گرنگە وەكوو كوردك ئەم زانیارییانە بزانیت

كارزان گلی

هەسەدە بڕیاریدا لە رۆژئاوای فورات بكشێتەوە و ئیدی خۆی لە رۆژهەڵاتی فورات جێگیر بكات و ئەگەر بڕیار بێت هێرش بكرێتە سەر ئەوێش، بەرگرییەكی گەورە بكات. لە هەموو شەڕێكدا بردنەوەی ستراتیژی گرنگترە لە بردنەوە كەم مەودا، یاخود بە مانایەكی تر، بردنەوەی جەنگ گرنگترە لە بردنەوە شەڕ، ئەوەی لەم ماوەیەدا لە نێوان هەسەدە و سوپای سوریای عەرەبی روویدا، بردنەوەی ئەو سوپایە بوو لە شەڕدا، بەڵام لە جەنگە گەورە و ستراتیژییەكەدا هەسەدە براوەیە.

بەگوێرەی پێشبینییەكان، ئەمریكا و وڵاتانی رۆژئاوا پشتگیریی لە هەسەدە دەكەن، ئەگەر لە رۆژئاوای فورات بكشێتەوە و بچێتە رۆژهەڵاتی فورات، باس لەوەش دەكرێت، سووریا دەبێتە لامەركەزی و ئیدی ئەو ناوچەیە بەتەواوی لەلایەن هەسەدە بەڕێوە دەبرێت. با بزانین بۆچی لەڕووی ستراتیژییەوە هەسەدە براوەیە، بەڵام لەڕووی كەم مەودا، یان رۆژانەوە سوپای عەرەبی سووریا براوەیە.

رۆژهەڵاتی فورات، گرنگییەكی بێوێنەی بۆ سووریا هەیە، واتە جێگیربوونی هەسەدە لەو ناوچەیە و داننان بەبوونی كورد و خۆبەڕێوەبردن لەو ناوچەیە، هەنگاوێكی مێژوویی و گرنگ و ستراتیژییە بۆ داهاتووی كورد لە سووریا.

سەرچاوەی وزەی هەموو سووریا ٨٥٪ی دەكەوێتە رۆژهەڵاتی فوراتەوە، واتە رۆژئاوای كوردستان، ٨٠٪ی سەرچاوەی ئاوی سووریا دەكەوێتە رۆژهەڵاتی فوراتەوە، هەروەها سەبەتەی خۆراكی سووریا هەر رۆژهەڵاتی فوراتە، كەواتە لەڕووی ئابوورییەوە هەسەدە كۆنتڕۆڵی سووریای كردووە و ئەگەر بێت و سووریا قبوڵی بكات وەكوو ئەوەی میدیاكانی توركیا باسی دەكەن، كە كورد خۆیان خۆیان بەڕێوە ببەن، براوەی ئەم شەڕە هەسەدەیە لەڕووی ستراتیژییەوە.

هەسەدە، ئاو و وزە و كشتوكاڵ وەكوو كارتی فشار بەكاردەهێنێت تا لامەركەزی لە سووریا ببێتە دیفاكتۆ، ئەمەش سیاسەتێكی گرنگ و زیرەكانەیە، چونكە روحی ئابووریی سووریا پێكدەهێنێت و ناچاریان دەكات سازش بۆ مافەكانی كورد بكەن، بەو مەرجەی ئەمریكا و وڵاتانی ئەورووپا لەوڕووەوە پشتی كورد بگرن، كە تا ئێستا هاوكێشەكە وایە ئەوانیش لەگەڵ ئەو سیناریۆیەدان.

داهاتی رۆژئاوای كوردستان، لە ئەگەری سووریایەكی لامەركەزی تەنیا بۆ كورد نابێت، بەڵكوو دەبێت داهاتەكەی بگەڕێتەوە بۆ ناوەند و لەوێوە بەشە بودجەی كورد بدەن، ئەمەش بەرێككەوتن دەبێت، چونكە بونیادنانەوەی سووریا بەبێ ئەو داهاتەی لە وزە و كشتوكاڵەوە هەیە دروست نابێت، بەبێ ئەو داهاتە سووریایەكی ئاوەدان و ئارام نابینرێت.

شارەزایانی بواری ئابووریی پێیانوایە، ئەگەر بێت و وەبەرهێنان لە نەوتی رۆژئاوای كوردستان بكرێت، ساڵانە تەنیا داهاتی نەوت دەگاتە ٢٠ ملیار دۆلار، ئەم رێژەیە پارەیەكی زۆرە بۆ سووریا لەم كاتەدا، بۆیە هەسەدە زیرەكانە ئەو كارتە بەكاردەهێنێت بۆ بەدەستهێنانی مافی كورد، سووریاش ناچارە دان بەو دیفاكتۆیەی هەسەدە دابنێت، تا بتوانێت بەو داهاتەی لە رۆژئاوای كوردستان هەیە، وڵات بونیاد بنێتەوە.

ئەوەی گرنگە و داهاتێكی گرنگی ترە بۆ سووریا، كردنەوەی ئەو دەرگا گومرگییەیە لە نێوان توركیا و رۆژئاوای كوردستان، كە سەرۆكی ژووری بازرگانی ئامەد دەڵێت، ئەگەر ئەو دەرگا گومرگییە بكرێتەوە، ساڵانە ٢٠ ملیار دۆلار ئاڵوگۆڕی بازرگانی لە نێوانیاندا روو دەدات، كەواتە لەڕووی خاڵی گومرگیشەوە بۆ زیادبوونی داهات هەر پێویستیان بە هەسەدە دەبێت، ئەمەش دەریدەخات، هەسەدە لەڕووی ستراتیژییەوە براوەیە.