سێنتکۆم: داوا لە هەسەدە و دیمەشق دەکەین بگەڕێنەوە سەر مێزی گفتوگۆ

سەلاحەدین دەمیرتاش رایگەیاند، ئەردۆغان مافی ئەوەی نییە، جارێکی دیکە خۆی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی تورکیا کاندید بکاتەوە و وتی، "ئەردۆغان تۆ بەرپرسیاری مردنی هەزاران کەسی، شەرم ناکەیتەوە؟ سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە) کە شەش ساڵە لە زینداندایە، تویتێکی بڵاوکردەوە و لە تویتەکەیدا رەخنەی توندی لە رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆککۆماری تورکیا و سەرۆکی گشتی پارتی داد و گەشەپێدان (ئاکەپە) گرت کە دەیەوێت جارێکی دیکە و بۆ سێیەم جار، خۆی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی تورکیا کاندید بکاتەوە. دەمیرتاش لە تویتەکەیدا نووسیویەتی، " ئەردۆغان هێشتا زووە، دەست لە سیاسەت هەڵبگرە ، با وڵات هەناسەیەک بدات. بەڵام ئەگەر هەر دەڵێی کە مافی خۆتە بەشداری لە هەڵبژاردنەکاندا بکەی، کێشە نییە، ئێمە مافەکەت پێدەدەین!. دەمیرتاش لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەیدا دەڵێت، " ئەردۆغان مافی ئەوەت نییە خۆت کاندید بکەیت، تو بەرپرسیاری کوشتنی هەزاران کەسی، هیچ جێگەیەک لێرە نەماوە. بەم هەموو رەتکردنەوانەت، ناتوانیت جارێکی دیکە ببیتە کاندید." سەلاحەدین دەمیرتاش، بەهۆی ئەوەی لە هەڵبژاردنەکانی پێشووتری سەرۆکایەتیدا، بە ئەردۆغانی وتبوو، 'رێگە نادەین ببیتە سەرۆککۆمار'. رووبەرووی هێرشی توندی ئەردۆغان ببووە و بەگوێرەی بۆچوونی چاودێرانی سیاسی، یەکێک لە هۆکارەکانی دەستگیرکردنیشتی ئەو رستەیە بووە کە لەدژی ئەردۆغان بەکاری هێنابوو.

کەشناسی، ئەمڕۆ ئاسمان لەنێوان نیمچە هەور بۆ هەوری تەواو دەبێت، سبەی ئاسمان هەوری مامناوەند دەبێت لەگەڵ بارانی مامناوەند بەشی پێشبینی له بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێمی کوردستان ، پێشبینی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەی ڕاگەیاند. کەشناسی، ئه‌مڕۆ ئاسمان لە نێوان نیمچە هەور بۆ هەوری تەواو دەبێت ، لە کاتەکانی شەودا ئەگەری بارینی نمەباران هەیە بە تایبەتی لە ناوچەکانی باکوری  رۆژئاوای هەرێم. دەربارەی پلەی گەرما کەشناسی دەڵێت، پلەکانی گەرما بەرزدەبێته‌وه‌. دەربارەی کەشی سبەی یەکشەممە کەشناسی ئاماژەی بەوەکردوه، ئاسمان هەوری تەواو دەبێت لەگەڵ بارینی بارانی مام ناوەند لە دوایینیوەڕۆ لە هەندێ ناوچەدا باران بە لێزمە دەبێت و هەورە تریشقەشی لەگەڵدا دەبێت. کەشناسی دەربارەی پلەی گەرمایی، سبه‌ینێ پلەکانی گەرما نزمدەبێتەوە.

کلچدارئۆغلۆ لۆگۆی جەهەپەی پیشکەش بە کوڕ و هاوسەری تاهیر ئەلچی کرد و رۆژنامەنووسێکیش رایدەگەیەنێت، جەهەپە دەیەوێت هاوسەری تاهیر ئەلچی بکاتە پەرلەمانتار. کەمال کلچدارئۆغلۆ کاندیدی هاوپەیمانی گەل چاوپێکەوتنی لەگەڵ تورکان ئەلچی سەرۆکی کۆمەڵەی تاهیر ئەلچی بۆ مافەکانی مرۆڤ و هاوسەری تاهیر ئەلچی و ئارین ئەلچی کوڕی تاهیر ئەلچی ئەنجامدا و لۆگۆی جەهەپەی پیشکەش بە کوڕ و هاوسەری تاهیر ئەلچی کرد. لەلایەی دیکەوە، رۆژنامەنووس ئیسماعیل سایماز لە تویتێکدا رایگەیاند، جەهەپە داوای لە تورکان ئەلچی هاوسەری تاهیر ئەلچی کردووە کە ببێتە کاندیدیان بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی تورکیا کە بڕیارە ١٤ی ئایار بەڕێوە بچێت و وتی، " لە ئێستا جەهەپە چاوەڕێی وڵامی تورکیا ئەلچی دەکات." تاهیر ئەلچی سەرۆکی پێشووی ژووری پارێزەرانی ئامەد، رۆژى 28ی تشرینی دووەمی 2015، لەکاتێکدا کە کۆنفرانسێکی رۆژنامەنووسى لەبارەی شەڕی ناوخۆی باکوری کوردستان رێکخستبوو، شەڕ لەنێوان پۆلیس و گەنجانی لایەنگری پەکەکە روویدا، لەو شەڕەدا تاهیر ئەلچى لەبەردەم منارەی “چوارلنگ” لە ناوچەی سوری ئامەد تیرۆرکرا. چەند رۆژێک بەرلە تیرۆرکردنی، تاهیر ئەلچى لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵ٤4ی بەریتانی رایگەیاندبوو، ھەڕەشەی کوشتنی لێکراوە. ٧ ساڵ بەسەر کوشتنی تاهیر ئەلچیدا تێپەڕیوە بەڵام تاوەکو ئێستا دۆسیەکەی لە دادگا یەکلایی نەکراوەتەوە و پارێزەرانی دەڵێن، دادگا هەوڵی پەردەپۆشکردنی راستیەکان دەکات.

كاوە ڕەش بەپێی ڕاگەیاندنی ئاژانسی تاوانی نیشتیمانی بەریتانیا، پێنج ئەندامی تۆڕێكی تاوانکاری ڕێکخراو كەپێك هاتوون لەچوار كوردو كەسێكی دیكەی ڕۆمانی، لەدادگا تاونباركراون بەهێنانی کۆچبەری نایاسایی بەپشتی بارهەڵگری ساردکەرەوە لەڕێگای  بەندەری شاری (پۆرتسمۆس)وە بۆ وڵاتی بەریتانیا بەقاچاخ. چالاکییەکانی ئەو باندە لەژێر لێکۆڵینەوەو چاودێری كردنی نهێنی بەردەوام دابووە، كەچوار ساڵە دەزگای تاوانی نیشتیمانی ئەنجامی داوەو دواجار بەئۆپەراسیۆنێکی هاوبەش دەستگیر دەكرێن و ئاشکرا دەبن. لەکاتژمێرەکانی سەرلەبەیانی سەرەتای 11ی ئازاری 2019، ئەفسەرانی دەزگای تاوانی نیشتیمانی چاودێری چالاكیەكانی ئەندامانی ئەو  گروپەیان كردووە،  دوای بەدواداچوون دەركەوتوە كەلەڕێگای لۆریەكی ساردكەرەوە دوای ئەوەی بەکەشتی گەیشتۆتە بەریتانیاو شوفێرێكی ڕۆمانی بەناوی مارینێل دانوت تەمەن 31 ساڵ، لێی خوڕیوە، لەباكوری فەڕەنساوە، لانی كەم سێ كۆچبەری نایاسایی تێدا بووە. پاش یەكتر بینیان لەگەڵ ئەندامانی دیكەی گروپەكە لەجادەی A27 لەو شوێنەی كۆچبەرەكان دەخەنە ناو دوو ئۆتۆمبیلی دیكەی جیاوازەوە. دوای چاودێری كردنی ئەفسەرانی ئاژانسی بەرنگاربونەوەی تاوانی  نیشتیمانی، ئۆتۆمیلی یەكەم كەجۆری ڤۆكسۆڵ ئاسترا بووە و شوفێرەكەی بەناوی (م٫ م)، تەمەن ٣٣ ساڵ ڕادەگیرێت، پاش پشكنین دەركەوتووە دوو كۆچبەری عێڕاقیی كە خوشك و برایەكی تەمەن ١٨ساڵ و ١٣ساڵ بوون لەناویدا دەستبەسەر دەكرێن. ئۆتۆمبێلی دووەمیش، كەجۆری ئاودیۆی A3بووە، پاش ڕاگرتنی ئەویش ئافرەتێكی تەمەن ٣٠ساڵی عێڕاقیی تێدا دەدۆزرێتەوە. هەرلەهەمانكاتدا كەئەفسەرانی NCA ویستوانە لۆریەكە دەست بەسەر بكەن، بەڵام هەوڵی هەڵهاتنی داوە بۆیە پاش دەستگیردنی و پشكنینی ٣٥هەزارو پێنج سەد پاوەندی كاش، لەناو زەرفێكی پلاستیكدا دەدۆزرێتەوە لەگەڵ بڕی ٧هەزار یۆرۆی دیكە، كەلەناو لۆریەكە حەشار دراوە. بەرەبەیانی دواتریش، لەناوچەی فریاگوزاری و وەستانی ئۆتۆمبێل سەیارەیەكی جۆری ڤی دبلیو تۆران، لەخزمەتگوزارییەکانی لیفۆک له ڕێگا ڕادەگیرێت، كەشوفێرەكەی كوردێكی دیكەیە دەبێت، بەناوی( گ٫ ج)، تەمەن ٣٧ساڵ، دانیشتوی شاری برادفۆرد ، بەووتەی ئەفسەرانی ئاژانسی تاوانی نیشتیمانی (گ) سەرکردەی تۆڕەکەیە و پەیوەندی لەگەڵ ئەندامانی دیكەی گروپوكەی هەبووە، بۆ ڕێکخستنی کۆبوونەوە ، ئەو ئێستا لەلایەن  پۆلیسەوە داواكراوە، چونكە پاش دەستگیردنی بەكەفالەت تاكاتی دادگایی كردنی  ئازاد كراوە، بەڵام ئێستا هەڵهاتووەو شوێنی نادیارە. هەرلەناو ئۆتۆمبیلەكەدا، ئەندامێكی دیكەی باندە قاچاغچیەكە بەناوی (ك٫ خ) تەمەن ٤٤ساڵ دەستگیركراوە. لێکۆڵەرانی ئاژانسەكە پلانەكانی دیكەی گروپەكەی ئاشكراكردوە دوای دەستبەسەرداگرتنی مۆبایلەکان، و پشكنینی پەیوەندیەكان ناسنامەی ئەندامانی دیکەی گروپەکەیان و لانیکەم دوو کەسی دیکەی گومانلێکراویان دۆزیوەتەوە، کەلەمانگەکانی یەک و ئازاری ٢٠١٩دا،كاری قاچاغچێتیان كردوە، لەهێنانی كۆچبەری نایاسایی لەباكوری فەڕەنساوە بۆ بەندەرەكانی شارۆچكەی پۆرتسمۆس لەبەریتانیا. بەپێی داتاو بەڵگەی تۆماری ناو تەلەفۆنەكانیان، دوو ئەندامی  دیكەشیان بەناوی (پ٫ غ )تەمەن ٣٧ ساڵ و خەڵکی میدلزبرۆیە، لەگەڵ (ج، ق)لەهەمان ئەو شەوانەی كە لۆریە بارهەڵگرەکە، بەکەشتییەک لەفەرەنساوە گەیشتۆتە شارۆچكەی پۆرتسمۆس و كۆچبەری تێدا بووە، ئەوانیش لەوێ ئامادە بوون. پاش پشكنی تاقیگەیی، دەركەوتووە كەئەو پارە نەختینەیەی کەلە بارهەڵگرەکەدا دەستی بەسەردا گیراوە، پەنجەمۆری هەریەكە لە(پ٫ غ) و (ج٫ ق) بەسەرەوە بووە. هاوكات دوو ئەندامی دیکەی گروپەکە لەڕێگەی بەڵگەی تەلەفۆنییەوە ئاشكرا بوون، كەدانیشتوی شاری مانچستەرن ئەوانیش هەریەكە لە (ج٫ س)، تەمەن ٣٨ ساڵ و (هـ، س) تەمەن ٣٧ ساڵ. دوای چوار هەفتە لەدادگایكردنیان لەدادگای باڵای بۆرنمۆس، ڕۆژی ١٤ی ئاداری ٢٠٢٣ ، دادگا هەریەكە لەشوفێرە ڕۆمانیەكەو  (پ٫ غ) و (ك٫ ق) تاوانباركرد، بەئاسانكاریی و قاچاغچیەتی كردن بەكۆچبەری نایاساییەوە. وە بڕیاڕە ڕۆژی ١٣ی مانگی داهاتوو دادگا سزاكەیان بۆ دیاری بكات، وە هەریەكە، لە(م٫ م و ج٫ س)، وەك تاوانبار ناسێندران بەئەنجامدانی هەمان تاوان ، وە ئەوانیش ڕۆژی ٢٠ی مانگی داهاتوو، دادگا سزاكەیان بۆ دیاری دەكات. بەهۆی ئامادە نەبوونی بەشێكیان لەڕۆژی دادگایی كردن فەرمانی دەستگیرکردنی هەریەكە لە (س٫ ج) و (ه٫ س) دەرچووە. یەكێك لەبەرپرسانی ئاژانسەكە بەناوی ڕیچارد هاریسۆن دەڵێ; ئەم گروپە بە قاچاخچێتی كردن بەخەڵکەوە، دەیانەوێ ڕەوشی شڵەژاو و لاوازی کۆچبەران بقۆزنەوە لەكاتێكدا لەنێو كۆچبەرەكاندا كەسانی لاوازو منداڵان هەن، ئەوان لەپشتی بارهەڵگرە ساردکەرەوەکان بۆ چەند کاتژمێرێک دەیانهێڵنەوە، بەبێ وەستان لەکاتی پەڕینەوە پڕ مەترسیدارەکانی کەناڵەکاندا". ئاماژەی بەوەشکردووە، “لەو بەڵگانەدا ڕوونە، کەبۆمان دەرکەوتووە کەتاکە هۆکاری ئەو بازرگانانە تەنها ئامانجی تیدا بۆ قازانج و دەستكەت و داهاتە، بەبێ ئەوەی هیچ ڕەچاوی سەلامەتی کۆچبەران بکرێت. بەرپرسەكە دەڵێ ، ڕووبەڕووبوونەوەی تاوانەکانی كۆچی نایاسایی و  ڕێکخراو و باندەكانی بازرگانی كردن بەكۆچبەرانەوە، ئەركی لەپێشینەی کارەکانی NCA، و بەکارکردن لەگەڵ هاوبەشەکانمان بڕیارمانداوە هەموو هەوڵێک بدەین بۆ تێک شكاندن و هەڵوەشاندنەوەی تۆڕەكانی تاوانکاریی بەمرۆڤەوە.

ئیدارەی پارێزگای دهۆك ماوەی دوو مانگی وەكو موڵەت دابوو بە 11 پاڵاوگە بۆ جێبەجێكردنی چەند رێنماییەك، وادەكە كۆتایی هات و مەرجەكانیشیان جێبەجێنەكردووەو بەردەوامن لەكاركردن، حكومەتیش مۆڵەتەكەیان بۆ كاتێكی نادیار درێژدەكاتەوەو ئەمەش هاووڵاتیانی سنورەكەی نیگەران كردووە، دەڵێن: بۆن و دوكەڵی پاڵاوگەكان ژیانی لێهەراسان كردووین. هەوار جانگیر، دانیشتووی قەزای سێمێل بەهاوڵاتی  وت:»زیاتر لە 10ساڵە لایەنی پەیوەندیدار هەر دەڵێن چیتر رێگا بەپاڵاوگە نەیاساییەكان نادەین ئیش بكەن بەڵام بڕیارەكان بەتەواوی جێبەجێ ناكرێن، نەك هەر رۆژێك بەڵكو هەر خولەكێك ئەو پاڵاوگایانە ئیش بكەن بۆ ژینگەی قەزاكەو تەندروستی مروڤ خراپە، خەڵكی ناوچەكە بێزاربوون لەبەر بۆنی ناخۆش و دۆكەڵەكەیان، دەمانەوێت بەهەر شێوەیەك بێت بابەتی ئەم پاڵاوگایانە لەبنەڕەتەوە چارەسەربكرێت نەك هەر ماوە ماوە موڵەتیان بۆ درێژبكرێتەوە و بەردەوامبن لەئیشكردن». سەبارەت بەو پاڵاوگایانە، خەلیل مەحمود قایمقامی قەزای سێمێل بەهاوڵاتی رایگەیاند: «راستە لەكۆتایی ساڵی رابوردوو ئیدارەی پارێزگای دهۆك موڵەتی دوو مانگی دا بە 11 پاڵاوگەی كواشێ، كە لەو ماوەیە تەواوی مەرجەكانی حكومەت جێبەجێ بكەن، بەڵام ئیدارەی پارێزگای دهۆك منی ئاگاداركردوە كە موڵەتەكەیان درێژكراوەتەوەو كاتی موڵەتەكەش دیاری نەكراوە». خەلیل مەحمود وتیشی:»ئەو پاڵاوگایانە زیاتر لەدوو مانگە لەژێر تاقیكردنەوەدان، پێش تەواوبوونی موڵەتەكەیان لەگەڵ پارێزگاری دهۆك قسەمكرد بەمنی وت جارێ با ئیش بكەن تاكاتی كۆبوونەوە، پارێزگاری دهۆك جددییە لەچارەسەركردنی بابەتی پاڵاوگەكان، بەڵام بەهۆی سەرقاڵبوونی ئەو بەچەند پرۆژەو یادەكانی مانگی ئادار كەمێك دوادەكەوێت، خەڵكی قەزاكە دڵنیادەكەمەوە كە بڕیارێكی یەكلاكەرەوە دەدرێت». ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد:» ئەو پاڵاوگایانە كەئێستا ئیشدەكەن، بەشی زۆریان  گازوایل بۆ موەلیدەكانی سنوری پارێزگای دهۆك دابین دەكەن». خەلیل مەحمود وتیشی: ئەو 11 پاڵاوگەیە چەند مەرجێكیان جێبەجێكردووە بەڵام هێشتا هەموو مەرجەكانیان جێبەجێ نەكردووە ، دەستەی ژینگەو هەموو لایەنە پەیوەندیدارەكان سوورن لەسەر ئەوەی كەدەبێت لەو ماوەیە هەموو مەرجەكان جێبەجێ بكەن بەپێچەوانەوە دادەخرێن». هاوكات دلۆڤان یەحیا، كەخەڵكی كۆمەڵگای مسریكە لەسنوری قەزای سێمێل بەهاوڵاتی وت:»بێهیوا بووین لەچارەسەركردنی بابەتی ئەم پاڵاوگایانە، ئەگەر ئیرادەیەكی بەهێز هەبێت كەمتر لەكاتژمێرێك هەموویان دادەخرێن و رێگانادەن بەهیچ شێوەیەك ئیش بكەنەوە، شەوانە بۆن و دوكەڵەكەی ئەوەندە بڵاودەبێتەوە ناتوانم وەسفی بكەم، دەرگاو پەنجەرەو هەموو شتێك دادەخەین تاكەمێك ئیسراحەت بكەین هەر كەدەرگاو پەنجەرە بكەینەوە بۆنەكە دێت، بەتەواوی بێزاربووین نازانین چی بكەین». دلوڤان یەحیا ئاماژەی بۆ ئەوەكرد:»حكومەت دەڵێت ئیشمان لەسەر پاڵاوگاكان كردووەو لە 45 پاڵاوگە كردوومانە بە11 پاڵاوگە، ئەوەی كەی چارەسەرە ئەگەر یەك پاڵاوگەش ئیش بكات زۆرە، دوو داواكاریمان هەیە یان بەتەواوی هەموویان دابخرێن یانیش تەواوی مەرج و رێنمایەكانی ژینگە و تەندروستی جێبەجێ بكەن بەتایبەت چارەسەری بۆن و دوكەڵەكەی تازیاتر خەڵك نەبێتە قوربانی». كۆی گشتی پاڵاوگە نەیاساییەكان 45 پاڵاوگە بوون 26یان داخران و 8 پاڵاوگەش خۆیان وازیانهێناو 11 پاڵاوگەش بەردەوامن لەكاركردن.

كەشناسی ئەمڕۆ هەینی، ئەگەری بارینی باران لە سنوری پارێزگای سلێمانی هەیەو ئەمڕۆ و سبەینێش پلەكانی گەرما بەشێوەیەكی بەرچاو بەرزدەبنەوە. بەشی پێشبینی له بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی ھەرێمی کوردستان لە بڵاوکراوەیەکدا ڕایگەیاند ، ئەمڕۆ هەینی، ئاسمان نیمچە هەور دەبێت و لەسەر بەشێک لە ناوچە شاخاوییەکان و هەندێک ناوچەی سنوری پارێزگای سلێمانی ئەگەری بارینی نمە باران یان تاوە بارانی کورتخایەن هەیە. دەربارەی پلەکانی گەرما کەشناسی دەڵێت، ئەمڕۆ پلەكانی گەرما بە 3 تا 5 پلە لە چاو تۆماركراوەكانی دوێنێ، بەرزدەبنەوە. کەشناسی بەم شێوەیە پێشبینی کەشی سبەینێی کردوە، سبەی شەممە، ئاسمان نیمچەهەور دەبێت و پلەکانی گەرماش زیاتر بەرز دەبنەوە بەشێوەیەك كە لە چاو تۆماركراوەكانی ئەمڕۆ بە 2 تا 3 پلە بەرزتر دەبنەوە. لەکۆتایدا ، كەشناسی ، بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو سبەینێی  بەم شێوەیە بڵاوکردۆتەوه.   ھەولێر: 20 سلێمانی: 20 دھۆک: 18  کەرکوک: 23 ھەڵەبجە: 22 سۆران: 19 گەرمیان: 25

نرخی دۆلار بەرامبەر دینار $100=157,750 نرخی تمەن بەرامبەر دۆلار $100=4,470,000 نرخی لیرەی تورکی بەرامبەر دۆلار 1890=100$ ‎نرخی یۆرۆ بەرامبەر دینار 167,000=€100 ‎نرخی پاوەن بەرامبەر دینار 186,000=£100

هێمن مەحموود   حكومەتی عێراق رووبەڕووی مەترسییەكانی سەرهەڵدانی داعش دەبێتەوەو بەرپرسێكی سەربازیش رایدەگەیەنێت هێشتا نزیكەی 400 بۆ 500 چەكداری داعش لەعێراقدا ماون، فەرماندەیی ناوەندیی سوپای ئەمریكاش ئاشكرای دەكات دەستگیركراوەكانی داعش لەكەمپەكانی سوریاو عێراقدا سوپایەكی زیندانیكراوی داعشن، وەزیری كۆچ و كۆچبەرانی عێراقش دەڵێت هەموو ئەو عێراقیانەی كە لەكەمپی هۆڵ-ی سوریا دەستگیركراون مەرج نییە هەموویان داعش بن، ئیدارەی خۆسەریش لەباكووری رۆژهەڵاتی سوریا هۆشداری ئەوە دەدات توانای پێویستی لەبەردەست نییە بۆ بەردەوامیدان بەدەستبەسەركردنی ئەو خێزانانەی داعش كە لەكەمپی هۆڵن. دوای شكاندنی چەكدارانی رێكخراوی تیرۆرستی داعش لەعێراق لەساڵی 2017 و لەناوبردنی زۆرینەی چەكدارەكان و دەستگیركردنیان، هێشتا بەنیسبەت حكومەتی عێراقەوە مەترسییەكانی ئەو رێكخراوە كۆتایی نەهاتووەو رۆژانە هێزە ئەمنییەكانی عێراق چالاكی لەدژی پاشماوەكانی ئەو رێكخراوە لەناوچە جیاجیاكانی عێراقدا بەڕێوەدەبەن. فەریق رووكن قەیس محەمەداوی جێگری فەرماندەی پرۆسە هاوبەشەكانی عێراق كەهەماهەنگی لەگەڵ هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتیدا دەكات رایگەیاند: بەپێی زانیارییە هەواڵگرییە باوەڕپێكراوەكان كۆی پاشماوەی چەكدارانی داعش لەعێراقدا لە 400 تا 500 چەكدار تێناپەڕێت و لەسێ یان چوار پارێزگادا كردەوەیان هەیە، ئاماژەی بەدوایین چالاكیش كرد كە لەبیابانی ئەنبار لەدژی چەكدارانی داعش ئەنجامدراوەو تیایدا 22 چەكداری ئەو رێكخراوە كوژراون. هاوكات فەریق عەبدولوەهاب ساعیدی فەرماندەی دەزگای دژەتیرۆری عێراق رایگەیاندووە پرۆسەكە لەناوبردنی سەربازگەیەك بووە كەچەندین سەركردەی داعشی تیادا بووەو چالاكی ئەو رێكخراوەیان لەپارێزگاكاندا ئاراستەكردووە نەوەك لەناوبردنی مەفرەزەیەكی گەڕۆكی ئەو رێكخراوە بێت. بەپێی راپۆرتێكی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتیش كە لەمانگی شوباتدا بڵاوكراوەتەوە رێكخراوی داعش 5000 پێنج هەزار تاوەكو 7000 حەوت هەزار ئەندام و لایەنگرو چەكداری لەسوریاو عێراقدا هەیە، هاوكات لەساڵی 2022 دەزگای دژەتیرۆری عێراقی نزیكەی 150 چەكداری ئەو رێكخراوەی كوشتووە. شوێنی چەكدارانی ئەو رێكخراوەش لەناوچە بیابانی و شاخاوییەكانی پارێزگاكانی ئەنبارو تكریت و موسڵ و دیالەو سنوری عێراق و سوریا كردەوەی تیرۆریستیان هەیەو هاتوچۆ دەكەن، بەجۆرێك لەڕووی لۆجستییەوە سود لەناوچەكانی ئەنبارو نەینەوا دەبینن و لەڕووی چالاكیشەوە ناوچەكانی باكوری كەركوك و باكوری رۆژهەڵاتی دیالەو باكووری سەڵاحەدین و باكوری پارێزگای بەغدا چالاكن. فەرماندەی فەرماندەیی ناوەندی سوپای ئەمریكاش هۆشداریدا لەهەبوونی سوپایەكی دەستگیركراوی داعش لەزیندانەكانی سوریاو عێراق بەوەی ئەگەر بێت و ئازادبكرێت ئاسایشی ناوچەكە دەخەنە مەترسییەوە. مایكل كۆریلا فەرماندەی ناوەندی سوپای ئەمریكا دوای سەردانیكردنی باكووری رۆژهەڵاتی سوریاو كۆبوونەوە لەگەڵ هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) و سەردانیكردنی كەمپی هۆڵ و زیندانی غوێران كەهەزاران چەكدارو خێزانی داعشەكانی تیادا دەستبەسەرو زیندانیكراون رایگەیاند چەكدارە دەستگیركراوەكانی داعش لەسوریاو عێراق سوپایەكی راستەقینەی زیندانیكراوی ئەو رێكخراوەن، ئاماژەی بەوەشكرد ئەگەر بێت و ئازادبكرێن  مایەی مەترسییەكی راستەقینەن بۆ سەر ئاسایشی ناوچەكە، وتیشی: هیچ چارەسەرێكی سەربازی بۆ دەستگیركراوانی داعش نییە. فەرماندەكەی سوپای ئەمریكا باسی لەوەشكرد شەڕكردن لەدژی ئەو رێكخراوە شەڕكردنە لەپێناو ئارامی و ئاسایشی نەك هەر سوریاو عێراق بەڵكو هەموو ناوچەكە و هەرگیز رێگەنادەین جارێكی دیكە ئەو رێكخراوە سەرهەڵبداتەوە. دوای لەناوبردنی رێكخراوی داعش لەساڵی 2019 لەسوریا، چەكدارانی ئەو رێكخراوە لەناوچەكانی نێوان پارێزگای حمس لەناوەڕاست و دێرزور لەنزیك سنوری عێراق چالاكن و جاروبار كردەوەی تیرۆریستی ئەنجامدەدەن. هاوكات وەزیری كۆچ و كۆچبەرانی عێراق ژمارەی هاووڵاتییە عێراقییەكانی كەمپی هۆڵی لەسوریا ئاشكراكردووەو رایگەیاند هەموو ئەو عێراقییانەی لەو كەمپە دەستبەسەرن سەر بەرێكخراوی داعش نین. ئیڤان فایەق وەزیری كۆچ و كۆچبەرانی عێراق رایگەیاندووە هاووڵاتییە عێراقییەكانی ناو كەمپی هۆڵ ژمارەیان 31 هەزار كەسەو هەموویان سەر بەداعش نین، هەرچی كەسێكیان سەلمێنرا سەر بەداعشە راستەوخۆ رەوانەی دادگاكان دەكرێت، ئاماژە بەوەشدەكات جگە لەسوری و عێراقییەكان كەزۆرینەی دەستبەسەركراوانی كەمپی هۆڵ پێكدەهێنن، ژمارەی هاووڵاتیانی هەر وڵاتێكی دیكە 50 بۆ 60 كەسێكە. ئەو وەزیرە جەختیشی لەوەكردووەتەوە سەردانەكەی ئەمجارەی ئەمینداری گشتی نەتەوەیەكگرتووەكان بۆ عێراق سەردانێكی هاندانی بووە بۆ ئەوەی وڵاتانی جیهان هاووڵاتیانیان لەكەمپی هۆڵ ببەنەوە بۆ وڵاتانی خۆیان. ئیدارەی خۆسەریش لەباكووری رۆژهەلڵاتی سوریا هۆشداری ئەوە دەدات توانای پێویستی لەبەردەست نییە بۆ بەردەوامیدان بەدەستبەسەركردنی ئەو خێزانانەی داعش چجای ئەوەی بتوانێت هەموویان دادگایی بكات و داواش لەوڵاتان دەكات كە هاووڵاتییەكانی خۆیان وەربگرنەوە بەتایبەت ئەوانەی كەمپی هۆڵ، بەڵام سەرەڕای هەموو داواكاریی و هۆشدارییەك ژمارەیەكی كەم لەوڵاتان هاووڵاتیانی خۆیان وەرگرتووەتەوە وەك ئۆزبەكستان و كازاخستان و كۆسۆڤۆ و ژمارەیەكی كەم لەوڵاتە ئەوروپییەكانیش ژن و منداڵیان وەرگرتووەتەوە. بەپێی راپۆرتێكی ئیدارەكە خەڵكی زیاتر لە 50 وڵات لەكەمپی هۆڵ دەستبەسەرن، گەڕاندنەوەی هاووڵاتیانی هەندێ وڵاتیش تەنیا بەهۆی دۆخێكی تایبەتی مرۆیی وەك نەخۆشی و بێ باوكییەوە بووە. بەپێی راپۆرتەكەی ئیدارەی خۆسەری، ئیدارەكە داوای لەتەواوی وڵاتان كردووە ژن و منداڵەكانیان ببەنەوە بۆ وڵاتی خۆیان، بەڵام پرۆسەكە زۆر بەخاوی بەڕێوەدەچێت بەجۆرێك هەر لەسەرەتاوە تاوەكو كۆتایی مانگی یەكی ساڵی 2023 زیاتر لە 400 ئافرەت و 1000 منداڵ بۆ 30 وڵات گەڕێندراونەتەوە. فەرماندەی سوپای ناوەندی ئەمریكاش بڕوای وایە منداڵانی كەمپی هۆڵ  لەبەردەم هەڕەشەو مەترسی رۆژانەدان بەوەی فێری توندوتیژی دەكرێن، داواشیكرد دانیشتوانی كەمپەكان دووبارە ئامادە بكرێنەوە بۆ رۆیشتنەوە بۆ وڵاتان و كۆمەڵگاكانی خۆیان.      

لە رۆژهەڵاتی کوردستان رێوڕەسمی جەماوەریی لەسەر گڵکۆی کوژراوانی ناڕەزایەتییەکانی دوای مەرگی ژینا ئەمینی بەڕێوچو و یادای کیمیا بارانی هەڵەبجە کرایەوە. ئەمڕۆ پێنجشەممە لە زۆربەی شارەکانی رۆژهەڵات خەڵک چونە سەر گڵکۆی کوژراوانی ناڕەزایەتییەکان و لە گۆڕستانی (ئایچی) شاری سەقز رێورەسمی جەماوەریی لەسەر گڵۆکۆی ژینا ئەمینی و کوژراوانی ناڕەزایەتییەکان بەڕێوچو. لە زۆربەی رێوڕەسمەکاندا دروشمی شەهید نامرێ وترایە و یادی کیمیابارانی هەڵەبجە کرایەوە و راگەیەنرا قوربانییانی هەڵەبجە و کوژراوانی رۆژهەڵات لەبیر ناکرێن. سەرەڕای ئەوەی هێزە ئەمنییەکان لە سنە و چەند شارێکی دیکە هەوڵی رێگریییان دا لە بەرێوچونی رێوڕەسمە جەماوەرییەکان بەڵام خەڵک لە سەر گڵکۆی کوژراوان ئامادەبون و بەڵێنی ئەوەیان دا کە ناڕەزایەتییەکان بەردەوام دەبێت و خوێنی کوژراوانی ناڕەزایەتییەکان بەفێڕۆ ناچێت. لە مەهاباد ، سنە و بۆکان ، کامیاران و دێولان و زۆربەی شارەکانی رۆژهەڵات رێوڕەسمی جەماوەریی لەسەر گڵکۆی کوژراوانی ناڕەزایەتییەکان بەڕێوەچو. بە پێی ئامارەکان تەنها لە رۆژهەڵاتی کوردستان و لە ماوەی شەش مانگی ناڕەزایەتییەکان لانیکەم 135 کەس کوژراون.

ئەمریکا ئاشکرای دەکات دوای کشانەوەی لە ئەفغانسان، کۆماری ئیسلامی چەک و کەرەستەی سەربازیی رادەستی تاڵیبان کردوە و لە عێراقیش هێرشە ناڕاستەوخۆکانی دژی ئەمریکا زۆر کردوە. وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا راپۆرتی تایبەت بە تیرۆر لە ساڵی 2021 بڵاو دەکاتەوە و ئاماژە بە رۆڵی کۆماری ئیسلامی ئێران دەکات لە هێرشەکانی عێراق و هاندانی چەکدار و میلیشیاکان دژی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا. لەو راپۆرتەدا هاتوە: دوای ئەوەی جۆ بایدن بوە بە سەرۆکی ئەمریکا، جموجۆڵە تیرۆریستییەکانی کۆماری ئیسلامی زیادی کردوە و تەنانەت لە روی داراییەوە پشتیوانیی لە جوڵە تیرۆریستییەکانی ناو ئەفەریقا، ئاسیا، ئەوروپا و ئەمریکای باکور و باشور کردوە . ئاماژە بەوەکراوە و لەو ساڵەدا سوپای پاسدارانی ئێران پشتیوانیی لە هەشت گروپی تیرۆریستیی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کردوە کە سەرجەمیان لە لیستی تیرۆری ئەمریکادا بون و هاوکات پشتیوانیی دارایی لە گروپە تیرۆریستییەکانی پێنج کیشوەری جیهان کردوە. بە پێی زانیارییەکانی واشنتۆن ؛هێز و میلیشیاکانی عێراق بە هاندانی کۆماری ئیسلامی ئێران لە ساڵی 2021 زیاتر لە 100 هێرشیان بە بۆمب کردوەتە سەر هێزە هاوپەیمانەکانی ئەمریکا لەو وڵاتەکە و هاوکات هەر ئەو هێزانە 40 هێرشی ناڕاستەوخۆیان دژی ویلایەتە یەکگرتوەکان لە عێراق ئەنجام داوە. هەر لەو راپۆرتەدا ئاماژە بە زیادبونی رۆڵی سوپای پاسدارن لە سوریا و عێراق کراوە و ئەوەش خراوەتە رو کە کۆماری ئیسلامی بە پشتیوانیی دارایی و مەشقی سەربازیی زیاترین رۆڵی لە هاندانی گروپە چەکدارییە تیرۆریستییەکان دژی ئەمریکا هەبوە. وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا جەختی لەوە کردوەتەوە لەگەڵ کشانەوەی ئەمریکا لە ئەفغانسان، کۆماری ئیسلامی چەک و کەرەستەی سەربازیی رادەستی رێکخراوی تاڵیبان کردوە و لە روی داراییەوە پشتیوانیی لەو رێکخراوە کردوە.  

عێراق لەمانگی نیسانی ساڵی 2021ەوە سەرقاڵی بەیەکگەیاندن و لێكنزیکكردنەوەی ریازو تاران بوو و دواتر وڵاتی عوممان هەوڵەكانی بۆ گەیشتنە ئەنجامی دانوستانە نهێنییەكانی سعودیەو ئێران لەبەغداد بەردەوامبوو، بەڵام دواجار ئەژدیها زەردەكەی چین دەستی بەرپرسانی ئەو دوو وڵاتەی خستە دەستی یەكترەوەو ئاشتی كردنەوە. ئەگەرچی زۆربەی شیكەرەوانی سیاسیی ئەو رێككەوتنە بەهۆكارێكی گرنگی سەقامگیریی لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناودەبەن، بەڵام بەپێی ئەزموونی زیاتر لە 42 ساڵ ناكۆكیی نێوان سعودیەو كۆماری ئیسلامی ئێران پێناجێت جەنگی ساردی ئەو دوو وڵاتە بەئەژدیها زەردەكە كۆتایی بێت. چین كەخاوەنی رێككەوتنێكی 25 ساڵەی ئابورییە لەگەڵ كۆماری ئیسلامی و كڕیاری سەرەكیی نەوتە لەئێران و هەندێك وڵاتی كەنداو پێویستیی بەتەبایی دوو وڵات هەیە دوژمنی دین و دنیای یەكترن لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. لەدوای سەرهەڵدانی ناڕەزایەتییەكانی مەرگی ژینا ئەمینی بەرپرسانی سوپای پاسداران دەیان جار هەڕەشەیان لەسعودیە كردووەو ئاماژەیان بۆ ئەوەكردووە: كە لەڕێگەی میدیاو راگەیاندنەكانییەوە فو بەئاگری ئەو ناڕەزایەتییانەدا دەكات، بۆیە بەوتەی ئەو بەرپرسانە لەكاتی پێویستدا وەڵامی گونجاویان بۆ ئەو میدیاو راگەیاندنانەی سەر بە ریاز دەبێت كەدەستیان لەنانەوەی ئاژاوە لەوڵاتەكەدا هەبووە، بەڵام ئەم رێككەوتنە كاریگەریی لەچارەنووسی تەلەفزیۆنێك دەبێت كەمێژووی دامەزراندنەكەشی هاوكاتە لەگەڵ قوڵبوونەوەی ناكۆكییەكانی نێوان ئەو دوو وڵاتە. تائێستا ئەمریكاو ئەوروپا بەسەرزارەكی رەزامەندیی خۆیان بۆ رێككەوتنەكە دەربڕیوە بۆ ئەوەی ببێتە مایەی سەقامگیریی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەڵام هاوكات بەگومانیشەوە لەو رێككەوتنە دەڕوانن كە لەلایەن نەیاری ژمارە یەكی ئێستای ئەمریكا «چین» ئەنجامدراوەو ئیسرائیل بەفەرمی رایگەیاند: هیچ لێدوانێكی لەسەر ئەو رێككەوتنە نابێت و تەنانەت حكومەتی فەرمیی یەمەن رایگەیاندووە بەهەستیارییەوە مامەڵە لەگەڵ رێككەوتنەكە دەكەن لەكاتێكدا بەشێكی گرنگی ئەو رێككەوتنە پەیوەندیی بەو وڵاتەوە هەیە.  سەرەڕای هەموو ئەوانە هەر بڵاوبوونەوەی هەواڵی رێككەوتنی نێوان ریاز و تاران بەهای تمەنی بەرزكردەوەو هەر دۆلارێك نزیكەی سێ هەزار تمەن دابەزینی بەخۆیەوە بینی و بەهای یەك دۆلار بۆ نزیكەی 43 هەزار تمەن دابەزینی بەخۆیەوە بینی لەكاتێكدا ئەو دراوە نرخی 63 هەزار تمەنیشی تۆمار كردبوو. ئەو دوو وڵاتە پێش رێككەوتنەكەیان لەچین دوو رێككەوتنی ستراتیژیی دیكەشیان لەمێژووی پەیوەندییەكانی نێوانیان هەیەو بڕیارە ئەو رێككەوتنانەش چالاك بكرێنەوە كەئەوەش دەریدەخات هیچ رێككەوتنێك ناتوانێت سعودیەو كۆماری ئیسلامی لەجەنگی ساردەوە بۆ پەیوەندیی گەرموگوڕ بەرێت.   رێككەوتن لەپێناو رێككەوتندا زیاتر لە 13 ساڵە ناكۆكییەكانی ریازو تاران گرژی و ئاڵۆزیی زۆری بەخۆوە بینیوەو ئەو ناكۆكییانەش لەدوای سەرهەڵدانی بەهاری عەرەبیی تووندبونەوەی زیاتری بەخۆیەوە بینی بەتایبەت كەباڵیۆزخانەی ئێران لەبەیروت (9/11/2013) تەقێنراوەیەو كۆماری ئیسلامی راستەوخۆ سعودیەی تۆمەتبار كرد بەئەنجامدانی تەقینەوەكە كە 23 كوژراوی لێكەوتەوە كە یەكێكیان راوێژكاری كەلتوریی ئێران بوو لەلوبنان. بەپێی ئەو بەڵگەنامانەی ئێران بڵاویكردووەتەوە لە (23/11/2014) و لەكاتی دانوستانە ئەتۆمییەكان سعود فەیسەڵ، وەزیری دەرەوەی ئەوكاتی سعودیە بەگەشتێكی ئاسمانیی تایبەت خۆی گەیاندووەتە ڤەییەنناو لەگەڵ جۆن كیری، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بەنهێنی كۆبووەتەوە و پێشنیاری كردووە ئەمریكا هێرش بكاتەسەر ئێران و سعودیە سەرجەم تێچوونە ئابورییەكانی ئەو هێرشانە دەگرێتەئەستۆ بەو مەرجەی رێككەوتنی ئەتۆمیی سەرنەگرێت. حەسەن رۆحانی، سەرۆك كۆماری پێشووی ئێران لەپەیامێكدا دوای رێككەوتنی ریازو تاران بەپەیامێك وتی: خودا لەوانە نەبوورێت كە رێگەیان نەداین پەیوەندییەكانمان لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ ئاسایی بكەینەوەو بەكاری منداڵانەو هەرزەكارانە لەشێوەی هێرشكردنەسەر كۆنسوڵخانەو باڵیۆزخانە رێگرییان كرد لەتوندوتۆڵكردنەوەی پەیوەندییەكانمان. تیرو توانجەكەی رۆحانی باڵی محافزكارو توندڕەوی كۆماری ئیسلامی كردووەتە ئامانج كە لەسەردەمی دەسەڵاتداریی ئەودا دژی ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكانی تاران و ریاز بوون. ئێران و سعودیە بەواژۆكردنی رێككەوتنەكە لەچین كۆمەڵێك رێككەوتنی رابردوویان بۆ جارێكی دیكە زیندوو دەكەنەوە كەیەكێكیان رێككەوتنی هاوكاریی ئاسایشیی ساڵی 2001و رێككەوتنی گشتیی نێوان ئەو دوو وڵاتە كە لەساڵی 1998 واژۆ كراوەو بوارەكانی (ئابوریی، بازرگانیی، زانستیی، كەلتوریی، وەرزشیی) لەخۆدەگرن. ئەو دوو وڵاتە لەڕێككەوتنە نوێیەكەیاندا جەختیان لەبەهێزكردنی ئاسایش ناوچەیی و نێودەوڵەتیی كردووەتەوە.   شەڕی بەوەكالەت سعودیەو ئێران كەنزیكەی 43 ساڵە لەجەنگێكی ناڕاستەوخۆدان و بەجەنگی ساردو وەكالەت ناودەهێنرێت و هێندەی نەماوە ژمارەی پێوانەیی جەنگی ساردی نێوان ئەمەریكاو یەكێتی سۆڤیەت تێپەڕێنن كە 44 ساڵی خایاند. سعودیە و ئێران بەدوژمنی دین و دنیای یەكتریی ناودەهێنرێن هەردووكیان خاوەنی زیاترین یەدەگی نەوتی جیهانن و لە رووی دینی و مەزهەبیەوە بەدوو جەمسەری ناكۆكیی نێوان شیعەو سوننە ئەژماردەكرێن. هەردوو وڵات خۆیان بەخاوەن و پشتیوانی موسوڵمانانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و تەنانەت هەموو جیهان دەزانن، بەڵام لەگۆڕەپانی وڵاتانی سوریا، عێراق، یەمەن ساڵانێكە خەریكی جەنگی ساردن و پشتیوانیی سعودیە لەساڵی 1980 بۆ رژێمی بەعس لەجەنگ دژی كۆماری ئیسلامی جەنگی راسپێردراوی گروپە چەكدارییەكانی سەر بەو دوو وڵاتە رانەوەستاوەو بەردەوام بووەو تەنها گۆڕەپانی جەنگە ساردەكانی نێوانیان گۆڕاوە وەك ئەوەی 12 ساڵە لەسوریا روودەدات و ئێران 44 ساڵە پشتیوانیی حوسییەكان لەیەمەن دەكات و ئێستاش عێراق هێڵی پێشەوەی ململانێی ریازو تارانە بۆ سەپاندنی هەیمەنەی سیاسیی و ئابوریی. عێراق قوربانییەكی گەورەی جەنگی ساردی نێوان سعودیەو ئێرانە، بۆیە زیاترین هەوڵیدا ئاو بكات بەئاگری ململانێی ئەو دوو وڵاتەو رێكیان بخات،  دوای شەش ساڵ لەپچڕانی تەواوەتی پەیوەندییەكانی نێوان ریازو تاران ببێتەمایەی دەستپێكردنەوەی دانوستانەكانیان و لەو چوارچێوەیەشدا بەغداد میوانداریی پێنج خولی ئەو دانوستانە نهێنیانەی كرد كە لەپێناو رێككەوتن و ئاساییكردنەوە پەیوەندییەكانی سعودیەو ئێران بوو. بەوتەی مستەفا كازمی، سەرۆك وەزیرانی پێشووی عێراق هەندێك لەكۆبوونەوەكانی نێوان بەرپرسانی سعودیەو كۆماری ئیسلامی لەبەغداد زیاتر لەشەش كاتژمێر بەبێ پچڕان بەردەوام بووە .   نەوت و وزە لەپەیوەندییەكاندا سعودیە لەساڵی 2021 رایگەیاند ئامانجی ئەوەیە دوو وێستگەی كارەبایی كەزیاتر لە 700مێگاوات كارەبا بەرهەمدەهێنن لەعێراق دروستیان بكات كەئامانجی ئەوەش روون بوو بەو كارەی دەبێتەهۆی ئەوەی عێراق چیتر گیرۆدەی غازو كارەبای ئێران نەبێت. ئاستی هەناردەی رۆژانەی غازی ئێران بۆ عێراق کەدەگاتە نزیكەی 50 ملیۆن مەترسێجا، بەڵام هەندێكجار ئەو وڵاتە بەبیانوی جیاواز ئەو رێژەیە بۆ هەشت ملیۆن مەترسێجا كەمدەكاتەوەو ئەوەش كەمبوونەوەی بڕی پێنج هەزارو 500 مێگاوات كارەبای لەعێراق لێدەكەوێتەوە. تەنانەت بەرپرسانی سعودیە بەڵێنی ئەوەشیاندا كەهێڵی كارەبای عێراق بەتۆڕەكانی ئوردن، میسرو سعودیە ببەستنەوە كەئەوەش وادەكات چیتر عێراق منەتباری كارەبای ئێران نەبێت. سعودیە كەخاوەنی 267 ملیار بەرمیل نەوتی یەدەگەو دەكاتە 19% یەدەگی نەوتی هەموو جیهان بەدووەم گەورەترین بەرهەمهێنی نەوت ئەژمار دەكرێت و دوای ئەویش ئێران دێت كەخاوەنی (251) ملیار بەرمیل یەدەگە كەدەكاتە 18%ی یەدەگی نەوت لەجیهاندا، بەڵام ئێران بەهۆی سزاكانی ئەمریكاوە ناتوانێت نەوت بەڕێگەی ئاسایی بفرۆشێت بۆیە بەپێی لێدوانی بەرپرسانی عێراق، كۆماری ئیسلامی لەیەكێك لەدانوستانە نهێنییەكانی نێوان تاران و ریاز لەبەغداد داوای كردووە سعودیە بەشێك لەنەوتەكەی ئێران بەنهێنی بفرۆشت و لەبەرامبەر ئەمەشدا ئێران رێگریی دەكات لەهێرشی حوسییەكانی یەمەن بۆ سەر دامەزراوە نەوتییەكانی سعودییە. بڵاوكراوەی میدێڵ ئێست ئەی (MiddleEastEye) لەسەر ئەم بابەتە ئاشكرایكردووە لەئێستادا ئێران پشتی بە وڵاتانی ئیمارات و عوممان بەستووە بۆ ئەوەی نەوتی خۆی بفرۆشێت، بەڵام بەهۆی نێوەندگیریی بەغداد لەدانوستانەكانی نێوان تاران و ریاز، ئێران داوایكردووە سعودیە دوور لەچاوی ئەمریكا، نەوتەكەی بۆ بفرۆشێت لەكاتێكدا ریاز بەهاوپەیمانێكی سەرەكیی واشنتۆن لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەژماردەكرێت.   ئارامكۆ ئارامیی لەسعودیە بڕی ئارامكۆ لەساڵی 2022 بۆ یەكەمجار لەمێژووی ئەو كۆمپانیایەدا داهاتەكەی بەراورد بەڕابردوو 46.5% زیادیكردو داهاتی پوختی گەیشتە 161 ملیارو 100 ملیۆن دۆلار، لەكاتێكدا بەپێی راپۆرتە نێودەوڵەتییەكان ئێران لەڕێگەی حوسییەكانەوە زیاترین گورزی لەو دامەزراوە نەوتییەی سعودیە وەشاندووەو ئەگەر ئەو گورزانەش بەردەوام بێت دەتوانێت هاوشێوەی ساڵی 2019 داهاتەكەی بۆ زیاتر لەنیوە كەمبكاتەوە. رۆژنامەی (واشنتۆن پۆست) رایگەیاندووە؛ كۆماری ئیسلامی ئێران لەڕێككەوتنە نوێیەكەی لەگەڵ ریاز بەڵێنی داوە حوسییەكانی یەمەن چیتر هێرشە نەكەنەسەر دامەزراوەكانی سعودیە بەتایبەت دامەزراوە نەوتییەكانی ئارامكۆ. ئەو رۆژنامەیە ئاماژەی بەوەشكردووە بەپێی رێككەوتنە نوێیەكە دەبێت ئێران قەرەبووی ئارامكۆ بكاتەوە لەو زیانانەی ساڵی 2019 بەهۆی هێرشی حوسییەكان بەر ئەو دامەزراوەیە كەوتوون و بەرهەمهێنانی نەوتی سعودیەی لە 10 ملیۆن بەرمیلی رۆژانەوە بۆ كەمتر لەپێنج ملیۆن بەرمیل كەمكردەوە. لە 14ی سێبتەمبەری ساڵی 2019 حوسییەكانی یەمەن بەسودوەرگرتن لەفڕۆكەی بێفڕۆكەوان گەورەترین هێرشیان بۆ سەر دامەزراوە نەوتییەكانی كۆمپانیای هاوبەشی نەوتیی سعویەو ئەمەریكا ئەنجامداو واشنتۆن ئاشكرایكرد كەئێران لەڕێگەی خاكی عێراقەوە ئەو هێرشەی ئەنجامداوە، بەڵام حوسییەكان پێداگرییان كرد كەهێرشەكەیان لەڕێگەی 17 فڕۆكەی بێفڕۆكەوانەوە ئەنجامداوە. ئەو هێرشە ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی سعودیەی لە (10) ملیۆن بەرمیلی رۆژانەوە بۆ پێنج ملیۆن بەرمیل دابەزاندو ئەم رووداوە لە رووی سەربازیی و ئابورییەوە بەیەكێك لەجەنگە پێشكەوتووەكان ئەژمار دەكرا چونكە سیستمی قەڵغانی دژەموشەكیی ئەمەریكا ناسراو بەپاتریۆت نەیتوانی هێرشەكە پووچەڵ بكاتەوە. ئاژانسی هەواڵی (رۆیتەرز) لەهەمان ساڵدا ئاشكرایكرد كەچوار مانگ پێش رووداوی هێرشكردنەسەر ئارامكۆ، ژمارەیەك فەرماندەی سەربازیی و شارەزای موشەكیی و جەنگی تایبەت لەئێران بەنهێنی كۆبوونەتەوەو لەو كۆبوونەوەیەدا جەنەڕاڵ رەحیم سەفەوی راوێژكاری سەربازیی عەلی خامنەیی، رێبەری كۆماری ئیسلامی ئێران و نوێنەری قاسم سولەیمانی، فەرماندەی فەیلەقی قودس لەو كۆبوونەوەیەدا ئامادەبوون كەپێدەچێت لەو كۆبوونەوەیە پلانی لێدانی ئارامكۆیان داڕشتبێت و خامنەیی پلانی ئەو هێرشەی پەسنەد كردووەو جەختی لەوە كردووەتەوە كەنابێت هیچ كەسێكی سەربازیی ئەمەریكاو سعودیە بكرێتە ئامانج و دەبێت زیانەكانی ئەو هێرشە تەنها ماددی بێت.   لوتكەی بەغداد تا شورای چین كۆنفڕانسەكانی بەغداد (لوتكەی بەغداد بۆ هاوكاریی) كەساڵی 2021 لەبەغداو ساڵی 2022 لەئوردون  بەسترا یەكێك لەئامانجە سەرەكییەكانی لێكنزیكکردنەوەی ریازو تاران بوو و دوای لوتكەكە دوو دانوستانی چڕتر لەسێ دانوستانی پێش لوتكەكە لەنێوان بەرپرسانی باڵای سعودیەو كۆماری ئیسلامی ئێران بەڕێوەچوو. بەگشتی پێنج گەڕی دانوستانی نهێنی بەنێوەندگیریی بەغداد لەنێوان تاران و ریازدا بەڕێوچوو رۆڵی عێراق لەنزیكکردنەوەی ئێران و سعودیە حاشای لێناكرێت، بەڵام دواجار ئەو دوو وڵاتە لە رێككەوتی (10/3/2023) لەچین رێككەوتنەكەیان راگەیاند. بڕیارە چین پەیوەندییەكانی وڵاتانی عەرەبیی كەنداو لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئاسایی بكاتەوەو لەو چوارچێوەیەشدا بەرپرسانی تاران لەگەڵ بەرپرسانی وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی هاریكاریی كەنداو كۆببێتەوە لەكاتێكدا پێشتر ژمارەیەك فەرماندەی سەربازیی ئەمریكا لەگەڵ ئەو ئەنجومەندا كۆبوونەتەوە بۆ تاووتوێكردنی مەترسییەكانی ئێران لەكەنداو. چین زۆر درەنگ دەستیپێكردووەو دەیەوێت زۆر زوو بگاتە ئامانج، بەڵام ئەو هەنگاوە پێناچێت مایەی خێر بۆ ئێران و وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بێت بەتایبەت كەمێژوو سەلماندویەتی لەم ناوچەیە سەقامگریی ئاشتی و تەبایی درێژخایەن نییەو كاتییە.  

رێکخراوێک ئاشکرای دەکات لە دوومانگ و نیوی ئەمساڵدا زیاترین کەس لە زیندانەکانی ئێران لەسێدارەدراون و جێبەجێکردنی سزای سێدارەی ژمارەیەک تاوان بۆ 10 هێندە بەرز بوەتەوە. رێکخراوی مافی مرۆڤی ئێران بڵاوی کردوەتەوە؛ تەنها لە دوو هەفتەی رابردودا 29 زیندانیکراو لە زیندانەکانی ئەو وڵاتە لەسێدارەدراون. ئاماژە بەوە کراوە لە سەرەتای ئەمساڵەوە جێبەجێکردنی سزای سێدارە زۆر بەخێرایی لە ئێران زیادی کردوە و تا 15ی ئەم مانگە 138 زیندانیکراو لەسێدارە دراون لە کاتێکدا لە ساڵی رابردودا و لە کاتی هاوشێوەدا 94 زیندانیی لەسێدارە دراون. رێکخراوی مافی مرۆڤ ئاشکرای کردوە کە 88 کەس لەو زیندانیانەی کە لەو دوو مانگ و نیوەی سەرەتای ئەمساڵدا لەسێدارە دراون تۆمەتی بازرگانیی بە ماددە هۆشبەرەکانیان لەسەر بوە و ئەوەش دەریدەخارت ژمارەی لەسێدارەدان بە تۆمەتی ماددە هۆشبەرەکان 10 هێندەی ساڵی 2016 زیادی کردوە. لە توێژینەوەیەکدا ئاشکرا بوە کە ژمارەی لەسێدارەدان لە ئێران بەراورد بە 15 ساڵی رابردو زۆر زیادی کردوە و لە هەر 14 کاتژمێرێکدا کەسێک لەو وڵاتە لەسێدارە دەدرێت. بەرزبونەوەی ژمارەی لەسێدارەدان لە ئێران لە کاتێکدایە ئەمساڵ 54 وڵات لە کۆبونەوەی ئەنجومەنی مافەکانی مرۆڤی سەر بە رێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان لە بەیاننامەیەکی هاوبەشدا داوایان کرد جێبەجێکردنی سزای سێدارە لە ئێران راگیرێت.  

بەرپرسێکی باڵای جەهەپە رایگەیاند، ئەگەر دەسەڵات بگرنە دەست، سەلاحەدین دەمیرتاش و عوسمان کاڤالا ئازاد دەکەن. ئۆنال چەڤیکئۆز، راوێژکاری کاروباری دەرەوەی کەمال کلچدارئۆغلۆ کاندیدی هاوپەیمانی گەل رایگەیاند، ئەگەر دەسەڵات بگرنە دەست، بڕیارەکانی دادگای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپا جێبەجێ دەکەن و سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی هەدەپە و عوسمان کاڤالا بازرگان و چالاکوانی سیاسی ئازاد دەکەن. ئۆنال چەڤیکئۆز لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ سایتی پۆلیتیکۆی ئەمریکی لەبارەی دۆخی تورکیا و بەڵێنەکانیان بۆ هەڵبژاردن قسەی کرد. ئۆنال چەڤیکئۆز رایگەیاند، ئەگەر دەسەڵات بگرنە دەست، کاری سەرەکیان، دیموکراسیکردنی تورکیا و نزیکبوونەوە دەبێت لە یەکێتی ئەوروپا و ناتۆ و لەو چوارچیوەیەدا، بڕیارەکانی دادگای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپا جێبەجێ دەکەن و سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی هەدەپە و عوسمان کاڤالا بازرگان و چالاکوانی سیاسی ئازاد دەکەن. چەڤیکئۆز  لەبارەی پەیوەندیەکانی تورکیا و روسیاش وتی، " ئێمە وەک تورکیا پەیوەندیەکانمان لەگەڵ روسیا وەک ئەندامێکی ناتۆ و لە چوارچێوەیەکی روون و ئاشکرادا دەبێت بەڵام بەبیری روسیای دەهێنینەوە کە ئێمە بەشێکین لە ناتۆ." ئۆنال چەڤیکئۆز، راوێژکاری کاروباری دەرەوەی کەمال کلچدارئۆغلۆ کاندیدی هاوپەیمانی گەل دەشڵێت، روداوە سروشتیەکان کە لەم ماوەیە لە تورکیا و یونان روویاندا، هەردوو وڵاتی لەیەک نزیک کردەوە و بە شێوەیەکی هاوکات، هەڵبژاردنەکانی تورکیا و یونان لە یەک رۆژدا ئەنجام دەدرێن و ئەمەش گۆڕانکاری گەورە لەگەڵ خۆیدا لە هەردوو وڵات دەهێنێت و دەبێتە هۆی دەستپێکردنی پەیوەندیەکی نوێ. https://twitter.com/POLITICOEurope/status/1636050021039718404?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1636050021039718404%7Ctwgr%5E4633f7df37948c05ed7f199666dd246d69ddea94%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fartigercek.com%2Fpolitika%2Fkilicdaroglunun-basdanismani-unal-cevikoz-selahattin-demirtas-ve-osman-242728h

هاوڵاتی رۆژئاوای کوردستان پێنج خولەک بۆ هەڵەبجە بە بیدەنگی لەسەر پێبوون لە رۆژئاوای کوردستان، هاوڵاتیان و فەرمانبەرانی دەزگاکانی خۆبەڕێوەبەری، پێنج خولەک لەسەر پێبوون و یادی شەهیدانی کۆمەڵکوژی هەلەبجەیان کردەوە. ئەمڕۆ (١٦ی ئازار)، ٣٥ ساڵ بەسەر کۆمەڵکوژی هەڵەبجەدا تیدەپەڕێت کە ١٦ی ئازاری ساڵی ١٩٨٨ رژێمی بەعس بە چەکی کیمیایی شاری هەڵەبجەی کیمیاباران کرد و نزیکەی پێنج هەزار هاوڵاتی بێتاوانی کورد شەهید بوون. کوردان لە چوار پارچەی کوردستان و جیهان، ئەمڕۆ لە ساڵیادی کۆمەڵکوژیەکەدا یادی شەهیدانیان کردەوە. یەکێک لەو هەرێمانە، رۆژئاوای کوردستان بوو. هاوڵاتیان، کارمەندانی خۆبەڕێوەبەری باکور و رۆژهەڵاتی سوریا لە هەموو شارەکانی رۆژئاوا، پێنج خولەک بە بێدەنگی بەپێوە وەستان و یادی شەهیدانیان کردەوە. لەلایەکی دیکەوە، پارتی یەکێتی دیموکراتی (پەیەدە) بەم بۆنەیەوە راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە. لە راگەیەندراوەکەیدا، پەیەدە یادی شەهیدانی کیمیابارانی هەڵبجەی کردەوە و وتی، " پاراستنی دەوتکەوتی شەهیدان، تاکە رێگەی کۆتاییهێنان بە هەموو جۆر قڕکردنێکە لەسەر گەلی کورد."

هاوڵاتی کەشناسی هەرێمی کوردستان دەڵێت، ئەمڕۆ بارانبارین بەردەوام دەبێت و سبەی ئاسمان نیمچە هەور و هەوری تەواو دەبێت و هەندێک کات تاوەبارانی کورتخایەنیش دەبێت، پلەی گەرماش بەراورد بەمڕۆ 2 بۆ 3 پلە بەرزدەبێتەوە.  بەشی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، ئەمڕۆ شەپۆلی بارانبارین لەسەر تەواوی ناوچە جیاجیاکان بەردەوامی دەبێت، ئاستی دابارین مامناوەند دەبێت لەسەر تەواوی ناوچەکان، زۆرترین رێژەی دابارین لەسەر بەشێک لە ئیدارەی راپەڕین و سەنتەری پارێزگای سلێمانی و بەشێک لە ناوچەکانی رۆژهەڵاتی پارێزگای هەولێر دەبێت، هەندێک کات تەزرە و لێزمە باران و هەورە تریشقەی لەگەڵدا دەبێت، ناوچە سنوورییەکان بەفر بارینێکی کەمی دەبێت. سەبارەت بە کەشوهەوای سبەی کەشناسی پێشبینی دەکات، ئاسمان نیمچە هەور و هەوری تەواو دەبێت لەسەر بەشێک لە ناوچە شاخاوییەکان تاوە بارانی کورت خایەن دەبێت، هەروەها هەندێک کات ئەگەری باران لە سەنتەری پارێزگای سلێمانی و دهۆک هەیە. بەراورد بەمڕۆ سبەی (هەینی، 17-6-2023) پلەی گەرما 2 بۆ 3 پلە بەرزدەبێتەوە و بەمشێوەیە دەبێت:   هەولێر: 21 پلەى سیلیزى سلێمانی: 18 پلەى سیلیزى دهۆک: 18 پلەى سیلیزى کەرکووک: 23 پلەى سیلیزى هەڵەبجە: 20 پلەى سیلیزى زاخۆ: 20 پلەى سیلیزى سۆران: 19 پلەى سیلیزى گەرمیان: 25 پلەى سیلیزى   لە دوێنێ چوارشەممەوە بارانبارین ناوچە جیاجیاکانی هەرێمی کوردستانی گرتووەتەوە. بەشی کەشناسی وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندن دەڵێت، لەکاژێر 09:00ـی بەیانیی دوێنێوە تاوەکو 09:00ـی ئەم بەیانییە، بارانبارین لە ناوچە جیاجیاکان بەمشێوەیە بووە: