✍️ سەرتیپ جەوهەر

قسەوباسی زۆر لەسەر رێككەوتنی نێوان كوردو دیمەشق دەكرێت. هەندێك پێیانوایە رێككەوتنێكی باشە بۆ ئەم قۆناغەو هەندێكی دیكە رەخنە لەرێككەوتنەكە دەگرن و پێیانوایە ئەوەی كراوە تەسلیمبوونە.

لەنێوان ئەو دوو بۆچوونەدا، دەكرێت شیكارییەكی بابەتیانەو بەلەبەرچاوگرتنی كۆی رووداو و پێشهاتەكان بكەین، نەك تەنها لەگۆشەنیگایەكەوە ڕوانینە رووداوەكان. دەكرێت بەمشێوەیە دیوە جیاوازەكانی رێككەوتنەكەو لێكەوتەو پێویستیەكانی ئەم قۆناغە بخەینە روو:

دەكرێت بڵێین ئەم رێككەوتنە لەدۆخێكی ئەمنی و سیاسی زۆر دژواردا كرا. لەدوای گەلەكۆمەكێ گەورەتر لەكورد كرا، لەدۆخێكدا كرا كە دۆخی بەرەكانی رووبەرووبونەوە ئەوەندە لەبەرژەوەندی كورددا نەبوو. دەیان هەزار هاوڵاتی بەجارێك روو لەناوچە كوردستانیەكان ئاوارەبوون، باری مرۆیی بەجۆرێك بوو، فشارێكی ئێجگار گەورەی لەسەر بڕیاردەرانی كورد لەرۆژئاوای كوردستان دروستكرد. هەروەك توركیا بەهەرچی توانای سەربازییەوە پشتیوانیی دیمەشقی دەكرد. هەروەها ئەمریكا كە رۆڵی سەرەكی لەسوریادا هەیە، دەستبەجێ لەشەو و رۆژێكدا لەنێوانگرەوە بووە لایەنگرێكی سەرسەختی توركیاو دیمەشق. نوێنەری سەرۆكی ئەمریكا (تۆم باراك) وەك كەوا سوری بەرلەشكر لەبری نوێنەرایەتی ئەمریكا، بووە پێناو و قاسیدی توركیا و دیمەشق! بۆیە بەپێی هەموو لێكدانەوەكان ئەو رێككەوتنەی كرا بریتی بوو لەراگرتنی شەڕو خوێن لەبەر رۆیشتن و پاراستنی خەڵك لەمەترسی لەناوچوون و ئاوارەبوونی بەكۆمەڵ، نەك لەپێناو پاراستنی پرۆژەی هەرێمی رۆژئاوای كوردستان.

رێككەوتنی 18ی مانگ لەرووی تەكتیكییەوەو لەكورت مەودادا زۆر گرنگ بوو بۆ كورد. چونكە شەڕی راگرت، دەرفەتێكی دا بەكورد بتوانێت خۆی كۆبكاتەوە لەرووی ئەمنیی و سەربازییەوە. هەروەك دەرفەتیدا لەرووی دیبلۆماسییەوە بكەوێتە خۆو هاوكات شەقامی كوردستان بكەوێتە جولەیەكی بەكۆمەڵی یەكگرتوو كە بووە هۆی دروستكردنی فشاری گەورە لەسەر ئەمریكاو ئەوروپاو تەنانەت دیمەشقیش. بۆیە دەبینین لەوردەكاریی جێبەجێكردنی رێككەوتنەكە، ئەمریكاو ئەوروپا كەمێك لەبەرژەوەندی كورد فشاریان لەدیمەشق كرد. لەم دۆخە ناهەموارەدا، تەنها گەلی كوردستان فریای رۆژئاوای كوردستان كەوت، وەك مەزلوم عەبدێ لە 2019 گوتی جارێكی دیكە كورد " بەسنگی رووتەوە بەرامبەر خەنجەری تورك و عەرەبان وەستاویەوە"
ئەوەی لەم رێككەوتنەدا هاتووە، رێڤەبەری خۆسەر، یان لامەركەزیی و هیچ ناونیشانێكی لەئەدەبیاتی سیاسیدا نییە، بەڵكو ناڕاستەوخۆ خۆبەڕێوەبردنی كوردە لەناوچە كوردستانیەكان لەچوارچێوەی پەیكەربەندی دەوڵەتی سوریا. . لەهەرهەمووی گرنگتر كورد هێزە سەربازییەكەی دەمێنێت و ئەمنیەتی شارەكانی بەدەستەوەدەبێت كە جۆرێكە لەگرەنتی مانەوەی تایبەتمەندی شارە كوردستانیەكان. سەرباری نەبوونی هیچ گرەنتیەكی نوسراو لەلایەن ئەمریكاو ئەوروپا بەكورد، بەڵام ئامادەبوونیان لە جێبەجێكردنی وردەكاریی رێككەوتنەكە، گرنگی خۆی هەیە.

رێككەوتنەكە جۆرێك لەمافی رۆشنبیریی و فەرهەنگی داوە بەكورد، هەروەك كورد راستەوخۆ بەشداردەبێت لەئیدارەدانی سنورو دامەزراوەكانی نەوت و هاوكات بەشدار دەبێت لەبەڕێوەبردنی بەشێك لەجومگەكانی حوكمڕانی دیمەشق.

كورتیەكەی دەزانین رێككەوتنەكە بۆ پاراستنی كورد بوو لە لەناوچوون و كۆمەڵكوژیی و كۆچی بەكۆمەڵ و چۆڵكردنی خاك، نەك بۆ پاراستنی ئەزموونی خۆبەڕێوبەری رۆژئاوای كوردستان. قەبارەی هەڕەشەكە زۆر گەورەتر بوو لەتوانای كورد. ئەو شەڕەی روویدا تەنها لەگەڵ دیمەشق نەبوو، بەڵكو رووبەرووبونەوە بوو لەگەڵ تورك و بەرژەوەندی ئەمریكاو بەشێك لەوڵاتانی عەرەبی بەتایبەت سعودیەو قەتەرو ئیمارات. بۆیە ئەو رێككەوتنەی كرا رەنگە شتێكی ئەوتۆی تێدانەبێت، لەرووی تەكتیكییەوە كوردی پاراست، بەڵام لەدوور مەودادا پێویستە كاری لەسەر بكرێت و ئەوەی هەیە دەبێ‌ بپارێزرێت و چاوەڕێی دەرفەتی دیكە بكرێت.

لەمەودای مامناوەنددا، پێویستە كورد ئیش بۆ ئەوەبكات مافەكانی لەدەستوری سوریادا بچەسپێت هەر لەناساندنی كورد وەك نەتەوە نەك وەك لەرێككەوتنەكاندا بە كۆمەڵگای كورد ناوی هاتووە لەگەڵ هەموو مافە فەرهەنگی و سیاسیەكانی دیكەی. چونكە بوونی جۆرێك لەتایبەتمەندی لەچوارچێوەی رێككەوتنێكی بەپەلەو ناچاریدا گرەنتی نادات بەسەقامگیریی و مانەوەی ئەو تایبەتمەندییە بەناوچە كوردستانیەكان. هەروەك گرەنتی نادات دیمەشق لە رێككەوتنەكە پاشگەزنەبێتەوە. دەشێت هەموو كاتێك توركیا، یان دیمەشق پاشگەزببنەوەو پەلاماری كورد بدەن. بۆیە پێویستە هەرچی زووە كاربۆ چەسپاندنی مافە نەتەوەیی و ئیدارییەكانی بكات لەدەستوری نوێی سوریادا.

بەدڵنیاییەوە بارودۆخی سوریا بەمزوانە سەقامگیر نابێت ئەوانەی حوكمڕانی نوێی سوریایان رادەستكراوە، ئەگەر هاوكاریی و فاكتەری دەرەكیی نەبێت ناتوانن بۆماوەیەكی درێژ بەردەوام بن، بۆیە بەدڵنیاییەوە دەرفەت بۆ كورد دێتەپێش پرۆژەی نەتەوەیی بەرەو پێش ببات، بەڵام ئێستا دۆخەكە لەبەرژەوەندی ئەودا نییە.
بۆ كورد زۆر گرنگە كار لەسەر سێ‌ فاكتەری سەرەكیی بكات:

یەكەم: بەهیچ شێوەیەك دەستبەرداری هێزی سەربازیی و ئەمنی نەبێت، چونكە دەستبەرداربوونی هێزیەكسانە بەلەناوچوون. بەدرێژایی مێژوو ئەوەی چەكی رادەستكردبێت لەناوچووە. نەخاسمە لەگەڵ ئەو رژێمە نوێیە كە رژێمی دینی و قەومیی توندڕەوە.

دووەم: پێداچوونەوە بەپەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەمریكاو ئەوروپا دا بكات و دەست بەلۆبیەكی رێكخراو بكات تاببێتە جۆرێك لەگرەنتی بۆ پاراستنی لەهەر هەڕەشەیەكی تورك و عەرەب.

سێیەم: بەناوماڵی خۆیدا بچێتەوە، چونكە یەكدەنگیی و یەكگرتوویی فاكتەری هەرە بەهێزە بۆ خۆپاراستنی وەك چۆن لەم دۆخەدا یەكگرتوویی كورد بووە لەمپەرێكی بەهێز دژی تورك و عەرەب.بەكورتی، ئەو رێككەوتنەی كرا سەركەوتن نەبوو، بەڵام شكستیش نەبوو بەڵكو پاراستنی كورد بوو لەلەناوچوون و مەرگەساتێكی پێشبینی نەكراو لەلایەن تورك و عەرەبەوە.