سێنتکۆم: داوا لە هەسەدە و دیمەشق دەکەین بگەڕێنەوە سەر مێزی گفتوگۆ

باكور بۆتان لەگەڵ نزیكبوونەوەی هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی و پەرلەمانی توركیا، كەبڕیارە ١٤ی مانگی ئایاری ئەمساڵ بەڕێوەبچن، پارتە سیاسییەكان بەرەكانیان یەكلایی دەكەنەوە، هەدەپە لەگەڵ ئەوەی ئەردۆغان رەتدەكاتەوە بەڵام هێشتا كەمال كلیچدار ئۆغڵۆشی پەسەند نەكردووە، كلیچدار ئۆغلۆ سەردانی هەدەپەی كردو باسی چارەسەركردنی پرسی كوردی لەپەرلەمانەوە كرد، هاوكات داخستنی هەدەپەو قەدەغەی سیاسی لەسەر ٤٥٠ سیاسەتمەداری لەمانگی داهاتوودا ئەگەرێكی كراوەیەو ئەو پارتەش پلانی بی خۆی ئاشكرادەكات، ئەوە لەكاتێكدایە گومانی ئەوەدەكرێت ئاكەپەو مەهەپە ئامادەنەبن لەڕێگەی هەڵبژاردنەوە دەسەڵات رادەست بكەن و لێكدانەوەی ئەوە دەكرێت لەدواساتدا ئەردۆغان سیناریۆیەك دروستبكات و كورسیەكەی جێنەهێلێت. دوای یەكلاییبوونەوەی، كاندیدی هاوبەشی هاوپەیمانی گەل كە كەمال كلیچدار ئۆغلۆیە، دواجار هاوپەیمانی كۆماریش بەشێوەیەكی ناڕاستەوخۆش بێت، كاندیدەكەی بۆ پۆستی سەرۆكایەتی ئاشكراكرد. فراكسیۆنەكانی پارتی دادوگەشەپێدان و پارتی بزوتنەوەی نەتەوەپەرست لەپەرلەمانی توركیادا، بەفەرمی رایانگەیاند كەئەوان دەیانەوێت، كاندیدەكەیان بۆ سێیەم جار رەجەب تەیب ئەردۆغان بێت، هەرچەندە تێبینیش لەسەر كاندیدكردنی هەیە، بەهۆی ئەوەی دەستووری توركیا رێگە نادات، كەسێك سێ جار ببێتە سەرۆككۆماری وڵات. ئەوەی ماوەتەوەو تاوەكو ئێستا، كاندیدی خۆی ئاشكرا نەكردووە، هاوپەیمانی رەنج و ئازادییە كە لەپارتی دیموكراتی گەلان (هەدەپە)و شەش پارتی دیكەی چەپ و كۆمۆنیستی پێكهاتووە. هاوپەیمانی رەنج و ئازادی لەدوایین كۆبوونەوەیاندا كە، سەرۆك و هاوسەرۆكانی هەموو پارتەكانی بەشدار لەهاوپەیمانێتیەكە بەشداریان تێیدا كرد، رایانگەیاند، ئەوان لەسەر ئەوە رێككەوتوون كەهەر پارتێك و بەلۆگۆی خۆی بەشداری لەهەڵبژاردنەكاندا بكات. هەرچەندە هەدەپە لەگەڵ ئەو بۆچوونەدا نەبوو، بەڵام پارتەكانی دیكەو بەتایبەتی پارتی كرێكارانی توركیا (تیپ) پێداگیری كردو پارتەكانی دیكە لەسەر ئەم پلانە رازی بوون. پرسێكی دیكەی كۆبوونەوەكە، دیاریكردنی كاندیدی هاوبەشی لایەنەكانی نێو هاوپەیمانێتیەكە بوو بۆ پۆستی سەرۆكایەتی توركیا، بەڵام لەكۆبوونەوەكەدا پرسەكە یەكلایی نەكرایەوەو راگەیەندرا كە لەچەند رۆژێك داهاتوودا، پرسەكە یەكلایی دەكەنەوە. كەمال كلیچدار ئۆغلۆ بۆ سەركەوتنی لەهەڵبژاردنەكاندا، پێویستی زۆری  بەدەنگی هاوپەیمانی رەنج و ئازادیە كەدەنگی هاوپەیمانێتیەكە وەك كلیلی دەرگای سەركەوتنی ئەردۆغان یاخود كلیچدار ئۆغلۆ دادەنرێت. لەڕاستیدا یەكلایی بووەتەوە كەهاوپەیمانێتیەكە بەهیچ شێوەیەك لەئەردۆغان نزیك نابێتەوە، بەڵام تاوەكو ئێستاش كلیچدار ئۆغلۆیان پەسەند نەكردووە. كلیچدار ئۆغلۆ: شوێنی چارەسەری پرسی كورد پەرلەمانە دوای چاوەڕوانییەكی زۆر ٢٠ی ئازار، كەمال كلیچدار ئۆغلۆ كاندیدی هاوپەیمانی گەل بۆ پۆستی سەرۆكایەتی توركیاو میدحاد سانجارو پەروین بوڵدان هاوسەرۆكانی پارتی دیموكراتی گەلان (هەدەپە) لەباڵەخانەی پەرلەمانی توركیا كۆبوونەوە. دوای كۆبونەوەكە كەمال كلچدارئۆغلۆ رایگەیاند كە لە كۆبونەوەكەدا باسی پرسی كوردیان كردووە و پرسی كورد لە پەرلەمان چارەسەر دەكرێت. كلچدار ئۆغلۆ هەروەها باسی زمانی كوردیشی كردو وتی: « لەپەرلەمانی توركیا نووسینی فەڕەنسی و ئینگلیزی دێتە بەردەستیان كێشە نییە، بەڵام كاتێك وشەیەكی كوردی دەبیستن دەڵێن تێناگەین، لەكاتێكدا كە بەهەزاران ساڵە ئەم زمانە هەیەو لەتوركیاش كەناڵی تەلەفزیۆنی تی ئاڕ تی كوردی هەیە. پەروین بوڵدان و میدحاد سانجاریش دوای كۆبوونەوەكە بۆ میدیاكان قسەیان كردو ئاماژەیان بەپرسی كوردو كێشەكانی توركیا كردو ئەوانیش تەئكیدیان لەچارەسەری پرسی كوردو هەموو پرسەكانی توركیا لەپەرلەمانی توركیا كردەوە. هاوسەرۆكانی هەدەپە، رایانگەیاند كەكۆبوونەوەیەكی زۆر باش بووەو دواتر بەوردی ناوەڕۆكی كۆبوونەوەكە ئاشكرا دەكەن، بەبێ ئەوەی ئاماژە بەوە بكەن كەدەنگ بە كلیچدار ئۆغلۆ كاندیدی ئۆپۆزسیۆن دەدەن یان نا؟. لەلایەكی دیكەوە هەدەپە لەدۆخێكی ئاڵۆزدایەو مەترسی داخستنی لەسەرەو دوایین دانیشتنی دادگاییكردنیشی، بڕیارە ١١ی مانگی نیسان بەڕێوەبچێت. رۆژێك بەر لەدادگاییكردنەكەش كەدەكاتە ١٠ی نیسان، دوا وادەی وەرگرتنی ناوی كاندیدەكانی پارتە سیاسییەكانە لەلایەن كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكانی توركیاوە. بۆیە مەترسی ئەوە هەیە، ئەگەر هەدەپە بەناوی خۆیەوە كاندید تۆمار بكات، ئەوا مەترسی هەیە رۆژێك دوای رادەستكردنی ناوی كاندیدەكان لەلایەن دادگای دەستوورییەوە دابخرێت و بەمەش، ئیدی ناتوانێت بەشداری لەهەڵبژاردنەكاندا بكات و بۆ ماوەی چوار ساڵ لەدەرەوەی پەرلەماندا دەمێنێتەوە. بۆ ئەوەی هەدەپە مەترسیەكە بڕەوێنێتەوە، پلانی بی ئاشكرا كردووە كەئەویش بەشداریكردنی هەڵبژاردنەكانە لەڕێگەی پارتی چەپی سەوزەوە. ئەو پارتە لەساڵی ٢٠١٠ەوە دامەزراوە و لەساڵی ٢٠١٢دا یەكەم كۆنگرەی خۆی ئەنجامداوەو بەفەرمی لەتوركیا دەستی بەكار كرد. پارتەكە هیچ سەرۆك و هاوسەرۆكێكی نییە، تەنیا هاووتەبێژی پیاوو ژنی هەیە كەئەگەرێكی زۆرە، هەدەپە لەو رێگەیەوە بەشداری لەهەڵبژاردنەكاندا بكات. بەرپرسانی پارتەكە ئاشكرایانكردووە كەپێشوازی لەهەدەپە بكەن، بەڵام كێشەیەكی دیكەش كەڕووبەرووی هەدەپە بووەتەوە، ئەوەیە كە لەسكاڵاكەی دژیدا، باسی ئەوە دەكرێت، پێویستە قەدەغەی سیاسی لەسەر ٤٥٠ سیاسەتمەداری پارتەكە دابنرێت و ئەوەش وادەكات كە لەو كەسانە ئاگادار بێت كە كاندیدی دەكات. بەم شێوەیە، ئیدی پارتە سیاسییەكان بەرەكانیان یەكلایی دەكەنەوەو ئامادەكاری بۆ بانگەشەی هەڵبژاردن دەكەن كە لەناوەڕاستی مانگی نیساندا دەستپێدەكات. لەهەفتەی رابردوودا، چەندین كۆمپانیای گەورەی راپرسی توركی وەك كۆمپانیاكانی (ئەلفا، ئۆ ئاڕ جی، پییارو ئاكسوی)، راپرسیان لەبارەی دەنگی كەمال كلیچدار ئۆغلۆو رەجەب تەیب ئەردغان ئەنجامداوە، لەهەموو راپرسیەكانیشدا بەجیاوازی لەسەدا پێنج بۆ لەسەدا ١٠ كەمال كلیچدار ئۆغلۆ لەپێشەوە دەبێت. بەڵام پرسێكی دیكە ئەوەیە كە لەزۆربەی راپرسیەكاندا، هیچ كاندیدێك ناتوانێت لەخولی یەكەمدا دەنگی پێویست بۆ سەركەوتن بەدەستبهێنێت كەپێویستە كاندیدی سەرۆكایەتی لەسەدا ٥١ی دەنگەكانی هەبیت، بۆیە هەدەپە ئەنجامەكە  یەكلایی دەكاتەوە، ئەگەر لەگەڵ كلیچدار ئۆغلۆ رێكبكەوێت كە بەئەگەرێكی زۆر رێكدەكەوێت. هەرچەندە زۆربەی ئاماژەكان بۆ ئەوە دەچن كە هاوپەیمانی كۆمار بەسەرۆكایەتی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆككۆماری توركیا، لەم هەڵبژاردنەدا، دوای ٢٠ ساڵ لەحوكمڕانی شكست بهێنێت، بەڵام گۆمانی ئەوەش دەكرێت كەئەردۆغان دەست بەسیناریۆ بكات و كورسی دەسەڵات بەجێنەهێڵێت. لەم بارەیەوە، موراد قەرەیلان ئەندامی كۆمیتەی بەڕێوەبەری پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە) لەچاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ میدیاكانی نزیك لەپارتەكەی رایگەیاند، هەڵبژاردنەكانی ١٤ی ئایار وەك گەلانی توركیا بۆ گەلی كوردیش زۆر گرنگە. لەبەرئەوەی نەك تەنیا سەرۆك كۆمار بەڵكو سیستم گۆڕانكاری بەسەردادێت. هێزە قوڵەكانی نێو دەوڵەت بۆ ئەوەی بتوانن شەڕ بەڕێوەبەرن ئەم سیستمەیان دروستكردووە. بەڵام سیستمەكە زۆر ئۆتۆریتەرە. ئەمەش كۆمەڵگای توركیای زۆر لاواز كردووە. بێگۆمان لایەنێك دەیەوێت بەردەوامی بەسیستمەكە بدات. بەڵام گەل دەیەوێت سیستم بگۆڕدرێت و هەڵبژاردن لەسەر ئەم بناغەیە بەڕێوەببرێت. واتە هەڵبژاردن لەسەر سیستم ئەنجامدەدرێت. قەرەیلان وتی: « پرسە گرنگەكە ئەوەیە ئایا حكومەتی ئاكەپەو مەهەپە رازی دەبێت بەهەڵبژاردنەكان كۆتایی بەدەسەڵاتەكەیان بهێندرێت؟ ئەمە جێگەی گۆمانە. ئاشكرایە كەفێڵ و تەڵەكەبازی زۆر بەكاردەهێنن. لەم رووەوە خوی ئاكەپە بەباشی دەناسرێت. لەهەڵبژاردنەكانی ئەستەنبوڵدا بینراو  زۆر نموونەی بەرچاوی دیكەی بەم شێوەیە هەیە. بەبەردەوامی سەرقاڵی فێڵ و تەڵەكەبازیە؛ هەموو شتێك بەگوێرەی بەرژەوەندی خۆی رێكدەخات. واتە ئاكەپەو مەهەپە هەموو شتێك سەرلەنەوێ بۆ بەرژەوەندی خۆیان بنیاتدەنێن و نایانەوێت دەست لەكورسی دەسەڵات هەڵبگرن».

هاوڵاتی خەرجی بەرگریی ناتۆ لە ساڵی ٢٠٢٢ بەراورد بە ساڵی ٢٠٢١ زیادی کردووە و گەیشتووەتە ١.١٧ تریلیۆن دۆلار. بەپێی راپۆرتی ساڵانە بۆ ساڵی ٢٠٢٢ کە لەلایەن سکرتێری گشتیی ناتۆ، یەنس ستۆڵتنبێرگ بڵاوکراوەتەوە، خەرجی بەرگریی ناتۆ کە لە ساڵی ٢٠٢١دا ١.٢٥ تریلیۆن دۆلار بووە، لە ساڵی ٢٠٢٢ زیادی کردووە و گەیشتووەتە ١.١٧ تریلیۆن دۆلار. هەریەک لە یۆنان، ئەمریکا، لیتوانیا، پۆڵەندا، بەریتانیا، ئیستۆنیا و لیتوانیا، لانیکەم لە سەدا دووی بەرهەمی ناوخۆیی خۆیان بۆ خەرجییەکانی بەرگریی تەرخان کردووە. یۆنان لە سەدا ٣.٥٤، ئەمریکا لە سەدا ٣.٤٦، لیتوانیا لە سەدا ٢.٤٧ی بەرهەمی ناوخۆیی بۆ خەرجییەکانی بەرگریی خەرجکردووە، لە کاتێکدا تورکیا خەرجییەکانی لە سەدا ١.٣٧ بووە. ئەمریکا ڕیزبەندی یەکەمی بەدەستهێناوە لە ڕووی بەهای خەرجییەکانی بەرگریی لە میانی ساڵی ٢٠٢٢دا کە ٨٢١ ملیار دۆلار بووە، بەریتانیا بە ٦٧.٧ ملیار دۆلار لە ڕیزبەندی دووەم و ئەڵمانیا بە ٦٠.٩ ملیار دۆلار لە ریزبەندی سێیەم دێت. ئەمریکا بە تەنها لە سەدا ٧٠ی کۆی خەرجییەکانی بەرگریی ناتۆی پێکهێناوە.

تەرمی 9 ئەندامی یەکینەکانی دژە تیرۆر (یات)ی سەر بە هەسەدە کە لە روداوی هەلیکۆپتەردا گیانیان لەدەستدا، گەیشتنە حەسەدە. سبەینێ بە ڕێورەسمێک بەڕێدەکرێن ناوەندی راگەیاندنی هێزەکانی سوریای دیموکرتای (هەسەدە) بە راگەیەندراوێک ئاماژەی بەوەکرد کە تەرمی شەڕڤانانی یەکینەکانی دژە تیرۆر (یات) ئەمڕۆ گەیشتوونەتە حەسەکە.  لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، " دوای چەندین پەیوەندی، هێزەکانمان تەرمی 9 شەهیدی فەرماندە و شەڕڤانی یەکینەکانی دژە تیرۆر (یات)یان گەڕاندەوە کە لە ئەنجامی کەوتنی دوو هەلیکۆپتەردا شەهید ببوون. تیمێکی هێزەکانمان لەگەڵ فەرماندەیی گشتی، تەرمی شەهیدانیان گەیاندە شاری حەسەکە. رۆژی چوار شەممە (22ئازار)، هێزەکانمان بە رێورەسمێک، شەهیدەکان بەڕێ دەکەن. رێورەسمەکە کاتژمیر 11:00 بە بەشداری گەل لەبەردەم نەخۆشخانەی شەهید ساریا لە گەڕەکی خوێران دەست پێدەکات، دواتر تەرمی شەهیدان لەسەر شان دەگوازرێنەوە بەرەو یاریگای سەردەم لە گەڕەکەکە و لەوێ رێورەسمێک ئەنجام دەدرێت." رووداوەکە چۆن روویدا و چی کاردانەوەیەکی بەدوای خۆیدا هێنا؟ پرسی کەوتنەو خوارەوەی 'هەلیکۆپتەرێک یاخود دوو هەلیکۆپتەر' لە نزیک گوندی بێرکیاتی سەر بە ناحیەی چەمانکێی پارێزگای دهۆکی هەرێمی کوردستان، لە شەوی ١٥ی ئازار، مشتومڕێکی زۆری لێکەوتووەتەوە، کە تاوەکو ئێستا چۆنیەتی رووداوەکە بە تەواوی روون نەبووەتەوە کە بەو هۆیەوە 9 بەرپرسی گەورەی دژە تیرۆری رۆژئاوای کوردستان گیانیان لەدەستدا کە یەکێکیان شەڕڤان عەبدی، خوشکەزای مەزلۆم عەبدی فەرماندەی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکراتی (هەسەدە) بوو. سەرەتا، دژە تیرۆری هەرێمی کوردستان لەم بارەیەوە راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و رایگەیاند کە هەلیکۆپتەرێک کەوتووەتە خوارەوە و تەرمی حەوت شەڕڤانی هەسەدە کە ئەو بە پەکەکە ناوی هێنا، لەنێویدا دۆزراونەتەوە. دوابەدوای رووداوەکە، هێزەکانی سوریای دیموکراتی (هەسەدە) لەم بارەیەوە راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکرد، لەو دوو هەلیکۆپتەرەی كە ١٥ ئەم مانگە لە دهۆك كەوتە خوارەوە، 9شەڕڤانیان شەهید بوون. هەسەدە وتی، هەلیكۆپتەرەکان لە رۆژئاوای كوردستانەوە بەرەو شاری سلێمانی هەرێمی كوردستان، بە مەبەستی گواستنەوەی ئەندامانی دژە تیرۆری رۆژئاوا بۆ مەشق و راهێنان روویشتوون، بەڵام بە هۆی دۆخی خراپی كەشوهەواوە کەوتووەنەتە خوارەوە. هەسەدە بانگەوازی لە حكومەتی هەرێمی كوردستان كرد كە لە رادەستكردنەوەی تەرمی شەڕڤانانیدا ئاسانكاری بكات. هەرچەندە، هەسەدە ئاماژەی بەوەکرد کە دوو هەلیکۆپتەر کەوتووەنەتە خوارەوە، بەڵام دژە تیرۆر و بەرپرسانی باڵای هەرێمی کوردستان (پارتی دیموکراتی کوردستان) رایانگەیاند، تەنیا هەلیکۆپتەرێک کەوتووەتە خوارەوە و ئەوەی دیکە، لە ناوچەکە دوور کەوتووەتەوە. هەرچەندە دژە تیرۆری هەرێمی کوردستان سەرەتا وتی، تەنیا حەوت تەرمیان دۆزیوەتەوە، بەڵام 19ی ئەم مانگە، سەرچاوەکانی هەواڵی باسی ئەوەیان کرد کە دوو تەرمی دیکەی شەڕڤانان لە ناوچەیەکی دیکەی نزیک لە رووداوەکە دۆزراونەتەوە. بەمەش پشتڕاست بووەوە کە 9 شەڕڤان لە رووداوەکەدا گیانیان لەدەستداوە. هەسەدە جگە لەو راگەیەندراوە و ئاشکراکردنی ناسنامەی شەڕڤانان هیچ راگەیەندراوێکی دیکەی لەبارەی رووداوەکە بڵاونەکردووەتەوە و وڵامی هیچ لایەنێکی نەداوەتەوە، بەڵام مەسرور بارزانی سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان، لەبارەی رووداوەکە و هەلیکۆپتەرەکان زانیاری نوێی بڵاوکردەوە. مەسرور بارزانی رایگەیاند، تەنها یەک هەلیکۆپتەر بووە و ئەو هەلیکۆپتەرە لەلایەن گروپێکی ناو یەکێتییەوە کڕدراوە و نازانن چۆن گەیشتووەتە دەست دەستی هێزەکانی هەسەدە. فەرماندەیی ئۆپراسیۆنە تایبەتە هاوبەشەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتییش بە راگەیەندراوێک، سەرەخۆشی لە هەسەدە و خانەوادەی شەڕڤانان کرد و وتی، "فیداکاریان لە پاراستنی سوریادا لەبیر ناکرێت." بەڵام هیچ روونکردنەوەیەکی لەبارەی هەلیکۆپتەرەکان نەدا. کۆما جڤاکێن کوردستان (کەجەکە) لەم بارەیەوە بێدەنگی شکاند و زاگرۆس هیوا وتەبێژی کەجەکە بۆ ئاژانسی ئەسوشێدت پرێس رایگەیاند، پێدەچێت هەلیکۆپتەرەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و ئەمریکا بن و هێزەکانی سوریای دیموکراتیان لە رێگەیەوە گواستبێتەوە. هەرچەندە میدیاکانی تورکیا، بە چڕی باسی رووداوەکەیان کرد و ئاماژەیان بەوەکرد کە هەلیکۆپتەرەکان لەلایەن چ دەوڵەت و گروپێکەوە رادەستی هەسەدە کراون، بەڵام تاوەکو ئێستا بە فەرمی دەوڵەتی تورکیا یاخود سوپای ئەو وڵاتە، هیچ راگەیەندراوێکی بڵاونەکردووەتەوە و پێدەچێت، لە لێکۆلینەوەکانیاندا بەردەوام بن، چونکە بە گوێرەی زانیاریەکان، هەلیکۆپتەرەکان لە جۆری (ئەی ئێس 320ی یۆرۆکۆپتەرن و لەلایەن کۆمپانیایەکی هاوبەشی ئەڵمانی و فەڕەنسیوە بەرهەم هێناون و تورکیاش گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیاکەدا هەیە. لەم بارەیەوە، سەرچاوەیەکی نزیک لە خانەوادەی شەڕڤان عەبدی، فەرماندەی گشتی دژە تیرۆری رۆژئاوا کە لە رووداوەکەدا گیانی لەدەستداوە و هاوکات، خوشکەزای مەزلۆم عەبدی فەرماندەی گشتی هەسەدەیە، بە هاوڵاتی راگەیاند، خانەوادەی شەڕڤان عەبدی گۆمانیان لەوە نییە کە هەلیکۆپتەرەکان یاخود هەلیکۆپتەرەکە بەهۆی ناجێگیری کەشوهەواوە کەوتووەتە خوارەوە و ئامادە نەبوون هیچ قسەیەکی دیکە لەسەر رووداوەکە بکەن. لە بەرامبەر قسەکانی مەسرور بارزانی کە راگەیاندبوو، هەلیکۆپتەرەکان لەلایەن گروپێکی نێو یەکێتی نیشتیمانی کوردستانەوە کڕدراون، بەڵام نازانرێت، بۆچی رادەستی هەسەدە کراون، ستران عەبدوڵلا ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتی، بە ئاژانسی رۆژنیوزی راگەیاند، وەک 'مام جەلال' دەڵێت، هاوکاریکردن بۆ یەکێتی شەرەفە و تۆمەتەکان رەت دەکەنەوە.

پۆلیسی ئێران رایگەیاند تەنها لە یەک ساڵدا و لە فڕۆکەخانەکانی وڵاتەکە دەستیان بەسەر نزیکەی سێ تۆن ماددەی هۆشبەردا گرتوە. رەزا بەنی ئەسەدیفەر، سەرۆکی پۆلیسی پێشگیریی ئێران لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند؛ تەنها لە ساڵی رابردودا و لە ئەنجامی 12 هەزار هەڵمەتی هێزەکانی پۆلیس، دوو تۆن و 622 کیلۆ لە جۆرەکانی ماددەی هۆشبەر لە فڕۆکەخانەکاندا دەستی بەسەردا گیراوە. ئەسەدیفەر ئاماژەی بەوە کردوە؛ زۆربەی ئەو بڕە ماددە هۆشبەرانە بەشێوەیەکی تایبەت حەشار درابون و هێزەکانی پۆلیسی بە تەکنیکی تایبەت ئەو ماددە هۆشبەرانەیان لە فڕۆکەخانەکانی ئێران دۆزیوەتەوە. حکومەتی ئێران لە ئامارەکاندا ئاشکرای کردوە ؛ هێزەکانی پۆلیس ساڵانە دەست دەگرن بەسەر 200 بۆ 400 تۆن لە جۆرە جیاوازەکانی ماددە هۆشبەرەکان لە ناوخۆی ئێران. هەر لە ئامارەکانی ئەو وڵاتەدا ئاماژە بەوەکراوە کە 70%ی جێبەجێکردنی سزای سێدارە پەیوەندیی بە تۆمەتبارانی بازرگانیی بە ماددەی هۆشبەرەکانەوە هەیە. بە پێی ئامارەکان نزیکەی 6%ی دانیشتوانی ئێران بە بەکارهێنەر و ئالودەبوی ماددە هۆشبەرەکان ئەژمار دەکرێن و لەو وڵاتەوە زیاترین ماددەی هۆشبەری جۆری تریاک رەوانەی وڵاتانی دیکەی جیهان دەکرت.

ڕۆژنامەی "دەیلی کۆلەر"ی ئەمریکی ئەمڕۆ لەڕاپۆرتێکدا بڵاویکردەوە، دانیال دەیڤس، ژەنەراڵی خانەنشینکراوی ئەمریکی و توێژەر لە سەنتەری ئەولەویەتەکانی بەرگری ئەمریکا، جەختکردنەوەکەی پشتڕاستکردەوە کە ئەمریکا لە عێراق ناکشێتەوە، "ئیدارەی ئەمریکا و پنتاگۆن هێشتا هیچ پلانێکیان نییە بۆ کشانەوە لە عێراق، بەڵام ڕونە کە ڕەوتی گشتی ئەوەیە کە هێزەکانی ئەمریکا بۆ هەمیشە لە عێراق بمێننەوە". ئەو فەرماندەی پێشوی ئەمریکی باسی لەوەشکردوە، "بونی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق نوێنەرایەتی بەرگێکی ئەمنی دەکات بۆ حکومەتەکەی بەغدا، ئەو هێزانەش بۆ پاراستنی حکومەتی عێراق بە شێوەیەکی سەرەکی جێگیرکراون و هیچ خزمەتگوزارییەکی ئەمنی بۆ واشنتن پێشکەش ناکەن و ئەوەش بە لەبەرچاوگرتنی پێویستی بەغدا، ئامادەبونیان بەردەوام دەبێت".  تۆماس سڤۆهێر بەڕێوەبەری بەشی بەرگری لە سەنتەری توێژینەوەی میرات دەڵێت، "ئەو وردەکارییانەی لە بودجەی ئەمریکا بۆ ساڵی 2024 دەرکەوتون، بێ گومان ئەوە دەردەخەن کە هێزەکانی ئەمریکا بەنیازن لە عێراق بمێننەوە سەرەڕای ئەو مەترسییە ئەمنییەی چین دروستی دەکات، واشنتنیش تادێت بەرەو ڕوبەڕوبونەوەی دەڕوات لەسەر حیسابی بەرژەوەندی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی ناوەڕاست". بەگوێرەی رۆژنامەکە، ئەمریکا کە هەوڵدەدات هاوسەنگی بەڵێننامە سەربازییەکانی لە ناوچەکە و هەڕەشەکانی چیندا دروستبکات، لەوبارەیەشەوە، کریستین جۆنز جێگری فەرماندەی هێزی ئاسمانی ئەمریکا رایگەیاندوە، کەمکردنەوەی بودجە بۆ هێزی ئاسمانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ڕێژەی 30% لە ماوەی سێ ساڵدا، بە ئامانجی دابینکردنی سەرچاوەی زیاترە بەرەو هەڕەشەکانی چین. لەبەهاری ساڵی2003 لەتۆڵەی هێرشەکەی 11ی سێپتێمبەر و بەبیانوی بونی چەکی ئەتۆمی لەلای ڕژێمی سەدام حسێن ، کە دواتر دەرکەت لەوڕووە زانیاری هەواڵگری هەڵە هەبووە و هەڵە ڕویداوە و ڕژێمەکە چەکی لەوشێوەی نەبووە، ئەمریکا بەهاوپەیمانی بەریتانیا و چەند وڵاتێکی تر لەژێر ناوی (پڕۆسەی ئازادی عێراق) هێرشیان کردە سەر عێراق و ڕژێمی بەعسیان ڕوخاند لەوکاتەوە تا ئێستا هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق بونیان ماوە سەرەڕای کەمکردنەوەی ژمارەکەی و چەند بڕیارێک بۆکشانەوە، هەروەها ناڕەزایی لایەنە شیعیەکانی نزیک لە ئێران.

هاوڵاتی نەورۆزی شاری ئامەدی باکوری کوردستان بە بەشداری سەدان هەزار کەس بەردەوامە، لە ئاهەنگەکەدا پەیامی سیاسی بۆ چارەسەری پرسی کورد دەدرێت و پۆلیسی تورکیا گۆڕەپانی نەورۆزی گەمارۆداوە. سەرلەبەیانی ئەمڕۆ جەماوەرێکی زۆر روویکردووە پارکی نەورۆز لە ناوچەی رەزانی ئامەد. ئەوەی سەرنج رادەکێشێت زۆری بەشداربوونی ژنان و گەنجانە. لە پێنج قۆڵەوە خەڵکی ئامەد دەچنە ناو پارکی نەورۆز. گەڕەکی باغجلاریش ٦ خاڵی پشکنینی جیاجیای پۆلیس دانراون. لە ئاهەنگەکەدا پۆستەری ژینا ئەمینی بە نوسراوی "بە تاڵی قژی ژینا ئەمینی ئێمە گوڕ بە تێکۆشانی ژنان دەدەین" و پۆستەرێکی کەمال کورکوت بە نوسراوی "کەمال کورکوت نامرێ" لە گۆڕەپانەکە هەڵواسراوە. ژنان و گەنجان بە ئاڵاکانی یانەی ئامەد، سەوز و سور و زەرد چوونە ناو گۆڕەپانەکە و دروشم بۆ ئازادی عەبدوڵلا ئۆجالان رێبەری پەکەکە و دروشمی 'ژن، ژیان، ئازادی' وترانەوە. بەگوێرەی سەرچاوەکانی هەواڵی، پۆلیسی تورکیا کە دەوروبەری گۆڕەپانی نەورۆزیان گەمارۆداوە و تەلبەندێکی پێنج مەتر بەرزیان داناوە، رێگەیان نەداوە زۆرێک لە هاوڵاتیە کوردەکان کە جلوبەرگی کوردیان لەبەر کردووە بچنە نێو گۆڕەپانی نەورۆز.

هێزە ئەمنییەکانی ئێران هێرشیان کردە سەر بەشداربوانی رێوڕەسمی نەورۆز لە رۆژهەڵاتی کوردستان و بەهۆیەوە ژمارەیەک گەنج و لاو و ژن و منداڵ بریندار دەبن. سەرچاوەکانی هەواڵی رۆژهەڵاتی کوردستان بڵاویان کردەوە؛ شەوی دوشەممە هێزە ئەمنییەکانی ئێران لە شارەکانی مەهاباد و سەقز و مەریوان و دێولان تەقەیان لە بەشداربوانی رێوڕەسمەکانی نەورۆز لەو شارانە کردوە و بەهۆیەوە لانیکەم 40 کەس بریندار بون. رێکخراوەکانی مافی مرۆڤی رۆژهەڵاتی کوردستان ئاماژەیان بەوە کردوە تەنها لە شاری مەهاباد بەهۆی تەقەی هێزە ئەمنییەکانەوە نزیکەی 30 کەس برینداربون. هاوکات هێزە ئەمنییەکان لە شاری سنە بە ماتۆڕ و ئۆتۆمبێل بڵاویان بە بەشداربوانی رێوڕەسمی نەورۆز لەو شارە کردوە و ژمارەیەک کەسیش دەستگیر کراون. بە پێی ئەو تۆمارە ڤیدیۆییانەی لە نەورۆزی رۆژهەڵاتی کوردستان بڵاو کراوەتەوە بەشداربوانی رێوڕەسمی نەورۆز لەو بەشە لە کوردستانی یادی کوژراوانی ناڕەزایەتییەکان دەکەنەوە. نەورۆزی ئەمساڵ لە رۆژهەڵاتی کوردستان بە ناوی نەورۆزی ژینا ناونراوە و زۆربەی ئاهەنگەکانی نەورۆزیش لەو بەشە لە کوردستان بە ناوی ژینا و کوژراوانی ناڕەزایەتییەکان دەستی پێکرد.

هاوڵاتی سەرۆکوەزیرانى عێراق رایگەیاند ویستیان ئەوەیە نەورۆز بۆنەیەک بێت بۆ بەهێزکردنى پەیوەندیى رۆحى و مادى و یەکگرتوویی، گوتیشى "نەورۆزى هەموو ساڵێک، ئومێد بۆ ئەوانە دەهێنێت، کە بەهۆیەوە ئاهەنگ دەگێڕن". محەممەد شیاع سوودانى، سەرۆکوەزیرانى عێراق ئەمڕۆ سێشەممە 21ى ئادارى 2023، رایگەیێندراوێکى بەبۆنەى جەژنى نەورۆز بڵاوکردەوە و پیرۆزبایی ئەو جەژنەى لە گەلى کورد لە هەرێمى کوردستان و گەلى عێراق و گەلانى ناوچەکە کرد، کە بە بۆنەى جەژنى نەورۆزەوە ئاهەنگ دەگێڕین. محەمەد شیاع سودانی ڕایگەیاند، "بە جوانترین و گەشاوەترین دەربڕینی هیوا، پیرۆزبایی دڵسۆزانەم ئاراستەی گەلی کوردمان لە هەرێمی کوردستانی عێراق و سەرجەم هەمو گەلی عێراقیمان و هەمو گەلانی ناوچەکە دەکەم کە ساڵانە ئاهەنگی نەورۆز دەگێڕن". ئاماژەی بەوەشکردوە، "نەورۆز ئەمساڵ لەکاتێکدا تێدەپەڕێت کە عێراق هەنگاوی گرنگ دەنێت بەرەو بەردەوامبون و ڕەگداکوتانی ئاشتی کۆمەڵایەتی، سوڕاندنی شەمەندەفەری ئابوری و کارکردن و دەستپێکردنی بەرنامەی چاکسازیی گەورە و واقیعی، کە ئەولەویەتەکان لە بەرژەوەندی هاوڵاتی و پێداویستییەکان دەبێت، ئەمەش ئەوەیە کە ئێمە لە یەکەم ڕۆژی کارکردنی ئەم حکومەتەوە دەستمان پێکردوە". سودانی دەشڵێت، "هەروەک چۆن ئاواتەخوازین ڕۆژی نەورۆز ببێتە بۆنەیەک کە ئێمە وەک عێراقییەکان یەکڕیزی و پەیوەندیی و هەماهەنگی خۆمان بەهێز بکەین و ئاهەنگ بگێڕین بۆ هەمەجۆریی کە سامانی بەردەواممانە، دیدگاکەشمان بۆ ڕون دەبێتەوە کە ڕابردومان و ڕەگ و ریشەمان بەیەکەوە گرێدراون، هەروەک چۆن داهاتومان و چارەنوسمان هەمو بەیەکەوە گرێدراون". سەرۆک وەزیرانی عێراق ئاماژەی بەوەشکردوە، "نەورۆز هەمو ساڵێک هیوا بۆ ئەو کەسانە دەهێنێت کە ئاهەنگ دەگێڕن و لەگەڵیدا بەهاکانی کار و نیشتمانپەروەری تێدەپەڕێنن، ئەمساڵ پڕە لە هیوا، و پڕە لە کار بۆ وڵاتەکەمان، لەم ڕۆژەدا دوپاتیدەکەینەوە کە چاومان لە عێراقێکە کە پێکەوە بنیادی بنێین و هەمومان شانازی پێوەبکەین". ئەو راگەیێندراوەى محەممەد شیاع سوودانى له دواى رۆژێک دێت لە پەیامێکى دیکەى نووسینگەى رۆژنامەوانیەکەى کە تێیدا ئاماژە بەوەکرابوو، لە دەستپێکى کۆبوونەوەى ئەنجوومەنى وەزیرانى عێراق لە 20ـی ئادار، سەرۆکوەزیران پیرۆزبایی جەژنى نەورۆزى کردووە و هیواى خواستووە نەورۆز ببێتە مایەى خێر و ئاشتى و پێشکەوتن بۆ هەمووان.

هاوڵاتی لە شارۆچکەی جندرێسی رۆژئاوای کوردستان هێرشێکی چەکداری کرایە سەر ژمارەیەک هاووڵاتی کە ئاگری نەورۆزیان کردبووەوە و بەهۆیەوە سێ هاووڵاتی کورد کوژران. بەگوێرەی ئەو زانیاریانەی تۆڕی میدیای ڕوداو بڵاویکردۆتەوە  لە شارۆچکەی جندرێسی سەر بە شاری عەفرین دراونەتە رووداو، ئێوارەی ئەمڕۆ دووشەممە 20-03-2023 گرووپی ئەحرار شەرقییە کە سەر بە ئۆپۆزیسۆنی سووریان، لە کاتی کردنەوەی ئاگری نەورۆزدا، تەقەیان لە هاونیشتمانییانی کورد کردووە. بەهۆی تەقەی گرووپەکەوە چوار کەسی یەک خێزان بەناوەکانی (فەرەحەدین محەممەد محەممەد، شەرەفەدین محەممەد محەممەد، نەزمی محەممەد محەممەد و حەمودە فەرەحەددین محەممەد) گیانیان لەدەستداوە و دوو کەسی دیکەش بریندار بوون.  لەلای خۆشیەوە، روانگەی سوریا بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردۆتەوە، لەئەنجامی شەڕ و پێکدادانەکەی شەقامی 16ی جندرێس، شەش کەس بونەتە قوربانی، لەکاتێکدا ئەو کەسانە سەرقاڵی کردنەوەی ئاگری نەورۆز و یادکردنەوەی سەری ساڵی کوردی بون.

کەشناسی، کاریگەری شەپۆلی بارانبارین لەسەر هەرێمی کوردستان بەردەوام دەبێت. بەشی پێشبینی له بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، ئەمڕۆ ئاسمان نیمچە هەور بۆ هەوری تەواو دەگۆڕێت، لە کاتەکاتەکانی دوای نیوەڕۆدا بارین بەشێوەی نمە باران و کە هەندێک کات بۆ شێوەی تاوە باران و بروسکە دەبێت کە سەرەتا لە ناوچەکانی رۆژئاوای هەرێم و بادینان دەست پێدەکات پاشان زۆربەی ناوچەکانی تری هەرێم دەگرێتەوە بەشێوەی پچڕ پچڕ لە کاتەکانی ئێوارە دابارین  لە زۆربەی ناوچەکان کەم دەبێتەوە. کەشناسی بۆ  کەشوهەوای سبەی کەشناسی پێشبینی بڵاویکردۆتەوە، سبەی سێشەممە ئاسمان لەنێوان نیمچە هەور و هەور دەبێت  لە کاتەکانی بەیانی نمە بارانى کەمی پچڕ پچڕ دەبارێت لە ناوچە شاخاوییەکانی رۆژهەڵاتی هەرێم، بۆ کاتەکانی دوای نیوەڕۆ و ئێوارە نمە بارانی پچڕ پچڕ لە زۆربەی ناوچەکانی هەرێم دەبارێت کە هەندێک جار بەشێوەی تاوە باران و بروسکە دەبێت، پاشان کاریگەری کەم دەبێتەوە لە کاتەکانی شەودا. کەشناسی ، بەرزترین پلەکانی گەرما بەم شێوەیە دەبێت: هەولێر:  15 پلەى سیلیزى سلێمانی: 13 پلەى سیلیزى دهۆک:  15 پلەى سیلیزى کەرکووک: 19 پلەى سیلیزى هەڵەبجە : 14 پلەى سیلیزى زاخۆ:   17 پلەى سیلیزى سۆران:  10 پلەى سیلیزى گەرمیان:  20 پلەى سیلیزى

ئێران دراوێکی نوێی تمەن ئاشکرا کرد و بەهای دۆلاریش لەو وڵاتە بەردەوامە لە بەرزبونەوە. بانکی ناوەندیی ئێران بڵاوی کردەوە دراوی 200 هەزار تمەنی خستوەتەوە بازاڕەوە و تەنها لە تاران-ی پایتەخت بڕی 900 ملیارد تمەن لەو دراوە رادەستی بانکەکان کراوە و لە پارێزگاکانی دیکەش بری 700 ملیارد تمەن لەو دراوە بەسەر بانکەکاندا دابەش دەکرێت بۆ ئەوەی لە لایەن خەڵکەوە بەکاربهێنرێت. پێشتر لە ئێران دراوی چەکی 50 هەزار تمەنی و 100 هەزارتمەنی وەک دراوی قورس بەکار دەهێنران و لە ئەمڕۆ دوشەممەوە ئەو دراوە نوێیەش بەکار دەهێنرێت. ئاشکراکردنی ئەو دراوە 200 هەزار تمەنییە لە لایەن بانکی ناوەندییەوە لە کاتێکدایە تمەن دوبارە دەستی بە دابەزین کردوە و بەهای یەک دۆلار لە بازاڕەکانی ئێراندا زیاتر 48 هەزار و 800 تمەنە و پێشبینی دەکرێت لە رۆژانی پشوی نەورۆزدا بەرزبونەوەی زیاتر بەخۆیەوە ببینێ. شارەزایانی ئابوریی ئاماژەیان بەوە کردوە ئاشکرا کردن دراوێکی قورسێ لە شێوەی 200 هەزار تمەن ئاماژەی دابەزینی زیاتری دراوی تمەن لە ئاستی جیهاندا و تمەن تەنها لە بەرامبەر دۆلاردا نزیکەی 96%ی بەهاکەی لەدەست داوە کە 75%ی پەیوەندیی بە یەک ساڵی رابردوەوە هەیە.

لە کۆى 15 مادەى پڕۆژەیاسای هەموارى هەڵبژاردنى ئەنجوومەنى پارێزگاکان، ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق حەوت مادەى پەسند کرد و  6ـی تشرینى دووەمى 2023 دیایکرا بۆ بەڕێوەچونی ئەو هەڵبژاردنە.    پەرلەمانى عێراق بەرەبەیانی ئەمڕۆ 20ی3 بەسەرۆکایەتی محەمەد حەلیبوسی و ئامادەیی 171 پەرلەمانتار دەنگى لەسەر حەوت مادەى پڕۆژەیاسای هەموارى یاساى هەڵبژاردنى ئەنجوومەنى پارێزگاکان لە کۆى 15 مادەى پڕۆژەکە دا و کۆبوونەوەکەی بۆ رۆژى 25ى 3 دواخرا.   لەکۆبوونەوەکەدا پەرلەمان 6ى تشرینى دووەمى 2023ى وەک رۆژی هەڵبژاردنى ئەنجوومەنى پارێزگاکان پەسند کرد.  دوایین هەڵبژاردن بۆ ئەو ئەنجوومەنانە کرابێت لە ساڵى 2013بوو.   هەردوو هەڵبژاردنى پەرلەمان و ئەنجوومەنى پارێزگاکان لە پڕۆژەیاساکەدا کراون بە یەک و بەگوێرەى ئەو مادانەى پەسندکراون، ژمارەى کورسییەکانى پەرلەمانى عێراق وەک خۆیان دەمێننەوە کە 329 کورسین و ژمارەى کۆتاى پێکهاتەکانیش گۆڕانکاریان تێدا نەکرا کە 9 دانەن.    پەرلەمان  بەشێکى دیکەى ئەو مادانەی پەسەندکرا ، لەبارەی شێوازى هەژمارکردنى دەنگەکان بوو ، بڕیاردرا  سەرجەم بنکەکانى دەنگدان ژماردنى دەنگەکان بە دەستى و ئەلیکترۆنیش بێت. ئەگەریش ژمارەکان جیاواز بوون، ئەو کاتە پشت بە ژماردنى دەستى دەبەسترێت. هەروەها دەبێە لەماوەى 24 سەعات ئەنجامى سەرەتایی دەنگدانى تایبەت و گشتى لەلایەن کۆمیسیۆنەوە رابگەیێندرێت.   ئەم دەنگدانە لەسەر هەموارى پڕۆژەیاسای هەڵبژاردنى ئەنجومەنى پارێزگاکان ناڕەزایی بەشێک لیستەکانی ئۆپۆزیسیۆن و پەرلەمانتارانی سەربەخۆکایی لێکەوتەوە، ئەوان دژى ئەوەن بۆ هەڵبژاردنى پەرلەمانى عێراق هەر پارێزگایەک بکرێتە یەک بازنە لە برى فرەبازنە، هەروەها نایانەوێت سیستمى سانت لیگۆ بۆ ژماردن و دابەشکردنى دەنگەکان بەسەر بەربژێرەکاندا پەیڕەو بکرێت بۆ دیاریکردنى براوەى هەڵبژاردن. بەپیی هەمواری مادەی (15)ی یاسای هەڵبژاردنەكان: یەكەم: ئەنجومەنی نوێنەران لە (329) كورسی پێكدێت كە بەمجۆرە دابەشكراوە:  ا-(320)كورسی بەسەر پارێزگاندا دابەش دەكرێت, وەك ئەوەی لەخشتەی ژمارە(1)هاوپێچی یاساكەدا هاتووە. ب-ئەم پێكهاتانەی خوارەوە پشكی (كۆتا)یان پێدەدرێت لەتێكڕای كورسییەكانی ئەنجومەنی نوێنەران, ئەگەر لەلیستەكانی تریش بەشداریبكەن كاریگەری لەسەر پشكەكانیان ناكات, پێكهاتەكان ئەمانەن:  1-پێكهاتەی مەسیحی (5) كورسی, دابەشدەكرێت بەسەر پارێزگاكانی بەغدادو نەینەواو كەركوك و دهۆك و هەولێر. 2-پێكهاتەی ئێزدی (1) كورسی لەپارێزگای نەینەوا. 3-پێكهاتەی سابئەی مەندائی (1) كورسی لەپارێزگای بەغداد. 4-پێكهاتەی شەبەك (1) كورسی لەپارێزگای نەینەوا. 5-پێكهاتەی كوردی فەیلی (1) كورسی لەپارێزگای واست. ج- ئەو پارێزگایانەی كورسیەكانیان لەكورسیەكانی كۆتا بۆ تەرخانكراوە, یەك بازنەی هەڵبژاردن دەبن بۆ نوێنەرایەتی كورسی كۆتای تەرخانكراو, لەچوارچێوەی كورسیەكانی ئەنجومەنی نوێنەران بەپێی سنورە ئیدارییەكەی.   پەرلەمانی عێراق مادەی (16) لەیاسای هەڵبژاردنەكان پەسەندكرد كە بەمشێوەیەیە:  یەكەم: ا-كۆمیسیۆن پشت بە ئامێری ئەلەكترۆنی دەبەستێت بۆ خێراكردنی ئەنجامەكان و پرۆسەی ژماردن و جیاكردنەوەی دەستی بۆ سەرجەم وێستگەكان كە لەناو هەمان وێستگەدا ئەنجامدەدرێت, پێویستە كۆمیسیۆن لەماوەی (24) كاتژمێردا ئەنجامی هەڵبژاردنی تایبەت و گشتی ڕابگەیەنێت.  ب-لەحاڵەتێكدا ئەنجامی بژاردنی دەستی و ئەلەكترۆنی هاوتان نەبوون لەهەمان وێستگە كە ڕێژەكەی 5% كەمتر بوو, ئەوا ئەنجامی بژاردن و جیاكردنەوەی دەستی حساب دەكرێت. ج- لەحاڵەتێكدا ڕێژەكە (5%) زیاتر بوو, وێستگەكە دەگوازرێتەوە بۆ سەنتەری وردبینی ناوەندیی لەپارێزگاكەو كۆمیسیۆن لەرێی بژاردن و جیاكردنەوەی دەستییەوە ئەنجامەكان یەكلادەكاتەوە. د-ئەگەر ئەنجامەكان لەڕێی ئامێری خێراكردنی ئەنجامەكان نەنێردران بۆ سەنتەری پۆلێنكردنی ئەنجامەكان بۆ ماوەی (6)كاتژمێر, ئەو سندوقانەی ئەنجامەكانیان نەنێردراون لەڕێی گوێزەوەی نێوەندەوە دەبرێنە سەنتەرەكانی وردبینی ناوەندیی لەپارێزگاكان و كۆمیسۆن بۆ یەكلایكردنەوەی ئەنجامەكانی پشت بە بژاردن و جیاكردنەوەی دەستی دەبەستێت.  پەرلەمانی عێراق بڕگەی (ئەلف)ی لە بەندی دووەم پەسەندكرد: ا- پێویستە كاندید هەڵگری بڕوانامەی بەكالۆریۆس یاخود هاوتای ئەو بڕوانامەیە بێت, جگە لەكۆتاكان كە بڕوانامەكانیان لە ئامادەیی و بەرەوژوور دەبێت. ب-لیسەتەكانی هەڵبژاردن ڕێژەیەك كە (20%)زیاتر نەبێت بۆ هەڵگرانی بڕوانامەی دبلۆم و ئامادەیی و بڕوانامەكانی هاوتای تەرخان بكەن.  بەندی سێیەم: كاندید سزا نەدرابێت بەتاوان و كەتنی لەكەداركردنی ناموس, بەئەنجامدانی گەندەڵی ئیداری و دارایشەوە بەبڕیاری دادگا, لێخۆشبون بیگرێتەوە یان نا.

دەستەی بازرگانیی ئێران ئاشکرای دەکات لە 11 مانگدا زیاتر لە نۆ ملیارد دۆلار کاڵا و شتومەکی نانەوتیی هەناردەی عێراق کردوە و ئاستی بازرگانیشی لەگەڵ 15 وڵاتی درواسێیدا بەرز کردوەتەوە. روحەڵڵا لەتیفی، وتەبێژی دەستەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و گەشەی بازرگانیی لە وەزارەتی پیشەسازی و بازرگانیی ئێران بە میدیای وڵاتەکەی راگەیاندوە؛ ئاستی بازرگانیی ئێران لە ماوەی 11 مانگدا لەگەڵ 15 وڵاتی دراوسێ بە رێژەی 20% بەرز بوەتەوە کە بەراورد بە 11 مانگی ساڵی رابردو 16% بەرزبونەوەی بەخۆیەوە بینیوە. بە وتەی لەتیفی لەسەرەتای مانگی ئازاری ساڵی رابردو تا (19/2/2023) بڕی 53 ملیارد و 364 ملیۆن دۆلار کاڵا و شتومەک لە نێوان ئێران و 15 وڵاتی دراوسێدا ئاڵوگۆڕ کراوە. لەتیفی ئاماژەی بەوە کردوە؛ ئێران 57% کاڵا و شتومەکی نانەوتیی بۆ ئەو وڵاتە دراوسێیانە هەناردە کردوە و لە بەرامبەریشدا 43%یش کاڵا و شتومەکی لەو وڵاتانەوە بۆ ئێران هاوردە کراوە. لە ئامارەکانی وەزارەتی پیشەسازی و بازرگانیی ئێران دەرکەوتوە لە ماوەی ئەو 11 مانگەدا زیاترین کاڵا و شتومەکی نانەوتیی بە بەهای نۆ ملیارد و 305 ملیۆن دۆلار هەناردەی عێراق کراوە و لە بەرامبەردا بە بەهای 208 ملیۆن دۆلار کاڵا لە عێراقەوە هەناردەی ئێران کراوە. دوای عێراق وڵاتی تورکیا بە بەهای شەش ملیارد و 901 ملیۆن زیاترین کاڵا و شتومەکی لە ئێرانەوە هاوردە کردوە و وڵاتی ئیمارات بە بەهای پێنج ملیارد و 258 ملیۆن دۆلار لە پلەی سێیەم وڵاتی دراوسێی ئێران دێت کە زیاترین کاڵای لەو وڵاتەوە هاوردە کردوە.  

هاوڵاتی وەزارەتى دارایی و ئابوری حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان رایگه‌یاند، دۆسیەی چوار هه‌زار و 189 فەرمانبەرو خانەنشین ڕەوانەی دیوانی چاودێری دارایی دەکات کە بەشێوەی نایاسایی دو موچەیان هەبوە. وەزارەتى دارایی و ئابوری حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه‌ له‌ رونكردنه‌ویه‌ه‌كدا بڵاویكرده‌وه‌، "بەپێی بڕیاری کۆتایی لیژنەی وردبینی و لێکۆڵینەوەی تایبەت بەلیستی فەرمانبەران و خانەنشینان کە ژمارەیان ( 10819) موچەخۆر بو، لە سیستەمی بایۆمەتری دووجار یان زیاتر تۆمارکراون".  مووچەکانیان  بەم جۆرە بووە: - هەزار و 973 کەس بە نایاسایی دوو مووچەی خانەنشینیان وەرگرتووە. - هەزار و 849 کەس بە نایاسایی دوو مووچەی فەرمانبەری و خانەنشینیان وەرگرتووە. - 367 کەس بە نایاسایی دوو مووچەی فەرمانبەریان وەرگرتووە. وەزارەتی دارایی و ئابوری ده‌ڵێت، دۆسیەی سەرجەم ئەو موچە خۆرە نایاساییانە بە داتاو زانیاری تەواو ئاڕاستەی دیوانی چاودێری دارایی هەرێمی کوردستان دەکات تا لە ڕێگای دەستەکانیانەوە وردبینی لە ڕێکارەکانی بڕین و گێڕانەوەی ئەو بڕە موچانە بکەن کەلە دوای 1ی 7ی 2020 بەدواوە بە نایاسایی وەرگیراوە، پێویستە بەزوترین کات لێیان وەربگیرێتەوەو بگەڕێتەوە بۆ خەزێنەی گشتی. هاوکات راگەیاندنی وەزارەتەکەش دەڵێت: "ئەمە قۆناخی یەکەمە و وەزارەت بەردەوام دەبێت لە جیاکردنەوەی ناوی ئەو کەسانەی بە نایاسایی دوو مووچەیان هەیە."

هاوڵاتی سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق و سكرتێری ئه‌نجومه‌نی باڵای ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی ئێران كۆبونه‌وه‌ و له‌سه‌ر هاوكاری ئه‌منی گه‌یشتنه‌ رێككه‌وتن و دواتر به‌ڵگه‌نامه‌ی هاوكاری ئه‌منی هاوبه‌شیان واژۆكرا. نوسینگه‌ی ڕاگه‌یاندنی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌ راگه‌یه‌ندراوێكدا بڵاویكرده‌وه‌، محه‌مه‌د شیاع سودانی، سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه‌ پێشوازی له‌ عه‌لی شه‌مخانی سكرتێری ئه‌نجومه‌نی باڵای ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی ئێران و شاندی یاوه‌ری كرد، له‌دێدارێكدا په‌یوه‌ندییه‌ دوقۆڵیه‌كان و ره‌وشی ئه‌منی و سیاسی له‌ته‌واوی ناوچه‌كه‌  باسكران.  هاوکات به‌چاودێری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، كۆنوسێكی ئه‌منی هاوبه‌ش له‌نێوان هه‌ردو وڵات واژۆكرا، له‌لایی عێراقه‌وه‌ قاسم ئه‌لئه‌عره‌جی راوێژكاری ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و له‌لایی ئێرانه‌وه‌ عه‌لی شه‌مخانی ئه‌م كۆنوسه‌ واژۆكرا، ئه‌م كۆنوسه‌ هه‌ماهه‌نگی له‌بواری پاراستنی سنوری هاوبه‌شی نێوان هه‌ردو وڵات و پته‌وكردنی هاوكاری هاوبه‌ش له‌چه‌ندین بواری ئه‌منیدا له‌خۆ ده‌گرێت.  کۆماری ئیسلامیی ئێران، بوونی حیزبەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان لە باشووری کوردستان وەک "هەڕەشە" بۆ سەر ئاسایشی خۆی دەزانێت و لە ساڵانی رابردوودا، بەتایبەتی لە سێ مانگی دوایی 2022، چەندین جار بنکەکانی ئەو حیزبانەی لە قووڵایی خاکی هەرێمی کوردستاندا بۆردوومان کردووە. حیزبەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان ئەوەیان رەتکردووەتەوە هەوڵ بۆ تێکدانی ئاسایشی کۆماری ئیسلامی بدەن و دەڵێن، ئەوە بیانووە بۆ ئەوەی کۆماری ئیسلامی گوشار بخاتە سەر هەرێمی کوردستان. لە دوای ناڕەزایەتییەکان لە ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان، لە ئەیلوولی رابردوودا گوشارەکانی کۆماری ئیسلامی بۆ راگرتنی چالاکی حیزبەکانی رۆژهەڵات لە باشووری کوردستان زیاتر بوون.