عەلی قەرەداغی: پێشوازی لە بڕیارە سەركەوتووەكانی سەرۆك ئەحمەد شەرع دەكەم

هاوڵاتی پێش هێرشی داعش بۆسەر شەنگال و ناوچەكانی دەوروبەری 65 خێزانی كریستیان لەسنوری قەزای شەنگال بێ‌ گرفت لەگەڵ پێكهاتەكانی تردا دەژیان، دوای هێرش و پەلاماری داعش ئەوانیش وەك باقی خەڵكەكەی تر ئاوارەبوون و كڵێساكانیشیان خاپووركران، دوای رزگاركردنی ناوچەكەش تەنها یەك خێزانی كریستیان گەڕاوەتەوەو بەشێكی خێزانە كریستیانەكانی تر لەسنوری هەرێمی كوردستان ئاوارەن و بەپێی زانیارییەكانی بەردەست هاوڵاتی نیوەی كریستیانەكانی شەنگال بەرەو دەرەوەی وڵات كۆچیان كردووە، نوێنەری كریستیانەكانی شەنگالیش دەڵێت: « نائارامی و هێرشی سوپای توركیا هۆكاری سەرەكین بۆ نەگەڕانەوەی ئاوارەكان». عیسا شەمعون ، نوێنەری كریستیانەكانی شەنگال كەئێستا لەپارێزگای دهۆك دەژی بە هاوڵاتی راگەیاند:» سێ كڵێسامان لەناوەندی شەنگال هەبوو بەداخەوە هەرسێكیان لەلایەن داعشەوە تەقێنراونەتەوە، لەوەش ناخۆشتر هێشتا نوژەننەكراون، ئەمە لەكاتێكدایە بەشێك لەشوێنە ئاینیەكانی ئێزدییەكان و موسڵمانان نۆژەنكرانەوە، ئێمە ناتوانین بگەڕێینەوە، ئەوەش لەبەر سێ هۆكار، یەكەم بوونی ژمارەیەكی زۆر لەهێزی چەكدارو ناسەقامگیری ناوچەكە، ناوبەناو ئاڵۆزی و شەڕ لەنێوان چەند گروپێكی چەكدار روودەدات، هۆكاری دووەم نۆژەننەكردنەوەی خانووە رووخاوەكان و كەمی خزمەتگوزاری، سێیەم شوێنێك نیە ئێمە پەرستنی تیادا بكەین كڵێسەكانمان نوژەن  نەكراونەتەوە، ئەوە جگەلەوەی بەمدواییە شتێكی نوێ لەقەزای شەنگال زیاد بووە كەپێشتر نەبووە، ئەویش بۆردومانی ناوچەكە لەلایەن فڕۆكە جەنگییەكانی توركیا، ئێمە هەمیشە حەزدەكەین لەشوێنێكی ئارام و بێ كێشە بژین، تائەم گرفتانە چارەسەرنەكرێن ناتوانین بگەڕێینەوە». پێش هاتنی داعش 65 خێزانی كریستیان لەشەنگال نیشتەجێبوون و سێ كڵێسایان هەبوو كەداعش لەگەڵ  80 كڵێساو شوێنی ئایینی كریستیانەكانی نەینەوا تەقاندنیەوەو هێشتا زۆربەیان نۆژەننەكراونەتەوە، بەپێی زانیارییەكانی بەردەست هاوڵاتی نیوەی كریستیانەكانی شەنگال روویان لەدەرەوەی وڵات كردووەو ئەوانەشی ماونەتەوە لەدەرەوەی كەمپ لەسنوری پارێزگای دهۆك دەژین. كبرائیل شەمعون، ماوەی هەشت ساڵە لەگوندی سێجێ لەسنوری قەزای سێمێل لەگەڵ دەیان خێزانی دیكەی كریستیانی دەژی، ئەو بە هاوڵاتی وت:»ئاواتی ئێمە ئەوەیە جارێكی تر بگەڕێینەوە بۆ زێدی خۆمان، بەڵام بەو دۆخەی ئێستا هەرگیز ناتوانین، رۆژێك شەڕو ئاڵوزی لەنێوان یەبەشە و هێزە عێراقیەكان روودەدات، رۆژێكی تر توركیا بۆردومانی ناوچەكە دەكات،  چۆن بەو دۆخەوە بگەێینەوە؟! ژیانی ئاوارەیی زۆر قوڕس و ناخۆشەو لەئێستادا دابەشكردنی هاوكاری بەسەر ئاوارەكانیش زۆر كەمبووەتەوە، بەڵام ئێمە ناچارین لەپارێزگای دهۆك بمێنینەوە. وتیشی:» ئەوەی پارەی هەبێت دەچێتە دەرەوەی وڵات، نیوەی كریستیانەكانی شەنگال كۆچیان كردووە بۆ وڵاتانی ئەوروپا، ئەوانەی هەژارو دەستكورتیشن ماونەتەوە، بەلایەنی كەمی لەكوردستان ئەمن و ئاسایش بەرقەرارە، نووێژو پەرستنی خۆمان لەكڵێساكانی سێمێل و دهۆك دەكەین، ئەگەر كڵێساكانمان نۆژەن بكرێنەوەو بەغدادو هەرێمی كوردستان لەسەر دۆخی شەنگال رێكبكەون رەنگە ئێمەش ئەوكات بگەڕێینەوە».  

هاوڵاتی لە ئەنجامی چەند چالاکییەکی هەپەگە شەش سەربازی تورکیا کوژراون کە یەکێکیان ئەفسەرێکی پلە باڵایە. هەپەگە لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕایگەیاند رۆژی ٢٩ی ئەیلولی ٢٠٢٢ ھێزەکانی ھەپەگە لە چەند کات و شوێنێکی جیا جیا ھێرشیان کردە سەر سەنگەرەکانی سوپای تورکیا و لە ئەنجامدا شەش سەربازی سوپای تورکیا کوژران،کەیەکێکیان ئەفسەری پلە باڵایە. هەروەها لە ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە ،سوپای تورکیا لە ماوەی سێ رۆژدا  ٢٦ جار بە چەکی قەدەغەکراو و چەکی کیمیایی و ٥ جار بە فڕۆکەی جەنگی و ٧٤ جاریش بە ھێلیکۆپتەری جەنگی بۆردومانی ناوچەکانی ھەرێمی کوردستانیان کردووە. ئاماژەش بۆ ئەوەکراوە ، لە ١٥ تا ٢٩ی ئەیلول، شەش ناوچە و شاخی سنوری برادۆست لەلایەن سوپای پاسدارانی ئێرانەوە بە کاتیوشا و ھاوەن و فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان بۆردومان و تۆپباران کراوە.

هاوڵاتی دوای ئەوەی لە ٢٠١٤ دا چەتەکانی داعش چوونە شەنگالەوەو کۆمەڵکوژییەکی زۆریان تیایدا ئەنجامدا و شوێنە پیرۆزەكانیان وێرانكرد دانیشتوانی ناوچەکە ناچار بوون شوێنەکانی خۆیان بەجێبهێڵن. دوای گەڕانەوەی ئێزیدییەكان بۆ ناوچەكانی خۆیان دووبارە دەستیان كرد بە بنیاد نانەوەی خانوو و شوێنە پیرۆزەكانیان، هەربۆیە دوای ٨ ساڵ لە ڕووخاندنی پەرەستگاكانیان لەلایەن چەتەكانی داعشەوە بۆ یەكەمجار كۆمەڵگای ئێزیدییەكان ڕێوڕەسمێكیان بەبۆنەی” مەحەما مارشا” ڕێكخست و تیایدا بەشداریان كرد. مەزارگەی ” مەحەما مارشا یەکێک بوو لەو مەزارگایانەی ساڵی ٢٠١٤دا، لە لایەن چەتەكانی داعشەوە تەقێنرایەوە ، دوای گەڕانەوەی خەڵكەكە بۆ شەنگال بەهاوكاری لەگەڵ ئیدارەی خۆسەری و ڕێكخراوە مەدەنییەكان دەستیان بە دروستكردنەوەی شوێنە پیرۆزەكان كرد لەناویشیاندا مەزارگەی” مەحەما مارشا”،بووکە دەكەوێتە لای باشوری شاخی شانگال. هەروەها هەموو ٢٩و ٣٠ی ئەیلولی هەموو ساڵێك، ڕێوڕەسمی جامیا كە بونەیەكی تایبەتی ئێزیدییەكانە بەڕێوەدەچێت لەم مەزارگەیە كە سەدان كەس بەشداری لەو بۆنەیە دەكەن بۆ گەڕان بە دوای چاكە و قوربانیدا.

هاوڵاتی سەرۆکی ڕوسیا بە شێوەیەکی ڕەسمی چەند ناوچەیەکی ئۆکرانی بە بەشێکی خاکی ڕوسیا دەناسێنێت و یەکێتی ئەوروپاو ئەمەریکا ئەم کارە بە چەواشەکاری ناودەبەن و جۆ بایدن، سەرۆکی ئەمریکا لەو بارەوە گوتی هەرگیز" دان بە سەروەریی رووسیا نانێت لەو ناوچانەدا". دوای ئەوەی ڤلادیمیر پووتین، سەرۆکی رووسیا لە مەرسوومێکی سەرۆکایەتیدا، دان بە سەربەخۆیی و سەروەری هەردوو ناوچەی خێرسۆن و زاپۆریژیا دەنێت، کە لە چەند رۆژی رابردوودا گشتپرسییان بۆ سەربەخۆیی ئەنجامدا. ئەو دوو ناوچەیە دەکەونە باشووری ئۆکراینا و ئێستا لە ژێر کۆنتڕۆڵی رووسیادان. دوای دانپێدانانەکەی پووتین، بڕیارە ئەمڕۆ لە رێوڕەسمێکی فەرمیدا، دەسەڵاتدارانی رووسیا چوار ناوچەی ئۆکراینا (لۆهانسک، دۆنێتسک، خێرسۆن و زاپۆریژیا) بخاتە سەر وڵاتەکەی و بیکاتە بەشێک لە خاکی رووسی. ئەم هەنگاوەی مۆسکۆ لە کاتێکدایە کە شەوی پێنجشەممە، ئەنتۆنیۆ گۆتێرێز، سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە راگەیێندراوێکدا هۆشداریدا لەو بڕیارەی رووسیا و بە "پەرەسەندنێکی مەترسیدار" ناوی برد و راشیگەیاند، بەو هەنگاوە رووسیا هیچ ئومێدێک بۆ ئاشی ناهێڵێتەوە. هەروەها سەرۆکی ئەمریکا، جۆ بایدن ئەو گشتپرسییانەی رووسیای بە "چەواشەکاری تەواو" ناوبرد و جەختی لەوەش کردەوە کە هەرگیز دان بە سەروەریی رووسیا لە خاکی ئۆکراینادا نانێن. جۆ بایدن، سەرۆکی ئەمریکا لەو بارەوە گوتی، وڵاتەکەی "هەرگیز، هەرگیز، هەرگیز" دان بە سەروەریی رووسیا نانێت لەو ناوچانەدا. هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە سەروەریی و یەکپارچەیی ئۆکراینا، بۆ ئەوان زۆر گرنگە و ئەوەشی وەبیرهێنایەوە کە بەدرێژایی جەنگی رووسیا-ئۆکراینا، هەمیشە پشتیوانی ئۆکراینا بوون. جۆ بایدن گوتیشی: "ئەمریکا هەرگیز دان نانێت بە سەروەریی رووسیا لە خاکی ئۆکراینیادا. یەکێتی ئەورووپاش کاردانەوەی توندی بەرامبەر گشتپرسییەکە نیشاندا و پاکێجی هەشتەمی سزا خستنە سەر رووسیای ئامادە کرد کە قەدەغەکردنی بازرگانی لەگەڵ رووسیا و دیاریکردنی بەرزترین نرخ بۆ نەوتی رووسیا، لە دیارترین بەندەکانی پاکێجەکەن.

هاوڵاتی دوای نیوەرۆی ئەمڕۆ٣٠ ئەیلول فڕۆکەکانی تورکیا دوو جار چیای مەتینیان لەسنوری قەزای ئامێدی بوردومانکرد، و تائێستا زیانەکان دیارنین. کوڤان سەعید، دانیشتووی سنوری قەزای ئامێدی بە هاوڵاتی وت"دوای نیوەرۆی ئەمڕۆ فرۆکەکانی تورکیا ئەشکەوتی هاجستی لە چیای مەتین کە دەکەوێتە سنوری قەزای ئامێدی دوو جار بوردومانکرد ، هەروەها هیچ کەسێک ناتوانێت لەنزیکەوە سەرەدانی شوێنەکە بکات چونکە بەردەوام بوردومان دەکرێت، لەبەر ئەوە زیانەکان دیارنین. " کوڤان سەعید ووتیشی" بۆردومانەکانی تورکیا جگە لە زیانی گیانی ،زیانی زۆری بە ژینگەیی ناوچەکە گەیاندووە.  وتیشی" بەدڵنیایەوە ناڕازین بەڵام هیچمان پێناکرێت ،پێویستە عێراق و وڵاتانی دەرەوە هەڵوێست وەربگرن چۆن دەکرێت تورکیا بەردەوام ناوچەکانمان بۆردومان بکات"

هاوڵاتی لەدوای ساڵی ٢٠٠٣ەوە هەروەكچۆن پەیوەندییە سیاسی و جەماوەرییەكانی عێراق و ئێران رۆیشتە قۆناغێكی نوێوەو گەیشتە ئاستێكی زۆر بەرزو باڵا، ئاوەهاش پەیوەندییە بازرگانییەكانی هەردوو وڵات قۆناغێكی گرنگی بڕی و دەروازە سنورییەكانی ئێران بوون بەشادەماری ئابووری و ژیاری عێراق و ساڵانە بەملیارەها دۆلار ئاڵۆگۆڕی بازرگانی تیادا ئەنجامدەدرێت كەئەگەر بێتو سنوری ئێران نەبێت بەشێكی زۆری پێداویستییەكانی هاووڵاتییانی عێراق دابینناكرێت. سەرۆكی ژووری هاوبەشی بازرگانی ئێران - عێراق پێشبینی دەكات لەدەیەی داهاتوودا عێراق ببێت بەگەورەترین بازاڕی ئابووری بەتایبەت بۆ ئێران. یەحیا ئال ئیسحاق سەرۆكی ژووری هاوبەشی بازرگانی ئێران-عێراق دەڵێت: "عێراق بازاڕێكی ستراتیژییە، پێشبینی دەكات لەچەند مانگی داهاتوودا هەناردەی ئێران بۆ عێراق بەرزتر بێتەوە و بگات بە ١٠ ملیار دۆلار لەساڵێكدا، هاوكات هیواشی خواستووە لەساڵانی داهاتوودا بگات بە ٢٠ ملیار دۆلار". راشیگەیاند: "باوەڕی وایە لەوەی لە ١٠ ساڵی داهاتوودا عێراق دەبێت بەگەورەترین بازاڕی ئابووری لەناوچەكەدا بەتایبەتیتر بۆ ئێران، لەڕووی ئابوورییەوە عێراق وڵاتێكی لاواز نییە، چونكە بەتەنیا لەمانگی رابردوودا بەبەهای ١١ ملیار دۆلار نەوتی فرۆشتووەو بەپێی ئەو پلانەی دایناوە تا كۆتایی ئەمساڵ لەداهاتی نەوت ١٢٠ ملیار دۆلاری دەستدەكەوێت. ماڵپەڕی (trade map)ی بازرگانی كە نەخشەی بازرگانی وڵاتان بۆ هاوردەو هەناردەكردن و خواستی نێودەوڵەتی دەخاتەڕوو، ئاشكراشیدەكات لەماوەی ساڵی ٢٠٢١ سووتەمەنی و ئاسن بەگرنگترین هاوردەی عێراق لەئێرانەوە دادەنرێت. ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە: عێراق لەماوەی ساڵی رابردوودا 24 كاڵای سەرەكی لەئێرانەوە هاوردە كردووە، كەبەهای دارایی هەشت ملیار و ٩١٤ ملیۆن و ٦٠٥ هەزار دۆلار بووە، هەروەها لەنێوان ساڵانی 2017 بۆ 2021 هاوردەكردنی عێراق لەئێرانەوە بەڕێژەی لە 1٪ زیادیكردووە. هاوكات سوتەمەنی كانزایی لەپلەی یەكەمدا هاتووە لەهاوردەی عێراق لەئێرانەوە بەبەهای دوو ملیارو ٩٢٧ ملیۆن و ٦٥١ هەزار دۆلار، دواتر بەرهەمی ئاسن و پۆڵا دێت كە بەبەهای یەک ملیارو ١٤٩ ملیۆن و ٧٢٢ هەزار دۆلار بووە، دواتریش بەرهەمە پلاستیكیەكان بەبەهای 788 ملیۆن دۆلار. لەبەرامبەردا هەناردەی عێراق بۆ ئێران گەیشتووەتە یەک ملیارو ١٩٦ ملیۆن و ٥٩٧ هەزار دۆلار، ئەمەش لەنێوان ساڵانی 2017 بۆ 2021 بەڕێژەی 88% زیادی كردووە. گرنگترین هەناردەی عێراق بۆ ئێران دانەوێڵە بووە، كەبەهاكەی 770 ملیۆن دۆلار بووە، دواتر پاشماوەی پیشەسازی خۆراك دێت، هەروەها ئامادەكردنی پەین و عەلەفی ئاژەڵی بەبەهای 101 ملیۆن دۆلار. وەنەبێت ئاڵوگۆڕی كەلوپەلی بازرگانی و خۆراكی تاكە پەیوەندیی ئابووری عێراق و ئێران بێت، بەڵكو كارەباش یەكێكی دیكەیە لەو بابەتانەی ئێرانییەكان رەوانەی عێراقی دەكەن و ساڵانە عێراق سەدان ملیۆن دۆلار بەكارەبای ئێرانی دەدات و بڕی نزیكەی دوو هەزار مێگاوات كارەبا لەو وڵاتە دەكڕێت و لەمانگی تەمموزی رابردووش عێراق و ئێران یەكەم رێككەوتنی درێژخایەنیان لەبواری كارەبا ئیمزاكرد. لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا سەرەڕای ئاڵوگۆڕی بازرگانی، یەكێك لەو گرفتانەی وەهایكردووە عێراق سودی تەواوەتی لەو بازرگانییە نەبینێت باڵادەستی گرووپ و هێزە چەكدارەكانە لەزۆرینەی زۆری دەروازە سنورییەكاندا كەوەهایكردووە بەشێكی زۆر داهاتی دەروازەكان بۆ خۆیان ببن و خەزێنەی گشتی دەوڵەتی عێراق لەگومرگی ئەو ئاڵوگۆڕە بازرگانییە سودمەندبێت. بەپێی دانپیانانی خودی وەزارەتی دارایی عێراق كە بەهۆی باڵادەستی گرووپ و هێزە چەكدارەكانەوە لەدەروازەكاندا داهاتی گومرگەكان تەنیا لەسەدا ١٢ی بۆ حكومەت دەگەڕێتەوەو ئەوەی دیكەی بۆ ئەو هێزو گرووپانە دەڕوات. شێوازی دەستكەوتنی پارەكەشیان بەهۆی قاچاخیكردن و سەرانە سەندن و چەندین جۆری تری پارەسەندنەوەیە كەداهاتی ساڵانەی ئەم گرووپ و هێزو میلیشیایانە دەگاتە ١١ ملیار دۆلار.  

هاوڵاتی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەكان لەكاردانەوەی مەرگی ژینا ئەمینی لەڕۆژهەڵاتی كوردستان و شارەكانی ئێران بەردەوامەو ژینا بووەتە هەوێن و هێمای خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەكان. ئەو كچە كوردەی خەڵكی سەقز كەتەمەنی 22 ساڵ بوو دوای ئەوەی لەلایەن پۆلیسی ئێران بەبیانوی نەگونجاوبوونی سەرپۆش و جلوبەرگەكەی دەستگیركراو لەزینداندا گیانیلەدەستداو دواجار تەرمەكەی گەڕێنرایەوە زێدی خۆی، ئێستا پرچی ئەو كەبیانوی دەستگیركردنەكەی بوو بووە بەهێماو لەو رۆژەوە هەزارن كچ و ژن و پیاو وەك هاوسۆزییەك بۆ ژینا ئەمینی قژی خۆیان دەبڕن و دژی یاساو رێسا توندەكانی ئێران ناڕەزایەتیی دەردەبڕن. ناڕەزایەتییەكان بۆ مەرگی ژینا تائامادەكردنی ئەم راپۆرتە زیاتر لە 76 كوژراوی لێكەوتووەتەوە كەزۆربەیان بەتەقەی هێزە ئەمنییەكانی ئێران لەڕۆژهەڵاتی كوردستان گیانیان لەدەستداوەو بەپێی ئامارەكانی رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ لەو خۆپیشاندانانەدا پێنج ئافرەت گیانیان لەدەستداوە كەسیانیان لەشارە كوردییەكان و دووانیان لەباكورو رۆژهەڵاتی ئێران بوون. ئەو ناڕەزایەتییانە كە بووەتە هۆی توندبوونەوەی مامەڵەی پۆلیس و هێزە ئەمنییەكانی دەسەڵات و بڕینی ئینتەرنێت لەڕۆژهەڵاتی كوردستان و ئێران جگە لەزیانە گیانییەكان زیانی گەورەی ماددیی لێكەوتووەتەوە بەجۆرێك كە بەهۆی بڕینی هەر 24 كاتژمێر ئینتەرنێتەوە نزیكەی 120 ملیۆن دۆلار زیانی لێدەكەوێتەوەو زۆربەی كۆمپانیاكانی ئێرانیش لەبۆرسەدا نزیكەی چوار ملیار دۆلار زیانیان پێگەیشتووە. هاوكات لەگەڵ گرژی زیاترو بەرفراوانبونی خۆپیشاندانەكان بۆ یەكەمجار لەمێژووی كۆماری ئیسلامی ئێراندا ژمارەیەكی بەرچاو لەیاریزان و هونەرمەندو ئەكتەرە ناودارەكانی ئێران وەك كاردانەوەیەك بەمەرگی ژیناو خۆپیشاندەران، بێبەریبوونیان لەدەسەڵات و دامەزراوەكانی راگەیاندووە.   ژینا سەرتاسەری ئێران دەهەژێنێت خۆپیشاندانەكان بۆ مەرگی ژینا ئەمینی لەپێنجەم رۆژدا جگە لەڕۆژهەڵاتی كوردستان لانیكەم 150 شارو شارۆچكەی 27 پارێزگای گرتەوەو لەزۆربەی ئەو ناوچانەشدا توندوتیژیی و پێكدادان لەنێوان خۆپیشاندەران و پۆلیس روویدا. لەشاری شنۆ سێ مێرمنداڵ گیانیان لەدەستدا كەكەسێكیان تەمەنی 16 ساڵ بووە.. لەپیرانشار-یش مێرمنداڵێكی تەمەن 16 ساڵ بەناوی زەكەریا خەیاڵ گیانی لەدەستدا. بەپێی زانیارییەكانیی رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ هەر لەشەوی چوارشەممەو لەپێنجەم رۆژی خۆپیشاندانەكاندا لانیكەم سێ كەس لە سەقزو پێنج كەس لە سنەو دوو كەس لەورمێ و كەسێك لەئیلام بەهۆی تەقەی هێزە ئەمنییەكانەوە گیانیان لەدەستداوە. بەگشتی تەنها لەشەوی چوارشەممەدا لانیكەم 15 كەس لەخۆپیشاندانەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان گیانیان لەدەستداوە. بەگشتی و لەماوەی دوو رۆژدا ژمارەی ئەو كەسانەی لەخۆپیشاندانی رۆژهەڵاتی كوردستان و شارو شارۆچكەكانی ئێران گیانیان لەدەستداوە دەگاتە 26 كەس كەناسنامەی زۆربەیان بڵاو كراوەتەوە. رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ رایانگەیاندووە بەهۆی پچڕانی هێڵەكانی تەلەفۆن و مۆبایل و ئینتەرنێت لەئێران زانیاریی ورد لەسەر بەرزبوونەوەی ژمارەی قوربانیان روون نییە، بەڵام گومان دەكرێت سەرەڕای ئەو كوژراوانە زیاتر لەهەزار كەسیش بریندار بووبن. بڵاوبوونەوەی تۆمارە ڤیدیۆییەكانی خۆپیشاندانەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان و ئێران بۆ ژینا ئاماژەیە بۆ توندبوونەوە و گرژبوونەوەی دۆخی ناوخۆیی وڵاتەكە، بۆیە گومان دەكرێت ژمارەی قوربانیانی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەكان بۆ مەرگی ژینا ئەمینی بەشێوەیەكی بەرچاو بەرز ببێتەوە. خۆپیشاندانەكان زیاتر لە 11 رۆژە بەردەوامەو بەپێی داویین ئاماری رێكخراوی مافی مرۆڤی ئێران لانیكەم 76 خۆپشاندەر تا شەوی سێشەممە (27/9/2022) كوژراون و حكومەتیش رایگەیاندووە؛ حەوت كەس لەهێزە ئەمنییەكان و ئەندامی سوپای پاسداران و پۆلیس كوژراون. خامنەیی بەئامانج دەگیرێت لەزۆربەی خۆپیشاندانەكاندا دروشم دژی عەلی خامنەیی، رێبەری كۆماری ئیسلامی ئێران وتراوەتەوەو رۆژنامەی واشنتۆن پۆست بڵاویكردووەتەوە حكومەتی ئێستای ئێران لەڕژێمەكانی پێشووی میسرو تونس لاوازترەو ئاماژەی بەوەشكردوە كە رێبەری كۆماری ئیسلامی پاشەكشێ لەباڵاپۆشیی ژنان بەهێڵی سور دەزانێت. رۆژنامەكە لەبابەتێكدا نووسیویەتی خۆپیشاندانەكانی ئێران رووبەڕووی توندوتیژیی زۆری هێزە ئەمنییەكانی وڵاتەكە بووەتەوە، بەڵام ئەو توندوتیژییە ئاماژەیە بەلاوازیی دەسەڵات بەتایبەت كە ساڵانە سەدان ژن لەئێران بەبیانوی نەگونجابوونی سەرپۆش و باڵاپۆش سزا دەدرێن و لەهەندێك حاڵەتیشدا سزای 10 ساڵ زیندانی بەسەر ئەو ژنانەدا سەپێنراوە. ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە عەلی خامنەیی رابەری كۆماری ئیسلامی ئێران كەتەمەنی 83 ساڵە، باری تەندورستیی باش نییەو سەرقاڵی رادەستكردنی دەسەڵاتەكانی و دۆزینەوەی جێگرەوەیەوەو هەر ئەوەش دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی ئێرانی لاواز كردووە. خامنەیی یەكێكە لەو كەسانە زۆر دژی ئازادی ژنانەو ئامادە نییە پاشەكشێ لەو یاساو رێسا توندانەی كۆماری ئیسلامی بكات بۆیە خۆپیشاندەرانیش لەزۆربەی رێپێوان و ناڕەزایەتییەكاندا بەدروشم دەیكەنە ئامانج و پێیان وایە كۆتایی ئەو كۆتایی دەسەڵاتی 43 ساڵەی كۆماری ئیسلامیی ئێرانە. ئینتەرنێت و داڕمانی بۆرسەی ئێران رێكخراوی نێت بلاكس بۆ چاودێریی هێڵەكانی ئینتەرنێت ئاشكرایكردووە، بەهۆی راگرتن و قەدەغەكردنی ئینتەرنێت لەلایەن حكومەتی ئێرانەوە هەر كاتژمێرێك یەك ملیۆن و 500 هەزار دۆلار زیان بەئابوریی ئەو وڵاتە دەگات. ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە: فیلتەركردن و راگرتنی هێڵەكانی ئینتەرنێت بۆ كۆنتڕۆڵی خۆپیشاندانەكان لەئێران زیانی زۆر بەداهاتی ئەو شوێنانە دەگەیەنێت كەسەرچاوەی سەرەكییان ئینتەرنێتە. بەپێی ئامارەكان نزیكەی 400 هەزار فرۆشگا لەئێران لەڕێگەی ئینتەرنێتەوە كارەكانیان ئەنجام دەدەن ئەگەر بڕینی ئینتەرنێت لەو وڵاتە بەردەوام بێت رۆژانە لانیكەم 117 ملیار دۆلار زیانی لێدەكەوێتەوە. خۆپیشاندان و كاردانەوەكانی مەرگی ژینا ئەمینی بازاڕی بۆرسەی ئێران تووشی داڕمان دەكات و بەوتەی شارەزایانی ئابوریش زیانی چوار ملیار دۆلاری بەپشكی كۆمپانیاكانی ئەو وڵاتە گەیاندووە. میدیاكانی ئێران بڵاویانكردووەتەوە زیاتر لەهەفتەیەكە بازاڕی بۆرسە لەوڵاتەكە لەپاشەكشێدایەو تائێستا 350 ئاماژەی نەرێنیی لەبۆرسەی وڵاتەكەدا هەیە لەكاتێكدا تەنها 35 خاڵی ئەرێنیی لەبۆرسەدا بەدیدەكرێت. بەهۆی ئاڵۆزییەكانی ئەم دواییانەی رۆژهەڵاتی كوردستان و شارەكانی ئێران پشكی سەرجەم كۆمپانیاكانی ئەو وڵاتە لەبازاڕی بۆرسەدا بەڕێژەی 100 ترلیۆن تمەن دابەزیوە كەدەكاتە نزیكەی سێ ملیارو 900 هەزار دۆلار. شارەزایانی ئابوریی ئێران هۆشداریی دەدەن ئەگەر ئاڵۆزییەكان بەردەوام بێت زیانی زیاتر چاوەڕوانی كۆمپانیاكانی ئەو وڵاتە دەكات.   تۆپبارانی هەرێم بۆ راگرتنی خۆپیشاندانەكان سوپای پاسداران لە (24/9/2022) دەستی كردووە بەتۆپبارانی سنورەكانی هەرێمی كوردستان بەبیانوی بوونی چەكدارانی نەیاری دەسەڵات لەئێران و لەبەیاننامەیەكیشدا كەپێش بۆردومانەكە رایگەیاند: حزبە كوردییەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان بەبیانوی ناڕەزایەتی بۆ مەرگی ژینا هەوڵی سەرهەڵدانی توندوتیژی و ئاژاوە لەخاكی ئێران دەدەن. سوپای پاسداران هاوكات لەگەڵ دەستپێكردنی تۆپبارانەكەش لەبەیاننەمەیەكی دیكەدا رایگەیاند: لەچوارچێوەی دوورخستنەوەی هێزە چەكدارە نەیارەكانی كۆماری ئیسلامی، لەڕۆژی شەممەی رابردووەوە دەستیكردوە بەبۆردومانی چەند خاڵێكی سنوریی هەرێمی كوردستان. سوپای پاسداران ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە: بەهۆی دروستبوونی ئاژاوەی چەند رۆژی رابردووی ناو ئێران بەمەبەستی دورخستنەوەی چەكدارە نەیارەكان تۆپبارانی خاڵە سنورییەكانی رۆژهەڵات و هەرێمی كوردستانی كردووەو هاوكات داواشی لەهاووڵاتییانی هەرێمی كوردستان كرد لەبنكەو بارەگاكانی حزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان دووربكەونەوە. تۆپبارانەكانیش لەكاتێكدایە لەناو ئێران دەنگۆی ئەوە بڵاوبووەوە كەسوپای پاسداران و سوپای رەسمی (ئەرتەش) لەسەر سەركوتی خۆپیشاندانەكان ناكۆكییان هەیەو ئەوەش وایكرد ئەو دوو هێزە بەجیا بەیاننامە بڵاوبكەنەوەو جەخت لەپاراستنی كۆماری ئیسلامی ئێران بكەنەوە.   ناڕەزایی كەسایەتیە بەناوبانگەكان ژمارەیەكی بەرچاو لەهونەرمەندو ئەكتەرو یاریزانە ناودارەكانی كوردو ئێران لەگەڵ دەربڕینی ناڕەزایەتیی بۆ مەرگی ژینا ئەمینی، پشتیوانیی خۆیان بۆ خۆپیشاندەران دەدەبڕن و داوای كۆتایی بەستەم و توندتیژیی لەدەسەڵاتی ئێران دەكەن و دەسەڵاتیش دەست بەسەر ماڵ و موڵكی ژمارەیەك یاریزان و ئەكتەر لەناوخۆی وڵاتەكەدا دەگرێت. كەیهان كەلهوڕ، ژەنیارو پسپۆڕی ناوداری كورد لەپەیامێكدا لەتۆڕی كۆمەڵایەتی تویتەر رایگەیاندووە؛ خەڵكی ئێران 40 ساڵە هەوڵدەدات بەزمانی ئەدەب و هونەر دەسەڵات ئاگاداركاتەوە لەوەی كە زەبروزەنگ و سێدارە لەدژی خەڵك بەكارنەهێنێت. كەلهوڕ دەڵێت: ئەو ژەنیارەو ئەركی ئەو قسەكردن نییە، بەڵام دەسەڵاتی ئێران وای لەئەو كردووە كە لەجیاتی هێنانە گۆی ئامێرەكانی، خۆی بێتە گۆو بەنووسین پەیامەكەی بگەیەنێت. ئەو ژەنیارە كەخاوەنی دەیان خەڵاتی مووزیكە نووسیویەتی: دەسەڵاتی ئێستای ئێران هاوشێوەی دەسەڵاتی ئۆمەوییەكان بەردەوامە لەسەركوت و ستەم، بۆیە دەبێت بڕوات. ئەو داوای لەسەرجەم هونەرمەندان كردووە ملكەچی داواكارییەكانی حكومەتی ئێران نەبن و تەنانەت بەبێ بەرامبەریش بەردەوامبن لەكاری هونەری و پشتیوانیی بۆ یەكێتی و یەكڕیزیی خەڵك لەپێناو ئازادیی وڵاتەكەدا. كەلهوڕ لەكۆتاییدا رایگەیاندووە هەر كۆنسێرت و شوێنێك كەئەو تێیدا بەشدار بێت دەكاتە سەكۆیەكی ئازاد بۆ ئەو خەڵكەی كە بەدەست دەسەڵاتەوە زۆری بۆ هاتووە. لەگەڵ كەلهوڕ دەیان ئەكتەریش پشتیوانییان بۆ ناڕەزایەتییەكان و خۆپیشاندانەكان دەربڕیوەو هەدیە تارانی، خانمە ئەكتەری بەناوبانگی ئێرانیش، لەپشتیوانیی بۆ خۆپیشاندەران و نیگەرانیی لەمەرگی ژینا ئەمینی، رایگەیاند: دەسەڵات و هێزە ئەمنییەكان هۆكاری خوێنڕشتنن و خەڵكی وڵاتەكەش تائاستێك لەژێر زەبروزەنگدا بووە كەچیتر پێویستی بەڕێبەرو سەركردە نییە بۆ خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی. هەدیە تارانی كە لەئێستادا لەئێران دەژی و لەلایەن هێزە ئەمنییەكانەوە ئاگاداركراوەتەوە كەهانی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی نەدات، جەختی لەوە كردووەتەوە خەڵكی وەڵاتەكە هێندە لەژێر ستەم و زەبروزەنگدا بوون كەچیتر پێویستی بەهاندان و بانگهێشتكردنی خەڵك نییە كەبڕژێنە سەر شەقامەكان، چونكە ئاستی ناڕەزایەتییەكان بەرفراوانن. شەهاب حسێنی كە بەیەكێك لەئەكتەرە ناودارەكانی نزیك لەدەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی ئێران ئەژمار دەكرێت بەپەیامێك ناڕەزایەتیی خۆی لەبەرامبەر كوشتنی خۆپیشاندەران و سەركوتی ناڕەزایەتییەكان دەربڕی و وتی ئەوەی ئێستا دەسەڵات دەیكات هاوشێوەی زەبروزەنگی ئۆمەوی و سەفەوی-یە، لەبەرامبەر ئەو پەیامەشدا تەلەفیزیۆنی فەرمی ئێران سەرجەم ئەو ریكلام و بەرنامانەی ئەو ئەكتەرەی تێدا بەشداربوو، راگرت و هەموو ئەو وێنانەشی لەناو شاری تاران بوو، بەبڕیاری شارەوانی لابران. هەندیك ئەكتەرو هونەرمەندی ژن لەئێران جگە لەپەیام، بەبڕینی پرچیان ناڕەزایەتییان بۆ مەرگی ژیناو كوشتنی خۆپیشاندەران دەربڕیوە. عەلی كەریمی یاریزانی تۆپی پێ و ئەستێرەی پێشووی هەڵبژاردەی ئێران كەنیشتەجێی وڵاتی ئیماراتە بەپەیامێك ناڕەزایەتیی لەمەرگی ژینا ئەمینی راگەیاندو پشتیوانی خۆی بۆ ناڕەزایەتییەكان دەبڕی لەبەرامبەریشدا دەسەڵات دەستی بەسەر ماڵ و موڵكی ئەو یاریزانە لەئێراندا گرت. هاوكات دەیان یاریزانی دیكەی دیكە پشتیوانیان لەهەڵوێستەكەی كەریمی كردو ژمارەیەك یاریزانیش بڕیاریانداوە هەڵبژاردەی ئێران جێبهێڵن. لەڕابردوودا چەند جارێك خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی فراوان لەڕۆژهەڵاتی كوردستانی ئێران روویداوە، بەڵام هیچكات لە 40 ساڵی رابردودا بەو ئاستە هاوسۆزی و هاوپشتی چینە جیاوازەكانی ئەو كۆمەڵگایەی نەگرتووەتەوە، بۆیە مەرگی ژینا ئەمینی بووەتە هێمای بەهێزی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەكان.

هاوڵاتی بڕیاربوو پاییزی ئەمساڵ رێزان و محەممەد ئاهەنگی گواستنەوەیان بکەن کە هەشت مانگ بوو ئەڵقەی هاوسەرگیرییان گۆڕیبووەوە، بەڵام محەممەد بەهۆی بۆردوومانی ئێران بۆسەر بارەگای حیزبەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان لە کۆیە گیانی لەدەستدا. که‌ناڵی رووداو له‌زاری رێزان حەسەن، دەستگیرانی محەممەد بڵاویکردۆته‌وه‌ : "ئەوەندەم خۆش دەوێت نازانم چی بڵێم! ئەوە ژیانی من نەبوو ئەوەم بەسەر بێت، کۆلێک هیوا و ئاواتمان هەبوو. لەبری ئەوەی جلی سپیی بووکێنی لەبەر بکەم، ئەو کفنی لەبەرکرد. ماڵی من بووەتە سەر قەبران و منی رەشپۆش کرد." محەممەد و رێزان هەموو پێداویستییەکانی ژیانیان ئامادەکردبوو و، چاوەڕوانی وەرگرتنی خانوو بوون لە کەمپی ئامرییەی کۆیە. بڕیاریان دابوو ئاهەنگێکی گەورە بەشێوەیەکی فۆلکلۆری ئەنجام بدەن. حەسەن ئیسماعیل، باوکی رێزان دەڵێت: "دەهۆڵ و زووڕنام ئامادەکردبوو، هەمووشتێکم ئامادەکردبوو بۆ ئەوەی زەماوەندێکی فۆلکلۆریی کوردەواری بکەین تاوەکو لە هەموو دونیا دەنگ بداتەوە." 02-02-2022، رۆژی ئاهەنگی ئەلقەگۆڕینەوەی رێزانی تەمەن 22 ساڵ و محەممەدی تەمەن 25 ساڵان بوو، هەردووکیان تاقانەن. ئامینە یوسفی، خەسووی محەممەد باس لەوە دەکات: "کچەکەم لە تیمارکردنی بریندارەکان دەگەڕایەوە، قەڵا تۆپباران کرا و گوتی دایە محەممەد لە قەڵایە؟ گوتم نا لەوێ نییە. گوتی: با بابم ئیجازەم بدات لەوێیە، بە بابم بڵێ تەلەفۆنی بکات. پەیوەندیمان کرد هاوڕێیەکی وەڵامی دایەوە، گوتم کوا محەممەد؟ گوتی: ئۆتۆمبێل لێدەخوڕێت. ئێ گوتم جا چییە بۆ وەڵام ناداتەوە، گوتی: بریندارە." محەممەد خەلیلی لە 2017ـەوە لە باشووری کوردستان نیشتەجێ بوو و، لە ریزەکانی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران لە کۆیە پێشمەرگە بوو. ئەو جگە لەوەی پێشمەرگە بووە، یاریزانی تۆپی پێش بووە و بڕیار بوو لە یانەی کۆیە یاری بکات، بەڵام لە کاتی ئەرکی رۆژانەیدا لەگەڵ شەش کەسی دیکە، لە بۆردوومانەکانی قەڵای حدکا لە کۆیە گیانی لەدەستدا.

هاوڵاتی لە بازاڕی قەیسەری شاری ھەولێر، جگە لە ژمارەیەکی زۆر لە فرۆشگاکانی زێڕینگەری، ھەروەها ژمارەیەک شوێنکاری تایبەت بە تواندنەوە و دروستکردنی زێڕ ھەیە کە بەپێی خواستی ھاووڵاتییان شێوە و بابەتەکانی زێڕ دروست دەکەن و پیشەکەیان مێژوویەکی درێژی ھەیە. لە شوێنکارەکاندا ئاگردان، ترشی گۆگردیک و پاودەری سۆدیۆم بۆڕەکس و چەند ئامێرێکی تایبەت بە توانەوە و لە قاڵبدانی زێڕ بەکاردەهێنرێت و بە گشتی خاوەنی شوێنکارەکانی زێڕ لە شارەکە تەمەنێکی زۆریان لە پیشەکەیاندا بەسەربردووە و درێژەیان بەکارەکەیانداوە. بە گشتی زێڕینگەران سەرەتا زێڕی شکاو دەکڕنەوە یان ھاوردەی دەکەن، دواتر دەیدەن بەو شوێنکارانە، لەوێش لە رێگای گەرمکردنەوە زێڕەکە دەتوێندرێتەوە و دواتر دەکرێتە قاڵب، ئینجا دواتر شێوەی قاڵبەکە دەگۆڕدرێت بۆ ئەو نەخش و بابەتەی کە خواستی هاووڵاتییانی لەسەرە، هاوکات چونکە زێڕەکە بەهۆی گەرمکردن یان تواندنەوە رەنگەکەی بۆ خۆڵەمێشی گۆڕدراوە، ئەوا دەخرێتە ناو ترشی گۆگردیک بۆ ئەوەی رەنگە خۆڵەمێشییەکەی لێ ببێتەوە و رەنگی زێڕ وەرگرێتەوە، دواتر دەخرێتە ناو پاودەری سۆدیۆم و ئینجا دەخرێتە ناو ئامێرێک پێی دەڵێن "هەلاشە" و لەوێیەوە لە رێگای شووشتنەوە لە هەموو ماددە پیسەکان پاکدەبێتەوە. کەرخی عەبدولقادر کە ماوەی زیاتر لە ٥٠ ساڵە پیشەکەی زێڕەنگەرییە و ئێستاش سەرپەرشتی ئەو شوێنکارە دەکات کە منداڵەکانی تیایدا درێژە بە پیشەکەی باوکیان دەدەن و وەک خۆی دەڵێت، ئەو سەردەمە کارەکانی ئەو هەمووی کاری دەستی بوون و ئێستاش بەهۆی زۆربوونی ئامێرەکانەوە کارەکان ئاسانتر بوون. کەرخی عەبدولقادر بۆ ئاژانسی ئانادۆڵو گوتی: "یەکەمجار ساڵی ١٩٧٣ هاتمە بازاڕ و لەلای وەستا رەمزی دەستم بەکار کرد کە کاری توانەوە و لە قاڵبدانی زێڕی دەکرد و ماوەی ١٨ ساڵ لەلای ئەو کارم کرد، دواتر دوکانی خۆم دانا و لە پیشەکەم بەردەوام بووم، ئەو سەردەمە هەموو کارەکان کاری دەستی بوون، ئێستا بووەتە ئامێر و کارەکە ئاسانتر بووە". کەرخی عەبدولقادر دەشڵێت: "ئەو سەردەمەی پێشوو، جۆرەکانی زێڕ جیاوازبوون و خەڵک خواستی لەسەر گۆبەرۆک زۆر بوو ئەوانیش چەند جۆرێکیان هەبوو کە گوزارشتیان لە هەولێر و رەواندز و چەند ناوچەیەکی دیکە دەکرد و شێوازی دروستکردنیان جیاواز بوو، دوای ماندووبوون و هەڵکشانی تەمەنم، ئێستا دوای خۆم دوو کوڕ و دوو برازام فێری پیشەکە کردووە و ئەوان رۆژانە لە شوێنکارەکە کاری خۆیان دەکەن و پێویستییان بە من نییە". ئەحمەد کەرخی عەبدولقادر کە لە تەمەنی شەش ساڵییەوە لەلای باوکی دەستی بەکارکردن کردووە و ئێستا درێژە بە پیشەکەی باوکی دەدات لەبارەی پیشەکەیانەوە بۆ ئاژانسی ئانادۆڵو گوتی: "لە تەمەنی شەش ساڵییەوە لەلای باوکم فێری پیشەکە بووم، ئەو شتانەی کاتی خۆی لە ھەولێر دروستدەکرا وەک گۆبەرۆک و میگڵاد و جۆرەکانی دیکەبوون، ئەوکات بەدەستی دروست دەکرا، بەڵام ئێستا کارەکان خێراتر و ئاسانتر بووە بەهۆی بوونی چەندین ئامێری پێشکەوتوو". ئەحمەد کەرخی بۆ ئاژانسی ئانادۆڵو باسی لە قۆناغەکانی وەرگرتن و تواندنەوەی زێڕ کرد و گوتی: "زێڕینگەران سەرەتا زێڕەکە دەھێننە لای ئێمە و لێرە زێڕەکە دەتوێنینەوە، دواتر ئەو جۆرەی دروست دەکەین کە خواستی هاووڵاتییانی لەسەرە، جگە لەوەش هەندێک بابەتی دیکە هەیە خواستی بەردەوامی هاووڵاتییانی لەسەرە بۆ نموونە لیرە کە ئەویش چەندین جۆری وەک روبعە لیرە و نیو لیرە، یەک لیرە و موخەمەس و ئەو جۆرانەی هەیە و دروستان دەکەین". زێڕ چەند عەیارێکی هەیە و بەپێی ناوچەکانیش خواست لەسەر عەیارەکانی زێڕ هەیە و لەمبارەیەوە ئەحمەد کەرخی عەبدولقادر گوتی: "زێڕ جۆری زۆرە، زێڕی خەلیجی، تورکی و عێراقی ھەمووی عەیار ٢١ن، بەڵام بابەتەکانییان جیاوازە، بە گشتی ھەولێر ھەمووی لەسەر عەیار ٢١ کار دەکات، سلێمانی و کەرکووک کار لەسەر عەیار ١٨ دەکەن، دھۆک و زاخۆ کار لەسەر زێڕی ٢٤ دەکەن". بە گشتی ئەو زێڕانەی کە دەتوێندرێتەوە یان کاری لەسەر دەکرێت هەندێک لە کێشی کەم دەکات و لەبارەی قەرەبووکردنەوەی خاوەن زێڕەکەش، ئەحمەد کەرخی گوتی: "دوو جۆر کەمکردن ھەیە، کاتێک لە میانی تواندنەوەدا، بڕێک لە زێڕەکە کەم دەکات و ئەوە ناگەڕێتەوە، بەڵام جۆرێکی دیکەی کەمکردن ھەیە بەھۆی کارکردنمانەوەیە کە پارچەیەک دەکەوێتە خوارەوە یان سمپارەی لێدەدەین، لەم حاڵەتەدا ئەوەی کەم دەکات لە بەشی ئێمە دەڕوات، چونکە دواتر ئەوەی دەکەوێتە سەر زەوی ھەڵیدەگرینەوە، ھەر بۆیەش ساڵێ جارێک خۆڵی ناو دوکانەکە ھەڵدەگرینەوە و دەیبەینە کارگە و لەوێ لە رێگای ئامێرێک زێڕەکەی لە خۆڵ و خاشاکەکە جیا دەکاتەوە و ئەوەی دەمێنێتەوە سادە زێڕە، بۆیە ئەو زێڕەی کە کێشەکەی کەم دەکات، ئەوا لە ئێمە کەم دەبێتەوە و ئێمە ھەمان کێشی خۆی دەدەینەوە خاوەنەکەی". لە شوێنکارەکەی کەرخی عەبدولقادردا چەندین ئامێری تایبەت بەرچاو دەکەوێت و لەسەر زەوییەکەش ماددەیەکی پلاستیکی کە پێنج سانتیمەتر بەرزە تەواوی زەوییەکەی داپۆشیووە، ئەم پارچە پلاستیکە بۆ ئەوە راخراوە کە ئەو وردە زێڕانەی لە میانی کارکردن دەپەڕێتە سەر زەوی، نەکەوێتە ژێر پێیان و لەژێر ئەو پلاستیکەدا بمێنێتەوە، وەک خاوەنی شوێنکارەکە ئاماژەی پێی کرد، ساڵی جارێک هەموو خۆڵ و خاشاکی سەر زەوییەکە کۆدەکەنەوە و لە کارگەیەکی تایبەت لە رێگای سووتاندنەوە، پاشماوەکان لە زێڕەکە جیادەکرێتەوە و زێرە پوختەکەی دەمینێتەوە.   سه‌رچاوه‌: ئاژانسی ئانادۆڵۆ

هاوڵاتی مەزڵۆم کۆبانی هۆشداری دەدات کە ئەگەر تورکیا دەرفەتێکی دیکەی دەست کەوێت بەبێ کوشتنی کات هێرش دەکات.  مەزڵۆم کۆبانی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات لە گفتوگۆ لەگەڵ گۆڤاری لۆمۆندی فەرەنسی، ڕاگەیاند ئەگەری هێرشی تورکیای بۆ سەر ناوچەکانی لە ژێر کۆنترۆڵی کوردانی سووریا لە ئارادایە. ناوبراو لەم گفتوگۆیەدا باسی لە شکستهێنانی تورکیا لە بەدەست هێنانی گڵۆپی سەوزی ئەمریکا و ڕووسیا کرد بۆ هێرشکردنە سەر کوردەکانی سووریا، بەڵام جەختی لەوە کردەوە کە ئەم دوو وڵاتە هیچ گەرەنتییەکیان بە کورد نەداوە کە هێرشەکەی تورکیا ئەنجام نەدرێت. مەزلۆم کۆبانی جەختی لەوە کردەوە کە هێزەکانی کورد-عەرەبی ئاشووری لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا ئامادەن ڕووبەڕووی ئەگەری هێرشی تورکیا ببنەوە. فه‌رمانده‌ی گشتیی هێزه‌کانی سووریای دیموکرات جه‌ختی کرده‌وه‌ که‌ پێویسته‌ داڵغەی سەرەکیی هه‌موو لایه‌ک مامه‌ڵه‌کردن بێت له‌گه‌ڵ شانه‌ نووستووەکانی داعش. مه‌زلۆم عه‌بدی راشیگه‌یاند که‌ تورکیا بەردەوان هەوڵی ئەوە دەدات کە شوێنێکی له‌م وڵاته‌دا هه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی ژیانی کورد له‌ سووریا له‌ناو ببات

هێمن مەحموود   لەگەڵ نزیكبوونەوەی ١ی تشرینی یەكەم، هاوشانی جموجۆڵە سیاسییەكانی بەغدا بۆ پێكهێنانی حكومەتی نوێی عێراق، جموجوڵێكی دیكەش بەدی دەكرێت كەئەویش یادكردنەوەی خۆپیشاندانەكانی تشرینی یەكەمی ساڵی ٢٠١٩یە، كە لەو رۆژەدا خۆپیشاندانی ناڕەزایی لەبەغدا لەدژی حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی دەستیپێكردو دواتر زۆربەی پارێزگاكانی ناوەڕاست و باشوری عێراقی گرتەوەو ئەنجامەكەشی بەلادانی عەبدولمەهدی و ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختەو كوژرانی زیاتر لە ٧٠٠ كەس و برینداربوونی زیاتر لە 17 هەزار كەسی دیكە كۆتایی هات. ئەم خۆئامادەكردن و بانگەوازكردنە كە لەلایەن چەندین گرووپی گەنجان و هێزە مەدەنییەكانەوە بۆ یادكردنەوەی ئەو رۆژە ئەنجامدەدرێت لەكاتێكدایە كەهێشتا گرێی پێكهێنانی حكومەتی نوێ لەنێوان سەدرییەكان و هەماهەنگییەكان یەكلانەبووەتەوەو ئەگەری ئەوە لەئارادایە لایەنگرانی رەوتی سەدریش بڕۆنە پاڵ خۆپیشاندەرانی تشرین و دۆخەكە بگەڕێتەوە چوارچێوەی یەكەم كەتیایدا رووبەڕووبوونەوەی چەكداری روویداو بەهۆی لێدوانێكی سەدرو هاتنە پێشەوەی چلەی ئیمام حسێنەوە تاڕادەیەك هێور بووەوە. بەپێی ئەو راگەیەندراوو بڵاوكراوانەی كە لەبەغدا بڵاوكراونەتەوە داوادەكرێت رۆژی ١ی تشرینی داهاتوو خۆپیشاندانی جەماوەری گەورە بۆ یادی خۆپیشاندانەكەی ساڵی ٢٠١٩ رێكبخرێت. لەو بڵاوكراوانەدا ئاماژە بەوەكراوە (گەل لەناوچەی سەوز قسەی خۆی دەكات) ئەمەش وەك ئاماژەیەك كە خۆپیشاندەران بەنیازن بڕۆنە ناو ناوچەی سەوزەوە. (مشرق فرێجی) ئەمینداری گشتی بزووتنەوەی (نازل ئاخز حەقی) كە لایەنێكی سەرەكییە لەو ئامادەكارییانەی بۆ خۆپیشاندانەكان دەكرێت ئاشكرایكردووە كە خۆپیشاندەران داوای سزادانی بكوژانی خۆپیشاندەران و هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان و بانگەواز بۆ هەڵبژاردنی پێشوەختە دەكەن. خۆپیشاندانەكانی تشرینی ساڵی ٢٠١٩ كە دواتر بەخۆپیشاندانەكانی (تشرین) ناوی دەركرد، لەسەرەتادا داوای چاككردنی دۆخی ئابووری و نەمانی گەندەڵی و مەحسوبییەت دەكرا، دواتر بەهۆی بەكارهێنانی توندوتیژییەكی لەڕادەبەرەوە لەلایەن هێزە ئەمنییەكان و گرووپە میلیشیاییەكان داواكارییەكان گۆڕدران بۆ لادانی عەبدولمەهەدی و سزادانی بكوژان و هەڵوەشاندنەوەی حكومەت و پەرلەمان و لاوازكردنی رۆڵی ئێران لەكاروباری عێراقیداو هەر بەو هۆیەشەوە كار گەیشتە سوتاندنی كونسوڵخانەكانی ئێران و بارەگای ئەو لایەنانەی كە لەو وڵاتەوە نزیكبوون، دیارە ئەمەش بەبێ قوربانی تێنەپەڕی كە جگە لەكوشتنی راستەوخۆ، سەدان چالاكوان و خۆپیشاندەری دیكەش تیرۆركران و سەدانی دیكەش رفێنران و دواتر كوژران یاخود تاوەكو ئێستا چارەنووسیان بەنادیاری ماوەتەوە، ئەمە بەبێ ئەوەی نە حكومەتەكەی عەبدولمەهەدی و نە حكومەتەكەی كازمیش بكوژانیان دۆزیبێتەوە یاخود درابێتن بەدادگا. كوشتنی خۆپیشاندەرانی تشرین نەك هەر لەلایەن زۆرینەی زۆری حزب و لایەنە سیاسییەكانی عێراقەوە ئیدانەكرا، بەڵكو ئەمریكاو بەریتانیاو زۆربەی وڵاتانی ئەوروپاو تەنانەت نەتەوەیەكگرتووەكانیش هاتنە سەرخەت و داوای لێپێچینەوەو سزادانی بكوژانیان كرد، هاوكات داواشیانكرد حكومەتی عێراقی هەنگاوی راستەقینە بنێت بۆ جێبەجێكردنی بەڵێنەكانی چاكسازی و نەهێشتنی گەندەڵی و دەستباڵایی گرووپە میلیشیاییەكان لەكاروباری رۆژانەی خەڵك و دەوڵەتدا. لەئێستاشدا كە یادی سێ ساڵەی ئەو خۆپیشاندانانە دەكرێتەوە دۆخی عێراق لەحاڵەتێكی زۆر تایبەت و ناوازەی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتیدایەو ئەگەری تێكچوونی لەئارادایە. بەپێی ئەو زانیارییە میدیاییانەی كە بڵاوكراونەتەوە لەئێستادا سێ ئاراستە هەیە بۆ چۆنییەتی یادكردنەوەی خۆپیشاندانەكانی تشرین كەیەكەمیان لەلایەن لیژنەی مەركەزی خۆپیشاندەرانی پارێزگا راپەڕیووەكانەوەیە كە پێی وایە لەگۆڕەپانی (نسور) خۆپیشاندەران كۆببنەوەو هەوڵی رۆیشتنە ناوچەی سەوز بدەن، بەڵام رەوتی دووەم جەخت لەوەدەكاتەوە كە لەگۆڕەپانی (تەحریر) لەناوەڕاستی بەغدا كۆببنەوە (ئەم گرووپە تێڕوانینێكی رایدكاڵانەی لەدژی رژێمەكە هەیە)، بەڵام گرووپی سێیەم پێی وایە پێویستە لەسێ شوێن یادی خۆپیشاندانەكان بكرێتەوە كەئەوانیش بەغداو بەسرەو ناسریەیە، لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا رەوتێك هەیە پێی وایە پێویستە یادكردنەوە نەكرێت ئەویش بۆ ئەوەی رەوتی سەدر بۆ خۆی نەقۆزێتەوەو ئەم یادە بۆ ئامانجە سیاسییەكانی بەكارنەهێنێت بەتایبەت باسی ئەوە لەئارادایە رەوتی سەدر بەنیازە لەو رۆژەدا خۆپیشاندان ئەنجامبدات، ئەم رەوتە (فایەق شێخ عەلی) پەرلەمانتار سەرپەرشتی دەكات و زۆر بەتوندی دژی ئەوەیە یادەكە بكرێـتەوە. لەشاری ناسریەش هێزە ناڕازییەكان و ئەوانەی داوای گۆڕانكاری دەكەن بەئامادەبوونی نوێنەرانی دەیان هێزی مەدەنی و دیموكراسیخوازو سەندیكا جەماوەرییەكان كۆبوونەوەو لەبەیاننامەیەكدا رایانگەیاند پشتگیری تەواوەتی لەخۆپیشاندانی ئاشتییانە بۆ گۆڕینی دەسەڵات دەكەن، هاوكات داواشیانكرد دادگا سەربەخۆیی خۆی بپارێزێت و چەك بەدەست دەوڵەتەوە بێت و گەندەڵی نەمێنێت، داواشیانكردووە تەواوی هێزەكان لەبەرەیەكی یەكگرتوودا كۆبكرێـتەوە. بەبڕوای زۆرێك لەچاودێرانی سیاسیش پێشبینی دەكرێت ئاستی جەماوەریی و بەشداریی هاووڵاتیان لەخۆپیشاندانەكاندا بەبەراورد بەجاری یەكەم زۆر گەورەو فراوان نەبێت، كە ئەویش دیارە چەندین هۆكاری هەیە كەبەشێكی ئەوەیە زۆرێك لەوانەی رابەرایەتی خۆپیشاندانەكانیان دەكرد رۆیشتوونەتە پەرلەمان و پۆستیان لەحكومەت وەرگرتووەو هێزی سیاسییان دروستكردووە، بەشێكی دیكەشیان بەسەر حزبە سیاسییەكانی دیكەدا دابەشبوون و بۆچوونی جیاوازییان بۆ دروستبووە. ئەمە لەكاتێكدایە زۆرینەی خۆپیشاندەرانی ساڵی ٢٠١٩ كەسانی ناحزبی و بێلایەن بوون و خۆپیشاندانێكی تەواو جەماوەری و خۆڕسك بوو، بەڵام ئێستا قۆناغەكە جیاوازەو جەماوەرەكەش دابەشبووە بەسەر حزبەكاندا. هاوكات حكومەتی عێراق رێوشوێنێكی ئەمنی توندی بۆ رووبەڕووبوونەوەی خۆپیشاندەران گرتۆتە بەرو بەشێكی زۆری رێگاكانی بە بەربەستی كۆنكریتی گرتووە، ئەمە جگە لەوەی هێزی لەناو ناوچەی سەوزدا بڵاوكردۆتەوەو هەڕەشەی ئەوەدەكات ئەگەر خۆپیشاندانەكان لەدەست دەربچن بەهێز رووبەڕوویان دەبێتەوە. بەرپرسانی حكومەتی عێراقی ئاماژەیان بۆ ئەوەكردووە كە لارییان لەخۆپیشاندانی ئاشتییانە نییە، بەڵام هەر ئەگەرێك بۆ چوونە ناوچەی سەوزو دەستدرێژیكردن بۆ سەر دامەزراوە تەشریعی و تەنفیزی و دادوەرییەكان ئەوا قبوڵی ناكات و بەتوندی دژی دەوەستێتەوە. دكتۆر (ئیحسان شەمەری) بەرپرسی ناوەندی فیكری سیاسی عێراقی پێی وایە دۆخی عێراق لەبەردەم سێ سیناریۆدایە كە یەكەمیان ئەوەیە ئەگەر بێت و چوارچێوەی هەماهەنگی لەگەڵ لایەنەكانی تر نەگات بە ڕێككەوتن و حكومەت دروست نەكات ئەوا بەرەو راگەیاندنی هەڵبژاردنی پێشوەختە دەڕۆن و دەروازەیەك دەبێت بۆ دەرچوون لەم قەیرانەی ئێستاو بەمەش سەدر رازی دەبێت و جۆرێك لەهاوسەنگی دروستدەكات. ئەگەری دووەم ئەوەیە بەرەو دروستكردنی حكومەت بڕۆن، ئەویش بەهەڵكردنی گڵۆپی سەوز لەلایەن سەدرییەكانەوە، بەڵام ئەمە جێگای ناڕەزایەتیی هێزەكانی تشریینەو لەگەڵ داواكارییەكانی شەقامدا رووبەڕوو دەبێتەوە ئەویش بەو ئیعتیبارەی شەقام پێشتر دەسەڵاتی چوارچێوەی هەماهەنگی لەسەردەمی (عادل عەبدولمەهدی) تاقیكردووەتەوە. ئەگەرو سیناریۆی سێیەمیش ئەوەیە كەحكومەت بەبێ رەزامەندی موقتەدا سەدر درووستبكرێت ئەوا گرفتی گەورە روودەدات كە نەك هەر سەدرییەكان دژی دەوەستنەوە، بەڵكو هێزەكانی تشرینیش دژی دەوەستنەوە. ئێستاو پاش تێپەڕبوونی سێ ساڵ بەسەر خۆپیشاندانەكانی تشریندا، دۆخی عێراق چ لەڕووی سیاسی و چ لەڕووی ئابووری و چ لەڕووی كۆمەڵایەتی و چ لەڕووی دەستوەردانی وڵاتانی دەوروبەرەوە نەك هەر باشتر نەبووە، بەڵكو بەبەراورد بەحكومەتە رووخاوەكەی عادل عەبدولمەهدی، ئەم حكومەتەی كازمی سەرەڕای بودجەیەكی زەبەلاحی ئابووری و بەرزی نرخی نەوت و یەدەگی زۆری دراو، نەیتوانیوە ئامانجەكانی خۆپیشاندەرانی تشرین بەدیبهێنێت و هەژاری و گەندەڵی بنەبڕ بكات بەڵكو گرانی نرخی شمەك و كاڵاكان و دابەزینی بەهای دیناری عێراقی یەكێكە لەسیما سەرەكییەكانی ئەم حكومەتە. لەڕووە سیاسییەكەشەوە نەك هەر گرووپ و میلیشیاكان دەستیان لەحكومەت نەبڕاوە، بەڵكو ئێستا دەوڵەتێكی قوڵن لەناو دەوڵەتداو بەئارەزووی خۆیان بۆردومانی باڵیۆزخانەكان دەكەن، تەنانەت بۆردومانی ماڵی خودی كازمیش دەكەن بەبێ ئەوەی حكومەتەكەی كازمی توانای لێپرسینەوەی هەبێت. لەئێستادا ئەوەی پرسیاری سەرەكی تشریینییەكانەو بەدوای وەڵامدانەوەیدا وێڵن، ئەوەیە ئایا خۆپیشاندانەكانی ئەوان دوای ئەو هەموو قوربانییە چی گۆڕی و چی بەرهەمهێنا؟.  

  هاوڵاتی حکومەتی ئەمریکا سزای نوێ بەسەر بازرگانیی نەوت و پترۆکیمیایی ئێراندا دەسەپێنێت ئەنتۆنی بلینکن، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، سزای نوێ بەسەر کۆماری ئیسلامیی ئێراندا دەسەپێنن بۆ رێگریکردن لە هەوڵەکان بۆ خۆدزینەوە لە سزاکانی سەر فرۆشی بەرهەمی نەوت و پێترۆکیمیایی. حکومەتی ئەمریکا سزای نوێ بەسەر بازرگانیی نەوت و پترۆکیمیایی ئێراندا دەسەپێنێت، یەکێک لە ئامانجەکانیش بریتییە لە دوو کۆمپانیای چین کە نەوتی خاوی ئێران کۆگا دەکەن و دەستی باڵایان لە بازرگانیی نەوتی ئەو وڵاتەدا هەیە، سزاکان دوو ناوەندی کۆگاکردنی نەوتی خاوی ئێران لە چین و بەڕێوەبەرێکی ئاژانسی کەشتیوانیی جیهانی کە ئەرکی گواستنەوەی نەوتی ئێرانی بووە، دەگرێتەوە. وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکاش هەشت ناوەندی دیکەی بۆ سزادان دیاریکردووە کە لە هەناردەی بەرهەمە پترۆکیمیاییەکانی ئێران رۆڵیان هەبووە. ئەو کۆمپانیایانە لە ئێران، هۆنگ کۆنگ، هیندستان و ئیمارات چالاکن و لقیان هەیە. ئەنتۆنی بلینکن باسی لەوە کرد، ئەو سزایانە بەگوێرەی فەرمانی حکومەتی فیدراڵی سەپێنراون کە رێگە بە سەپاندنی سزا بەسەر بازرگانی نەوت و بەرهەمی نەوتی و پترۆکیمیایی ئێران دەدات. ئەم پاکێجە لە سزاکانی ئەمه‌ریکا و توندترکردنی گوشارەکانی سەر تارانه‌، هاوکاتن لەگەڵ بەردەوامی خۆپیشاندانەکانی شارەکانی ئێران و پێشێلکارییەکانی هێزە ئەمنیەکانی ئێران بەرامبەر خۆپیشاندەران.

هاوڵاتی ئەمریکا کوژرانی ھاووڵاتییەکی وڵاتەکەی لە ھێرشەکەی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان پشت راستکردەوە. ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز لە زاری ڤیدانت پاتێڵ وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاوە بڵاویکردەوە، لە ھێرشە مووشەکییەکەی رۆژی چوارشەممەی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان ھاووڵاتیەکی وڵاتەکەی کوژراوە . عومەر مەحمود زادە کە هاووڵاتییەکی کوردی رۆژهەڵاتە و هەڵگری رەگەزنامەی ئەمه‌ریکییە تەمەن 59 ساڵە و لە ساڵانی نەوەدەکانەوە لە ویلایەتەیەکگرتووەکانی ئەمه‌ریکا دەژی و بەهۆی هێرشەکانی رۆژی سێشەممەی ئێران بۆسەر هەرێمی کوردستان گیانی لەدەستداوە. ئەمەش لە کاتیکدایە پێشتریش کونسوڵخانەی ئەمریکا لە ھەرێمی کوردستان رایگەیاندبوو، ھێشتا رێنماییەکانی گەشتکردن لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بۆ عێراق لە ئاستی چواردایە، کە داوا لە ھاوڵاتیانی ئەمریکا دەکات، گەشت بۆ عێراق نەکەن، بەھۆی تیرۆر و رفاندن و ململانێی چەکداری و مانگرتنی مەدەنی. کونسوڵخانەی ئەمریکا داواشی لە ھاوڵاتیانی وڵاتەکەی کردبوو، لە ناوچە بەئامانجگیراوەکانی وەک پردی و کۆیە و زڕگوێز و ناوچە سنوورییە کێشە لەسەرەکان دوور بکەونەوە. جێگەی باسە لە ئەنجامی هێرشەکانی ئێراندا ٥٨ کەس برینداربوون کە زۆربەیان هاوڵاتی مەدەنیبوون و چەندین منداڵیش لەنێو برینداراکاندا هەن.

هاوڵاتی هەپەگە لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕایگەیاند لە ئەنجامی ٧ چالاكی هێزه‌كانیاندا ١٢ سەربازی تورکیایان کوشتووە وسێ سه‌نگه‌ر و چه‌كێكی ئه‌ی – فۆر تێكشكێنراون. ڕاشیگەیاند سوپای توركیا  گۆڕه‌پانه‌كانی شه‌ڕی ١٤ جار به‌ بۆمبی قه‌ده‌غه‌كراو و چه‌كی كیمیایی، ١١ جار به‌ فڕۆكه‌ی شه‌ڕ، ٤٤ جار به‌ هه‌لیكۆپته‌ری هێرشبه‌ر و به‌ ده‌یان جاریش به‌ كاتیوشا و هاوه‌ن بۆردومان كردووه‌. دەقی ڕاگەیەندراوەکە : ئاماری چالاکیەکانی گەریلا: له‌چوارچێوه‌ی هه‌ڵمه‌تی شۆڕشگێڕیی هه‌ڵۆكانی زاگرۆس له‌ هه‌رێمی زاپ: له‌ ٢٨ی ئه‌یلول كاتژمێر ١٧:٤٠ به‌ چه‌كی قورس له‌ داگیركه‌ران له‌ ده‌وروبه‌ری سه‌نگه‌ره‌كانی شه‌ڕی شه‌هید ئاگر له‌ گۆڕه‌پانی به‌رخودانی سیدا وه‌شێنرا. له‌و چالاكیه‌دا ٢ سه‌نگه‌ر و چه‌كێكی ئه‌ی- فۆڕ تێكشكێنران، ٢ داگیركه‌ریش سزادران. له‌ ٢٨ی ئه‌یلول كاتژمێر ١٩:٤٠ تیمه‌ گه‌ڕۆكانی یه‌ژه‌ئاستارمان به‌ چه‌كی قورس له‌ داگیركه‌ران له‌ گۆڕه‌پانی به‌رخودانی ساجایاندا. له‌ ٢٨ی ئه‌یلول كاتژمێر ٢٢:٠٠ و ٠٠:٠٠ داگیركه‌ران كاتێك ویستیان له‌ ده‌وروبه‌ری سه‌نگه‌ره‌كانی شه‌ڕی شه‌هید فه‌لاتی گۆڕه‌پانی به‌رخودانی سیدا سیستمی كامێرای حه‌راری دابنێن، به‌ چه‌كی سوك كرانه‌ ئامانج. له‌ ٢٩ی ئه‌یلول كاتژمێر ٠٦:٢٠ تیمه‌ گه‌ڕۆكه‌كانی یه‌ژه‌ئاستارمان داگیركه‌رانیان له‌ گۆڕه‌پانی به‌رخودانی چه‌مچۆ خسته‌ ژێر چاودێرییه‌وه‌ و به‌ نیشانشكێن له‌ داگیركه‌رانیاندا و له‌وێ داگیركه‌رێك سزادرا.    له‌ چوارچێوه‌ی هه‌ڵمه‌تی شۆڕشگێڕی هه‌ڵۆكانی زاگرۆس له‌ هه‌رێمی خواكورك: له‌ ٢٨ی ئه‌یلول تیمه‌ گه‌ڕۆكه‌كانمان به‌ چه‌كی قورس له‌ داگیركه‌ران له‌ گۆڕه‌پانی به‌رخودانی شاخی شه‌هید ئاخین له‌ خواكوركیاندا. له‌و چالاكیه‌دا سه‌نگه‌رێك له‌ناوبرا، ٢ داگیركه‌ر سزادران. داگیركه‌ران هه‌وڵیاندا كاتژمێر ١٠:٣٠ ده‌ستوه‌ردان له‌ گۆڕه‌پانی چالاكییه‌كه‌دا بكه‌ن، به‌ڵام به‌ چه‌كی قورس له‌وان درا. له‌و چالاكیه‌شدا ٤ داگیركه‌ر سزاران.   له‌ چوارچێوه‌ی هه‌ڵمه‌تی شۆڕشگێڕی جه‌نگی خابوری شه‌هید ساڤاش مه‌رعه‌شدا: له‌ ٢٧ی ئه‌یلول هێزه‌كانمان یه‌كینه‌یه‌كی شاراوه‌ی داگیركه‌ران له‌ شاخی شه‌هید پڵنگیان له‌ گۆڕه‌پانی به‌رخودانی شاخی هه‌كاری خسته‌ ژێر چاودێرییه‌وه‌. هێزه‌كانمان دوای ئه‌وه‌ی داگیركه‌رانیان خسته‌ ژێر چاودێرییه‌وه‌ كاتژمێر ٠٩:٠٠ به‌ نارنجۆك و چه‌كی سوك له‌ داگیركه‌رانیاندا. له‌و چالاكیه‌دا ٣ داگیركه‌ر كه‌ یه‌كیان پله‌داربوو سزادران. هێرشه‌كانی سوپای توركی داگیركه‌ر به‌ بۆمبی قه‌ده‌غه‌ و چه‌كی كیمیایی: له‌ ٢٨ی ئه‌یلول سه‌نگه‌ره‌كانی شه‌ڕی گۆڕه‌پانی به‌رخودانی شاخی جودی، سه‌نگه‌ره‌كانی شه‌ڕی شه‌هید باهۆز له‌ گۆڕه‌پانی به‌رخودانی چه‌مچۆ و سه‌نگه‌ره‌كانی شه‌ڕی شه‌هید فه‌لات له‌ گۆڕه‌پانی به‌رخودانی سیدا به‌ بۆمبی قه‌ده‌غه‌كراو و چه‌كی كیمیایی ١٣ جار بۆردومان كران. له‌ ٢٨ی ئه‌یلول سه‌نگه‌ره‌كانی شه‌ڕ له‌ گۆڕه‌پانی به‌رخودانی ئه‌شكه‌وتی برینداران به‌ بۆمبی قه‌ده‌غه‌ی به‌هێز بۆردومان كران.   هێرشه‌كانی سوپای توركی داگیركه‌ر: له‌ ٢٨ی ئه‌یلول گۆڕه‌پانی گوندی شی له‌ گاره‌، گۆڕه‌پانه‌كانی گۆلكا، شاخی چارچه‌ل و گوندی شێلازێی مه‌تینا و گۆڕه‌پانی به‌رخودانی چه‌مچۆ ١١ جار به‌ فڕۆكه‌ی شه‌ڕ بۆردومان كران. له‌ ٢٩ی ئه‌یلول گۆڕه‌پانی به‌رخودانی چه‌مچۆ، كوڕه‌ژارۆ، ئه‌شكه‌وتی برینداران، ساجا، كاركه‌ر، شاخی هه‌كاری، شاخی ئێف ئێم، شاخی جودی و شاخی ئامێدی به‌ هه‌لیكۆپته‌ری هێرشبه‌ر ٤٤ جار بۆردومان كران. له‌ ٢٧ و ٢٨ی ئه‌یلول گۆڕه‌پانه‌كانی به‌رخودانی چه‌مچۆ، شاخی هه‌كاری و شاخی ئێف ئێم به‌ كاتیوشا و هاوه‌ن به‌ ده‌یان جار بۆردومان كران. له‌ ٢٨ی ئه‌یلول درۆن به‌سه‌ر گۆڕه‌پانه‌كانی به‌رخودانی چه‌مچۆ، ساجا و شاخی جودیدا سوڕایه‌وه‌”.

هاوڵاتی ھەریەک لە کۆمەڵگەی دیموکراتیک و ئازادی ڕۆژھەڵاتی کوردستان-کۆدار ،کۆمەڵگەی ژنانی ئازادی ڕۆژھەڵاتی کوردستان-کژاروپارتی ژیانی ئازادی کوردستان-پژاک،لە بانگەوازێکی ھاوبەشدا داوای مانگرتنی سەرتاسەرییان کرد لە بانگەوازێکی هاوبەشدا کۆمەڵگەی دیموکراتیک و ئازادی ڕۆژھەڵاتی کوردستان-کۆدار ،کۆمەڵگەی ژنانی ئازادی ڕۆژھەڵاتی کوردستان-کژاروپارتی ژیانی ئازادی کوردستان-پژاک ،داوایان لە گەڵانی ئێران وڕۆژهەڵاتی کوردستان کرد لە دژی هێرش و سەرکوتکارییەکانی ڕژێمی ئێران بەشداری مانگرتنی سەرتاسەری بکەن لە بانگەوازەکەدا هاتووە بزوتنەوەی ژن ژیان ئازادی بە بەشداری تەواوی گەلانی ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان بووەتە هەوێنی گەورەترین شۆڕشی ئازادی ژن و گەلان کە ئێستا گەیشتۆتە ئاستێک کە دەتوانێت دەسکەوتی گەورە مسۆگەربکات و بەرەو بونیادنانی نەتەوەیەکی دیموکرات . ئەوەش باسکراوە کە ئەم سەرهەڵدانە سەرهەڵدانی یەکێتی گەلانە کە بە پێشەنگایەتی ژنان لە ئارادایە لە بانگەوازەکەدا هۆکاری سەرکوتکردن وهێرش و پەلامارەکانی ئەم ڕۆژانەی ڕژێمی ئێران بۆ سەر خەڵک ولایەنە سیاسییە کوردستانییەکان بۆ بێچارەی ئەو ڕژێمە لە بەرامبەر یەک ڕیزی گەلانی ڕاپەڕیوی ئێران گەڕێندراوەتەوە. لەو سۆنگەشەوە جەخت لە سەر پاراستنی ئەو یەکڕیزییەو تێکۆشانی هاوبەش وەک تاکە ڕێگەی ڕزگاری لە ستەم و زۆرداری ئەو ڕژێمە کراوەتەوە. لەم چوارجێوەیەدا داوایان لە سەرجەم چین و توێژەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان وئێران کردووە بەشداری ئەو مانگرتنە سەرتاسەرییە ببن کە بڕیارە لە ڕۆژی شەممە ٩ی ڕەزبەر(١/١٠/٢٠٢٢) بەڕێوە بچێت.