بەرپرسانی ئێران لە ترسدا دەژین

هاوەڵ و پشتگیریکاری سەرسەختی مەزڵوم عەبدییە ئامادەکردنی هاوڵاتی. عەمید کێڤن لامبێرت، فەرماندەی هێزی هاوبەشی ئەرکە تایبەتەکانە لە عێراق و سوریا بۆ رووبەرووبوونەوەی داعش. لەدوای ئەوەی هاوەڵی مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە)ـی کرد بۆ دیمەشق، بووەتە ناوێکی بەربڵاوی میدیا کوردی و عەرەبییەکان. لامبێرت کێیە؟ عەمید کیڤین جەی لامبێرت لە ساڵی 1971 لە فۆرت پۆلکی ویلایەتی لویزیانای ئەمریکا لە خێزانێکی سەربازی لە دایکبووە. لامبێرت لە ساڵی 1993 لە زانکۆی ساوس جۆرجیا بووەتە ئەفسەر و چەندین رۆڵی گرنگی پێدراوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیا. ئەزموونەکانی لامبێرت زۆرن، تەنانەت راهێنانی بە هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستانیش کردووە لە حوزەیرانی ساڵی 2024 کاتێک فەرماندەی گشتی فەرماندەیی هاوکاری هێزە ئەمنییەکان بووە و هەوڵی بەردەوامی داوە بۆ یەکخستنەوەی هێزەکانی 70 و 80. لە حوزەیرانی ساڵی رابردووەوە، پۆستی فەرماندەی هێزی هاوبەشی ئەرکە تایبەتەکانی لە عێراق و سوریا بۆ رووبەرووبوونەوەی داعش پێدراوە. یەکەم کەسیش مەزڵوم عەبدی پیرۆزبابیی پۆستەکەی لێکرد و گوتی، بەخێرهاتنی جەنەڕاڵ لامبێرت دەکەین بۆ وەرگرتنی ئەو بەرپرسیارێتیە لەم کاتە هەستیاردا، کە پێویستی بە هەماهەنگی و کاری هاوبەش هەیە. لامبێرێتیش لە وەڵامی پەیامەکەی عەبدی دا گوتبووی، هاوبەشی نێوان ئەمریکا و هەسەدە تەنیا سەربازی نییە، بەڵکو پەیوەندی بە سەقامگیری درێژخایەنەوە هەیە. لامبێرت، پشتگیریکارێکی رێککەوتنامەی 10ـی ئازاری نێوان دیمەشق و هەسەدە و تێکەڵکردنی هێزەکانی هەسەدەیە بە سوپای سوریا. ئەوەی زۆترین چاوی چووەتەسەر سەردانەکەیەتی بۆ دیمەشق لەگەڵ شاندی هەسەدە بۆ گفتوگۆکردن لەبارەی تێکەڵبوونی هەسەدە بە سوپای سوریا.  ئامادەبوونی لامبیرت و هاوەڵیکردنی مەزڵوم عەبدی دەریدەخات کە گفتوگۆکان جیدین و ئاماژەیە بۆ ئەوەی واشنتن دەیەوێت وەک گەرەنتیکارێکی رێککەوتنەکە ئامادەبێت تا زامنی ئەوە بکات تێکەڵبوونی هەسەدە دەکەوێتە ئەو چوارچێوە فراوانە ئەمنییەی ئەمریکا دیاریکردووە. بەگوێرەی هەندێک هەواڵی نافەرمی، مەزڵوم عەبدی و کێڤن لامبێرت بە یەک فڕۆکە سەردانی دیمەشقیان کردووە بۆ بەشداریکردن لە گفتوگۆکان لەگەڵ بەرپرسانی حکومەتی سوریا. تائێستا هیچ زانیارییەک لەبارەی کۆبوونەوەکە ئاشکرا نەکراوە، بەڵام هەسەدە دەڵێت:  کۆبوونەوەکە لەبارەی گفتوگۆکردن لەسەر تێکەڵبوون بە سوپای سوریا بوو لەچوارچێوەی دیالۆگە فەرمییەکاندا، هەردوولا رێککەوتن بەردەوامی بە کۆبوونەوەکان بدەن لە چەند رۆژی داهاتوودا و بابەتی تێکەڵبوون بە سوپای سوریا بەشێوازێکی رێکخراو تاووتوێ دەکرێت هەتاوەکو دەگەین بە ئەنجام.

چیرۆکی ئەو وڵاتەی خاوەنی زۆرترین ئاڵتوونی رەشە، بەڵام خەڵکەکەی لە هەژاریدا نقووم بوون ئامادەکردنی هاوڵاتی. نزیکەی 48 کاتژمێر بەسەر هێرشی ئەمریکا بەسەر ڤەنزوێلا و دەستگیرکردنی مادورۆ تێدەپەڕێت، دۆناڵد ترەمپیش لە یەکەم کۆنفرانسی رۆژنامەنووسی دوای دەستگیرکردنی سەرۆکی ڤەنزوێلا  گوتی، مادورۆ تاوانبارە بە تیرۆر و بارزگانی مادەی هۆشبەر بە هاوردەکردنی بۆ ئەمریکا. بەڵام ئەوەی دەمێکە ترەمپ باسی دەکات و کەمتر چاوی خەڵکی کەوتووەتە سەر، پرسی نەوتی ڤەنزوێلا و قەرزەکانی وڵاتەکەیە بۆ کۆمپانیای شێفرۆن، کە بە نزیکەی دوو و بۆ سێ ملیار دۆلار  دەخەمڵێنرێت و راپۆرتێکی سکای نیوزیش بە هۆکارێکی هێرشەکەی دەزانێت. دۆناڵد ترەمپیش لە کۆنفرانسەکەی دوێنیدا یەکسەر گوتی، جارێ خۆمان ڤەنزوێلا بەڕێوەدەبەین و کۆمپانیای گەورەی ئەمریکیشان بۆ دەنێرین بە بڕی ملیاران دۆلار وەبەرهێنان لە بواری نەوتدا بکات و پارەکەی دەدەین بە خەڵک. مێژووی بەرهەمهێنانی نەوتی ڤەنزوێلا دووردرێژە، بەڵام ئێمە لە ساڵی 1990ـەکاوە باسی دەکەین کاتێک هۆگۆ جاڤێز، سەرۆکی ئەو کاتی ڤەنزوێلا دەرگای وڵاتەکەی بەرەو ڕووی کۆمپانیا بیانییەکانی بەرهەمهێانی نەوت کردەوە و هەرسێ کۆمپانیای ئەمریکی کۆنکۆفلیپس و ئێکسیۆن مۆبیل  و شێفرۆن روویان لە ڤەنزوێلا کرد. ئامانجی دەرگا کردنەوەکەی چاڤێز بۆ وەبەرهێنان لە بواری نەوتی قورس بوو کە جۆرێکی تایبەتە و وەک قیر وایە، پێویستی بە کێڵگەی تایبەت و مادەی کیمایی تایبەت هەیە بۆ شل کردنەوە و فرۆشتنی، ئەمریکاش پێویستی زۆری بەو جۆرە نەوتە هەیە، چونکە پاڵاوگەکانی تەکساس و لویزیانا پێویستیان بەو جۆرە نەوتەیە، بۆ ئەوەی لەگەڵ نەوتی سوکی وڵاتەکە تێکەڵی بکەن و رێژەیەکی زۆر گازوایل بەرهەم بهێنن، کە کارگەکانی ئەمریکا خواستی زۆریان لەسەری هەیە. هاتنی ئەو سێ کۆمپانیایە، بەرهەمهێنانی نەوتی گەیاندە بەرزترین ئاستی وڵاتەکە کە سێ ملیۆن و  300 هەزار بەرمیل بوو لە رۆژێکدا. مانەوەی ئەو سێ کۆمپانیایە چەند ساڵێکی خایاند و هۆگۆ چاڤێز لە بڕیارەکەی پەشیمان بوویەوە و لە ساڵی 2007 بڕیاری دا،  نەوتی وڵاتەکە بە نیشتمانی بکات کە لە ٪64ـی بەرهەمهێنان بکەوێتە سەر کۆمپانیا خۆماڵییەکە، کە ناوی کۆمپانیای نەوتی نیشتمانیی ڤەنزوێلایە. کۆمپانیا ئەمریکییەکانیش جگە لە  شێفرۆن وڵاتەکەیان بەجێهێشت و رازی نەبوون لە ژێر سیاسەتی حکومەتەکەی چاڤێز ئیش بکەن، بەڵام شێفرۆن مایەوە. بەڵام بەرهەمهێنانی نەوت تەواو کەمی کرد، کە لە کۆتایی ئەمساڵدا گەیشتە ملیۆنێک و 100 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا. قەرزەکانی ڤەنزوێلا چەندە؟ هەرچەندە ڤەنزوێلا خاوەنی گەورەترین یەدەگی سەلمێنراوی نەوتی جیهانە، کە بە نزیکەی 300 ملیار و سێ ملیۆن بەرمیل دەخەمڵێنرێت، قەرزی کۆمپانیا شێفرۆنیش بە نزیکەی سێ ملیار دۆلار دەخەمڵیندرێت، قەرزەکان لەبەرە ئەوە بوون کۆمپانیاکە سیستمی سۆفتوێری بۆ کۆمپانیا نیشتمانییەکە دابین دەکرد. ئەمریکا لە ساڵی 2017ـەوە سزای بەسەر نەوتی ڤەنزوێلا سەپاند، بەڵام بۆ دانەوەی قەرزەکانی کۆمپانیای شێفرۆن، ئەمریکا رازی بوو، بەشێک لە نەوتی ڤەنزوێلا بۆ ئەمریکا بنێرێت بەو مەرجەی پارەی نەدرێت بە حکومەتەکەی مادورۆ، بۆ ئەوەی قەرزەکانی سەر کۆمپانیاکە نەمێنێت. بۆچی ئابووری ڤەنزوێلا وا داڕووخا و قەرزارە؟ هۆکارەکان زۆرن، بەڵام سێ هۆکاری سەرەکی هەبوون، یەکەمیان رۆشتنی ئەندازیار و کۆمپانیا بیانییەکان و شوێنگرتنەوەیان بە کەسانی سیاسی و ناشارەزا، کە توانای بەڕێوەبەردنی کێڵگەکەیان نەبوو و ئاستی بەرهەمهێانیان بە تەواوی دابەزاند. دووەم هۆکار، حکومەت پلانێکی نەبوو بۆ خەرجکردنی پارەی نەوت، کە گازوایل بە نرخێکی هەرزان و خۆراکی بێبەرامبەر بە هاوڵاتیان دەدا و تەنانەت نزخی گازوایل لە نرخی ئاویش هەرزانتر بوو، خەڵکیش گازوایلەکەیان بە قاچاخ بۆ دەرەوە دەبرد. سێیەم هۆکار، بیرە نەوتەکان بەردەوام نەوتی لێبەرهەم دەهێنرا، بەڵام حکومەت ئامادە نەبوو بەشێک لە پارەکەی لە نۆژەنکردنەوەی بیر و کێڵگەکان خەرج بکات.

رێكخراوی مافی مرۆڤی هه‌نگاو ئاشكرایكرد، له‌ هه‌فته‌ی یه‌كه‌می ناڕه‌زایه‌تییه‌كانی ئێراندا، لانیكه‌م 17 هاوڵاتی كوژراون كه‌ 9 هاوڵاتیان لوڕ و 7 هاوڵاتیان كورد بون. ئاوێنه‌: رێكخراوی مافی مرۆڤی هه‌نگاو، ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه‌، له‌ راپۆرتێكدا ئاشكرایكرد، هاوکات لەگەڵ  تێپەڕبونی هەفتەیەک بەسەر دەستپێکردنی ناڕەزایەتییەکان لە ئێران، تا ئێستا شوناسی 17 هاوڵاتی کە لە ڕەوتی ناڕەزایەتییەکانی ئەمدواییەدا، کوژراون، لەلایەن تیمی هەنگاوەوە پشتڕاست کراونه‌ته‌وه‌. رێكخراوه‌كه‌ هێمای بۆ ئه‌وه‌ش كردوه‌، هەروەها لانیکەم 6 حاڵەتی دیکە لەلایەن تیمی پشتڕاستکردنەوەی هەنگاو لە ژێر لێکۆڵینەوەدان کە لە ئەگەری دڵنیابونەوە له‌ كوژرانیان بڵاودەکرێنەوە. ئه‌وه‌شی خستۆته‌ڕو، لە کۆی ئەو 17 هاوڵاتییەی کە کوژراون لانیکەم 9 کەسیان لۆڕ و 7 کەسیشیان کورد بون و هاوڵاتییەکی فارسیش لە هەمەدان کوژراوە.   ناوی هاووڵاتییە کوژراوەکان بەم شێوەیەیە:   شەممە ١٣ی بەفرانباری ٢٧٢٥ (٢ی ژانوییەی ٢٠٢٦) ١. مەهدی ئیمامیپوور، هاووڵاتیی کوردی خەڵکی مەلەکشاهی سەر بە ئیلام، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکانی ئەو شارەدا بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە حکومەتییەکان کرایە ئامانج و دوای گواستنەوەی بۆ نەخۆشخانەی خومەینی لەو شارە، بەهۆی سەختیی برینەکانیەوە گیانی لەدەست دا. ٢. فارز ئاقا محەممەدی، هاووڵاتیی کوردی خەڵکی مەلەکشاهی ئیلام، لە ڕەوتی هەمان ناڕەزایەتییانەدا بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە حکومەتییەکان کوژرا. ٣. ڕەزا عەزیمزادە، هاووڵاتیی خەڵکی مەلەکشاهی، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکانی ئەو شارەدا کرایە ئامانجی تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە سەرکوتکەرە حکومەتییەکان و کوژرا. ٤. محەممەد موقەدەسی (بزوونە)، هاووڵاتیی کوردی خەڵکی مەلەکشاهی ئیلام، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکاندا لەلایەن هێزە حکومەتییەکانەوە کوژرا.   هەینی ١٢ی بەفرانباری ٢٧٢٥ (٢ی ژانوییەی ٢٠٢٦) ١. ئەمیرحوسێن بەیاتی، هاووڵاتیی خێزاندار و خەڵکی هەمەدان، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکاندا بە تەقەی ڕاستەوخۆی گوللەی جەنگی لەلایەن هێزە حکومەتییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە کوژرا. تەرمەکەی گواستراوەتەوە بۆ نەخۆشخانەی بەعسەتی هەمەدان و دامودەزگا حکومەتییەکان ڕەتیان کردووەتەوە تەرمەکەی ڕادەستی بنەماڵەکەی بکەنەوە و گوشاریان بۆ هێناون بۆ ئەوەی وەک «هێزی بەسیج» بیناسێنن. ٢. عەلی عەزیزی جەعفەرئابادی، هاووڵاتیی کوردی تەمەن ٤٢ ساڵ، خەڵکی گوندی جەعفەرئاباد هەزارخانی و دانیشتووی شارستانی هەرسین سەر بە پارێزگای کرماشان، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکاندا بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە حکومەتییەکان کوژرا. ئەم گیانبەختکردووە خێزاندار و باوک بووە.   پێنجشەممە ١١ی بەفرانباری ٢٧٢٥ (١ی ژانوییەی ٢٠٢٦) ١. مەنسوور موختاری، هاووڵاتیی لۆڕی خەڵکی مەروودەشت سەر بە پارێزگای فارس، لە کاتی ناڕەزایەتیی هاووڵاتییان بۆ کوژرانی خوداداد شیروانی، لە بەردەم کلانتەری ١١ی ئەو شارە لە پێشەوە کرایە ئامانجی تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە حکومەتییەکان و گیانی لەدەست دا. بە وتەی سەرچاوە ئاگادارەکان، گوللەی کلاشینکۆف بەر سکی کەوتووە. ٢. ئەحمەدڕەزا ئەمانی، هاووڵاتیی لۆڕی تەمەن ٢٨ ساڵی خەڵکی ئەزنا سەر بە پارێزگای لۆڕستان، دەرچووی بەشی یاسای زانکۆی یەزد و کارامووزی پارێزەری، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکاندا بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە حکومەتییەکان کوژرا. گوللە بەر سنگی کەوتووە و دوای گواستنەوەی بۆ نەخۆشخانە بەهۆی خوێنبەربوونەوە گیانی لەدەست داوە. ٣. ئەحەد ئیبراهیم‌پوور عەبدولی، هاووڵاتیی سەڵتی تەمەن نزیکەی ٣٥ ساڵ و خەڵکی گوندی «حەسەن گاویار میربەگ»ی سەر بە شارستانی دۆلفان (نووراوا) لە پارێزگای لوڕستان، لە مەیدانی بەعسەتی ئەو شارە بە تەقەی سێ گوللە لەلایەن هێزە حکومەتییەکانەوە کوژرا. بە وتەی شایەتحاڵەکان، ناوبراو لە کاتی هەوڵدان بۆ ڕزگارکردنی ژنێک کە خەریک بووە دەستبەسەر بکرێت، کراوەتە ئامانجی تەقە و یەکێک لە گوللەکان بەر دڵی کەوتووە. ٤. خوداداد شیروانی، هاووڵاتیی لۆڕی تەمەن ٣٣ ساڵ، باوکی دوو منداڵ و خەڵکی مەروودەشت سەر بە پارێزگای فارس، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییەکانی ئەو شارەدا بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە حکومەتییەکان کوژرا. بە وتەی سەرچاوە ئاگادارەکان، لە مەودایەکی نزیکەوە بە چەکی ساچمەیی کراوەتە ئامانج و دوای گواستنەوەی بۆ ناوەندە دەرمانییەکان گیانی لەدەست داوە. ٥. مستەفا فەلاحی، منداڵی ١٥ ساڵەی لوڕ و خەڵکی ئەزنا سەر بە پارێزگای لوڕستان، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییەکانی ئێوارەی پێنجشەممەدا بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە حکومەتییەکان گیانی بەخت کرد. ٦. شایان ئەسەدوڵڵاهی، تەمەن ٣٠ ساڵ و هاووڵاتیی لوڕی خەڵکی ئەزنا سەر بە پارێزگای لوڕستان، لە ڕەوتی هەمان ناڕەزایەتییانەدا بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە حکومەتییەکان کوژرا. ٧. وەهاب مووسەوی، هاووڵاتیی لوڕی خەڵکی ئەزنا سەر بە پارێزگای لوڕستان، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییەکانی ئێوارەی پێنجشەممەدا بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە حکومەتییەکان کوژرا. ٨. ئەحمەد جەلیل، تەمەن ٢١ ساڵ، هاووڵاتیی لوڕ و خەڵکی لۆردەگان سەر بە پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری، لە نێوان ناڕەزایانی ئەو شارەدا کرایە ئامانجی تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە حکومەتییەکان و گیانی لەدەست دا. ٩. سەجاد واڵامەنش، هاووڵاتیی تەمەن ٢٠ ساڵەی لوڕی بەختیاری و خەڵکی لۆردگان سەر بە پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکاندا بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە حکومەتییەکان گیانی بەخت کرد. ئەم گەنجە ئەندامی بەسیج یان هیچ کام لە دامودەزگا حکومەتییەکان نەبووە و دوای گیانلەدەستدانی، بنەماڵەکەی لەلایەن ناوەندە ئەمنییەکانەوە خراونەتە ژێر گوشار و هەڕەشە. ڕێوڕەسمی بە خاکسپاردنی ئەم گیانبەختکردووە ڕۆژی هەینی ١٢ی بەفرانباری ٢٧٢٥ بەڕێوە چوو.   چوارشەممە ١٠ی بەفرانباری ٢٧٢٥ (٣١ی دیسەمبەری ٢٠٢٥) ١. داریووش ئەنساری بەختیاروەند، هاووڵاتیی لوڕی تەمەن ٢٨ ساڵ و خەڵکی فوولادشەهر سەر بە پارێزگای ئەسفەهان، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکاندا بە تەقەی ڕاستەوخۆی گوللەی جەنگی لەلایەن هێزە حکومەتییەکانەوە گیانی بەخت کرد. بە وتەی سەرچاوە ئاگادارەکان، بە چەکی کلاشینکۆف کراوەتە ئامانج و پێش گواستنەوەی بۆ ناوەندە دەرمانییەکان گیانی لەدەست داوە. ٢. ئەمیرحوسام خودایاری فەرد، هاووڵاتیی تەمەن ٢٢ ساڵەی خەڵکی کووهدەشت سەر بە پارێزگای لوڕستان، لە ڕەوتی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکاندا بە تەقەی ڕاستەوخۆی گوللەی جەنگی گیانی لەدەست دا. بە وتەی شایەتحاڵەکان، گوللە لە مەودایەکی نزیکەوە بەر سەری کەوتووە و دوای کوژرانی، دامودەزگا حکومەتییەکان بە چیرۆکتاشینی میدیایی هەوڵیان دا وەک «ئەندامی بەسیج» بیناسێنن. ئەم گیانبەختکردووە لە پەیڕەوانی ئایینی یارسان بووە.

ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز، ئاشکرای کردووە، "سیخوڕێکی واشنتن لەناو حکوومەتی ڤەنزوێلا" هاوکاری وڵاتەکەی کردووە بۆ دەستگیرکردنی نیکۆڵاس مادۆرۆ سەرۆکی ڤەنزوێلا. شەممە 3ـی کانوونی دووەمی 2026، ڕۆژنامەی "نیویۆرک تایمز" ئاشکرایکردووە، هێزەکانی ئۆپراسیۆنی تایبەتی ئەمەریکا "دەلتا فۆرس"، بە هاوکاری سەرچاوەیەکی نێو دەزگای هەواڵگری ئەمەریکا "سی ئای ئەی" کە لە ناو حکوومەتی ڤەنزوێلادا کاریکردووە، توانیویانە لە ئەرکەکەیان سەرکەوتوو بن و مادۆرۆ دەستگیربکەن.  ڕۆژنامەکە ڕوونیشیکردووەتەوە، کە ئەو سەرچاوەیە لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا چاودێری شوێنی مانەوەی نیکۆلاس مادۆرۆی کردووە تاوەکو ئەو کاتەی دەستگیرکراوە. شەممە 3ـی کانوونی دووەمی 2026، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا، ڕایگەیاند، بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ سەیری ئۆپەراسیۆنی گرتنی مادۆرۆی کردووە، هەروەها هێزەکانی ئەمەریکا توانیویانە مادۆرۆ لە قەڵایەک دەربهێنن کە بەشێوەیەکی توند پاسەوانی دەکرا. لە چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ "فۆکس نیوز"، ترەمپ گوتی، "هیچ کاتێک شتێکی لەو جۆرەم نەبینیوە، بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ سەیری ڕووداوکەم کردووە، وەک ئەوەی سەیری بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنی بکەم". ئاماژەی بەوەشکردووە، هەلیکۆپتەرەکانی ئەمەریکا سەرۆکی ڤەنزوێلا و هاوسەرەکەیان بۆ ناو کەشتییەکی ئەمەریکی گواستوەتەوە، لەوێشەوە دواتر دەبرێنە نیویۆرک بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی تۆمەتی تاوانکاریی پەیوەست بە تیرۆر و بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکان ببنەوە و دادگایی بکرێن. ترەمپ جەختی لەوەشکردووەتەوە، چوار ڕۆژ پێش ئێستا گڵۆپی سەوزی بۆ ئۆپەراسیۆنەکە هەڵکردووە، بەڵام بەهۆی بارودۆخی کەشوهەوا دواخرا. ئاماژەی بەوەشکردووە، مادورۆ کاتێک دەستگیرکراوە لە قەڵایەکدا بووە، هاوکات لەو ئەرکەدا هیچ کام لە پیاوەکانمان نەکوژراون، ئەمەش شتێکی سەرسوڕهێنەرە، ئاماژەی بەوەشکردووە، "هەندێک لە پیاوەکان برینداربوون، بەڵام گەڕاونەتەوە و تەندروستییان زۆر باشە". ئەمڕۆ شەممە بە فەرمانی راستەوخۆی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتی یەکگرتووەکانی ئەمەریکا هێزە تایبەتەکانی ئەو وڵاتە بە پاڵپشتیی فڕۆکەی جەنگی و هەلیکۆپتەر، ئۆپەراسیۆنێکی کتوپڕیان بۆ سەر شوێنی مانەوەی نیکۆلاس مادۆرۆ لە ڤەنزوێلا ئەنجام دا و توانییان خۆی و خێزانەکەی دەستگیر بکەن. ترەمپ لە بارەی دەستگیریکردنەکەی گوتی: مادۆرۆ و خێزانەکەی دەگوازرێنەوە نیویۆرک و لەوێ دادگایی دەکرێن.

بەپێی زانیاری و ئەو داتایانەی کە لەلایەن ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاوەوە کۆکراونەتەوە، لە درێژەی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان و شەپۆلی بەرفراوانی دەستبەسەرکردنەکاندا، لە ماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا لانی کەم ٧٧ هاووڵاتیی دیکە لەوانە ٤٥ هاووڵاتیی کورد و ٢٣ هاووڵاتیی لوڕ لە شارە جیاوازەکانی ئێران لەلایەن هێزە حکومەتییەکانەوە دەستبەسەر کراون کە لە نێوانیاندا لانی کەم ٤ ژن و ٦ منداڵ هەن. بەم شێوەیە و بە ئەژمارکردنی ئەم ٧٧ هاووڵاتییە دەستبەسەرکراوە لە ماوەی شەش ڕۆژی ڕابردوودا، ژمارەی دەستبەسەرکراوانی ئەمدواییە کە شوناسیان بۆ هەنگاو ڕوون بووەتەوە، گەیشتە ١٣٢ کەس. جیاکاریی کۆی دەستبەسەرکراوەکان بەم شێوەیەیە: ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ١٢ ژن ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ٨ منداڵ ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ٦٤ هاووڵاتیی کورد ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ٣٩ هاووڵاتیی لوڕ ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ٧ خوێندکار ـ دەستبەسەرکردنی لانی کەم ٥ مامۆستا بە پشتبەستن بە ئامارە تۆمارکراوەکان لە ناوەندی ئامار و بەڵگەنامەکانی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، لە ماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا لانی کەم ٧٧ هاووڵاتیی دیکە لە شارە جیاوازەکانی ئێران دەستبەسەر کراون کە بەپێی ئەم ڕاپۆرتە زۆرترین دەستبەسەرکردنی هاووڵاتییان لە پارێزگای ئیلام بە ٢٢ حاڵەت و لە پارێزگای کرماشان ١٨ حاڵەت و پارێزگای خوزستانیش ٧ حاڵەت تۆمار کراوە. پارێزگای ئیلام ئیلام ١_ محەممەد جەواد زارعی – ١١ی بەفرانبار ٢_ ئیمان عەلیمرادی – ١١ی بەفرانبار ٣_ علیرزا مۆئمنی (١٨ ساڵە) – ١١ی بەفرانبار ٤_ کورش نووری (١٥ ساڵە) – ١٢ی بەفرانبار ٥_ ئومید بێرانوەند – ١٢ی بەفرانبار ٦_ ئەمیرحوسێن عەلیزادە – ١١ی بەفرانبار ٧_ فەردین ئاغایی – ١١ی بەفرانبار ٨_ ئەبولفەزل جامخانە – ١١ی بەفرانبار ٩_ سەجاد ئازاد – ١١ی بەفرانبار ١٠_ عەبدوڵڵا ئازاد – ١١ی بەفرانبار ١١_ عیرفان فەرەهمەند – ١١ی بەفرانبار ١٢_ علیرزا ڕەحمانی – ١١ی بەفرانبار ١٣_ ئەمیرڕەزا ڕەحمانی – ١١ی بەفرانبار ١٤_ شایان مومنی – ١١ی بەفرانبار   دەڕەشار ١_ ئەبولفەزل قاسمی – ١٢ی بەفرانبار ٢_ ستار زەیدی – ١٢ی بەفرانبار (خاوەنی پێشینەی دەستبەسەرکردن لە بزووتنەوەی ژن، ژیان، ئازادی) ٣_ سامان غولامی – ١٢ی بەفرانبار ٤_ ڕەزا حەیدەری – ١٢ی بەفرانبار دێهلۆڕان ١_ جەواد حوسێنی – ١١ی بەفرانبار ٢_ ئەرشیا جوشەن – ١٢ی بەفرانبار ئاودانان ١_ محەممەد جەواد زارعی – ١١ی بەفرانبار ٢_ ئومید ناسری – ١٢ی بەفرانبر   پارێزگای کرماشان سەرپێڵی زەهاو ١_ قائیم بەدری ٢_ عەسکەر نەجەفی ٣_ ئەحەد مرادی ٤_ ئەسفەندیار سەروەری ٥_ جەبار جەمشیدی ٦_ مەسعوود ئاغایی ٧_ مەهدی کەریمی (لە دەستبەسەرکراوانی بزووتنەوەی «ژن، ژیان، ئازادی» – بریندار) هەموو ئەم هاووڵاتییانە ڕۆژی پێنجشەممە ١١ی بەفرانبار دەستبەسەر کراون. هەرسین ١_ ڕەحمان ئازەرەنگ – ١٢ی بەفرانبار ٢_ محەممەد مەهدی کەرەمی (١٧ ساڵە) – ١١ی بەفرانبار ٣_ محەممەد سەیفی – ١٢ی بەفرانبار ٤_ یووسف کاکاوەند – ١٢ی بەفرانبار ٥_ نوورەدین مووسازادە – ١٢ی بەفرانبار ٦_ زاهید ئەفشاری – ١٢ی بەفرانبار کرماشان ١_ مەهسا زارعی – ١٢ی بەفرانبار ٢_ فەردین ئەحمەدی (١٩ ساڵە، خەڵکی حومەیل سەر بە ئیسلام ئاوای ڕۆژئاوا) – ١١ی بەفرانبار ٣_ یونس جەمشیدی – ١١ی بەفرانبار ٤_ نەوید ڕوستەمی – ١١ی بەفرانبار ٥_ میلاد شیرازی – ١١ی بەفرانبار پارێزگای خوزستان ئیزە ١_ عارف ئەسەدی – ١٠ی بەفرانبار ٢_ ڕەزا ئەسەدی – ١٠ی بەفرانبار ٣_ مووسا مووسەوی – ٩ی بەفرانبار ٤_ ئارمان شاهپووری – ٩ی بەفرانبار ٥_ ئیلیا مومنی – ٩ی بەفرانبار ٦_ ئەکبەر مەحموودوەند (١٦ ساڵە) – ١٠ی بەفرانبار ٧_ ئارمین ئەسەدی – ١٠ی بەفرانبار باغ مەلەک ١_ یووسف میڕئەحمەدی ٢_ هادی میڕئەحمەدی ٣_ ئەمیرحوسێن قەنبەری ٤_ ئەمیرڕەزا نەوروزی لالی ١_ باقەر قەنبەری – ١٠ی بەفرانبار   پارێزگای هەمەدان ئەسەداوا ١_ محەممەد حوسێن شەفیقیان ٢_ یووسف مورسەلی ٣_ سام فەرووخ ٤_ علیرزا نووری ٥_ ئەمیر فەرهادی هەموو ئەم هاووڵاتییانە بەرەبەیانی ڕۆژی هەینی ١٢ی بەفرانبار، دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی دەستبەسەر کراون.   پارێزگای خۆراسانی باکوور ئەسفەرایەن ١_ پەیمان ڕەزایی – ١١ی بەفرانبار ٢_ ئارین حەیدەری – ١١ی بەفرانبار ٣_ عەباس بیدی – ١١ی بەفرانبار ٤_ عیسا شەکوری – ١١ی بەفرانبار ٥_ نادر تەوەکولی – ١٢ی بەفرانبار   پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد یاسووج ١_ ماهان خوبانی (١٦ ساڵە) – ١١ی بەفرانبار ٢_ شەهاب پەرەند – ١٢ی بەفرانبار ٣_ موسلیم پۆرزدار – ١٢ی بەفرانبار ٤_ ئیلیا ئەکوانیان – ١٢ی بەفرانبار گەچساران ١_ فەردین موسلیمی – ١١ی بەفرانبار   پارێزگای ئەیسفەهان ئەیسفەهان ١_ مەهشاد کەشانی – ١٠ی بەفرانبار ٢_ ڕەزا سەلەحشوور (١٦ ساڵە) – ١١ی بەفرانبار پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی سەبزەوار ١_ مەهدی فەسەنقەری – ١٠ی بەفرانبار ٢_ ئەمیر نۆدێهی (خەڵکی سەبزەوار، دانیشتووی تاران) – ١١ی بەفرانبار ٣_ عیرفان عابید – ١٨ ساڵە – ١١ی بەفرانبار ٤_ نازەنین زەهرا مووسەوی – ١٧ ساڵە – ١١ی بەفرانبار مەشهەد ١_ ئەسغەر شاکری (پزیشک) – ١١ی بەفرانبار (دەستبەسەرکردن لە ناو ئۆتۆمبێل لە بەرچاوی بنەماڵەکەی؛ خاوەنی پێشینەی دەستبەسەرکردن لە بزووتنەوەی «ژن، ژیان، ئازادی»)   پارێزگای گیلان ڕەشت ١_ مەهناز قاسمی – ١١ی بەفرانبار   پارێزگای سنە سنە ١_ ئارتین ئەحمەدی (١٤ ساڵە) – ١٢ی بەفرانبار   پارێزگای تاران ١_ میساق کۆچ‌پیدە – ڕۆژانی ڕابردوو لە نێوان دەستبەسەرکراوەکاندا، لانی کەم چوار ژنیش هەن: مەهسا زارعی، چالاکی ناسراوی فەرهەنگیی کورد و خەڵکی کرماشان، ڕۆژی هەینی ١٢ی بەفرانباری ٢٧٢٥، لە شوێنی کارەکەی لەلایەن هێزە حکومەتییەکانەوە دەستبەسەر کرا و بۆ شوێنێکی نادیار گواسترایەوە. هەروەها ڕۆژی پێنجشەممە ١١ی بەفرانبار، مەهناز قاسمی هاووڵاتیی گیلەک لە ڕەشت، نازەنین زەهرا مووسەوی منداڵی ١٧ ساڵە لە سەبزەوار و مەهشاد کەشانی ڕۆژی چوارشەممە ١٠ی بەفرانبار لە ئەسفەهان لەلایەن هێزە حکومەتییەکانەوە دەستبەسەر کراون. جگە لەو دەستبەسەرکردنانەی کە بەپێی پارێزگاکان ڕاگەیەندراون، ڕاپۆرتی دەستبەسەرکردنی ژمارەیەکی دیکە لە هاووڵاتییان گەیشتووە کە شوناسیان لە ئێستادا لەلایەن ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاوەوە لە ژێر لێکۆڵینەوە و پشتڕاستکردنەوەدایە. ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان لە ڕۆژی یەکشەممە ٧ی بەفرانباری ٢٧٢٥، دوای مانگرتن و ڕێپێوانی ناڕەزایەتیی بەکۆمەڵی ژمارەیەک لە کاسبکاران و بازاڕییان لە تاران دەستی پێ کرد و پاشان بۆ شارەکانی دیکە گوازرایەوە. ئەم ناڕەزایەتییانە ڕوبەرووی کاردانەوەی سەرکوتکەرانەی هێزە حکومەتییەکان بووەتەوە و لە ماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا ژمارەیەکی بەرچاو لە هاووڵاتییان لەوانە ژنان و منداڵان دەستبەسەر کراون

ئێران خۆی ئامادە دەکات و ئیسرائیلیش بەنیازی هێرشە ئامادەکردنی هاوڵاتی بەپێی راپۆرتی زۆربەی میدیا جیهانییەکان، ساڵی 2026 گەڕی دووەمی جەنگی نێوان ئیسرائیل و ئێران دەستپێدەکاتەوە و دەڵێن، ئیسرائیل لە هێرشەکەی پێشوو رازی نییە و دەیەوێت ئەمجارە تووندتر لە ئێران بدات.  چی دەگوزەرێت؟ لە چەند هەفتەی رابردوودا بەرپرسانی ئیسرائیل دوودڵی و ترسی خۆیان بۆ ئیدارەی ترەمپ دەربڕیوە کە تاران خەریکی خۆ بنیادنانەوەیە لەرووی بەرهەمهێنانی مووشەکی بالیستیکی، بەهێزکردنی سیستمی بەرگری و بنیادنانەوەی بەرنامەی چەکی ئەتۆمی.  پێگەی ئاکسیۆسی ئەمریکی دەڵێت، لە سەردانەکەی ئەم هەفتەیەی بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، بۆ لای دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، باسی هێرشکردنەوە بۆ سەر ئێران کراوە و لە کۆبوونەوەکەدا نەتانیاهۆ بابەتەکەی ورووژاندووە. بەرپرسێکی ئەمریکی بە ئاکسیۆسی راگەیاندووە، بە ئەگەری زۆرەوە ترەمپ پشتگیری هێرشەکە دەکات ئەگەر یەکلابێتەوە ئێران هەنگاوی جیدی دەنێت بۆ بنیادنەوەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی.  تەنانەت لە دوای کۆبوونەوەکە ترەمپ بە ئاشکرا گوتی، بیستوومە ئێران خەریکی بنیادنانەوەی پرۆگرامە ئەتۆمییەکەیەتی و ئەگەر وابێت ئەوا دیسان دەبێت لێیان بدەین و خاپووری بکەین.  بەڵام میدیای ئیسرائیل باسی شتێکی دیکە دەکات و دەڵێت، ترسی ئیسرائیل زیاتر لە بەرهەمهێنانی مووشەکی بالیستیکی ئێرانە نەوەک بەرنامە ئەتۆمییەکەی. راپۆرتێکی رۆژنامەی تایمز ئۆف ئیسرائیل باس لەوە دەکات، ئێران خۆی ئامادەکردووەتەوە و بەشێوەیەکی فراوان مووشەکی بالیستیکی بەرهەمدەهێنێت. لە جەنگی 12 رۆژەی هەردوولادا، ئیسرائیل بەشێوەیەکی فراوان سەکۆ مووشەکییەکان و سیستمی بەرگری ئێرانی تێکشکاند. کەناڵی ئێن بی سی نیوزی ئەمریکیش لە زاری بەرپرسانی ئیسرائیلییەوە ئاشکرایکردووە، ئێران هەنگاو دەنێت بۆ بەرهەمهێنانی سێ هەزار مووشەکی بالیستیکی لە ساڵێکدا. بەگوێرەی راپۆرتێکی دیکەی ئەلمۆنیتەر، بەرپرسانی ئیسرائیل ئێستا پێیانوایە ئێران خاوەنی دوو هەزار مووشەکی بالیستیکییە، ئەمەش هەمان ژمارەیە کە پێش جەنگی 12 رۆژە هەیبوو. ئیسرائیل لە چی دەترسێت؟ لە جەنگی 12 رۆژە، ئێران زیاتر لە 500 مووشەک و هەزار درۆنی ئاراستەی ئیسرائیل کرد، بەڵام سیستمی بەرگری وڵاتەکە و سیستمی بەرگری ئەریکا زۆربەی ئەوانەی خستەخوارەوە. شیکەرەوانی ئیسرائیل باس لەوە دەکەن کە تەنها 38 مووشەکی ئێرانلەو سیستمانە تێپەڕیووە و کارەساتێکی گەورەی دروستکردووە، چونکە 28 کەس کوژران، زیاتر لە دوو هەزار ماڵ و 240 باڵەخانەش وێران بوون، 13 هەزار ئیسرائیلیش ئاوارەبوون.  تایمز ئۆف ئیسرائیل دەڵێت، لە گەڕی دووەمی جەنگدا دەبێت ئیسرائیل ئاگاداری سیستمی بەرگریی بێت چونکە ئەو مووشەکانەی ئەمریکا بەرهەمی دەهێنێت و بۆ بەرگری لە ئیسرائیل لە جەنگی پێشوودا بەکاریهێنا %25ـی رۆشتووە و تێچوویەکی زۆر گەورەشی هەیە کە 12 ملیۆن دۆلارە بۆ هەر مووشەکێک، ئەمە جگەلەوەی بەرهەمهێنانیشی خاوە بەرامبەر مووشەکەکانی ئێران کە بە ماوەیەکی زووتر دروست دەکرێن، ئەمەش ناهاوسنەگی دروست دەکات و رەنگە ئەمجارە ئێران زیانی زیاتر بدات.  کەی جەنگەکە دەستپێدەکات؟ ئاکسیۆس دەڵێت، نەتانیاهۆ و ترەمپ باسی کاتی هێرشیان نەکردووە، بەڵام کەناڵی ئێن بی سی نیوز دەڵێت، لە هێرشی پێشوودا نەتانیاهۆ چوار بژاردەی خستووەتە بەردەم ترەمپ بۆ لێدان لە ئێران کە لەمانە پێکهاتبوون: هێرشی ئیسرائیل بە تەنیا، هێرشی ئیسرائیل و یارمەتییەکی کەمی ئەمریکا، هێرشی هاوبەش، یان هیرشێک بە سەرپەرشتی ئەمریکا. ئێن بی سی نیوز باس لەوە دەکات، رەنگە نەتانیاهۆ هەمان چوار بژاردەی خستبێتەوە بەردەم ترەمپ بۆ ئەوەی یەکێکیان هەڵبژێرێت. پێشتریش لەمۆنیتەر لە زاری دیپلۆماتکارانی ئەوروپییەوە ئاشکرایکرد، هێرشی ئیسرائیل لە 2026 ئەگەری زۆرەوە و لەماوەی ئەو ساڵەدا روودەدات. قسەی ئاشکرای ترەمپ و راپۆرتی میدیا ئەمریکییەکان بەرپرسانی ئێرانی تووڕە کردووە، یەکێک لەوانە مەسعود پزشکیان، سەرۆکی ئێرانە کە رایگەیاند، هیچ دەستدرێژکارییەکی ستەمکارانە لە کەس قبوڵ ناکەین و ئەمجارە وەڵاممان سەخت و وێرانکەر دەبێت.

لەدوای هێرشی ئیسرائیل بۆ یەکەمجار خەڵکی ئێران دژی حکومەت هەستان ئامادەکردنی هاوڵاتی  قەیرانی وزە، بێئاوی، مەترسی جەنگ و ئێستاش بێبەهابوونی تمەن؛ هەموو ئەمانە بەرۆکی خەڵکی ئێرانیان گرتووە و چیدیکە توانای بەرگەگرتنیان نییە، هەربۆیە چەند رۆژێکە هاتوونە سەر شەقامەکان و تووڕەی خۆیان دژی حکومەتی وڵاتەکە دەردەبڕن. خۆپیشاندانەکانی ئەمجارەی ئێران بۆ داواکردنی نانە، چونکە بەهای تمەن هێندە دابەزیوە کە تەنانەت بازرگانان و دوکاندارانیش زیانی گەورەیان کردووە. سەرەتا رۆژی یەکشەممە کاسبکاران و دوکاندارانی بازاڕی گەورەی تاران و زێرێنگەرانی ناوەندی بازاریی عەلادین دوکانیان نەکردەوە و هەموویان روویان لە گۆڕەپانەکانی ئیمام خومەینی و جمهوری و جەوادی کرد، دژی دابەزینی بەهای تمەن و بێبازاڕی. نرخی تمەن لە دوای سەپاندنەوەی سزاکانی ئەمریکا لە ساڵی 2018 دەستی بە دابەزینی گەورە کردووە، بەڵام ئەم دابەزینەی مانگی 12 داڕمانێکی مێژووی نرخی تمەن بوو، بە خۆرێک لە ساڵی 2018 نرخی 100 دۆلاری ئەمریکی، بەرامبەر یەک ملیۆن 500 هەزار تمەن بوو، بەڵام ئێستا نزیکەی 13 هێندەی ئەو کاتەیە و گەیشتووەتە نزیکەی 14 ملیۆن تمەن بەرامبەر 100 دۆلار. تەنانەت لە سەرەتای ئەمساڵەوە نرخی تمەن بەرامبەر 100 دۆلار نزیکەی هەشت ملیۆن بوو، بەڵام ئێستا شەش ملیۆنی دیکەش لەبەرامبەر بەهای دۆلار دابەزیوە. سەرەتا خۆپیشاندەران نیوەڕی یەکشەممە گەیشتنە گۆڕەپانەکان و پۆلیسی ئێرانیش لەوێ ئامادەبوون، خۆپیشاندەران دروشمی "دۆلار بەرزبووتەوە، حکومەت لە کوێ خەوتووە"ـیان دەگوتەوە، بەڵام بە گوێرەی هەواڵیکی پێگەی بی بی سی فارسی، ئەو دورشمانە زۆری نەخایاند، پۆلیس و یەکەی تایبەت بە زەبری هێز و گازی فرمێسکڕێژ رووبەڕووی  خۆپیشاندەران بوونەوە. بەڵام ئاژانسەکانی ئیرنا و فارس کە سەر بە حکومەتی ئێرانن بە "ئاژەوەگێر" ناویان دەبەن و دەڵێن، ئەو کەسانە ویستویانە ئاسایشی بازاڕەکە تێکبدەن، هێزە ئەمنییەکانیش بۆ رێگرییکردن لە ئاژەوە دەستوەردانیان کردووە. بەگوێرەی میدیاکانی ئێران، ئەم دەستوەردانەی پۆلیس  زۆری نەخایەند و هەمان شەو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی لە کۆڵان و شەقامەکانی تارانەوە سەری هەڵدایەوە و ئەمجارە ژن و گەنجانیش بەشدارییان کرد. خۆپیشاندانەکان بۆ رۆژی دواتر فروانتر بوو، بە جۆرێک شارەکانی شیراز، ئەسفەهان، مەشهەد، هەمەدانیشی و کرماشانیشی گرتەوە، حکومەتی ئێرانیش  هەنگاوێکی بەپەلەی نا و سەرۆکی بانکی ناوەندی محەمەد فەرزینی لە پۆستەکەی دوورخستەوە و عەبدولناسر هیمەتی خستە شوێنی. ئێوارەی هەمان رۆژ مەسعود پزشکیان، سەرۆککۆماری ئێران لە پۆستێکی ئێکس دا رایگەیاند، داوام لە وەزیری ناوخۆ کردووە گوێ لە داواکاری خۆپیشاندارەن بگرێت ، بۆ ئەوەی کێشەکانیان بۆ چارەسەر بکەین. سەرەڕای بەڵێنەکانی حکومەت و سەرۆککۆمار خۆپشاندانەکان بەردەوامن و خوێندکارانی زانکۆ هاتوونەتە نێو خۆپیشاندەران وهێزە ئەمنییەکانێش چوونە حاڵەتی ئەوپەڕی ئامادەباشییەوە. بەگوێرەی راپۆرتێکی ئاژانسی میدیای ئیلنا، خۆپیشاندان لە 10 زانکۆی وڵاتەکە دەستیپێکردووە. هەرچەندە بەهۆی پچرانی هێڵەکانی ئینتەرنێتەوە زانیارییەکان وەک خۆیان ناگەنە میدیا جیهانییەکان، بەڵام بەگوێرەی راپۆرتێکی ئاژانسی هەواڵی چالاکانی مافی مرۆڤ و رێکخراوی هەنگاو، هیچ حاڵەتێکی کوشتن تۆمارنەکراوە، بەڵام دەیان کەس بەهۆی دار و گازی فرمێسکڕێژەوە بریندار بوون و سەدان کەسیش دەستگیرکراون. ئەمە یەکەمجارە لەدوای هێرشی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران لە مانگی حوزەیرانی ئەمساڵ، خەڵکی وڵاتەکە خۆپیشاندان ئەنجام بدەن دوای ئەوەی لەو کاتەدا کۆدەنگییەکی نیشتمانی دروستبوو بۆ رووبەرووبوونەوەی ئیسرائیل. خۆپیشاندانەکان لەکاتێکدایە کە مەترسی ئەنجامدانەوەی هێرش لەلایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە بۆ سەر ئێران هەیە، چونکە چەند جارێک دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، هۆشداری بە تاران داوە و دەڵێت: ئەگەر بەنیازی بنیادنانەوەی بەرنامە ئەتۆمییەکەیان بن ئەوا دووبارە لێیان دەدەین. وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی ئێران بەڵێنی چارەسەرکردنی کێشەکانی بە خۆپیشاندەران داوە، بەڵام هێشتا خۆپیشاندانەکان بەردەوامن، داواکارییەکانیان لە رۆژی یەکەمدا تەنها داواکاری ئابووری بوو، بەڵام ئێستا لە هووتافەکانیاندا دەسەڵاتی ئێران و عەلی خامنەییان بەئامانج گرتووە، بەشێکیشیان داوای گۆڕینی رژێم و گەڕانەوەی دەسەڵاتی شا دەکەن.

هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) ئاماری رووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ داعش لەساڵی 2025 راگەیاند و دەڵێت: 163 ئۆپەراسیۆن و 32 پێکدادانی راستەوخۆمان لەگەڵ گرووپەکە هەبووە کە تێیدا سێ سەرکردە و 13 چەکداریان کوژراون. ناوەندی راگەیاندنی هێزەكانی سوریای دیموكرات ئاماری روبەڕوبونەوەكانی دژی رێكخراوی تیرۆرستی داعشی لە ساڵی (2025) دا بڵاوكردەوەو تیادا ئاماژە بەوەدەكات: لە ماوەی ئەو ساڵەدا هێزە ئەمنی و سەربازییەکان بەردەوام بوون لە ئۆپەراسیۆنە سیستماتیکیەکانیان دژی شانەکانی داعش، لە چوارچێوەیەکی بەرگری و ئەمنیدا بە ئامانجی پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی و ێگریکردن لە سەرهەڵدانەوەی گروپەکە و هەڵوەشاندنەوەی تۆڕەکانی، ئەوەش بە هەماهەنگی لەگەڵ هاوبەشە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان، سەرەڕای ئەو هێرشانەی دیکە کە ناوچەکە روبەڕوی بووەوە لە لایەنە جیاوازەکانەوە. یەکەم: ئاماری ژمارەیی •کۆی گشتی ئۆپەراسیۆنە ئەمنی و سەربازییەکان کە لەلایەن هێزەکانمانەوە ئەنجامدراون: ١٦٣ ئۆپەراسیۆن •ئۆپەراسیۆنی كێوماڵكردنی گەورە: 3 ئۆپەراسیۆن •هەڵکوتانە سەر حەشارگەکانی داعش و گەڕان بەدوای حەشارگەکانی داعش: ١٢٨ •پێکدادانی راستەوخۆ لەگەڵ ئەندامانی داعش: ٣٢ •ژمارەی ئەو داعشانەی دەستگیرکراون: ١٤٠ کەس •ژمارەی کوژراونی داعش: 13 کەس 3 سەرکردەیان تێدا بووە •هەڵوەشانەوەی بۆمبی چێندراو: 79 •هێرشەکانی داعش: 220 دووەم: دابەشبوونی جوگرافیای نزیکەیی ئۆپەراسیۆنەکانی دژی داعش: • ناوچە گوندنشینەکان: 70% • شار و شارۆچکەکان: 20% • رێگا گرنگەکان: 10% سێیەم: سروشتی هەڕەشەکانی داعش لە ماوەی ئەو ساڵەدا: • پشت بەستن بە خانە بچووک و نوستووەکان • بەکارهێنانی بۆمبی چێنراو و بۆسەی سنوردار • هەوڵدان بۆ بەئامانجگرتنی هاوڵاتیانی مەدەنی و ژێرخانی خزمەتگوزاری • چالاکیی پڕوپاگەندە و هاندان لە ڕێگەی دەزگاکانی راگەیاندنی جێگرەوە چوارەم: ئەنجامە سەرەکییەکان:  • کەمکردنەوەی تواناکانی ئۆپەراسیۆنی رێکخراوی تیرۆریستی • هەڵوەشاندنەوەی تۆڕەکانی پشتگیری لۆجستی و هاوکارەکانی • رێگریکردن لە جێبەجێکردنی دەیان هێرش کە ڕێکخراوەکە پلانی دانابوو خەڵکی مەدەنی بکاتە ئامانج • بەهێزكردنی ئاسایش و سەقامگیری لە ناوچەکەدا

لەیلا زانا، سیمبولی ژنی کوردی ئازا و ماندوونەناس ئامادەکردنی هاوڵاتی  مێژووی لەیلا زانا پڕیەتی لە شکۆ، ئازایەتی و خۆبەدەستەوەنەدان. ئەو ژنە کوردەی لە پەرلەمانی تورکیا بە دەنگێکی دلێرەوە بە کوردی قسەی کرد و کۆتایی سوێندخواردنەکەی وەک پەرلەمانتار بە کوردی بوو، لە سەردەمێکدا کە قسەکردن بە کوردی لە کوچە و کۆڵان و ماڵەکانیش قەدەغەبوو. مێژووە پرشنگدارەکەی لەیلا زانا دوورودرێژە و ناچینە نێو رووداوەکانی رابردوو، بەڵکو باسی دواین هێرش دەکەین کە کرایەسەری. رۆژی 16ـی ئەم مانگە لە یاریی نێوان بورسا سپۆر و سۆما سپۆر لە هەفتەی 16ـی خولی پلە دووی تۆپی پێی تورکیا لە شاری مانیسا، هاندەرانی بۆرسا سپۆر دەستیانکردند بە قسەی ناشرین، سوکایەتی و جنێودان بە لەیلا زانا، کە بەشێکی زۆری هووتافەکانیان هوتافی رەگەزپەرستانە بوو.  هەر ئەوەش نا، بەڵکو وێنەی ئۆتۆمبێلێکی سپییان بەرزکردەوە، کە ئەو ئۆتۆمبێلە لە سەرەتای ساڵانی 2000ـەکان نیشانەی فڕاندن و کوشتنی هاوڵاتیانی کورد بوو لە باکووری کوردستان. کاردانەوەکان چی بوون؟ هەر زوو بڵاوبوونەوەی ئەو دروشمانە کاردانەوەی زۆری لێکەوتووە، یەکەم کاردانەوەش لەلایەن دەمپارتییەوە بوو کاتێک سەرهەت ئرێن، پەرلەمانتاری پارتەکە گوتی، ئەم جۆرە دروشم و قسانە وڵات زیاتر بەرەو دابەشبوون دەبات. دوای ئەویش پەروین بوڵدان، لە هەمان پارت و ئەندامی شاندی ئیمڕاڵی گوتی، لەیلا زانیا شەرەفی ئێمەیە و تەواو. پارتە تورکییەکانیش هەڵوێستیان هەبوو ئینان ئەڵپ، پەرلەمانتاری ناسراوی جەهەپە، دروشمەکانی بە رەگەزپەرستانە وەسفکرد و داوای لێپێچینەوەی کرد. دەوڵەت باخچەلی، سەرۆکی جوڵانەوەی پارتی نەتەوەیی (مەهەپە)ش کاردانەوەی هەبوو، کە بۆ بەشێک لە شەقامی تورکیا جێی سەرسامی بوو کاتێک گوتی: ئەم جۆرە زمانی قسەکردنە خزمەتی یەکڕیزی تورکیا ناکات. پاش هەفتەیەک لە رووداوەکە، فیدراسیۆنی تۆپی پێی تورکیا رایگەیاند، دروشمەکانی یارییەکە خراپ و ناشرین بوون. فیدراسیۆنەکە بە بڕی 16 هەزار لیرەی تورکی، کە دەکاتە نزیکەی  372دۆلاری ئەمریکی سزای یانەی بۆرسا سپۆری دا، بەڵام هەر دوای بڕیارەکە دەمپارتی رایگەیاند، ئەو بڕە پارەیە کەمە و دەبێت دروشمەکان بە رەگەزپەرستانە بناسێنرێن نەک بە "خراپ و ناشرین." ئەوەی لایەنگرانی لەیلا زانای نیگەران کرد، قسەیەکی محەممەد گوربان، پەرلەمانتاری ئیپارتی بوو، کە گوتی، ئێمە بۆرسا سپۆر لەو سزایە دەپارێزین، پێکەوە لەڕێی هەژمارێکی بانکییەوە کۆمەک بۆ یانەکە کۆدەکەینەوە. بەڵام ئامەد سپۆر، کە یانەیەکی  کوردی باکووری کوردستانە، لە کاردانەوەی رووداوەکان بڕیاریدا یەکەم یارییان، کە دوێنێ ئەنجامدرا، هاتنە ژوورەی ژنان بێبەرامبەر بێت و لەیلا زاناش لە یارییەکە ئامادە بوو. هەر لەوێ لەیلا زانا پێشوازییەکی شاهانەیی لێکرا و هەمووان بە یەک دەنگ هاواریان بۆ دەکرد، ئەمەش جارێکی دیکە ئازایەتی و کۆڵنەدانی ژنە دلێرەکەی باکووری کوردستانی سەلماند و هەر وەک خۆی دەڵێت: کورد وەک ئاگر وایە، ئەگەر بە میهرەبانییەوە لێی نزیک ببیتەوە گەرمت دەکاتەوە، بەڵام ئەگەر بە خراپی و دڵرەقی نزیک ببیتەوە دەتسووتێنێت.

کێ باڵادەست دەبێت و کێ دەیباتەوە؟ ئامادەکردنى هاوڵاتى ئیسرائیل و تورکیا هەردووکیان سوپای بەهێزیان هەیە کە بەشێوەیەکی سەرەکی پشت بە نوێترین تەکنەلۆجیا دەبەستن، بەڵام ئەگەر دژی یەک شەڕ بکەن، چەند هۆکارێک دەبێتە هۆی دۆڕان یان بردنەوەی هەر لایەکیان.  من گریمانەی ئەوە دەخەمەڕوو کە کێ براوەی جەنگ دەبێت.  سەرەتا دەبێت لە هێزی وشکانی، ئاسمانی و دەریایی هەر یەکێکیانەوە دەستپێبکەین، بەڵام لەگەڵم بمێننەوە چونکە بابەتەکەتان دواتر بۆ یەکلاییدەکەمەوە.  لەرووی ژماری سەربازییەوە، تورکیا باڵادەستە چونکە زیاتر لە 355 هەزار سەربازی ئامادەی هەیە، لەکاتێکدا ئیسرائیل تەنها خاوەنی 170 هەزارە، بەڵام لە ژمارەی سەربازی یەدەگ، ئیسرائیل زیاتری هەیە و 465 هەزار بەرامبەر 378 هەزار سەربازە. لە رووی هێزی ئاسمانییەوە، ئیسرائیل باڵادەستییەکی گەورەی هەیە چونکە خاوەنی فڕۆکەی زۆر پێشکەوتووە. یەکێک لەوانە ئێف-35ـی تۆقێنەرە کە وەک تارمایی وایە و سیستمە بەرگرییەکان هەستی پێناکەن. ئیسرائیل تاکە وڵاتە بە ئارەزووی خۆی ئەو فرۆکەیەی دەستکاری کردووە و بەپێی خواستی خۆی شتی بۆ زیاد کردووە.  هەرچەندە لە 20 ساڵی رابردوودا، تورکیا پێشکەوتنێکی گەورەی بەخۆیەوە بینیوە لە رووی هێزی ئاسمانییەوە، بەڵام هێشتا ناگاتەوە بە هێزی ئیسرائیل. بەگشتی، ئیسرائیل 611 فڕۆکە و هێلیکۆپتەری جەنگی هەیە، بەڵام تورکیا خاوەنی زیاتر لە هەزار فڕۆکە و هێلیکۆپتەرە.  بەڵام دەبێت ئەوە بزانرێت زۆری و بۆری گرنگ نییە، ئەوەی گرنگە ئاستی پێشکەوتوویی فڕۆکەکانە. تورکیا لەبەرامبەر ئێف-35ـە تۆقێنەرەکەی ئیسرائیل ئێف-16ـی هەیە کە لەرووی تەکنەلۆجییەوە زۆر لێکەوە دوورن. لەم چەند ساڵەی کۆتاییدا تاکتیکی جەنگ بەتەواوی گۆڕاوە و ئێستا درۆن بەشێوەیەکی بەرچاو بەکاردەهێنرێت، هەر بۆیە تورکیا لەم دوو دەیەیەدا پشتی بەستووە بە توانستی ناوخۆ بۆ بەرهەمهێنانی بەلێشاوی درۆن، کە دیارترینیان بایرەکتار TB2ـە. ئەم درۆنە درۆنێکی پراکتیکییە چونکە تێچووەکەی هەرزانە و تورکیا دەتوانێت لەکاتی جەنگدا بەلێشاو دروستی بکات. ئەم درۆنە لە شەڕی ئۆکراین و روسیا و جەنگی قەرەباغ بە سەرکەوتووی بەرکارهێنراوە.  درۆنی ئاکنجییش درۆنێکی بەهێزتر و گەورەترە لە بایرەکتار و بۆ هێرشی چڕتر بەکاردەهێرێت، بەڵام ئەوەی داهاتووی هێزی ئاسمانی تورکیا یەکلادەکاتەوە فڕۆکەی جەنگی بێ فڕۆکەوانی کیزلێلمایە، کە مانگی رابردوو بەسەرکەوتوویی یەکەم تاقیکردنەوەی خۆی ئەنجامدا و لەداهاتوودا رەنگە پێگەی بەو فڕۆکانە لێژ بکات کە بە فڕۆکەوان هەڵدەفڕن. ئیسرائیلیش بەدەر نییە لە پێشکەوتنی درۆن و خاوەنی کۆمەڵێک لە درۆنە هەرە پێشکەوتووەکانە، وەک: هێرۆن، هێرمس 900 و هارۆپە. درۆنی هارۆپ خۆکوژییە و دووانەکەی دیکەش توانایان هەیە بۆ ئاستێکی بەرز بفڕن و لە ئاسمان بمێننەوە، ئەمە جگە لەوەی هەڵگری چەکی قورسیشن.  ئەوەی دەمێنیتەوە هێزی ئاسمانییە، کە لەمەیاندا تورکیا خاوەنی کەشتیگەلێکی گەورەیە لە رووبەرێکی ئاویی فراواندا بەپشت بەستن بەشوێنە جوگرافییەکەی، بەڵام ئیسرائیل خاوەنی گەشتیەگلێکی جەنگی بچووکترە و زیاتر بۆ مەبەستی بەرگری دروستکراون وەک بۆ ئامانجی هێرشبردن. بە گشتی ئیسرائیل خاوەنی 62 کەشتی جەنگی جۆراوجۆرە کە پێنج دانەیان ژێردەریایین، لەکاتێکدا تورکیا 182 کەشتی جەنگی هەیە و 13 دانەیان ژێردەریایین. ئێستا کاتی وەڵامدانەوەی پرسیارە گرنگەکەیە کە کامیان براوە دەبێت لە جەنگدا. ئەم دوو وڵاتە سنوورییان بەیەکەوە نییە، بۆیە هەر جەنگێک لەنێوانیان رووبدات یان دەبێت لەسەر خاکی وڵاتێکی دیکە بێت، یان دەبێت ناراستەوخۆ بێت لە رێگەی هێزی ئاسمانی یان دەریاییەوە.  بەهێزترین چەکی ئیسرائیل لە جەنگدا هێزی ئاسمانییەتی کە باڵادەستییەکی گەورە و تۆکمەی هەیە لەگەڵ سیستمی بەرگرییەکەی کە بە چوار سیستمی جیاواز ئیسرائیل دەپارێزێت. تورکیاش بەهێزترین چەک بەدەستییەوە درۆنە پێشکەوتووەکانییەتی لەگەڵ هێزی دەریایی و تارادەیەکیش هێزی وشکانی. بۆیە وەڵامی ئەوەی کێ براوە دەبێت لەم جەنگەدا، ئەگەر ئەمریکا دەستوەردان نەکات و یارمەتی ئیسرائیل نەدات، ئەمەیە: ئەگەر جەنگەکە کورتخایەن بێت، بەشێوەیەکی سەرەکی لە هێزی ئاسمانیدا چڕببێتەوە و لەو ماوە کورتەدا شەڕێکی سەخت رووبدات، ئەوا ئیسرائیل باڵادەست دەبێت و دەتوانێت زاڵ ببێت بەسەر تورکیا، چونکە ئەم جۆرە جەنگە پشت بە هێرشی ورد، خێرایی، زانیاریی هەواڵگری، جەنگی ئەلیکترۆنی دەبەستێت کە ئیسرائیل لە هەموویاندا کارامەیە.  بەڵام ئەگەر جەنگەکە درێژخایەن بێت و لەمەودایەکی فراواندا رووبدات، ئەوا تورکیا باڵادەستی خۆی دەسەلمێنێت، چونکە ئەم جۆرە جەنگە پشت دەبەستێت بە ئۆپەراسیۆنی لۆجیستی بۆ هێزی وشکانی، شەڕی درۆن و ئۆپەراسیۆنی دەریایی کە تورکیا لە سەرجەمیاندا لێزانە و دەتوانێت بۆ ماوەیەکی زۆر بەرگە بگرێت.

✍️ سەرتیپ جەوهەر گفتوگۆی نێوان هێزەكانی سوریای دیموكرات و دیمەشق بەردەوامە، بەدوور نازانرێت كۆبونەوەیەكیش لەسەر ئاستی باڵا لەدیمەشق بەنێوانگری ئەمریكا بەڕێوەبچبَت. هەندێك سەرچاوە ئاماژە بەوەدەكەن رەنگە لەم یەك دوو رۆژە رێككەوتنێكی نوێ‌ لەسەر بنەمای رێككەوتنی (10ی ئاداری 2025) لەنێوان هەلادوولا رابگەیەنرێت، بەڵام بەخوێندنەوەی واقع و كەڵەكەبوونی دۆسیەو پرسە جیاوازەكانی نێوانیان هەلادوولا، زەحمەتە بەمزوانە دیمەشق و رێڤەبەری خۆسەر یان هێزەكانی سوریای دیموكرات، بگەنە رێككەوتنێكی هەمەلایەنەو قابیل بەجێبەجێكردن. گرفتی نێوان هەلادوولا بەتەنها پرسی تێكەڵكردن یان سازاندنی هێزەكانی سوریای دیموكرات نییە لەگەڵ هێزەكانی دیمەشق یان ئەوەی پێی دەگوترێت سوپای سوریا، بەلكو گرفت و ناكۆكییەكان زۆر لەوە گەورەترە! ئەمە جگە كاریگەری لەفاكتەری دەرەكی (توركیا- ئیسراییل) كەرۆڵێكی ئێجگار گرنگ دەبینێت رێككەوتنی هەردوولا. ناكۆكیی و جیاوازییەكانی هەلادوولا زۆرن، دەكرێت بەمشێوەیە ریزبەند بكەین: یەكەم: شێوەی سیستمی حوكمڕانی سوریای دوای روخانی رژێمی ئەسەد. سیستمێكی علمانی دیموكراتی دەستوریی دەبێت یان ئەوەی كە شەرع خۆی رایگەیاندووە كە پێكهاتەكانی سوریاو كۆمەڵگای نێودەوڵەتی رەخنەی لێدەگرن، بگرە هەندێك پێیانوایە خراپترە لەسەردەمی ئەسەد. دووەم: شێوەی ئەو خۆبەڕێوبەرێتی یان شێوە فیدراڵیەتەی باكوری رۆژهەڵاتی سوریاو دابەشكردنی دەسەڵاتەكانی. دەسەڵاتدارێتی دیمەشق ئامادەنییە دەستبەرداری سیستمی مەركەزیی ببێت، كوردو دروز رەتیدەكەنەوە. سێیەم: ناكۆكیان لەسەر پرسی بەڕێوەبردن و دابەشكردنی سامانی سروشتیی وەك نەوت و گاز، هاوكات بەڕێوەبردنی دەروازە سنورییەكان و باج و خەراج و دەسەڵاتی خۆبەڕێوبەرێتی باكوری رۆژهەڵاتی سوریا.  چوارەم: جیاوازیان لەسەر پرسی هێزەكانی سوریای دیموكرات. سەركردایەتی و فەرماندارێتیان و چارەنوسیان. چۆن دەبنە بەشێك لەسوپا یاخود وەزارەتی بەرگری سوریا؟ ئەم پرسانەی سەرەوە، یەك لەیەك ئاڵۆزترن. پێویستیان بەشیتەڵ و وردكردنەوەی زۆر هەیە،   راستە رەنگە رێككەوتنێكی كۆنكریتی و هەمەلایەنی نەبێت، بەڵام پێشبینی دەكرێت راگەیەنراوێكی هاوبەش بۆ لێكتێگەیشتنی زیاتر بۆ چەند پرسێك ببێت. دیمەشق دەیەوێت تا كۆتایی ئەم مانگە كە یەك دوو رۆژێكی ماوە، رێككەوتنێكی دیكە بكرێت لایەنیكەم بۆ رازیكردنی گروپە چەكدارەكان و لایەنگرانی بەوپێیەی دەبوو تاكۆتایی ئەم مانگە رێككەوتنی 10 ئاداری رابردوو جێبەجێكرابا!  ئەوەی پێشبینی واقعیە ئەگەر لەم یەك دوو رۆژە كۆبونەوە باڵاكە سەربگرێت، ئەوا رەنگە راگەیەنراوێكی هاوبەش دەربچێت و هەردوولا پابەندبوونیان بەچارەسەری ئاشتیانە بۆ سوریایەكی نوێ‌ دووپاتبكەنەوەو هاوكات راگەیەنراوەكە پابەندێتی بەراگرتنی ئارامیی و ئاسایش دوپاتبكەنەوە. لایەنیكەم ئەم ماوەیە شەڕی میدیایی لەدژی یەكتر رابگرن، چونكە لێكەوتەی خراپی دەبێت لەسەر ئاسایشی كۆمەڵایەتیی و تۆخكردنەوەی شۆڤینیەتی نەتەوەیی و ئاینی و تایفی. ئێستا ئەمریكا هێزێكی گەورەو نێوانگرێكی كاریگەرە لەسوریا بەڵام هەم كوردو هەمیش دیمەشق گرفتیان لەگەڵیدا هەیە، ئەویش بۆچوونی روون نییە لەبارەی ئایندەی ئەو وڵاتەو شێوەی بەیەكەوەژیانی پێكهاتەكان، هاوكات وەك نێوانگر هیچ گرەنتیەكی نوسراو ناداتە لایەنە ناكۆكەكان بۆ جێبەحێكردنی رێككەوتنی نێوانیان. رەنگە بەهۆی هاوكێشەی ناوچەكەو لەبەرچاوگرتنی توركیای بێت كە هەستیارییەكی زیاد لەپێویستی بەرامبەر هەسەدە هەیە. ئەنقەرە لەوە دەترسێت ئەگەر فیدراڵی لەسوریا بچەسپێت ئەوا دواتر نۆرەی توركیا دێت. هەموو لایەنەكان لەوە دەگەن كە ناتوانرێت بەر لەكۆتایی ساڵ كە یەك دوو رۆژێكی ماوە بگەنە رێككەوتنێكی گشتگیرو هەمەلایەن. تێگەیشتنی دیمەشق بۆ بەیەكەوە ژیان سیستمی حوكمڕانیی و فشاری توركیا لەسەریان، هاوكات خواست و پێویستی كوردو بەرژەوەندی ئەمریكاو ئیسراییل رێنادەن رێككەوتنێك بكرێت هێزەكانی سوریای دیموكرات بەمشێوەیە ببنە بەشێك لەسوپای ئەحمەد شەرع. بۆیە ئەگەر كۆبونەوە باڵاكەی دیمەشقیش سەربگرێت و توركیا رێگری لێنەكات، تەنها چەند لێكتێگەیشتنێكی دیاریكراو لەنێوان هەردوولا رادەگەیەنرێت و شتێكی دیكەی عەمەلی لێ‌ شین نابێت.   خولاسە. دۆخی سوریا تا ماوەیەكی درێژ بەمشێوەیەی ئێستا بەردەوام دەبێت. ئاسۆی گەیشتنە رێككەوتن دیار نییە، دەوەستێتە سەر بەرژەوەندی ئەمریكاو ململانێی وڵاتانی ناوچەكە بەتایبەت توركیاو ئیسراییل، ئەوەی لەو نێوانەدا بێچارەیە گەلانی سوریایە كە كەمترین رۆڵ و كاریگەریان لەسەر ئایندەی خۆیان هەیە.

هەنگاوەکانیان سەرەتای ئامادەکاری جەنگێکی درێژخایەنە ئامادەکردنی هاوڵاتی تەنها لەم هەفتەیەدا ئیسرائیل و تورکیا جموجوڵی سەربازیی جیاوازیان دەستپێکردووە و خۆیان بۆ رووبەرووبونەوەی سەربازیی ئامادە دەکەن، تەنانەت وای لێهاتووە، هەردوولا یەکتری بە مەترسیدارترین هەڕەشە دەبینن بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانیان. لەم هەفتەیە چی روویدا؟ رۆژی دووشەممەی رابردوو ئیسرائیل لەگەڵ یۆنان و قوبرس رێککەوتنێکی هەماهەنگی سەربازیی واژۆکرد بۆ راهێنانی یەکەی سەربازیی ئۆپەراسیۆنی تایبەت و ئاڵۆگۆڕی زانیاریی لەسەر هەڕەشە نوێیەکان لە دەریای سپی ناوەڕاست، بەتایبەتی چۆنیەتی رووبەڕووبوونەوەی دۆرنی پێشکەوتوو. هەر لەکاتی ئەم رێککەوتنەدا نەتانیاهۆ پەیامێکی بۆ ئەردۆغان نارد و لەتەنیشت هەردوو بەرپرسی یەکەمی یۆنان و قوبرس گوتی: بۆ ئەوانەی خەون بە بنیادنانەوەی ئیمپراتۆرییەت دەبینن و بیانەوێت خواستەکانیان بەسەرماندا زاڵ بکەن، پێیان دەڵێم: ئەوە روونادات و هەر بیریشی لێمەکەنەوە. ئەم هەماهەنگییە سێ قۆڵییەی یۆنان و قوبرس و ئیسرائیل، لە تورکیا هەرای ناوەتەوە و رۆژنامەی یەنی شەفەق کە زمانحاڵی حکومەتی تورکیایە، دەڵێت، ئیتر دەبێت لەدوای ئەم هەماهەنگییە، تورکیا، ئیسرائیل بخاتە لیستی مەترسیدارترین وڵاتەوە کە هەڕەشەیە بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانی.  یەنی شەفەق دەڵێت، ئێستا سەرجەم دامودەزگا ئەمنییەکانی تورکیا، ئیسرائیل وەک سەرەکیترین هەڕەشە پێناسە دەکەن بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانی وڵات، لەوانە وەزارەتی بەرگریی تورکیا، وەزارەتی دەرەوە و دەزگای هەواڵگریی کە بە میت ناسراوە. ئالۆن لایڵ، بەرپرسێکی پێشووی باڵای وەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل بە رۆژنامەی یەدیعۆت ئەحرۆنۆتی ئیسیرائیلی گوتووە، ئەنقەرە لەدوای رێککەوتنەکەی ئیسرائیل لەگەڵ یۆنان و قوبرس کەوتووەتە حاڵەتێکی شڵەژانەوە و خۆی بۆ جەنگ دژی ئیسرائیل ئامادە دەکات، هەموو سیناریۆکانی رووبەڕووبوونەوەکەشی لەبەرچاوگرتووە و بەهەند وەریان دەگرێت.  لایڵ باسی لەوەشکرد، ئەنقەرە هێزی ئاسمانی بەهێز کردووە و پێگە بەرگرییەکانی تۆکمەتر کردووە، بودجەیەکی زەبەلاحیشی تەرخانکردووە بۆ بەرەوپێشبردنی سوپاکەی، ئەمە جگە لەوەی بەرەوپێشچوونی بەرچاوی لە بەرهەمهێنانی درۆنی پێشکەوتوو بەخۆیەوە بینیوە. رۆژی یەکشەممەی رابردوو رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا، بە ئاماژەیەکی ناراستەوخۆ پێش رێککەوتنە سێ قۆڵییەکەی ئیسرائیل و قوبرس و یۆنان گوتی: هیچ ململانێیەکمان لەگەڵ وڵاتان ناوێت، تەنها ئاشتیمان دەوێت، بەڵام دەستدرێژیش لە کەس قبوڵ ناکەین. تەنها رۆژێک دوای رێککەوتنەکەی ئیسرائیل، خێرا محەممەد عەلی حەداد، سوپاسالاری لیبیا گەیشتە ئەنقەرە و لەگەڵ یەشار گولەر، وەزیری بەرگریی تورکیا کۆبوویەوە. کۆبوونەوەکە بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییە سەربازییەکانی هەردوو وڵات بوو، بەڵام حەداد نەگەڕایەوە بۆ لیبیا و لە ئەنقەرە فرۆکە تایبەتەکەی تێکشکا و لەگەڵ حەوت سەرنشینی دیکە گیانی لەدەستدا.  هەر لە هەمان رۆژی رێککەوتنەکەی ئیسرائیل، پەرلەمانی تورکیا ماوەی مانەوەی سەربازانی تورکیای لە لیبیا درێژکردەوە کە لە ساڵی 2019ـەوە لە وڵاتەکە جێگیرکراون. ئیسرائیلیش بەهەمان شێوە، تورکیا بە هەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر وڵاتەکەی دەبینێت. لە نوێترین راپرسی پەیمانگەی سیاسەتی گشتی گەلی جوو، تورکیا هاتووەتە ریزبەندی دووەم لەو وڵاتانەی خەڵکی ئیسرائیل پێیانوایە گەورەترین هەڕەشەن بۆ سەر وڵاتەکەیان.  رێکخەرانی راپرسییەکە دەڵێن، پۆلێن بەندییەکە لەسەر سێ ئاستە: بەرهەمهێنانی درۆن، سیستمی مووشەکی و توانای هێزی دەریایی کە تورکیا لەم سێ ئاستەدا پێشکەوتنێکی گەورەی بەخۆیەوە بینیوە و لە وڵاتێکی هەرێمییەوە گەیشتووەتە ئاستی "رکابەرێکی سەربازیی بەهێز"ـی ئیسرائیل. رۆژنامەی یەدیعۆت ئەحرۆنۆت دەڵێت، بە ئەگەری زۆرەوە مەیدانی رووبەڕووبوونەوەی ئەو دوو وڵاتە سەرەتا لەسەر خاکی سوریا دەبێت، چونکە هەردوو وڵات لە سوریا ناکۆکییەکی گەورەیان هەیە.  میدیای تورکیاش لە خۆشکردنی ئاگرەکە سڵی نەکردووەتەوە و دەیەوێت هەسەدە پەلکیشی ململانێکە بکات، چونکە دەڵێن گرژییەکانی ئەم هەفتەیەی گەڕەکە کوردییەکانی حەلەب رێککەوت نەبووە، بەڵکو ئاماژەی نەتانیاهۆ بووە و ئیسرائیل دەستی هەبووە لە جوڵاندنی هێزەکانی هەسەدە بۆ شەڕ و ململانێ، لەکاتێکدا هەسەدە و چەند رێکخراوێکی سەربەخۆ ئاشکرایان کرد، گروپەکانی سەر بە دیمەشق دەستپێشخەری شەڕەکە بوون. تەنانەت قسەی میدیاکانی تورکیا لە گوتەکانی هاکان فیدان رەنگیدایەوە کاتێک رۆژی سێشەممەی رابردوو سەردانی دیمەشقی کرد و گوتی: هیچ پەرۆشییەک لە هەسەدەدا نابینین بۆ تێکەڵبوونی بە سوپای سوریا و کاری هاوبەشیان لەگەڵ ئیسرائیل بووەتە بەربەست لەبەردەم پڕۆسەکەدا.

✍️ سەرتیپ جەوهەر لەدوا سەردان و دیداری لێپرسراوانی باڵای پارتی و یەكێتیی، بەبۆنەی تەواوبوونی كاركردنی لەعیراق، محەمەد حەسسان نوێنەری تایبەتی سكرتێری نەتەوەیەكگرتووەكان هەردوولای لەناكۆكی و دووبەرەكی نێوانیان ئاگاداركردەوەو پێی راگەیاندن ئەگەر بەكۆدەنگی نەچنە بەغداو رێكنەكەون لەسەر پرسی سەرۆك كۆمار، زیانی گەورە بەر كورد دەكەوێت. هەروەك ئەمڕۆو دوێنێ لێپرسراوانی باڵای شیعە پەیوەندیان بڕیاربەدەستانی هەرێم (پارتی و یەكێتیی) كردووە كە ئەوان نایانەوێ‌ ببنە لایەنگر (تەرەف) لەپرسی كاندیدی سەرۆك كۆمار، واباشترە پارتی و یەكێتیی لەسەر كاندیدێك رێككەون، ئەگەرنا هەم خۆیان و هەم لایەنەكانی بەغدا توشی ئیحراجی دەكەن. لەدوایین كۆبونەوەیاندا پارتی و یەكێتیی بەزمانێكی نەرم گفتوگۆیان كردووە، بۆ قسەوباس لەسەر گفتوگۆكانیان، هەردوولا گوتویانە دەگەڕێینەوە لای مەرجەعی خۆمان، بەڵام دواتر دیارە وڵامی نەرێنیان لەیەكتر گێڕاوەتەوە. واتە رێكنەكەوتن. بەپێی ئەو بەیاننامەیەی دوێنێی یەكێتیی بێت كە لەدوای كۆبونەوەی مەكتەبی سیاسی خۆی بڵاویكردەوە، ئاماژەی تێدایە كە پێدەچێت هیچ كۆبونەوەیەكی دیكە لەنێوان پارتی و یەكێتیی لەبارەی پێكهێنانی حكومەتی هەرێم ناكرێت تا دوای پێكهێنانی حكومەتی عیراق یان لایەنیكەم هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماری عیراق. لە 29 ئەم مانگە خولی نوێی پەرلەمانی عیراق كۆبونەوەی خۆی دەكات. لەم كۆبونەوەیە پێویستە سەرۆكی پەرلەمان و هەردوو جێگرەكەی هەڵبژێردرێن. لەماوەی دوای رووخانی رژێمی سەدام وەك نەریتێك هەموو جار جێگری دووەم بەر پارتی دیموكراتی كوردستان كەوتووە (جگە لەیەك خول كە خۆی ئەو پۆستەی بەخشیە بزوتنەوەی گۆڕان) بۆیە ئەگەر پارتی 29 مانگ كاندیدی هەبێت بۆ ئەو پۆستە، لەسەر ئەو بنەمایە خوێندنەوە بۆ دابەشبوونی پۆستەكانی بەغدا دەكرێت بەتایبەتیش پرسی سەرۆك كۆمار، چونكە پۆستەكانی بەغدا نەك تەنها لەنێوان یەكێتیی و پارتی بگرە هەموو پۆستەكانی دیكەش وەك نەریت لەنێوان شیعەو سوننە بۆ هەموو خولێك دابەشكراون. وەفدێكی رەسمیی پارتی لەبەغدا بوون، بەدڵنیاییەوە تامی زاری هەموو پێكهاتەكانی عیراقیان كردووە، رەنگە بەرچاوروونتر بن لەبارەی پرسی پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق. رەنگە دوای هاتنەوەی ئەو وەفدەو كۆبونەوەیان لەگەڵ سەركردایەتی خۆیان جارێكی دیكە هەردوولا (پارتی و یەكێتیی) پەیوەندی بەیەكترەوە بكەنەوە، بەڵام پێناچێت تا دوای پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق هەردوولا باسی پێكهێنانی حكومەتی نوێی هەرێم بكەنەوە. لەهەموو بارودۆخێك پێكهێنانی حكومەتی عیراق راستەوخۆ لێكەوتەی دەبێت لەسەر پێكهێنانی حكومەتی هەرێم. ئەگەر پارتی بەبێ‌ رێككەوتن لەگەڵ یەكێتیی پۆستی سەرۆك كۆمار لەپەرلەمانی عیراق بباتەوە، پرسی پێكهاتنی حكومەتی هەرێم زۆر ئاڵۆز دەبێت. ئەوكات یان دەبێت پارتی دەستبەرداری یەكێك لەدوو پۆستە باڵاكەی هەرێم ببێت بەتایبەت پۆستی سەرۆكی هەرێم، یاخود دوو ئیدارەیی زۆر تۆخدەبێتەوەو شلەژانێك لەدۆخی سیاسی دروستدەبێت. هەرچەندە ئێستا حكومەت و حوكمڕانی هەرێم هیچ وەسفێكی قانونی نییەو پەرلەمان پەكیكەوتووەو دەكرێت بڵێین بەتەواوی لەدەرەوەی شەرعیەتی قانونییە. بەگریمانە، ئەگەر یەكێتیش بەبێ‌ رێككەوتن لەگەڵ پارتی سەرۆكی كۆمار بباتەوە، ئەوا دوای پێكهاتنی حكومەتی عیراق، سەقفی داواكارییەكانی بەرزتر دەكاتەوە. دیسان ئاڵۆزی بۆ پێكهاتنی حكومەتی هەرێم دروستدەبێت. خولاسە، ئەوەی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی بۆ هەرێمی كوردستانی دەخوازن بەتایبەت ئەمریكاو ئەوروپا، دوورە لەخواستی حزبی پارتی و یەكێتیی. ئەوان دەیانەوێ‌ حكومەتێكی هەڵبژێردراو پەرلەمانێكی كاراو هێزێكی پێشمەرگەی یەكگرتوو هەبێت. ئەنجام هەرێمێكی یەكگرتووی بەهێز دوور لەكاریگەری و راكێش راكێشی هەرێمایەتی هەبێت. بێگومان ئەوە لەبەرژەوەندی هەرێم و كۆمەڵگای نێودەوڵەتییە. دوور بێت لەدەستوەردان، یاخود دابەشبوون بەسەر ئەجێنداو نفوزی هەرێمایەتی. ئەوەی هەیە زۆر روونە. ئەگەر پارتی و یەكێتیی رێكنەكەون، بارودۆخێكی ناجۆر روو لە هەرێم دەكات. ئێستا دامەزراوەكانی شەرعیەتی یاساییان نەماوە. پەرلەمان چ وەك دامەزراوەی نوێنەرایەتی خەڵك چ دامەزراوەی چاودێر بەسەر حكومەت و حوكمڕانیی بەتەواوی پەكیكەوتووە. دیموكراسی و ئازادی رادەربڕین لەماوەی چەند ساڵی رابردوو بەتەواوی پاشەكشەی كردووە. ئەوەی ئەمڕۆ هەیە، هیچ پێناسێكی لەئەدەبیاتی سیاسی و حوكمڕانیی نییە. ئەنجام هیچ بەهایەك بۆ شەرعیەتی حوكمڕانی نامێنێت.

باسی پرسی مووچە و بودجە کراوە؟ ئامادەکردنی هاوڵاتی  دوو رۆژە شاندێکی پارتی لە بەغدایە و لەگەڵ لایەنە سیاسییەکان چەندین کۆبوونەوەی ئەنجامدا بەمەبەستی رێککەوتن لەسەر پێکهێنانی حکومەتی داهاتووی عێراق و پشنیازکردنی داواکانی کورد لە کابینەی داهاتوو، بەتایبەتی زامنکردنی مووچە و بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان. سەرۆک بارزانی هەفتەی رابردوو لە کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی پارتی ئەو شاندەی راسپارد بچنە بەغدا بەمەبەستی چەسپاندنی شایستە دەستوورییەکانی کورد  لە حکومەتی داهاتوو کە پێکهاتووە لە فازڵ میرانی، نەوزاد هادی، ئومێد سەباح و فارس عیسا. بەگوتەی وەفا محەمەد، ئەندامی پارتی دیموكراتی كوردستان، کە بە رۆژنامەی سەباحی راگەیاندووە، پارتی پێنج داواکاری هەیە بۆ پێکهێنانی حکومەتی داهاتووی عێراق، یەکەم: دەركردنی یاسای نەوت و گاز. دووەم: جێبەجێكردنی مادەی 140. سێیەم: گەرەنتیكردنی بەشی هەرێمی كوردستان لە بودجەی گشتی و هەمواركردنەوەی یاسای هەڵبژاردنەكان. چوارەم: چارەسەركردنی دۆسیەی دابەشكردنی كورسییەكان. پێنجەم: دابینکردنی شایستە دەستوورییەكان. شاندەکە دوێنێ سێشەممە سەردانی بەغدایان کرد و یەکەم سەردانیان بۆ لای لەتیف رەشید، سەرۆککۆماری عێراق، بوو کە باسیان لە پێکهێنانی حکومەتی نوێی عێراق کرد. دواتر شاندەکە سەردانی نوری مالیکی، سەرۆکی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسای کرد لە ناوچەی سەوزی بەغدا. پاشان شاندەکە سەردانی موسەنا سامەڕایی، سەرۆکی هاوپەیمانی عەزمی کرد و لەبارەی پێکهینانی حکومەتی داهاتووی عێراق گفتوگۆکرا، هەر لە پێش نیوەڕۆی هەمان رۆژ شاندەکە لەگەڵ عەمار حەکیم، سەرۆکی رەوتی حیکمەی نیشتمانی  کۆبوونەوە. دوانیوەڕۆی هەمان رۆژیش، سەردانی محەمەد شیاع سودانی، سەرۆکی هاوپەیمانیی ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدان و سەرۆکوەزیرانی عێراقیان کرد. لە کۆبوونەوەکەدا باسی شایستە داراییەکانی هەرێم، یەکخستنی نێو ماڵی عێراق و چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان هەولێر و بەغدا کرا. کۆتا کۆبوونەوەی دوێنێشیان لەگەڵ خەمیس خەنجەر، سیاسەتمەدار و کەسایەتی دیاری سوننەکان بوو  کە لەسەر هەمان پرس گفتوگۆکرا. بەیانی ئەمڕۆش شاندەکە لەگەڵ هادی عامری، سەرۆکی رێکخراوی بەدر کۆبوونەوە و باسی یەکەم کۆبوونەوەی پەرلەمانی عێراق کرا، کە بڕیارە لە 29ـی ئەم مانگە بەڕێوەبچێت. دوای کۆتایی هاتنی کۆبوونەوەکەش هادی عامری بە میدیاکارانی راگەیاند، لەگەڵ پارتی لەسەر زوو پێکهێنانی حکومەت هاوڕابووین کە نابێت زیاتر دوابخرێت، تەنها لەگەڵ برادەرانی پارتی باسی پێکهێنانی حکومەت نەکرا بەڵكو باسی چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان هەرێم بەغداد کرا، جەختمان کردەوە لەوەی بە رێگەی گفتوگۆ چارەسەری کێشەکان بکرێت.

شەوی ڕابردوو گەڕەکە کوردنشینەکانی شێخ مەقسود و ئەشرەفییە لە شاری حەلەب، شایەدی پەرەسەندنێکی مەترسیداری سەربازی و ئاڵۆزیی توند بوون. ئەگەرچی دۆخەکە هێور بووەتەوە، بەڵام ڕووداوەکە فشۆڵیی ئەو لێکتێگیشتن و پەیوەندییە دەردەخات کەلەنێوان هەسەدە و دیمەشقدا هەیە. پەرەسەندنی مەیدانی و زیانە گیانییەکان بەپێی زانیارییەکانی ڕوانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ، ئاڵۆزییەکانی حەلەب تا ئێستا بوونەتە هۆی کوژران و برینداربوونی ٢٥ کەس. لە نێو قوربانییەکاندا ژنێک لە گەڕەکی شێخ مەقسود و ژنێکی دیکە و کوڕەکەی لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی حکومەت گیانیان لەدەستداوە. هەروەها برینداربوونی ٢٣ کەسی دیکەی لە ناوچە جیاجیاکانی شارەکە تۆمار کردووە. گێڕانەوەی لایەنە ناکۆکەکان؛ کێ دەستپێشخەر بوو؟ ئاخین نوجان، بەرپرسی گشتی هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ لە شێخ مەقسود و ئەشرەفییە، لایەنە چەکدارەکانی سەر بە حکومەتی کاتیی دیمەشق بەوە تۆمەتبار کرد کە ئەوان بوونەتە هۆی هەڵگیرساندنی شەڕەکە لە ڕێگەی بەئامانجگرتنی بازگەی "شیحان". نوجان جەختی کردەوە کە هێزەکانیان لە چوارچێوەی "مافی بەرگری ڕەوا"ـدا وەڵامیان داوەتەوە و ئەوان لایەنگری شەڕ نین، بەڵکو هەوڵی پاراستنی مەدەنییەکان دەدەن. لە بەرامبەردا، وەزارەتی بەرگری سووریا لە ڕێگەی ئاژانسی "سانا"ـوە ڕایگەیاند: هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) هێرشی کوتوپڕیان کردووەتە سەر خاڵەکانی سوپا و هێزە ئەمنییەکان لە دەوروبەری ئەشرەفییە. لەلایەکی دیکەوە، ناوەندی ڕاگەیاندنی "هەسەدە" بە توندی ئەو ئیدیعایانەی حکومەتی ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند کە گروپە نامەدەنی و سەرکێشەکان کە ماوەی چوار مانگە گەمارۆی گەڕەکەکانیان داوە، موشەک لە ڕۆژئاوا و باکووری حەلەبەوە ئاراستەی ناو شار دەکەن بۆ نانەوەی فیتنە و تێکدانی ئاسایش. ڕەهەندی سیاسی و پەیامی دەرەکی ئەم پەرەسەندنە سەربازییە هاوکاتە لەگەڵ جموجۆڵە دیپلۆماسییەکان.  هەر دوێنێ هاکان فیدان، وەزیری دەرەوەی تورکیا لە دیمەشق لەگەڵ ئەسعەد شەیبانی هاوتای سووری کۆبووەوە. هەردوو لا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانییدا ئاماژەیان بەوە کرد کە "هەسەدە ئیرادەی جددی نییە بۆ جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی ١٠ـی ئازار و تێکەڵبوونیان لەناو سوپای سووریادا." بەدوای ئەم لێدوانانەدا، ڕووداوەکەی حەلەب ڕوویدا، ئەمەش ئاماژەن بۆ ئەوەی کە دۆخی حەلەب تەنها ململانێیەکی ناوخۆیی نییە، بەڵکو بەشێکە لە هاوکێشە ئاڵۆزە هەرێمییەکان.