لوقمان مستەفا
 
هەرێمی كوردستان لەم ماوەیەدا لە نێوان دوو قەیرانی سەرەكی دایە:
-یەكەم، قەیرانی پێكهێنانی حكومەتی هەرێم لە ناوخۆدا،
-دووەم، قەیرانی پێكهێنانی حكومەتی عێراق لە ئاستی فیدراڵدا.
 
ئەم دۆخە تەنها كێشەیەكی سیاسی نییە، بەڵكو دەرئەنجامی قەیرانێكی قووڵترە كە بریتییە لە بێ‌متمانەی نێوان هێزە سیاسییەكان؛ بێ‌متمانەیەك كە بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ سیستەمی دەستوری و یاسایی هەرێمی كوردستانی لاواز كردووە.
 
-قەیرانی ناوخۆی هەرێم
بێ‌متمانەی نێوان حیزبە سیاسییەكان لە هەرێمدا پێكهێنانی حكومەت گۆڕیوە بۆ پڕۆسەیەكی درێژخایەن و ناتەواو. گفتوگۆكانی سیاسی زۆرجار لە چوارچێوەی دەستور و یاسا دەردەچن و لە بازنەی ملمڵانێی حزبی دەمێنن. ئەنجامی ئەم دۆخە بریتییە لە بەردەوامبوونی حكومەتی كارگێڕی ( حكومەتی كار بەڕێخەر )كە دەسەڵاتێكی سنوورداری هەیە و ناتوانێت وەڵامی پێویستییەكانی خەڵك بداتەوە.
 
-دۆخی یاسایی و ڕۆڵی پەرلەمان
لە ڕووی یاساییەوە، دواكەوتنی پێكهێنانی حكومەت هۆكار بووە بۆ وەستانی پڕۆسەی یاسادانان و لاوازبوونی ڕۆڵی پەرلەمان. ئەم بارودۆخە بە ئاشكرا دژ بە بنەمای تێكچوونی دەسەڵاتەكانە و ڕۆحی دەستورە، چونكە بەردەوامی حكومەتی كار بەڕێخەر  ناتوانێ ببێتە جێگرەوەی دەسەڵاتی تەواوی دەستوری.
 
-قەیرانی فیدراڵی و كێشەی هەرێم–بەغدا
لە ئاستی فیدراڵداش، قەیرانی پێكهێنانی حكومەتی عێراق بوونی لایەنێكی یاسایی و كاراكردوو بۆ جێبەجێكردنی ڕێككەوتنەكانی نێوان هەرێم و بەغدا دوور دەخاتەوە، بە تایبەتی لە بابەتی بۆدجە، مووچە و نەوت. ئەم دۆخە كێشەكانی نێوان دوو لایەن زیاتر قووڵ دەكات و چارەسەرییان دوا دەخات.
 
-دەستور و سنووری كارای مادەكان
دەستوری عێراقی ساڵی 2005 لە مادەی (117) هەرێمی كوردستان وەك هەرێمێكی فیدراڵی دانپێدانراو دەناسێنێت، و لە مادەی (121) مافی جێبەجێكردنی دەسەڵاتی خۆی پێدەدات. هەروەها مادەی (112) باسی بەڕێوەبردنی هاوبەشی نەوت دەكات. بەڵام ئەم مادانە تەنها لە دۆخێكدا دەتوانن كارابن كە متمانەی سیاسی و حكومەتێكی كاراكردوو بوونیان هەبێت؛ بەبێ ئەوان، دەبەن سەرچاوەی كێشە، نە چارەسەر.
 
-نەبوونی دەستوری هەرێم بنچینەی قەیرانەكانە
یەكێك لە هۆكارە بنچینەییەكانی ئەم قەیرانە دووانەی هەرێمی كوردستان، نەبوونی دەستوری تایبەتی هەرێمە. هەرچەندە هەرێمی كوردستان لە دەستوری فیدراڵی عێراقدا وەك هەرێمێكی فیدراڵی دانپێدانراوە، بەڵام هێشتا تا ئێستا دەستورێكی ناوخۆیی پەسەندكراو نییە كە سنووری دەسەڵاتەكان، ڕێكخستنی دامەزراوەكان و شێوەی چارەسەركردنی كێشە سیاسییەكان بە ڕوونی دیاری بكات.
 
لە نەبوونی دەستوری هەرێمدا، زۆر لە بابەتە بنچینەییەكان ـ وەك شێوەی پێكهێنانی حكومەت، پەیوەندی نێوان حكومەت و پەرلەمان، سنووری دەسەڵاتی سەرۆكی هەرێم و ئەنجومەنی وەزیران ـ بە یاساكانی كاتی یان ڕێككەوتنە حزبییەكان سپێردراون. ئەم بارودۆخە وا كردووە بڕیارە سیاسییەكان زیاتر لە بنەمای هێزی سیاسی و هاوسەنگی حزبی دروست ببن، نە لەسەر بنەمای دەستور و یاسا.
 
-بەرپرسیاریەتی پارتی و یەكێتی
پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانی كوردستان وەك دوو هێزی سەرەكی، بەرپرسیاریەتیەكی مێژووییان هەیە لەسەر ئەم دۆخە. قەیرانەكە ناتوانرێت تەنها بخەینە سەر شانی لایەنێك، بەڵكو ئەنجامی هەڵە و ناتەواوی هاوبەشە. پارتی پێداگری لەسەر ئەنجامی هەڵبژاردن و یاسا دەكات، بەڵام زۆرجار نەتوانراوە متمانەی پێویست بۆ هاوبەشی سیاسی دروست بكرێت. لە لایەنی دیکەوە، یەكێتی پێداگری لەسەر شەراكت دەكات، بەڵام جیاوازی ناوخۆیی و نەبوونی هەڵوێستێكی یەكگرتوو ڕۆڵێكی بەهێزی لە دواخستنی گفتوگۆكاندا هەبووە.
 
-كۆتایی: ڕێگای دەرچوون
لە كۆتاییدا، هەرێمی كوردستان لە نێوان ئەم دوو قەیرانەدا تەنها بە گەڕانەوە بۆ دەستور و یاسا دەتوانێت ڕێگای دەرچوون بدۆزێتەوە. بەبێ دووبارە دروستكردنی متمانەی سیاسی، بەبێ نەرێنی هاوبەش و بەبێ پێشخستنی بەرژەوەندی گشتی، هیچ حكومەتێك ناتوانێت بەردەوام بێت. ئەم دۆخە پێویستی بە بڕیارێكی مێژوویی هەیە:
گەڕانەوە بۆ دەستور و بنەما یاساییەكان دەرچوون لە قاڵبی حیزبایەتی تەسك و دابینكردنی مافی خەڵك وەك سەرەتای هەموو چارەسەرێك.