش ڕێک هەمان عەقڵیەتی ڕۆژئاواییە کە سەدەها ساڵە بەم بیرکردنەوەیە برەویان بە داگیرکاریی وڵاتانی ڕۆژهەڵات داوە. هەر بۆیەش ئێستا ئەمریکا بە چاوساغی تۆم باراک پشتی لە کورد کردووە و دەڵێت، واشنتن دەیەوێت هەموو نەتەوەکانی سوریا لەژێر دەسەڵاتی حکومەتی سوریادا بژین و برەو بە جیاکاری و سەربەخۆیی نادات، ئەمەش ڕێک مەبەستی لە ڕۆژاڤایە و دەیەوێت کورد لە ناوچەی خۆی سەربەخۆیی نەمێنێت.  چیرۆکی باراک تەنها چیرۆکی کەسێکی ئاسایی نییە، بەڵکو چیرۆکێکە بەشە سەرەکییەکەی لەسەر پارە و هەژموونە کە تێیدا باراک، کاتێک لە چاوی کامێراکان دوورە، سیاسەتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دادەڕێژێتەوە و وەک بازرگانێک هەمیشە بەدوای بەرژەوەندییەکانی خۆی و ئەوانەوەیە کە پاڵپشتیی لێدەکەن

ڕۆیتەرز ڕایگەیاند، ئەو کۆبوونەوانەی لە چەند هەفتەی ڕابردوودا لە دیمەشق و پاریس و عێراق ئەنجام دراون، ڕێگەخۆشکەربوون، بۆ هێرشی چەتەکانى هەتەشە و داعش بۆ ناوچەکانى باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا بەبێ ناڕەزایی ڕاستەوخۆی ئەمریکا. حکومەتی سووریا لە پاریس پێشنیازی ئۆپەراسیۆنی سەربازی بۆ سەر ناوچەکانی ژێردەستی هەسەدە کردووە، نە ئەمریکا و ئیسرائیل، رێگر نەبوون و رەتیان نەکردەوە هێرش بکرێتە سەر هەسەدە، لەوێوە رێگە خۆشکرا بۆ هێرشی سوپای عەرەبی سووریا و گرووپەکان بۆ ناوچەکانی باکووری رۆژهەڵاتی سووریا. بەپێی قسەی بەرپرسانی ئەمریکاش ' زێدەڕۆییەکانی ئەحمەد شەرع' لە هێرشەکانی وایکرد کۆنگرێسمانانی ئەمریکا بیر لە سەپاندنەوەی سزا بکەنەوە، بەڵام بە راگەیاندنی ئاگربەست لەگەڵ هەسەدە، شەرع نەکەوتە ژێر ئەو هەنگاوە. رۆیتەرز بە پشت بەستن بە زانیاری 9 سەرچاوە وردەکاریی بڕیار و گفتوگۆی پشت دەرگە داخراوەکانی باس کردووە، بەپێی راپۆرتەکە: "ئەمریکا هیچ رێگر نەبووە لە ئۆپەراسیۆنەکان کە هاوسەنگی هێزی  بەشێوەیەکی ریشەیی لە سووریا دژی هاوپەیمانێکی 10 ساڵەی ئەمریکا گۆڕی.'' راپۆرتەکە ئەو هەنگاوانە باس دەکات لە سەرەتای ئەم ساڵەوە نراون دژی هەسەدە لە کۆبوونەوەکاندا، بەپێی سەرچاوەیەکی سووری: "ئەحمەد شەرع سەرۆکی قۆناخی راگوزەری سووریا لەو کۆبوونەوانە دوو سەرکەوتنی سەرەکی بەدەستهێناوە، بەهێزکردنی بەڵێنەکەی بە یەکخستنی هەموو خاکی سووریا لەژێر یەک سەرکردایەتیدا و بوون بە هاوپەیمانی دڵخوازی ئیدارەی ئەمریکا بە سەرکردایەتی دۆناڵد ترەمپ." هێرشی گرووپەکانی سەر بە دیمەشق ناوچەیەکی زۆری لە باکوور و رۆژهەڵاتی سووریا لەدەستی هەسەدە دەرهێنا، بەپێی راپۆرتەکە: "تاقیکردنەوەیەکیش بوو بۆ سنووری پشتیوانییەکانی ئەمریکا بۆ شەرع، کە پێشتر سەرکردایەتی لقی قاعیدەی لەو وڵاتە دەکرد.''   ئاژانسی ڕۆیتەرز بە پشتبەستن بە نۆ سەرچاوەی دیپلۆماسیی و سیاسیی سەبارەت بە چۆنییەتى ڕێککەوتن لە سەر هێرشکردنە سەر ڕۆژئاواى کوردستان لەلایەن دەوڵەتى داگیرکەرى تورک و چەتەکانى هەتەشەوە، زانیارى نوێی نەبیستراوی ئاشکرا کرد. ئاژانسەکە بڵاوى کردەوە، کۆبوونەوەی دیمەشق لەگەڵ هێزەکانی سووریای دیموکرات لە ٤ـی کانوونى دووەم بە کتوپڕی کۆتایی پێهات، بەمەش گفتوگۆکانی نێوان هەردوولا کۆتایی پێهات، دوو بەرپرسی سووریا ئاماژەیان بەوە کرد، کۆبوونەوەیەکی دواتر لە پاریس تۆمەتبارکردنی ئیسرائیل بە پشتیوانیکردنی هێزەکانی سووریای دیموکرات لەخۆگرتبوو. پەیامی تورکیا لە کۆبوونەوەکانی پاریس لە بەرچاوگیراوە سەرچاوەیەکی سووری ڕایگەیاند، گفتوگۆکانى پاریس دەستی خستووەتە سەر هێرشی سنووردار دژی هێزەکانی  قەسەدە، بەبێ ئەوەی هیچ ناڕەزایەتییەکی ڕوون و ئاشکرا بێتە ئاراوە و پەیامێکی تورکیاش گەیاندووە، کە ئاماژە بەوە دەکات واشنتۆن دژایەتی کردەوەی سەربازی ناکات بە مەرجێک هاووڵاتیانی مەدەنی کورد پارێزراو بن. ئاڕاستەی بەرژەوەندی ئەمریکا؛ پشتیوانی لە دیمەشق بەگوێرەی ئاژانسی ڕۆیتەرز، دیپلۆماتکارێکی ئەمریکی ڕایگەیاندووە، واشنتۆن ئاماژەی ناردووە بۆ هێزەکانی سووریای دیموکرات، کە پشتگیرییەکانی دەکشێنێتەوە، سێ سەرچاوە پشتڕاستیان کردووەتەوە، تۆم باراک نوێنەری ئەمریکا بۆ کاروباری سووریا، مەزڵوم عەبدی فەرماندەی هێزەکانى سووریای دیموکراتی ئاگادار کردووەتەوە کە “بەرژەوەندییەکانی واشنتۆن لەلای حکومەتی جۆلانییە نەک لای ئەوان، ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ئەولەوییەتەکانی ئەمریکا، سەبارەت بە نەخشەی سووریا. گواستنەوەی ٧ هەزار زیندانی داعش بۆ عێراق؛ دیار نییە براونەتە کوێ ئەم پێشهاتانە هاوکاتە لەگەڵ کۆمەڵێک هەنگاوی ئەمنیی و سیاسیی کە لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا ڕوویانداوە، لەوانە ڕاگەیاندنی پلانی گواستنەوەی حەوت هەزار دەستگیرکراوی داعش لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریاوە بۆ عێراق لە چالاکییەکى ڕێکخراو و ئەمنى بە هەماهەنگی لەگەڵ بەغدا. هەر لەو چوارچێوەیەدا ئەنجوومەنی ئاسایشی نیشتیمانی عێراق کۆبوونەوەیەکی بەپەلەی ئەنجامدا و وتەی سەباح نوعمان وتەبێژی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانى عێراق، ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر گواستنەوەی وەجبەی دەستگیرکراوانی داعش لەو زیندانانەی کە پێشتر لەلایەن هێزەکانی سووریای دیموکرات (قەسەدە) کۆنترۆڵکرابوون.  

ئەمە یەکەمجار نییە و ئەگەر لەئێستاوە وانە وەرنەگرین دواین جاریش نابێت ئامادەکردنی هاوڵاتی ئەمریکا مێژوویەکی رەشی لە خیانەتکردن لە کورد هەیە و ئەمە یەکەمجاری نییە، بەڵکو لەماوەی 100 ساڵی رابردوودا چەندین جار پشتی لە کورد کردووە. لە ئەمریکا قسەیەکی باو هەیە کە دەڵێن، هیچ شتێک حەتمی نییە جگە لە مردن و باجدان، بەڵام دەبێت شتێکی دیکەی بۆ زیاد بکرێت و بگوترێت: هیچ شتێک حەتمی نییە جگە لە مردن، باجدان و خیانەتی ئەمریکا لە کورد. ئیتر کاتی ئەوەیە کورد پشت بە هیچ هاوپەیمانێک نەبەستێت، چونکە باشترین هاوپەیمانی کە ئەمریکایە، هەموو جارێک بەبێباکی لە پشتەوە خەنجەری لێدەدات. من پێتان دەڵێم واشنتن لە سەدەی رابردوو و ئەم سەدەیە چەند جار خیانەتی لە کورد کردووە. یەکەم خیانەت ساڵی 1923 بوو. دوای رووخانی دەوڵەتی عوسمانی، بەڵێن بە کورد درا دەوڵەتێکی بۆ دروستبکرێت و لە چوارچێوەی پەیماننامەی سیڤەر بە پشتیوانی فەرەنسا و بەریتانیا ئەو بەڵینە جێی کرایەوە، بەڵام دواتر بە فشاری کەمال ئەتاتورک پەیاماننامەی لۆزان لە ساڵی 1923 واژۆکرا و ئەمریکا پشتگیرییەکی تەواوەتی لێکرد، بەمەش خەونی دەوڵەتی کوردی لەبابرا. لەساڵی 1958 ئەمریکا پشتیوانی کوردی کرد بۆ بەدەستهێنانی مافەکانی لە عێراق دوای گرتنەدەستی دەسەڵات لەلایەن عەبدولکەریم قاسم، دواتریش پشتیوانی روخانی ناوبراوی کرد لە ساڵی 1963. خیانەتی سێیەمی ئەمریکا لە کورد ساڵی 1975 بوو کاتێک سەرپەرشتی رێککەوتنی جەزائیری کرد لەنێوان عێراق و ئێران لەکاتێکدا ماوەی سێ ساڵ بوو لەرێگەی محەمەد رەزا شای ئێران یارمەتی کوردانی باشووری دەدا بۆ دژایەتیکردنی رژێمی عێراق بە ناردنی چەک و پارە بۆیان ، بەڵام بە رێککەوتنێک هەمووشتێک هەڵوەشایەوە. لەبارەی پشتیوانی کوردانی باشوور، هێنری کیسینجەر، وەزیری پێشووتری دەرەوەی ئەمریکا کە ئەوکات راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکاش بوو، دەڵێت، ئەوان هیچ کاتێک پشتیوانی سەربازی کوردییان نەکردوە بۆ دروستکردنی دەوڵەت، بەڵکو هەوڵیانداوە لەرێگەی کوردەوە حکومڕانی بەغدا لاواز بکەن. لە راپۆرتێکی نهێنی سی ئای ئەی دا هاتووە کە کیسینجەر گوتوویەتی: ئێمە و شای ئێران هیواخواز نین کوردەکان سەرکەوتن بەدەست بهێنن، کوردەکانمان تەنها بۆ ئەوە پێویستە عێراق سەرقاڵ بکەین و توانا سەربازییەکەی لاواز بکەین. دێینە سەر کیمیابارانکردنی هەڵەبجە لە ساڵی 1988 کە تێیدا رژێمی بەعس پێنج هەزار هاووڵاتی هەڵەبجەی شەهید کرد، دیسان جارێکی دیکە ئەمریکا پشتی لە کورد کرد، چونکە هەم بێدەنگ بوون لە ئاست ئەو تاوانە و هەمیش بەردەوامبوون لە هاوکارییەکانیان بۆ سەدام حسێن دژی کۆماری ئیسلامی ئێران. لەدوای جەنگی کەنداو لە 1991، جۆرج بۆشی باوک داوای لە شیعە و کوردەکان کرد دژی رژێمی بەعس راپەڕن، ئەوە بوو راپەرینی 1991 دروستبوو و کوردستان ئازادکرا، بەڵام دواتر کە سەدام حسێن دەستیکرد بە داپڵۆسینی کورد و کۆڕەوی گەلی کورد دروستبوو، جارێکی دیکە واشنتن بێدەنگ بوو. لە ساڵانی 1990ـەکاندا ئەمریکا برێکی زەبەلاح لە چەک و کەرەستەی سەربازیی بۆ تورکیا نارد و تورکیاش بە ئاگاداری ئەمریکا ئەو چەکانەی بەکارهێنا بۆ شەڕکردن دژی پەکەکە، بەهۆیەوە هەزارەها کورد شەهیدکران و هەزارە گوندی باکووری کوردستانیش لەناوبران. ساڵی 2017ـش دیسان ئەمریکا خیانەتی کرد. لەکاتێکدا پێشمەرگە رۆڵێکی گەورەی لە تێکشکانی داعش بینی، بەڵام واشنتن ئامادە نەبوو پشتگیری سەربەخۆیی کورد بکات و دواتریش دەستوەردانی نەکرد بۆ راگرتنی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی عێراق کە دواتر بووە هۆی روودانی 16ـی ئۆکتۆبەر و لەدەستدانی 40%ـی خاکی کورد. ساڵی 2018ـش دیسان ئەمریکا بێدەنگ بوو بەرامبەر دەستدرێژییەکانی تورکیا. کاتێک بەهاوکاری چەکدارەکانی سوپای نیشتمانی سوریا، ئەنقەرە عفرینی داگیرکرد، واشنتن هیچ هەڵوێستێکی نەبوو لەکاتێکدا خۆی بە هاوپەیمانی کورد دەزانی بۆ لەناوبردنی داعش. ئەوەی کوردی تووڕەکرد کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا بوو لە سوریا لەساڵی 2019 و هەڵکردنی گڵۆپی سەوز بوو لەلایەن دۆناڵد ترەمپەوە بۆ ئەردۆغان تا هێرش بکاتەسەر سەر رۆژاڤا، لە ئەنجامیشدا سەرێکانی و گرێسپی و چەند ناوچەیەکی دیکە داگیرکران. لە ئۆپەراسیۆنەکەدا تورکیا بە قووڵایی 40 کیلۆمەتر هاتە نێو خاکی سوریا. نوێترین خیانەتی ئەمریکاش، رووداوەکانی ئێستایە کە ئەمریکا پشتیوانییەکی گەورەی ئەحمەد شەرع، سەرۆکی سوریا دەکات دژی دەستدرێژیکارییەکانی بۆ سەر رۆژاڤا لەکاتێکدا شەرڤانان 11 هەزار شەهیدیان دژی شەڕی داعش داوە، بەڵام واشنتن ئەمەی بەلاوە گرنگ نییە و هەروەک چەند بەرپرسێکی ئەمریکی دەڵێن، مامەڵەی ئەوان لەگەڵ هەسەدە وەک مامەڵەی نێوان دوو بازرگانە و هەرکات بەرژەوەندی نەما دەتوانن دەستبەرداریان ببن. بەکۆی گشتی، ئەمریکا 10 جار خەنجەری لە پشتی کورد داوە، بۆیە پێویستە لێرەوە وانە وەربگرین و چیتر پشت بە هیچ کەس نەبەستین، چونکە هەر بەڕاستی جگە لە چیاکان هیچ دۆستێکی ترمان نییە.

 هەسەدە چۆن تێکەڵ بە سوپای سوریا دەکرێت؟ ئامادەکردنی هاوڵاتی  لەماوەی 48 کاتژمێردا کورد لە رۆژاڤا خاکێکی زۆری لەدەستدا و ناچارکرا بە کشانەوە، بەڵام چەندین هۆکار هەبوون کە گرینگترینیان ئەمریکای لەپشتە.  هەروەک چۆن واشنتن لەساڵی 2019 گڵۆپی سەوزی بۆ ئەنقەرە هەڵکرد تا گرێسپی و سەرێکانی لە رۆژاڤا داگیربکات، ئەمجارەش وادەردەکەوێت ئەمریکا هەمان کاری بۆ دیمەشق کردبێت چونکە لە راستیدا ئەمریکا هەسەدە وەک هاوپەیمانێکی نابینێت، بەڵکو تەنها وەک هاوبەشێکی بازرگانی تەماشای دەکات و هەرکات بەرژەوەندی لەگەڵ نەما وازی لێدەهێنێت. ئەمە قسەی خودی چەند بەرپرسێکی ئەمریکییە کە خۆیان لەبارەی هەسەدەوە کردوویانە. ئێستا لەنێو کورد تووڕەیەکی زۆر دژی ئەمریکا دروستبووە، بەتایبەتی لەنێو تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و خەڵکی هەرێمی کوردستان ئەم هەنگاوەی واشنتن بە "خیانەت" ناوزەند دەکەن، بەڵام من پێتان دەڵێم بەشێک لە بەرپرسە ئەمریکییەکان پێشتر چۆن باسی کورد و هەسەدەیان کردووە. ساڵی 2017 جۆناسان کۆوهن، کە بەرپرسێکی خانەنشینی باڵای وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکایە، لە پانێڵێکدا باسی سیاسەتی ئەمریکای بەرامبەر هەسەدە کرد و گوتی، سیاسەتێکی کاتی، مامەڵەکاری و تاکتیکییە. هەر ئەمە نییە، بەڵکو ئیدارە یەکلەدواییەکەکانی ئەمریکا هەڵوێستیان بەمجۆرە بوو بەرامبەر کورد و هەسەدە چونکە پێشتریش جەیمس جێفری، نێردەی پێشووی تایبەتی ئەمریکا بۆ سوریا، لە کۆتایی ساڵی 2018 لەبارەی هەسەدەوە گوتی، پەیوەندییەکی هەمیشەییەمان لەگەڵ قەوارەی خوار دەوڵەت نییە، پەیوەندی ئێمە بە هەسەدەوە تەکتیکییە و سروشتێکی مامەڵەکاری هەیە. تەنانەت تۆم باراک، کە ئێستا نێردەی ترەمپە بۆ کاروباری سوریا، لەناوەراستی ساڵی رابردوو قسەیەکی تووندتری کرد و گوتی: هەسەدەیە یەپەگەیە، یەپەگەش بەشێکە لە پەکەکە، ئەمریکا پشتگیری لە دروستکردنی دەوڵەتێک بۆ هەسەدە یان کوردستانێکی ئازاد ناکات. لەبەر ئەم هۆکارەیە ئەمریکا هەرکات کاری بە هەسەدە نامێنێت بەمجۆرە پشتی تیێدەکات، هەر بۆیە بەرپرسێکی باڵای یەکێک لە وڵاتەکانی رۆژهەڵاتی ناوەراست بە پێگەی ئەلمۆنیتەری گوتووە، ئەمریکا وەک "کۆمپانیایەکی سیکیوریتی" تەماشای هەسەدە دەکات. هۆکارێکی دیکەی لەدەستدانی ئەو خاکەی بەدەست بەڕێوەبەرایەتی خۆسەرە بوو، هەڵگەڕانەوەی هۆزە عەرەبەکان بوو لە تەبقا، رەققە و دێرەزوور کە پێشتر هەسەدە لەدەستی داعش پاراستنی، بەڵام بە رۆژێک خیانەتیان کرد و پشتیان تیکرد. پێگەی ئەلمۆنیتەر دەڵێت، هەر ئەمە بوو وای لە مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی هەسەدە کرد، بە ناچاری رێککەوتنەکەی حکومەتی سوریا واژۆ بکات.  بەشێکی دیکە دەگەڕێتەوە بۆ بێدەنگی ئیسرائیل، چونکە ئەلمۆنیتەر دەڵێت، ئەو رێککەوتنەی ئیسرائیل لەگەڵ سوریا لە شەشی ئەم مانگە واژۆیکرد بەجۆرێک ئیسرائیلی قایلکردووە کە خیتابەکانی لەسەر سەربەخۆی کورد و دروزەکان کەمبکاتەوە.  ئەوەی لە رێککەوتنەکەدا سوودێکی زۆر دەکات تورکیایە چونکە جێبەجێکردنی بەشێکی زۆری خواستەکانی تورکیایە، بەتایبەتی لەبارەی تێکەڵکردنی هەسەدە بە سوپای سوریا. پێنجشەممەی رابردوو هاکان فیدان، وەزیری دەرەوەی تورکیا رایگەیاند، هەسەدە هێشتا کیشەیە لە سوریا و لەساڵی 2026 ئەو کێشەیە ناهێڵین. پێش ئەم قسەیەی هاکان فیدان، سوریا بەوە رازیبوو بوو هەسەدە بە سێ فیرقەی جیاواز بچێتە نێو سوپاوە، بەڵام لەدوای ئەم قسەیەوە هەموو شتەکان گۆران و لە رێککەوتنەکەدا ئەوە چەسپێنراوە کە دەبێت سەرجەم هێزەکانی هەسەدە بە تاک بچنە نێو سوپای سوریا، واتە هەسەدە هەڵدەوەشێتەوە و شەڕڤانانیش تاک تاک دابەش دەبن بەنێو سوپا و کاریگەرییان نامێنێت، ئەمە جگە لەوەی رەنگە بەهۆی پاساو و تۆمەتی "تیرۆر" لە پرۆسەی هەڵسەنگاندندا بەشێکیان لە سوپای وەرنەگیرێن.

پەنجەرە لەو کاتەوەی چەرخی شەڕ لە سوریا بە ئاراستەیەکی نوێدا سووڕایەوە و هێرشەکان بۆ سەر گەڕەکەکانی "شێخ مەقسود" و "ئەشرەفییە" لە حەلەب دەستیپێکرد و دواتر پەلهاوێشتنی هێزە چەکدارەکان بۆ ناوچەکانی وەک "دێر حافر" و دەوروبەری، میدیا زەبەلاحەکانی کەنداو، لە ئەرکی خۆیان کە ڕووماڵە، داماڵراون.  کەناڵە زەبەلاحەکانی وەک ئەلجەزیرەی قەتەری، ئەلعەرەبیە و ئەلحەدەسی سعودی، لە ڕووماڵکارێکی هەواڵییەوە بوونەتە "بووقێکی پڕۆفیشناڵ" بۆ شەرعییەت دان بەو گروپانەی کە ئێستا بە "ڕژێمی ئەحمەد شەرع" و جاران بە "ئەبو محەمەد جۆلانی" دەناسرێن. شەڕی شاشەکان؛ کاتێک جیهان لە سوریا کورت دەبێتەوە تێبینییەکی سەرنجڕاکێش کە چاودێرانی میدیایی ئاماژەی پێدەدەن، ئەوەیە کە ئەم کەناڵانە بەشێکی زۆری کارنامەی ڕۆژانەی خۆیان بەتەنها تەرخانکردووە بۆ گواستنەوەی ئەوەی خۆیان پێی دەڵێن "سەرکەوتنە مەیدانییەکانی" گروپە چەکدارەکانی سوریا. ڕووداوە گرنگەکانی تری جیهان، لە شەڕی ئۆکرانیاوە بگرە تا دۆزی فەڵەستین "کە کەناڵێکی وەکو ئەلجەزیرە و وڵاتێکی وەکو قەتەر بە دۆزیی ویژدانیی و ئەخلاقی خۆیانی دەزانن"، خراونەتە پەراوێزەوە. ئەم میدیایانە وەک "ژووری ئۆپەراسیۆنی دەروونی" کار دەکەن؛ بە جۆرێک ڕووماڵەکان تەنها گواستنەوەی هەواڵ نین، بەڵکو "ئاراستەکردنی ڕای گشتیین". ئەوان بە شێوەیەکی ناهاوسەنگ و لایەندارانە، تیشکدەخەنە سەر هەر پێشڕەوییەک بەرەو ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) و بە زمانێکی زبر و پڕ لە دنەدان، خەڵکی ناوچەکە دژی کورد و پێکهاتەکانی تری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سوریا هان دەدەن. هەسەدە لە نێوان بەرداشی ڕژێم و میدیای "شەرع"ـدا ئەوەی جێی تێڕامانە، نزیکبوونەوەی گوتاری ئەم کەناڵانەیە لەگەڵ گوتاری فەرمی گروپەکەی ئەحمەد شەڕع. لە کاتێکدا پێشتر جۆلانی وەک "تیرۆریست" ناودەبرا، ئێستا لە شاشەی ئەلجەزیرە و ئەلعەرەبیەوە وەک "سەرکردەیەکی ڕزگاریخواز" یان "بەدیلێکی سیاسی" نمایش دەکرێت. لە بەرامبەردا، هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) کە هاوبەشی سەرەکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتین لە شەڕی داعشدا، لەم میدیایانەدا وەک "هێزێکی داگیرکەر" یان "گرێبەستکار" نیشان دەدرێن. ئەم لایەنگیرییە تەنها هەڵەیەکی میدیایی نییە، بەڵکو وەک شیکەرەوەکان ئاماژەی پێدەدەن، جەنگێکی میدیاییە بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیا و سڕینەوەی شەرعییەتی سیاسی ئەو قەوارانەی کە لەگەڵ کارنامەی قەتەر و سعودیەدا یەکناگرنەوە. بەرژەوەندیی قەتەر و سعودیە؛ پارە و سیاسەت لە پشت پەردەوە ئەوەی مایەی پرسیار و تێبینییە، ئەوەیە بۆچی قەتەر و سعودیە، سەرەڕای ناکۆکییە مێژووییەکانیان، ئێستا لە پشتگیریی ئەم بزووتنەوە نوێیە لە سوریا یەکدەگرن؟ وەڵامەکە دەکرێت لە چەند خاڵێکدا کورت بکرێتەوە: ١. خەتی سوننی و عەرەبی: سوریا ئەگەرچی بەشی زۆری پێکهاتەکەی سوننە مەزهەبە، بەڵام دەیان ساڵ لەلایەن عەلەوییەکانەوە کە لە بنەماڵەی ئەسەددا خۆی بەرجەستە دەکات، حوکم دەکرا. ئێستا و دوای کەوتنی ڕژێمی ئەسەد، ئەو دوو وڵاتە کە خۆیان بە ڕابەری تەوژمی ئیسلامی سوننی دەزانن، دەیانەوێت ڕووبەرێکی تر بۆ ئەو پانتاییەیان زیاد بکەن. ٢. دژایەتی ئێران: هەردوو وڵات دەیانەوێت بە هەر نرخێک بێت هەژموونی ئێران جارێکی لە سوریا سەرهەڵنەدات، بۆ ئەم مەبەستەش گروپەکەی ئەحمەد شەرع بە ئامرزێکی کاریگەر دەبینن. ٣. دیزاینکردنەوەی ناوچەکە: قەتەر لە ڕێگەی ئیخوان موسلیمین و گروپە ئیسلامییەکانەوە دەیەوێت پێگەی خۆی قایم بکات، سعودیەش دەیەوێت لە ڕێگەی پاڵپشتی دارایی و سیاسییەوە، ڕێڕەوێکی نوێ لە سوریا دروست بکات کە لە بەرژەوەندی هاوسەنگییە هەرێمییە نوێیەکان بێت بە ئاراستەی خۆیان. ٤. لاوازکردنی کورد: هەژموونی هێزە کوردییەکان و مۆدێلی خۆبەڕێوەبەریی، مۆدێلێکی تەواو جیاوازە لەوەی پێشتر پیادە کراوە، چونکە مۆدێلێکی دیموکراسی و جیاواز پێشکەش دەکات کە لەگەڵ سیستەمی پاشایەتی و داپڵۆسێنەرانەی ئەواندا ناگونجێت. میدیا وەک چەکێکی کوشندە ئەوەی ئێستا لە شاشەکانی ئەلجەزیرە، ئەلعەرەبیە و ئەلحەدەسـەوە دەبینرێت، تەنها ڕۆژنامەوانی نییە، بەڵکو بە "بەکارهێنانی میدیا بۆ پاکتاوی سیاسی" ناوزەد دەکرێت. پاڵپشتی دارایی، دیپلۆماسی و میدیایی ئەم دوو وڵاتە بۆ گروپە توندڕەوەکان و دنەدانیان دژی هەسەدە، ئاماژەیەکی مەترسیدارە بۆ ئەوەی کە سوریا بەرەو قۆناغێکی تاریکتر دەبرێت، کە تێیدا ڕاستییەکان لە ژێر پێی بەرژەوەندییە جیۆپۆلیتیکییەکاندا دەکرێنە قوربانی. بەمشێوەیە، ئەحمەد شەرع و گروپەکەی، نەک تەنها بە چەک، بەڵکو بەو باڵە میدیاییە بەهێزەی قەتەر و سعودیە بۆیان ڕەخساندوون، خەریکی سەپاندنی ڕژێمێکی نوێن. ڕژێمێک کە مەترسییەکەی کەمتر نییە لەوەی پێشوو، یەکەم ئامانجیشیان تێکدانی ئەو سەقامگیرییە ڕێژەییەیە کە لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هەسەدەدا هەبووە و هەیە.

چی گوزەرا و کێ هەوڵی بۆ ماف و پێگەی کورد دا؟ ئامادەکرنی هاوڵاتی  ئەمڕۆ لە سلێمانی و هەولێر جموجوڵی سیاسی گەرم بوو؛ لە هەردوولا کۆبوونەوە کرا و دەرئەنجامی جیاواز هەبوون، بەڵام یەکێکیان لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و ئەوی دیکەش ناوخۆیی بوو.  لەکاتێکدا یەکێتی دەیویست لە سلێمانی زۆرینە کۆبکاتەوە بۆ بەرژەوەندی حزبی و پێکهێنانی حکومەت بەبێ پارتی، بەرپرسانی باڵای پارتی لە هەولێر خەریکی کۆبوونەوە بوون بۆ زامنکردنی مافەکانی گەلی کورد لە رۆژاڤا. ئەمڕۆ لە هەولێر سەرۆک بارزانی، تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ترەمپ بۆ سوریا و مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتی هەسەدەی کۆکردەوە. لە کۆبوونەوەکەدا سەرۆک بارزانی جەختی لە بایەخ و گرنگیی دیالۆگ و سەقامگیری و پێكەوەژیانی لە سوریای نوێ كردەوە. سەرۆک بارزانی بە جیاش لەگەڵ تۆم باراک کۆبوویەوە و گوتی، بۆ گەییشتن بە چارەسەریی كێشەكان پێویستە پشت بە دیالۆگ و لێكتێگەیشتن و شێوازی ئاشتیانە ببەسترێت و پێویستە لە داهاتووی سوریادا مافەكانی گەلی كورد گەرەنتی بكرێت. لای خۆیەوە تۆم باراک سڵاوی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکای بە سەرۆک بارزانی گەیاند و پێی گوت، سەرۆک ترەمپ پێزانینی هەیە بۆ ئەو رۆڵەی لە پڕۆسەی ئاشتی و هێوركردنەوەی ڕووداوەكانی ئەم دواییەی سوریادا گێڕاویەتی. لە لایەکی ترەوە لە سلێمانی، بافڵ تاڵەبانی و شاندێکی یەکێتی سەرقاڵی کۆبوونەوە بوون لەگەڵ چەند لایەنێک کە دیارترینیان نەوەی نوێ بوو. بافڵ تاڵەبانی سەردانی شاسوار عەبدولواحید، سەرۆکی جوڵانەوەی نەوەی نوێی کرد و دواتر لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایانگەیاند، هەردولا رێککەوتوون و فراکسیۆنەکانیان کردووە بە یەک. گوتیشیان، ئێستا 38 کورسیمان هەیە بەرامبەر 39 کورسی پارتی بۆ پێکهێنانی حکومەت.  جگە لە نەوەی نوێ، هەریەکە پارتی سۆسیال دیموکرات، رەوتی هەڵوێست و یەکگرتووی ئیسلامی داوای بافڵ تاڵەبانییان رەتکردەوە بۆ چوونە نێو بەرەیەکی دژ بە پارتی بۆ پێکهێنانی حکومەت کە بە هەرسێکیان 12 کورسی پەرلەمانیان هەیە.  بەم ژمارە کورسییەی ئێستا نەوەی نوێ و یەکێتی هەیانە، ناتوانن بەبێ پارتی حکومەتی داهاتوو پێکبهێنن چونکە پێویستیان بە 50+1ـی دەنگی پەرلەمانتاران هەیە و ئەوەی لەبەردەستی یەکێتی ماوە تەنها دەنگەکانی گۆڕان، کۆمەڵ، بەرەی گەل و پێکهاتەکانە کە ئەگەر بشتوانێت هەموو ئەمانە رازیبکات هێشتا ناتوانێت رێژەی یاسایی 50+1 کۆبکاتەوە و لەکۆتاییدا دەبێت لەگەڵ پارتی رێبکەوێت.  هەرچەندە پارتی تائێستا هیچ شتێکی لەبارەی رێککەوتنەکەی نەوەی نوێ و یەکێتییەوە نەگوتووە، بەڵام رێباز حەملان، یاریدەدەری سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان، دوای کۆبوونەوەکەی بافڵ تاڵەبانی و شاسوار عەبدولواحید لە پەیجی تایبەتی ۆخی لە فەیسبووک نووسی: سەرۆک مەسعود بارزانی سەرقاڵی چارەسەرکردنی کێشەی نەتەوەیی گەلی کوردە، تامافەکانیان بەدەستور و یاسا بچەسپێنرێت و کۆمەڵکوژی و ماڵوێرانی زیاتر دروست نەبێت .ئەوەی لای ئێوە خەیاڵە لای بارزانی بەتاڵە...

هاوڵاتی کەناڵی سی ئێن ئێن ڕایگەیاند، بۆ یەکەم جار ئەمریکا دەستی بە فرۆشتنی نەوتی ڤەنزوێلا کرد دوای دەستگیرکردنی نیکولاس مادورۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا. بەپێی هەواڵەکەی سی ئێن ئێن کە لە زاری بەرپرسێکی ئەمریکییەوە دایناوە، واشنتن بە بەهای ٥٠٠ ملیۆن دۆلار یەکەم کاروانی نەوتی ڤەبزوێلای فرۆشتووە. ئەم فرۆشتنە بەشێکە لە گرێبەستێکی فراوانتری نەوتی وڵاتەکە بە بەهای دوو ملیار دۆلار. ئاژانسی ڕۆیتەرز دەڵێت، داهاتی فرۆشتنەکە دەخرێتە سەر هەژمارە بانکییەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەمریکا، کە بە پلەی یەکەم لە قەتەر جێگیرکراون، بۆ بەڕێوەبردنی ئەو پارانە و ڕێگریکردن لە دەستبەسەرداگرتنی . بەرپرسانی ئەمریکا ڕایانگەیاندووە، پێشبینی دەکرێت لە ڕۆژان و هەفتەکانی داهاتوودا فرۆشی نەوتی ڤەنزوێلا زیاتر ببێت. فرۆشتنی نەوتی ڤەزوێلا هەنگاوێکی بەرچاوە لە بەشداریکردنی نوێی واشنتۆن لە هەناردەکردنی نەوتی وڵاتەکە. لەئێستادا چەندین کۆمپانیای بازرگانی نێودەوڵەتی و کۆمپانیای وزە کێبڕکێ دەکەن بۆ دەستڕاگەیشتن بە نەوتی خاوی ڤەنزوێلا.  لەو کاتەوەت واشنتن مادوۆری دەستگیرکردووە، دۆناڵد ترەمپ بەروونی رایگەیاندووە پلانی ئەوەیە نەوتی ڤەنزوێلا بفرۆشێت و دەڵێت، پیشەسازی نەوتی ئەمریکا بە بەهای ١٠٠ ملیار وەبەرهێنان لە نەوتی ڤەنزوێلا دەکات.  لە سەرەتای ئەم مانگەوە، ئەمریکا هیرشیکی بۆ سەر ڤەنزوێلا ئەنجامدا و تێیدا نیکۆلاس مادورۆی دەستگیرکرد، دواتر گواستییەوە بۆ نیویۆرک بە چوار تۆمەتی جیاواز دادگایی دەکرێت.

لە حاڵەتی هێرشی ئەمریکا، ئێران کوێ بەئامانج دەگرێت؟ ئامادەکردنی هاوڵاتی.  خۆپیشاندانەکانی ئێران تادێت فراوانتر دەبێت و ئەگەری هێرشی ئەمریکاش، بەپێی قسەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی وڵاتەکە، نزیکە، بەڵام من پێتان دەڵێم ئێران هێرش دەکاتە سەر کوێ ئەگەر واشنتن دەستوەردانی کرد. تاران کەوتووەتە خۆی و ترسێکی زۆری لە هێرشی ئەمریکا هەیە، هەربۆیە وڵاتانی دراوسێی ئاگادارکردووەتەوە هۆشداری بە واشنتن بدەن هێرش نەکات.  بەگوێرەی ئاماری چەند رێکخراوێک، لە خۆپیشاندانەکانی ئێراندا نزیکەی سێ هەزار کەس کوژراون لە خۆپیشاندەران و هێزە ئەمنییەکان، ترەمپیش داوای لە خۆپیشاندەران کرد بەردەوام بن و دەست بەسەر دامەزراوەکانی حکومەتدا بگرن و یارمەتی لە رێگەیە.  ترەمپ گوتیشی، وەڵامێکی تووندمان دەبێت بۆ بەرپرسانی ئێران ئەگەر بەردەوامبن لە کوشتنی خۆپیشاندەران.  بەگوێرەی راپۆرتی میدیا ئەمریکییەکان، واشنتن چەند جۆرێکی جیاوازی هێرش و بۆردومان هەڵدەسەنگێنێت و پلانی هەمەجۆر خراوەتە بەردەم ترەمپ تا یەکێکیان هەڵبژێرێت. بەرپرسێکی ئێران کە ناوی نەهاتووە بە ئاژانسی رۆیتەرزی گوتووە، تاران هەریەکە لە سعودیە، ئیمارات و تورکیای ئاگادارکردووەتەوە و پێی گوتوون مەهێڵن ئەمریکا هێرش بکات، ئەگەر نا هێرش دەکەینە سەر بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە وڵاتەکانتان. ئەو بەرپرسە دەڵێت، پەیوەندی راستەوخۆی عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران و ستیڤ ویتکۆڤ، نێردەی تایبەتی ترەمپ، بەهۆی زیادبوونی گرژییەکانەوە هەڵپەسێردراوە. بەگوێرەی راپۆرتی میدیاکانی ئێران، عەلی لاریجانی، بەرپرسی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی ئێران قسەی لەگەڵ وەزیری دەرەوەی قەتەر کردووە، عەباس عێراقچیش لەگەڵ هاکان فیدان، وەزیری دەرەوەی تورکیا و عەبدوڵا بن زاهید ئەلنەهیان، وەزیری دەرەوەی ئیمارات، گفتوگۆی ئەنجامداوە. عێراقچی بە هاوتا ئیماراتییەکەی گوتووە، ئارامی گەڕاوەتە بۆ ئێران و خەڵکی ئێران سوورن لەسەر بەرگریکردن لە سەروەری و ئاسایشی وڵاتەکەیان لە دژی هەر دەستوەردانێکی دەرەکی. بەرپرسانی ئێران، ئەمریکا و ئیسرائیل تۆمەتبار دەکەن بە دروستکردنی "ئاژەوەگێڕی" و دەڵێن، لە پشت تووندوتیژییەکانی خۆپیشاندانەکانن و "تیرۆریستان"ـی سەر بەو دوو وڵاتە هێرشیان کردووەتە سەر هێزە ئەمنییەکان، مزگەوت و موڵکی گشتی.  ئیسرائیلیش بەتەواوی چاودێری بارودۆخەکە دەکات و دەیەوێت بزانێت ترەمپ چی دەکات، چونکە سەرچاوەیەکی ئیسرائیلی لە حکومەتی وڵاتەکە بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاندووە، لە کۆبوونەوەی کابینەی ئاسایشی ئیسرائیل بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی وڵاتەکە، لەبارەی ئەگەرەکانی کەوتنی رژێمی ئێران و دەستوەردانی واشنتن ئاگادارکراوەتەوە.

ئاژانسی هەواڵی "رۆیتەرز" لە زاری سێ سەرچاوەی ئاگادارەوە بڵاویكردووەتەوە: گرووپە چەکدارە جوداخوازە کوردییەکان هەوڵیانداوە لە عێراقەوە سنور ببەزێنن بۆ ناو ئێران، لە ئاماژەیەكدا بۆ هەوڵی لایەنە بیانیەكان كە رەنگە بە دوای قۆستنەوەی  ناڕەزایەتییەکانی ئێراندابن، ئەوەش دواى چەند ڕۆژێک لە سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەكان دژی تاران. ئەو سێ سەرچاوەیه كە لەنێویاندا بەرپرسێکی باڵای ئێرانی هەیە،  رایانگەیاندووه: دەزگای هەواڵگری تورکیا له چەند رۆژی رابردوودا سوپای پاسدارانی ئێرانی لەبارەی ئەو سنور بەزاندنه لەلایەن چەکداره کوردەكانەوە ئاگادار کردووەتەوه . بەرپرسەكەی  ئێران وتویەتی: روبەڕوبونەوەی چەكداری لەنێوان سوپای پاسداران و چەکداره کوردەكان روویداوە، كە بەوتەی ئەو هەوڵ دەدەن نا ئارامی دروست بکەن و ناڕەزایەتییەکان بقۆزنەوه. سوپای پاسداران هێزێکی دەستەبژێرە کە شەپۆلەکانی پێشوی نائارامییەکانی ئێرانی سەرکوت کردووە. رێکخراوی هەواڵگریی نیشتمانیی تورکیا (میت) هیچ لێدوانێکی لەو بارەیەوە نەدا، هەروەها سەرۆکایەتی کۆماری تورکیاش لە ئەنكەرە هیچ لێدوانێکی نەدا، تورکیا کە چەکدارە کوردەکان لە باکووری عێراق بە تیرۆریست دەزانێ، لە چەند رۆژی رابردوودا هۆشداری دا هەر دەستێوەردانێکی دەرەکی لە ئێران قەیرانەکانی ناوچەکە بەرەو هەڵکشان دەبات. ئەو بەرپرسه ئێرانییه رایگەیاندووە: ئەو چەکدارانه له عێراق و تورکیاوه رەوانه کراون، تاران داوای لەو وڵاتانه کردووه رێگە لە هاتنی چەكداران و چەك بۆ ئێران بگرن. گروپێكی مافی مرۆڤ رایدەگەیەنێت، لە هەڵمەتەكانی سەركوتكردنی  چەند رۆژی رابردووی ئێران دوو هەزارو 600 کەس کوژراون، کە لەلایەن ئەمریکاوە هاندەدرێن و هەڕەشەی دەستوەردانیش دەكات.

رۆژنامەی "دەیلی تەلەگراف"ی بەریتانی لە راپۆرتێكدا دەڵێت: هێزەکانی سوریا خەڵك لە باڵخانەكانەوە فڕێدەدەنە خوارەوەو مەترسی پاكتاوی رەگەزی هەیە. ر ۆژنامەكە بەریتانیەكە ئاماژە بەوەدەكات: دوای شەڕێکی خوێناوی کە چەند رۆژێکی خایاند، سوپای سوریا  دوو گەڕەکی کوردی لە شاری حەلەب گرت و بەهۆیەوە دەیان كەس کوژراون و وێرانکردنێكی فراوانی ناوچە نیشتەجێبونەکان و ئاوارەبوونی هەزاران كەس و دەستگیركردنی 300 کەسیشى بەدواداهات ، كە هەڕەشەی کوشتنیان لەگەڵدا بووە، بەپێی راپۆرت و بەڵگەی بینراو. ئەمریکا و بەریتانیا لەگەڵ بەشێکی زۆری کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، دانیان بەو رۆڵە یەكلاكەرەوەیەدا ناوە کە هێزە کوردییەکان لە شکستپێهێنانی داعش لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بینیویانە، ئەمەش مەترسی دروستکردووە کە ئاوارەكردنیان یان چەكداماڵینیان، رەنگە ببێتە هۆی سەرهەڵدانەوەی ئەو گرووپانە. راشیدەگەیەنێت: کوردانی ناوچەی رۆژهەڵات، چ لە چوارچێوەی سوریا و چ لە ئێران، روبەڕوی مەترسیی زیاتر دەبنەوە: یەکێکیان لە حکومەتێکی نوێ بە سەرۆکایەتی ئەحمەد شەرع، فەرماندەی پێشوی رێکخراوی قاعیدە و ئەوی دیکەشیان لە سوپای پاسدارانی ئێرانەوە، کە سەرکوتکارییەکانی لە ناوچە کوردییەکان پەرەپێداوە لە گەرمەی  نائارامییە مەدەنییە بەرفراوانەکانی ئەو وڵاتەدا. گرتە ڤیدیۆییە نیگەررانكەرەكان لە حەلەب مەترسی تایبەتی لێکەوتووەتەوە، رۆژنامەی زە ئیکسپرێس کاردەکات لەسەر لێكۆڵینەوە لە دروستيی ئەو گرتە ڤیدیۆییانەی کە لە سۆشیال میدیادا بڵاوبونەتەوە، لە گرتەكاندا دەردەكەوێت جەنگاوەرێكی ژنی كورد لە باڵەخانەیەکەوە فڕێ دەدرێت، گەڕەکەکان وێران دەکرێت، هێزەکانی سوریا و چەکدارە کوردەکان تەقە لەیەك دەكەن، خێزانەکان پەنا بۆ ژێرزەمینەکان دەبەن و هەزاران کەسیش ناچار دەکرێن ماڵەکانیان جێبهێڵن یان چۆڵی بکەن.

ئامادەکردنی هاوڵاتی دۆخی ئێران بەتەواوی تێکچووە، ئێستا ئیتر خۆپیشاندانەکان هەر  31 پاڕێزگاکەی وڵاتەکەی گرتووەتەوە، ترسی ئەوەشی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، هێرش بکات، بەرپرسانی ئێرانی تەواو خستووەتە دۆخێکی ناهەموارەوە کە رەنگە دەرچوون لێی سەخت بێت. ماوەی دوو هەفتەیە خۆپیشاندانەکانی ئێران بەردەوامە، بەڵام لە پێنجشەممەی رابردووەوە بەرپرسانی ئێران دەستیانکردووە بە هەڵمەتێکی چڕ بۆ سەرکەوتکردنی خۆپیشاندەران، بەجۆرێک لەو رۆژەوە قوربانییەکی زۆر هەیە. بەگوێرەی راپۆرتی رێکخراوی چالاکوانانی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، تائێستا 490 خۆپیشاندەر و 48 ئەندامی هێزە ئەمنییەکان کوژراون، زیاتر لە 10 هەزار 600 کەسیش دەستگیرکراون. بەرپرسانی ئێران لە رۆژی پێنجشەممەوە بەهەموو شێوەیەک دەیانەوێت کۆتایی بە خۆپیشاندانەکان بهێنن، بەجۆرێک هێڵەکانی ئینتەرنێت و تەنانەت هێڵی پەیوەندی تەلەفونیشیان بڕیوە. ئێستا ئیتر بەرپرسانی وڵاتەکە خۆپیشاندەران بە "گێرەشێوێن" و "تیرۆریست" ناودەبەن و دەڵێن، هێرشان کردووەتە سەر دامەزراوەی حکومی، زیادبوونی خۆپیشاندانەکانیش بەدەستی ئەمریکا و ئیسرائیل دەزانن. عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران دەڵێت، بەڵگەی بەهێزمان هەیە کە ئەمریکا و ئیسرائیل دەستوەردانیان لە "کردە تیرۆریستییەکانی ئەم چەند رۆژەی ئێران هەبووە" و لەو کاتەوەی ترەمپ هەڕەشەی دەستوەردانی کردوە، ناڕەزایەتییەکانی ئێران گۆڕاون بۆ تووندوتیژی. باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی وڵاتەکەش، هەڕەشەی جیدی کرد و گوتی، لە ئەگەری هەر هیرشێک بۆ سەر ئێران، ئیسرائیل و بنکە و کەشتیگەلەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە دەبنە ئامانجی شەرعیمان، بەپێی قەبارەی هەڕەشە و هێرشەکانیش وەڵام دەدەینەوە. لەدوای ئەم قسانەی قالیباف، ترەمپ تووندترین هەڕەشەی کرد و گوتی، ئێران ئەو هێڵە سوورەی بەزاندووە کە بۆم دیارکردبوو، مەبەست لەو هێڵە سوورەش کوشتنی خۆپیشاندەرانە و پێشتر سەرۆکی ئەمریکا هۆشداری لەو بارەیەوە دابوو. پێشتر رۆژنامەی واڵ ستریت جێرناڵی ئەمریکی بڵاویکردەوە، ترەمپ لەگەڵ تیمەکەی لە ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا هەڵسەنگاندن بۆ کۆمەڵێک هێرش دەکەن کە بۆ سەر ئێران ئەنجامی بدەن، لەوانە هێرشی راستەوخۆی ئاسمانی یان هێرشی ئەلیکترۆنی بۆ سەر ژێرخانی وڵاتەکە. ترەمپ خۆی دانی بەمەدا نا و گوتی، سوپا هەڵسەنگاندن بۆ بژاردەکان دەکات و ئێمەش هەڵسەنگاندن بۆ بژاردەی زۆر بەهێز دەکەین. لەبارەی ئەوەی بۆچوونی چییە لەسەر قسەی بەرپرسانی ئێران کە دەڵێن وەڵامی تووندیان بۆ هەر هێرشێک دەبێت، ترەمپ گوتی، ئەگەر وابکەن بەجۆرێک لێیان دەدەین هەرگیز پێشتر شتی وایان نەدیبێت. لەلایەکی دیکەوە، ئیسرائیلیش خۆی مەڵاس داوە و چاودێریی وردی دۆخەکە دەکات، چونکە بەگوێرەی راپۆرتێکی ئاژانسی رۆیتەرز، ئیسرائیل خۆی خستووەتە ئەوپەڕی ئامادەباشییەوە بۆ ئەگەری دەستوەردانی ئەمریکا لە ئێران.