شاهۆ پاڵانی
بارودۆخی جیۆپۆلیتیکیی ئێستای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە پەیوەست و کاریگەرە بە پەرەسەندنی گرژییەکانی نێوان ئەمریکا، ئیسرائیل و کۆماری ئیسلامی ئێران، جارێکی دیکە پرسی کوردی خستۆتە پێشەوەی مشتومڕە ستراتیژییە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان. چەند ڕۆژێکە بابەتی گەرموگوڕی میدیا جیهانیەکان، بەتایبەت لە دوای گەرمتربوونی جەنگ، فۆکۆسیان خستۆتە سەر کورد و وەک بەشێک لە هاوکێشەی ناو ململانێکان وێنای دەکەن. بارودۆخی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، تادێت وەک کلیلی پێشبینیکراوی گۆڕانکاری سیاسیی داهاتووی ئێران سەیر دەکرێت. لەم چوارچێوەیەشدا هەندێک لە شرۆڤەکارانی جیۆپۆلەتیکی باس لەو بیرۆکەیە دەکەن، کە سەدەی بیست و یەک دەتوانێت ببێتە "سەدەی کورد"، کە ئەمە تێزێکە هەم لەسەر بنەمای گۆڕانکارییە پێکهاتەییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هەم لەسەر پەرەسەندنی کاریگەریی سیاسی و سەربازیی ئەکتەرە کوردەکان چاوی لێدەکرێ.

یەکێک لە پرسیارە گرنگەکان ئەوەیە، کە ئایا لە ڕوانگەی ستراتیژییەوە، ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەتوانێت ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوە لە داهاتووی دەوڵەتی ئێراندا بگێڕێت. ناوچە کوردنشینەکانی ڕۆژئاوای ئێران، نەک هەر ناوچەیەکی جیاوازە لە ڕووی نەتەوەیی و کولتوورییەوە بەڵکو ناوچەیەکی سنووریی هەستیاری جیۆپۆلەتیکیش لە نێوان ئێران، تورکیا، عێراق و هەرێمی کوردستان پێکدەهێنن. ئەم شوێنە بایەخێکی ستراتیژی بە ناوچەکە دەبەخشێت، چونکە دەتوانێت هەم وەک خاڵێکی گوشاری سیاسی پۆتێنسیالی دژ بە تاران و هەمیش وەک پردێک لە نێوان بزووتنەوە سیاسییە کوردییەکان، لە بەشە جیاجیاکانی کوردستاندا کەلکی لێوەربگیرێت. لە ڕووی مێژووییەوە ناوچەکە چەندین جار گۆڕەپانی گرژیی سیاسی و سەربازیی نێوان ڕێکخراوە کوردییەکان و حکومەتە ناوەندیەکانی ئێران و عێراق و تورکیاش بووە. بۆیە ئەگەر دەوڵەتی ئێران بە هۆی ململانێی دەرەکی یان قەیرانی ناوخۆ لاواز ببێت، ئەم ناوچەیە دەتوانێت ببێتە خاڵی دەستپێکی وەرچەرخانی چارەنووسساز بۆ گۆڕانکارییە سیاسییە قووڵەکان.

جگە لەوەش هەندێک لە جیۆپۆلەتیکەکان دەڵێن، ڕۆڵی کورد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە ماوەی زیاتر دوو دەیەی ڕابردوودا و سەرئەنجامی پێشهات و گۆڕانکاریەکانی ناوچەکە، لە بنەڕەتدا گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە. بۆ ماوەیەکی زۆر کورد بە یەکێک لە گەورەترین نەتەوە بێدەوڵەتەکانی جیهان دادەنرا، کە زۆرجار بزووتنەوە سیاسییەکانیان لە ململانێی نێوان زلهێزەکانی ناوچەکەدا تێوەدەگلان.  

بەڵام پێشهاتەکان لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکەوە واقیعی نوێیان خوڵقاندووە. هەرێمی کوردستان پەرەیسەندووە بۆ ئەکتەرێکی سیاسی تاڕادەیەک سەقامگیر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. لە هەمان کاتدا هێزە کوردییەکانی تر بە تایبەتی هێزەکانی سوریای دیموکرات، ناسنامەیەکی نێودەوڵەتی و هاوکاری سەربازیان لەگەڵ دەوڵەتانی ڕۆژئاوا لە شەڕی دژی داعش بەدەستهێناوە. ئەم پێشهاتانە وایانکردووە کە ئەکتەرە کوردەکان چیتر تەنیا وەک بزووتنەوەی کەمینەی ناوچەیی سەیر نەکرێن، بەڵکو وەک هێزی سیاسی و سەربازی نیمچە سەربەخۆ لە چوارچێوەی هاوسەنگی هێزی ناوچەییدا لێیان بڕوانرێت.

لە بەرامبەر ئەم پاشخانەدا چەمکی ئەگەری "سەدەی کوردی" لە هەندێک مشتومڕی ستراتیژیدا سەریهەڵداوە. مەرج نییە ئەمە بە مانای سەرهەڵدانی دەوڵەتێکی نەتەوەیی یەکگرتووی کوردی بێت، بەڵکو زیاتر توانای پەرەسەندنی ئەکتەرە کوردەکانە بۆ دووپاتکردنەوەی بەرژەوەندییە سیاسییەکانیان لە چوارچێوەی نەزمی نوێی ناوچەییدا و پەرەسەندنی پارچە پارچە بوونی پێکهاتەکانی دەوڵەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، کە بۆ نموونە لە ململانێکانی ناوخۆی سوریا و عێراقدا دیارە و دەرفەتێکی ڕەخساندووە، کە ئەکتەرە نادەوڵەتییەکان یان نەتەوە ژێردەستەکان بتوانن کاریگەرییەکی سیاسی زیاتر بۆ خۆیان فەراهەم بکەن. بزووتنەوە کوردییەکان تا ڕادەیەک سەرکەوتووانە سوودیان لەم دەرفەتانە وەرگرتووە بۆ بنیاتنانی دامەزراوە و پێکهاتەی ئەمنی و پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی خۆیان.
ئەمەش ئەو پرسیارە ستراتیژییە دەوروژێنێت کە چۆن حزبە کوردییەکان، چ لە ڕۆژهەڵات و چ لە هەرێمی کوردستانی عێراق، لەم دۆخە جیۆپۆلەتیکییەی ئێستادا هەڵسوکەوت بکەن!؟ چونکە ئاڵنگاری سەرەکی لە دۆزینەوەی هاوسەنگیدایە لە نێوان دەرفەتە سیاسییەکان و مەترسییە جیۆپۆلیتیکییەکان. کە لە ڕووی مێژووییەوە بزووتنەوە کوردییەکان چەندین جار ئەزموونیان کردووە و پشتیوانی نێودەوڵەتی زۆرجار بە هۆی بەرژەوەندییە ستراتیژییە کورتخایەنەکانەوە پشتی تێکردوون. بۆیە دەتوانرێت ستراتیژی درێژخایەنی سەرکەوتوو بە پلەی یەکەم لەسەر سێ بنەما بنیاد بنرێت.

یەکەم: هەماهەنگی سیاسی بەهێزتر لە نێوان لایەنە جیاوازەکانی کوردستاندا زۆر گرنگ و چارەنوسساز دەبێت. ڕکابەریی نێوان لایەنە سیاسییەکان لە ڕابردوودا زۆرجار بزووتنەوە کوردییەکانی لاواز کردووە. بۆیە پلاتفۆرمێکی سیاسی هاوبەش، لانیکەم لەسەر پرسە بنەڕەتییەکانی بەرژەوەندی نەتەوەیی، دەتوانێت پێگەی دانوستانکاریی بەرامبەر بە دەسەڵاتە ناوچەییەکان لە لایەک و هەماهەنگی دوورمەودا لەگەڵ زلهێزانی نێودەوڵەتی ناو هاوکێشەکان بە شێوەیەکی بەرچاو بەهێزتر بکات.

دووەم: پێویستە پلاتفۆرمی سیاسی هاوبەش هەوڵبدات ئامانجە سیاسییەکانی بە شێوەیەکی کاریگەرتر لە گوتاری نێودەوڵەتیدا سەبارەت بە دیموکراسی و مافی کەمینەکان، ببەستێتەوە بە جێگیرکردنی مۆدێلی دەوڵەتی فیدراڵی، لەبری ئەوەی تەنها کاردانەوەی بەرامبەر بە داینامیکی سەربازی هەبێ. گرنگیدانی ستراتیژ بە شەرعیەتی سیاسی و گەشەپێدانی دامەزراوەیی دەتوانێت ئەنجامێکی درێژخایەنی جێگیرتر بەدەستبهێنێت.

سێیەم: بارودۆخی ئێستا پێویستی بە هاوسەنگییەکی ورد هەیە لە پەیوەندی لەگەڵ زلهێزە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان. واقیعی جیۆپۆلیتیکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەو مانایەیە کە زۆرجار ئەکتەرە کوردەکان دەبێت لە یەک کاتدا لەگەڵ چەند دەوڵەتێکدا مامەڵە بکەن کە زۆر جار بەرژەوەندییەکانیان ئاڕاستەی جیاوازیان هەیە، لەوانە ئێران، تورکیا، عێراق و زلهێزە جیهانییەکانی وەک ئەمریکا و ئیسرائیل. بە پێچەوانەوە پشتبەستنی ڕەها بە یەک ئەکتەری دەرەکی دەکرێ لە درێژخایەندا مەترسی ستراتیژی دروست بکات.

لە کۆتاییدا دەتوانین بڵێین ئەمڕۆ کورد لە وەرچەرخانێکی مێژووییدا خۆی دەبینێتەوە،  گۆڕانکارییە جیۆپۆلەتیکییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەرگا بەسەر دەرفەتی سیاسی نوێدا دەکەنەوە، لە کاتێکدا هێشتا ئاڵنگاری جۆراوجۆری زۆر گەورە هەن. داهاتووش ئەوەمان پێ دەڵێت ئاخۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە ڕاستیدا دەبێتە فاکتەرێکی یەکلاکەرەوە بۆ ئایندەی ئێران، ئایا سەدەی بیست و یەک دەتوانێت وەک "سەدەی کوردی" بچێتە مێژووەوە یاخود ئەوەی تا ئێستاش بەدەستهاتووە دەبێتە خۆراکی بەرژەوەندی زلهێزانی ناوچەکە و جیهان، دواجار هەموو ئەمانەش پەیوەستن بەوەی، تا چەند بزووتنەوە سیاسییە کوردستانیەکان یاریزانی کارامە دەبن لە گەمەی ناو هاوکێشە و ململانێکاندا، چۆن ستراتیژ دەکەنە بنەما بۆ گوتاری هاوبەشی سیاسی دوورمەودا و لە بەدەستهێنانی شەرعییەتی نێودەوڵەتی سەرکەوتوو دەبن.