وڵاتانى کەنداو هۆشدارى لە نەخشە نوێکەى عێراق دەدەن
2 كاتژمێر لەمەوپێش
خستنەڕووی نەخشەیەکی نوێی ناوچە دەریاییەکان لەلایەن عێراقەوە، مشتومڕێکی زۆری بهدواى خۆیدا هێناوه و بهشێك له وڵاتانى كهنداو، بەغداد تۆمەتبار دەکەن بهوهى لە رێگەی ئهو نهخشهیهوه "دەستوەردان" لە سەروەریی خاک و ئاوەکاندا دەکات.
وڵاتانى ناڕازى ههریهك له حکومەتهكانی کوەیت، سعودیە و ئیماراتن، چاودێرانیش دەڵێن، ئەوە تەنها داواکارییەکی فەرمی عێراقە کە رادەستی نەتەوە یەکگرتووەکانی کردووە، نەک دانپێدانانێکی نێودەوڵەتی، بەو پێیەی دیاریکردنی سنوورەکان، پەیوەستە بە بڕیارەکانی ئەنجومەنی ئاسایشەوە.
وەزارەتی دەرەوەی کوەیت دهستپێشخهرى كرد و رۆژى شهممه 21ى شوبات لە ڕێگەی کاربەڕێکەری باڵیۆزخانەی عێراق لە کوەیت، یاداشتێکی ناڕەزایەتیی بۆ حکومەتی عێراق ناردووە و دەڵێت، ئەو نەخشانە "دەستوەردانە لە سەروەریی دەوڵەتی کوێت بەسەر ناوچە دەریاییەکاندا".
ناوچهكان پێشتر هیچ کێشە و ململانێیهكیان لەسەر نەبووە، بەڵام لە نەخشە نوێیەکەدا گۆڕانکارییان تێدا کراوە. کوەیت داوا لە عێراق دەکات رەچاوی "پەیوەندییە مێژووییەکانی نێوان هەردوو وڵات" بکات و جەختدەکاتەوە، دەبێت بەغداد بەشێوەیەکی جدی و بەرپرسانە مامەڵە بکات، لهكاتێكدا تۆمهتبارى دهكات بهوهى چەند ناوچەیەکی خستووەتە سەر سنوورە ئاوییەکەی خۆیەوە کە هەرگیز هی ئەو نەبووە و تەنانەت کێشەشیان لەسەری نەبووە، وەکو ناوچەکانی (فەشت قەید و فەشت عەیج) کە دوو پانتایی نزیکن لە رێڕەوی خورعەبدوڵڵاوە.
دوابەدوای کوەیت-یش هەریەک لە سعودیە و ئیمارات هۆشدارییاندا لهوهى، ئەو نەخشەیهی عێراق ئاراستەی نەتەوە یەکگرتووەکانی کردووە، پێشێلکارییەکی روونی سەروەریی دەوڵەتی کوەیتە بەسەر ناوچە دەریاییەکان و دەستدرێژییە بۆ سەر بەشێکی زۆری ناوچەی ژێرئاوکەوتووی تەنیشت ناوچەی دابەشکراوی نێوان سعوودیە و کوەیت.
سنووری دەریایی نێوان عیراق و کوەیت بە بڕیاری ژماره 833ی ساڵی 1993 ئەنجومەنی ئاسایش دیاریکراوە، ئەو نەخشەیە بەبێ رەزامەندی وڵاتانی پەیوەندیدار، ناتوانرێت جارێکی تر گۆڕانکاری نوێی تێدا بکرێت، وهك ئهوهى زیاد هاشمى توێژهر دهیڵێت و ئاماژهشدهدات، خستنەڕووی نەخشەكه تەنها داواکارییەکی بەغدایە بۆ دووبارە رێکخستنەوە و دیاریکردنی سنوورە دەریاییەکانی لەگەڵ کوەیت، بەو پێیەی ئەو ناوچانە ئابوورین و گرنگیی زۆریان بۆ عێراق هەیە.
هاشمی دووپاتیشیدهكاتهوه، هەر جۆرە گۆڕانکارییەک پێویستی بە بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایش هەیە، دووبارە دیاریکردنەوەی نەخشەی دەریایی ناوچە ئابوورییەکان، برسێکی مێژوویی و ئاڵۆزە، لەوانەیە دەرئەنجامەکانی بەو شێوەیە نەبێت عێراق دەیەوێت.
لای خۆیەوە جەمال حەلبوسی، سەرۆكی پێشووی لیژنەی دیاریكردنی نەخشەی سنوورەكان دەڵێت، نەخشەكه پشت بەستووە بە کۆمەڵێک بەڵگەی ورد و باوەڕپێکراو، هیچ لایەنێکی سیاسی دەستوەردانی تێدا نەکردووە، لە داهاتووشدا بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان راستییەکەی دەسەلمێندرێت.
کێشەی سنوورە دەریاییەکان و کێڵگە نەوتییە هاوبەشەکان لە نێوان عێراق و کوێت یەکێکە لە دۆسیە هەڵپەسێردراوەکانی نێوان هەردوو وڵات، کە ناوە ناوە دەبێتە هۆی دروستبوونی گرژیی دیپلۆماسی لە نێوانیاندا، وەک رێرەوی خورعەبدوڵا کە له ساڵانى رابردوودا هەرای نایەوە، کاتێک چەند پەرلەمانتارێک بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە بەرپرسانی عێراق لەبەرامبەر بڕێک پارەدا وازیان لە بەشێکی خورعەبدوڵا بۆ كوهیت هێناوە.
خاوەندارێتیکردن لە سنوورە ئاوییەکان گرنگییەکی زۆری هەیە، بەتایبەتی لەڕووی ئابوورییەوە، چونکە هەر کانزا و سامانێکی سروشتی بکەوێتە ناو سنوورەکەوە دەبێتە هی ئەو وڵاتەی خاوەنی سنوورەکەیە، جیا لەوە رۆڵێکی گەورەی دەبێت لە سەپاندنی هەژموون بەسەر جوڵەی کەشتیوانیی بازرگانی.
دواینجار کە عێراق نەخشەی سنوورە ئاوییەکانی رادەستی نەتەوەیەکگرتووەکان کردووە ساڵی 2021 بووە، واتە پێنج ساڵە ئەو سنوورانە لەسەر نەخشە نوێ نەکراونەتەوە، بەشێک لە چاودێران پێیان وایە ئەوەی ئێستا عێراق دەیکات لە چوارچێوەی رێکخستنەوەی سنوورەکانی و بەتایبەتی بەندەرەکانە، ئامانج لەوە زیادکردنی داهاتی گومرگە ئەمە بێجگە لە لایەنە سیاسیی و ئەمنییەکەی.
