کەشناسى: شەپۆلێکی دیکەی بەفر و باران هەرێم دەگرێتەوە

هاولاتی وه‌زاره‌تی‌ په‌روه‌رده‌ی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بڕیاری‌ دا گۆڕانكاری‌ له‌ ده‌وامی‌ مامۆستایان له‌ ساڵی‌ نوێی‌ خوێندندا بكات. به‌گوێره‌ی‌ فه‌رمانێك كه‌ رۆژی‌ سێشه‌ممه‌ 5ی‌ ئه‌یلول به‌ ئیمزای‌ ئالان حه‌مه‌ سه‌عید وه‌زیری‌ په‌روه‌رده‌ی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ده‌ركراوه‌، له‌ ساڵی‌ نوێی‌ خوێندندا مامۆستایان پابه‌ند ناكرێن به‌ مانه‌وه‌ له‌ ناو قوتابخانه‌دا دوای‌ ته‌واوبوونی‌ وانه‌كانیان. ئاماژە بەوەشکراوە، واتە دوای وتنەوەی وانەکانی خۆیان و ئامادەبونیان لە یەک بەشە وانەی هەفتانەی راهێنان، مامۆستایان لە سەرەتای دەوام تا کۆتایی دەوام پابەند ناکرێن بە مانەوەیان لە ناوەندەکانی خوێندن. دەشڵێت، "واتە دوای تەواوکردنی وانەکەیان سەرپشکن لە مانەوەیان لە خوێندنگەکە".

هاوڵاتی فەرمانگەى میدیا و زانیارى حکومەتى هەرێم بڵاویکردەوە، لە کۆبونەوەى ئەمڕۆى ئەنجومەنى وەزیران کە مەسرور بارزانى سەرۆکى حکومەت و قوباد تاڵەبانى جێگر ئامادەی بون، دواپێشهاتەکانی جێبەجێکردنی یاسای بودجەی فیدراڵی و بارودۆخی مووچە لە هەرێمی کوردستان و بەرەئەنجامی دواکۆبوونەوەی شاندی دانوستانکاری هەرێم لەگەڵ شاندی هاوتایان لە بەغدا خرایە ڕو. لە بڕگەى دووەمى کۆبونەوەکە، کۆنووسی هاوبەشی وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار و دەستەی گشتیی گەشتوگوزار و وەزارەتی دارایی و ئابووری، تایبەت بە پێشنیارەکانیان بۆ پێداچوونەوە بە خشتەی وەرگرتنی باجی فرۆشتن لەسەر خزمەتگوزاریی پرۆژە و بنکە گەشتیارییەکان خرایە ڕوو. هاوکات به‌پێی‌ زانیارییه‌كان  له‌ كۆبوونه‌وه‌كه‌دا "بڕیار نه‌درا 500 ملیار دیناره‌كه‌ی‌ به‌غدا وه‌ربگیرێت یا ره‌تبكرێته‌وه‌، چونكه‌ كورتهێنان زۆره‌ و حكومه‌تی‌ هه‌رێم ناڕازییه‌". له‌ به‌شێكی‌ تری‌ كۆبوونه‌وه‌كه‌دا وه‌زاره‌تی دارایی راسپێردرا كه‌ ته‌نها ئاماده‌كاری بكات، به‌ڵام ده‌ست به‌ دابه‌شكردنی‌ مووچه‌ نه‌كات. هه‌ر به‌پێی‌ زانیارییه‌كان "له‌ كۆبوونه‌وه‌كه‌دا  ئه‌وه‌ خرایه‌ڕوو كه‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم پاره‌ی نییه‌ بۆ دابه‌شكردنی‌ مووچه‌ و سه‌باره‌ت به‌ وه‌رگرتنی‌ قه‌رزه‌كه‌ی‌ به‌غدا یان ره‌تكردنه‌وه‌شی‌ هیچ بڕیارێك نه‌درا". ئەوەش لە کاتێکدایە، تائـێستا فەرمانبەرانى هەرێم، موچەى مانگەکانى (7 و 8)یان وەرنەگرتووە، ئەنجومەنى وەزیرانیش لە کۆبونەوەى ئەمڕۆیدا، لەبارەى موچەوە هیچ بڕیارێکى نەداوە.

هاوڵاتی شه‌ش حزبى ڕۆژهه‌ڵاتى كوردستان دواى ئەوەی  كۆبونه‌وه‌ بانگه‌وازێكیان بڵاوکردەوە و ڕایانگەیاند، له‌ساڵیادى "شۆڕشى ژینا ئه‌مینى" له‌ته‌واوى ڕۆژهه‌ڵاتى كوردستان مانگرتن‌و خۆپیشاندانى سه‌رتاسه‌رى ده‌ستپێده‌كات". دوێنێ چوارشه‌ممه‌ هه‌ریه‌ك حزبە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان (حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، کۆمەڵە (ڕێکخراوی کوردستانی حزبی کۆمۆنیستی ئێران)، پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک)، سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران، پارتی ئازادیی کوردستان (پاک)‌و کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان) دواى كۆبونه‌وه‌یان، بڕیاریاندا 16ى ئه‌م مانگه‌ كه‌ ساڵیادى "شۆڕشى ژینا ئه‌مینى)یه‌ خۆپیشاندان‌و مانگرتنى سه‌رتاسه‌رى له‌ڕۆژهه‌ڵاتى كوردستان‌و ئێران به‌ڕێوه‌بچێت. به‌گوێره‌ى ڕاگه‌یه‌نراوی كۆبونه‌وه‌کە  ئه‌و شه‌ش حزبه‌ ڕایانگه‌یاندوه‌، ئه‌وان له‌سه‌ر پێنج خاڵ ڕێكه‌وتون‌و گرنگترینیشیان، "پشتیوانی لەداخوازیی تێکۆشەرانی کۆمەڵگەی مەدەنی‌و ڕێکخراوه سه‌ربه‌خۆکان بۆ ڕێزگرتن‌و بەشداریی چالاکانه له‌ساڵڕۆژی شۆڕشی ژن، ژیان، ئازادی‌و ڕاگەیاندنی ڕۆژی 25ی خەرمانان واته‌ (16ى ئه‌م مانگه‌) وەک ڕۆژی مانگرتنی گشتی له‌هه‌موو کوردستان."   ده‌قى به‌یاننامه‌كه‌ کۆمەڵانی تێکۆشەری خەڵکی کوردستان! خەباتکارانی سیاسی و مەدەنی! 25ی خەرمانانی 1401، ژینا ئەمینی کچە کوردی لاوی سەقزی لەشاری تاران‌و لەئاکامی پەلاماری هێزە دەستوەشێن‌و سەرکوتکەرەکانی ڕژێمدا گیانی بەختکرد، ناوی (ژینا) وەک لەسەر گڵکۆکەی نوسرا، بوو بە"ڕەمز"ی ڕاپەڕینێکی جەماوەریی بەرین کە لەکوردستانەوە بەدروشمی "ژن، ژیان، ئازادی" دەستیپێکردو زۆری نەخایاند سەرتاسەری شارو ناوچەکانی ئێران‌و دەرەوەی وڵاتیشی گرتەوەو لەدرێژەی خۆیدا بە"شۆڕشی ژینا"و "شۆڕشی ژن، ژیان، ئازادی" ناوی دەرکرد. شۆڕشی ژینا جەماوەریترین‌و درێژترین سەرهەڵدان‌و ناڕەزایەتییە کە توانیویەتی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی بخاتە ژێر پرسیارو هەنگاو بۆ لەگۆڕنانی ئەم ڕژێمە سەرکوتکەرە بنێ، لەماوەی یەکساڵی ڕابردوداو لەڕەوتی ئەم شۆڕشەدا بزوتنەوەی ئازادیخوازانەی خەڵکی ئێران بەگشتی‌و خەڵکی کوردستان بەتایبەتی دژ بەڕژێمی زاڵ بەسەر ئێراندا، قۆناغی نوێ‌و جەماوەریی ئەزمون کردوەو هەنگاوی لێبڕاوانەی ناوە کە ڕاوەستان‌و گەڕانەوەی بۆ نییە. دەوری بەرچاوی ژنان لەپێشەنگایەتیی ئەو شۆڕشەدا کۆمەڵگەی ئێمەی لەڕوی کۆمەڵایەتییەوە یەک هەنگاوی گەورە بەرەو پێشبردوەو ئاسۆی سەرکەوتنی ڕونتر کردوەو لاوان لەوپەڕی گیانبازیدا بۆ ژیانێکی ئازادو ئارەزومەند فیداکاریی کەموێنە دەکەن. لەساڵوەگەڕى دەستپێکی شۆڕشی ژینادا جێی خۆیەتی بەنیشانەی بەرزڕاگرتنی یادو بیرەوەریی شەهیدانی ئەم شۆڕشە نوێیەو ڕێزلێنان لەقوربانیان‌و زیندانییان سیاسی‌و زیندوڕاگرتنی بزوتنەوەی سیاسی، بەشکۆوە بەرەوپیلی ئەم یادە مەزنە سیاسی‌و کۆمەڵایەتییەوە بچین. لەم په‌یوەندییەدا دوای چەندجار دیدارو ڕاوێژی سیاسی، ڕۆژی چوارشەممە حزبە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بریتی لە: - حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران - کۆمەڵە (ڕێکخراوی کوردستانی حزبی کۆمۆنیستی ئێران) - پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) - سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران - پارتی ئازادیی کوردستان (پاک) - کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان لەسەر ئەم خاڵانەی خوارەوە ڕێکەوتن؛ 1ـ پشتیوانی لەداخوازیی تێکۆشەرانی کۆمەڵگەی مەدەنی‌و ڕێکخراوه سه‌ربه‌خۆکان بۆ ڕێزگرتن‌و بەشداریی چالاکانه له‌ساڵڕۆژی شۆڕشی ژن، ژیان، ئازادی. 2ـ ڕاگەیاندنی ڕۆژی 25ی خەرمانان، وەک ڕۆژی مانگرتنی گشتی له‌هه‌موو کوردستان، له‌م ڕۆژەدا هه‌موو دوکان‌و بازاڕو ناوەندەکانی کارو ئیدارەکان دادەخرێن؛ سەرلەبەیانیی ئەو ڕۆژه (25ی خەرمانان)، جه‌ماوه‌ری خه‌ڵکی کوردستان سەردانی گڵکۆی ژینای جوانەمەرگ‌و سەرجەم شەهیدان‌و گیانبەختکردوانی شۆڕشی" ژن، ژیان، ئازادی" له‌شارو گوندەکانی کوردستان دەکەن‌و چەپکەگوڵی ڕێزو خۆشه‌ویستی له‌سه‌ر مەزارەکانیان دادەنێن‌و ڕێوڕەسمی ڕێزلێنانیان بۆ بەڕێوه‌دەبەن. 3ـ داوا لەسەرجەم خەڵکی ئازادیخوازی ئێران (ژنان، لاوان، کرێکاران، مامۆستایان‌و خانەنشینان، ژینگەپارێزان‌و نه‌ته‌وه‌بندەستەکان لەسەرتاسەری ئێران دەکەین؛ پشتیوانی لەمانگرتنی خه‌ڵکی کوردستان بکەن‌و بەمانگرتنی گشتی، به‌هەموانی نیشانبدەن که شۆڕشی" ژن، ژیان، ئازادی" تا گەیشتن به‌ئامانجەکانی هەروا درێژه‌ی هه‌یه.‌ 4ـ داوا له‌هەموو تێکۆشەرانی خەباتکار، هێزو لایەنه پێشکەوتنخوازەکان له‌دەرەوەی وڵات دەکەین به‌هه‌موو شێوه‌یه‌‌ک پشتیوانی له‌مانگرتنی گشتیی 25ی خه‌رمانان بکەن‌و له‌و ڕۆژەدا خۆپیشاندان‌و ڕێپێوانی جه‌ماوه‌ری بەڕێوەبەرن‌و سەرنجی کۆمەڵانی خه‌ڵکی مرۆڤدۆستی جیهان بۆ پشتیوانی له‌شۆڕشی ژینا ڕابکێشن. 5ـ هه‌رکام له‌حزب‌و لایەنە سیاسیەکانی کوردستانی به‌شدار له‌م دانیشتنە، پشتیوانی‌و بەشداریی خۆیان له‌مانگرتنی ڕۆژی "25ی خه‌رمانان"و ڕێوڕەسمەکانی سەر گڵکۆی شەهیدان‌و گیانبەختکردوان ڕادەگەیەنن.   15ی خەرمانانی 1402هەتاوی (6ی سێپتامبری 2023)

هاوڵاتی لەگەڵ نزیکبوونەوە لە ساڵڕۆژی خۆپیشاندانەکانی ئێران ناسراو بە " شۆڕشی ژینا"، گوشار بۆ سەر بنەماڵەی کوژراوانی خۆپیشاندانەکان زیادی کردووە و تا دێت توندتر ئەبێتەوەو رۆژی سێ شەممە ٥ی ئاب، ئەمەد حەسەندزادە و سۆلمان حەسەنزادە باوک و کچێکی بۆکانی دەستگیرکران. بە پێی ئەو زانیاریانەی لە ماڵپەڕی کوردپا بڵاو کراونەتەوە: دوێنێ سێ شەممە  ٥ی ئاب، کاتژمێر ٩ی بەیانی،  ئەحمەد حەسەنزادە، تەمەن ٥٦ ساڵ و سۆڵماز حەسەنزادە، تەمەن ٢٩ ساڵ،  باوک و خوشکی محەممەد حەسەنزادە  یەکێک لە کوژراوانی شۆڕشی ژینا لە شاری بۆکان، بە تەلەفۆن بانگکراونەتە ئیدارەی ئیتلاعاتی ئەو شارەو دەستبەجێ دەستبەسەر کراون و بۆ شوێنی نادیار گوێزراونەتەوە. تا ئێستە هیچ زانیارییەک لە شوێنی دەستبەسەربوونی ئەم باوک و کچە لەبەردەستدا نییە.  ئێوارەی رۆژی چوارشەممە ١٦ی مانگی ١١ی ٢٠٢٢، محەممەد حەسەنزادە، تەمەن ٢٨ ساڵ، لە خۆپیشاندانەکانی  بۆکاندا بە فیشەکی هێزەکانی ئێران  گیانی لەدەست دا. ناوبراو لە دوایین ستۆریی خۆیدا لە ئینستاگرام نووسیبووی: "ڕەنگە ئەمە ئاخرین ڕۆژی ژیانم بێ، بۆ بەختەوەری نەتەوەکەم."

هاوڵاتی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان، لەبارەی دوایین داواكارییەكانی بەغدادو دەرئەنجامی مامەڵەكردن بەیاسای بودجەی عێراق کۆدەبێتەوە، دواتر خشتەی مووچە بڵاودەكرێتەوە. بەپێی زانیارییەكانی هاوڵاتی كە لەدوو سەرچاوەی ئەنجومەنی وەزیران و وەزارەتی دارایی دەستیكەوتووە، حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەمڕۆ راگەیەندراوێكیان لەبارەی ئەو مامەڵە ناتەندروستەی حكومەتی سودانی دەبێت، لەناو راگەیەندراوەكەدا بەشێوەیەكی توند وەڵامی بەغداد دەدرێتەوە. سەرچاوەیەك لەوەزارەتی دارایی بەهاوڵاتی وت:»بەغداد بەپێی یاسای ئیدارەی دارایی مامەڵە لەگەڵ هەرێمی كوردستان دەكات، نەك یاسای بودجە». هەروەها فشارەكان لەسەر سودانی زۆر بووە لەبارەی چارەسەركردنی مووچەوە، سەرچاوەکان دەڵێن، یەكێك لەپێشنیازەكان كە لەناو پارتی تاوتوێكراوە، بایكۆتكردنی حكومەتەكەی سودانی بووە، تا چارەسەری دۆخەكە دەكات، بەڵام گرفتەكە ئەوەبووە كە یەكیتی لەگەڵ ئەو پیشنیازەدا نەبووە، بەڵكو داوای كردووە دانوستاندنەكان بەردەوام بن بەشێوەیەك كە هەرێم داتای راست و دروستی تەواو بداتە بەغداد، ئەوكات دەكرێت لەڕێگەی دادگای فیدراڵی سكاڵا لەسەر حكومەتی عێراق و وەزارەتی دارایی عێراق تۆماربكریت. هەروەها سەرچاوەکە ئاماژەی بەوەشكرد، بەپێی یاسای بودجە حكومەتی هەرێمی كوردستان ئامادەیە سەرجەم ئیلتیزاماتەكانی جێبەجێ بكات، بەناردنی 400 هەزار بەرمیل نەوتی خاوو زائیدەن لە 50%ی داهاتە نانەوتییە فیدراڵییەكان، بەڵام بەغداد ئیستا 102 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە لەحكومەتی هەرێم وەردەگرێت. بەپێی زانیارییەكانی هاوڵاتی، حکومەتی هەرێم رۆژانە 305 هەزار بەرمیل نەوتی خاو بەرهەم دەهێنێت، لەو رێژەیە 102 هەزار بەرمیل دەداتە بەغداد، 203 هەزار بەرمیلەكەی دیكەی هەرێم لەڕێگەی كۆمپانیا بیانییەكانەوە بەنرخی 42 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێك دەیفرۆشێت كە نیوەی داهاتەكەی بۆ كۆمپانیا نەوتییەكان و نیوەكەی دیكەی بۆ حزبەكانی دەسەڵات دەڕوات، بەشێوەیەك كە 185 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە نیوەی داهاتەكەی بۆ پارتی دەڕوات و 18 هەزار بەرمیلەكەی دیكەی نیوەی داهاتەكەی بۆ یەكێتی دەڕوات. لەكاتێكدا داهاتی 203 هەزار بەرمیل ئەگەر بە 42 دۆلار بفرۆشرێت مانگانە 255 ملیۆن دۆلار دەكات، كە مانگانە 127 ملیۆن و 500 هەزار دۆلاری بۆ كۆمپانیاكان و نیوەكەی دیكەی بۆ ناچێتەوە وەزارەتی دارایی هەریم. سەرچاوەكەی وەزارەتی دارایی وتیشی:» داهاتی نەوتی خاو كە دەدریتە پاڵاوگەكانی ناوخۆ نایەتەوە وەزارەتی دارایی هەرێم و ئاگاداری نییە». هەروەها ئەوەشی روونكردەوە سودانی، دەسەڵاتی خۆی بەكارهێناوە بۆ ناردنی 500 ملیار دینار بەقەرز، لەكاتێكدا دەبوو حكومەتەكەی سودانی رۆڵیان هەبوایە بۆ جێبەجێكردنی تەواوی ماددەو بڕگەكانی یاسای بودجە. حكومەتی  هەرێم لەئێستادا 500 ملیار دیناری بەغدادو 320 ملیار دیناری داهاتی نانەوتی و 28 ملیار دیناری هاوكاری هاوپەیمانان بۆ هێزەكانی پێشمەرگەی لەبەردەستدایە بۆ دابەشكردنی مووچەی مانگی تەمموز، بەڵام كورتهێنانی داراییان بۆ مووچە نزیكەی سەد ملیار دینارە بێجگە خەرجی حكومەت و كارەبا كەمانگانە نزیكەی 150 ملیار دینارە، كێشەكەش ئەوەیە كە لەپێدانی دوو مووچە دواكەوتووە، بەو پێیەی مووچەی مانگی تەمموز لەماوەی 11 رۆژدا دابەشدەكرێت. حكومەتی هەرێم مانگانە پویستی بە 940 ملیار دینارە بۆ مووچەو مانگانە نزیكەی سەد ملیار دینار كورتهێنانی دەبێت. هاوكات، بەپێی زانیارییەكانی هاوڵاتی، لەسەر پێشنیاری وەزیری پەروەردە، داواكراوە بەهۆی دەستپێكردنەوەی پرۆسەی خوێندن، وەزارەتی پەروەردە لەلیستی مووچەدا بكرێتە یەكەم وەزارەت و ئەمڕۆ لەكۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران بڕیار لەسەر ئەوەش دەدرێت، بۆ ئەوەی گرفت بۆ پرۆسەی خویندن لەهەرێمی كوردستان دروست نەبێت. سەرچاوەیەك لەئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم ئەوەی بۆ هاوڵاتی دووپاتكردەوە، كەسەرۆكی حكومەت لەسەر هێڵ بووە لەگەڵ وڵاتانی ئەمریكا و بەریتانیاو فەرەنسا، هەروەها سەرۆكی هەرێمی كوردستانیش بەهەمان شێوە لەڕێگەی دیبلۆماسیەوە هەوڵەكانی خۆی چڕكردەوە لەپێناو جێبەجێكردنی یاسای بودجەو ناردنی شایستە داراییەكان، بێجگە لەوەی وەفدی هەرێم 19 جار سەردانی بەغدادیان كردووە. هەروەها باسی لەوەشكرد، وەفدی هەرێم لەكۆتا سەردانیدا بۆ بەغداد، وەفدی بەغداد روونكردنەوەیان لەسەر شایستە داراییەكانی هەرێم كردووە، بەڵام باسی یاسای ئیدارەی داراییمان كردووە كە پشكی هەرێم ئەوە نییە كە لەیاساكەدا هاتووە، لەكاتیكدا دەبوو مانگانە زیاتر لەترلیۆنیك و 250 ملیار دینار رەوانەی هەریم بكرایە، بەڵام بەوەفدی هەرێمیان وتووە كە شایستەی دارایی هەرێم مانگانە 432 ملیار دینارە. دەربارەی چارەسەری پرسی مووچەو شایستە داراییەكانی هەرێم، ئەوەی روونكردەوە كە حكومەتی هەرێم چاوەڕێی چارەسەركردنی تەواو دەكات لەلایەن سودانی و چوارچێوەی هەماهەنگی، ئەگەر دەرئەنجامەكانی نەرێنی بێت ئەوا حكومەت ئەڵتەرناتیڤی دیكەی دەبێت، یەكێك لەوانە فشارە نێودەوڵەتییەكانە، ئەوی دیكەیان هەوڵدانی حكومەتە بۆ قەرزكردن، كۆتا چارەسەر كە نەتوانرێت هیچ هەنگاوێكی دیكە بگیرێتەبەر، داهاتی مانگانە چەند بێت لەسەر ئەو بنەمایە مووچە دابەشبكرێت، كە هیچ كات مەسرور بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێم نایەوێت بگاتە ئەو بڕیارە. بەپێی بەدواداچوونەكانی هاوڵاتی، داهاتی نانەوتی كە ئاوات جەناب، وەزیری دارایی رایگەیاند، تەنها 320 ملیار دینارە، زیاترەو دەگاتە 390 ملیار دینار، بەڵام شاردنەوەی ئەو 70 ملیار دینارە پەیوەندی بەوەزارەتی داراییەوە نییەو تەنها 320 ملیار دینار دەچێتەوە خەزێنەی وەزارەتی دارایی.

دلێر عەبدوڵڵا حكومەتی ناوەندی بڕیاریدا بۆ ماوەی سێ مانگ بەقەرز نیوەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان بدات، بۆ نیوەكەی تریش هیچ داهاتێك لەبەردەست نییەو وتەبێژی وەزارەتی دارایی رایگەیاند كە پێویستیان بەبڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانە، شارەزایەكی ئابوریش پێی وایە كەهەموو ئەمانەی بەسەر مووچەخۆرانی هەرێمدا دێت كەمتەرخەمی حكومەتی هەرێمە. پاش سەردانە بەردەوامەكانی شاندی حكومەتی هەرێم بۆ بەغداو ئەنجامدانی چەندین كۆبوونەوە لەبارەی پرسی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم، بۆ دواجار ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق بڕیاریدا لەڕێی هەردوو بانكی رافیدەین و رەشید، بڕی 500 ملیار دینار بەقەرز بداتە هەرێم تا بەشێك لەمووچەی فەرمانبەرانی كوردستان دابەشبكرێت. ئەمەش دەكاتە نیوەی ئەو بڕە پارەیەی كە بۆ دابینكردنی مووچەی مانگێكی فەرمانبەران پێویستە كەدەكاتە بڕی 940 ملیار دینار. لەكۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا، ئەندامانی شاندی حكومەتی هەرێم رایانگەیاند كە بەغداد بڕیاریداوە بۆ ماوەی سێ مانگ بەشێوەی قەرز بڕی 500 ملیار دینار رەوانەی حكومەتی هەرێم بكات كە بەپێی وتەی ئامانج رەحیم سكرتێری ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم، ئەو بڕە پارەیە بەو هاوكێشەیە هەژمارنەكراوە كە وەزارەتی دارایی عێراق بەپێی خەرجی فیعلی دیاریكردووە. بەپێی زانیارییەكانی هاوڵاتی، حكومەتی ناوەند لەڕۆژی 31ی ئابدا وەڵامی شاندی حكومەتی هەرێمی داوەتەوەو پێی راگەیاندون كە ئەو 500 ملیار دینارە تەنها بۆ سێ مانگەو پاشترو بەپێی میكانیزمێكی تر پارەی مووچە رەوانە دەكرێت، لەوبارەوە ئامانج رەحیم سكرتێری ئەنجومەنی وەزیران بەهاوڵاتی وت «ئێمە چاوەڕێی ئەوەمان دەكرد بۆ هەردوو مانگی تەمموزو ئاب ترلیۆنێك دینار بۆ هەرێم بنێردرێت، بەڵام ئەوان پێیان راگەیاندین كە بۆ سێ مانگ و بەشێوەی قەرز بڕی 500 ملیار دەدەن، ئەمەش پێچەوانەیە لەگەڵ ژمارەی نێو خشتەكانی هاوپێچی یاسای بودجەی عێراقی بۆ ساڵی 2023 تاوەكو 2025». شاندەكەی حكومەتی هەرێم بەڕوونی ئەوەیان خستەڕوو كە توانای دابینكردنی مووچەیان نییەو بۆ ئەوەش حكومەتی ناوەندیان تۆمەتبار كرد كە سیاسەتی برسیكردن بەرامبەر گەلی كورد بەكاردەهێنن، بەڵام گوڵاڵە سدیق شارەزای بواری ئابوری پێچەوانەی شاندەكەی هەرێم رای وایە كەمتەرخەمی لەحكومەتی هەرێمەوەیە، ناوبراو لەوبارەوە بەهاوڵاتی وت «ئەو بیانوەی حكەمەتی هەرێم زۆر ناڕەوایە، چونكە لەئێستادا حكومەتی عێراقی كە بڕیاریداوە بڕی 500 ملیار دینار رەوانە بكات، حكومەتی هەرێمیش بە داهاتی ناوخۆ كە بڕەكەی سێسەد ملیۆن دۆلارە، توانای ئەوەی هەیە مووچە دابین بكات. چونكە پێشتر كە نەوت لەدەستی حكومەتی هەرێمدا بوو، مانگانە بە بەهای سێسەد بۆ چوار سەد ملیۆن دۆلار لەداهاتی نەوت بۆ مووچە تەرخاندەكراو بەشەكەی تری مووچە لەڕێی داهاتی ناوخۆوە دابین دەكرا، بۆیە هیچ پاساوێك نییە بۆ حكومەتی هەرێم و ئێستاش وەك جاران نیە خەڵك ئاگاداری دۆخەكە نەبێت». ئامادەبوونی ئامانج رەحیم لەكۆنفرانسی شاندەكەی حكومەتی هەرێم وەك نوێنەری یەكێتی، شانبەشانی ئەندامانی پارتی و گۆڕان، پرسیاری ئەوەی دروستكردووە كە هۆكارچییە یەكێتی لەم پرسەدا لەگەڵ پارتی هاوڕاو تەبایە، لەوبارەوە مەحمود یاسین كوردی رۆژنامەنووس بەهاوڵاتی وت «بوونی دكتۆر ئامانج لەكۆنگرە رۆژنامەوانییەكەدا بەفەرمانی قوباد تاڵەبانی بووە، ئەمە مانای وایە كە یەكێتی و پارتی رێكەوتوون ئەم مانگەش هەموو داهاتی ناوخۆ ببەن بۆ خۆیان و ئەو 500 ملیار دینارەی بەغدا بە 15 رۆژ دابەش بكەن». هاوڵاتی ئەوەی زانیوە كە بڕیارە ئەمڕۆ چوارشەممە ئەو بڕە پارەیە رەوانەی هەرێم بكرێت كە حكومەتی ناوەندی بڕیاریداوە وەك بەشێك لەمووچە دابینی بكات، بەڵام هیچ میكانیزمێك لەبەردەم وەزارەتی داراییدا نییە بۆ دابەشكردنی مووچەو تائێستا روون نییە چۆن و بەچ شێوەیەك نیوەكەی تری مووچە دابین دەكرێت، لەوبارەوە هونەر جەمال وتەبێژی وەزارەتی دارایی حكومەتی هەرێم بەهاوڵاتی وت «تا ئێستا بڕیار نەدراوە بۆ نیوەكەی تری مووچە چی بكرێت، ئەوەی هەیە كە لەبەردەست حكومەتی هەرێمدایە ئەو بڕە پارەیە كە حكومەتی ناوەند بڕیاری رەوانەكردنی داوە، رەنگە لەكۆبوونەوەكانی داهاتوودا قسەو گفتوگۆی لەوبارەوە بكرێت و بۆ هەموانی روون بكەینەوە». هونەر جەمال لەبارەی ئەو دەنگۆیانەی کە دەوترێت لیستی مووچە گۆڕانکاری بەسەردا دێت و وەزارەتی پەروەردە پێش وەزارەتی تەندروستی دەکەوێت، وتی کە هیچ زانیارییەکی لەو جۆرە بوونی نییەو گۆڕانکاری ناکرێت، لیستی مووچەش ئەمڕۆ چوارشەممە بڵاودەکرێتەوە. حكومەتی هەرێم كە لەماوەی دوو مانگی رابردوودا نەیتوانیوە حكومەتی ناوەندی رازی بكات تا ئەو ژمارانەی بۆ رەوانە بكات كە بەپێی یاسای بودجە جێگیركراون، بەڵام شاندەكەی حكومەت رایانگەیاند كە هەوڵی زیاتر دەدەن بۆ ئەوەی حكومەتی ناوەند ناچار بكەن بەپێی یاسای بودجە پارە بۆ هەرێم رەوانە بكات، لەوبارەوە ئامانج رەحیم وتی «ئێمە بەردەوام دەبین  لەهەوڵەكانمان بۆ ئەوەی ئەو ژمارانەی لەیاسای بودجەدا هاتوون بۆمان خەرجبكرێت، ئەو قەرزەش كە لەسەرمانە دەبێت لە شایستە داراییەكانی هەرێم پاكتاوبكرێت». لەگەڵ ئەوەی ماوەی دوو مانگە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم نەدراوە، بەڵام تا ئێستا كاری جددی نەكراوە بۆ ئەوەی فشار لەسەر حكومەتی هەرێم بكرێت كەوەك سەرەتایی ترین ماف، مووچە دابین بكات. لەبارەی هۆكاری سستی داواكارییەكانی مووچە خۆران بۆ دابینكردنی مافەكانیان، گوڵاڵە سدیق وتی «بەهۆی نەبوونی ئۆپۆزسیۆنێكی كارامە كە توانای راگرتنی شەقامی هەبێت، تائێستا نەتوانراوە فشار دروستبكرێت و ئەوەی هەیە تەنها دەنگی ناڕەزایی مووچەخۆرانە». لەمانگی ئازاری رابردوو، حكومەتی ناوەندی بڕیاریدا ناردنی نەوتی هەرێم رابگرێت و حكومەتی هەرێمی كوردستانیشی پابەندكرد بەڕەوانەكردنی داهاتە نانەوتییەكانی هەرێم بۆ بەغدا. بەمەرجی ئەوەی مانگانە حكومەتی ناوەندی بەشە بودجەی هەرێم رەوانە بكات، بەڵام رێكەوتنەكان وەكخۆی جێبەجێنەكراو هەردوو حكومەت یەكتری بەجێبەجێنەكردنی خاڵەكانی رێكەوتننامەكەی نێوانیان تۆمەتبار دەكەن. بەتایبەتی حكومەتی هەرێم كەهەمیشە دووپاتی دەكاتەوە ئەوەی حكومەتی ناوەندی ئەنجامی دەدات جۆرێكە لەسیاسەتی برسیكردن و فشارهێنان بۆ سەر هەرێمی كوردستان تا رادەی هەڕەشەو دروستبوونی مەترسی لەسەر قەوارەی هەرێم.

هاوڵاتی وەزارەتی دارایی عێراق دەڵێت، بانکەکانی رافیدەین و رەشید رێککەوتنێک لەگەڵ وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان واژۆ دەکەن بۆ پێدانی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بە قەرز. ئەمڕۆ سێشەممە، 5ـی ئەیلوولی 2023، وەزارەتی دارایی عێراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، بانکی رافیدەین و رەشید رێککەوتنی پێدانی قەرز لەگەڵ وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان واژو دەکەن. دەشڵێت، دەبێت گەرەنتیی ئەوە بکرێت کە قەرزەکە بۆ وەزارەتی دارایی عێراق دەگەڕێندرێتەوە لە شایستەکانی هەرێمی کوردستان پاش پابەندبوون بە بڕگەکانی یاسای بودجە و پاکتاوکردنی.  

هاوڵاتی شیعەكان لە عێراق بەتووندی دژی لێدوانەكانی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا لەبارەی كەركووكەوە هاتنە دەنگ و هەڕەشەی دەركردنی هێزەكانی توركیا لە عێراق دەكەن. قەیس خەزعەلی، ئه‌مینداری‌ گشتی‌ عه‌سائیبی‌ ئه‌هلی‌ حه‌ق سەبارەت بە شاری کەرکوک ڕایگەیاند، "کەرکوک عێراقییەو تورکمانەکانیش عێراقین، هیچ دەوڵەتێک مافی ئەوەی نییە دەستێوەردان لە کاروباری نێوخۆی عێراقدا بکات." لێدوانەکەی خەزعەلی لە دوای وتەکانی ئەردۆغان دێت لەسەر پەرەسەندنەکانی ئەم دواییەی کەرکوک، ئەردۆغان وتی، پێویستە كەركوك لە هەوڵە تێكدەرانەكان بەدوور بێت، هەر هەوڵێك بۆ تێكدانی كەركوك هەوڵە بۆ تێكدانی هەموو عێراق، كەركوك نیشتمانی توركمانەكانە. هاوكات شێخ محەمەد تەمیمی ئەمینداری گشتی فەیلەقی وەعد سادق یەكێك لە پێكهاتە شیعەكانی عێراق رایگەیاند "بەتووندی گوتەكانی ئەردۆغان دەربارەی كەركووك رەت دەكەنەوە، كەركووك عێراقییە، عەرەبییە، كوردییە، توركمانییە، بۆیە رێگا بەهیچ دەوڵەتێك نادەن دەستوەردان لەكاروباری ناوخۆی عێراق بكات". هەروەها ئەو سەركردە شیعییە داوا لە حكومەتی عێراق دەكات هێزەكانی توركیا لەعێراق دەربكات و" بەرەی بەرگریش لە بەرگری لە خاكی عێراق دژی بیانییەكان بەردەوامە، ئەوانەی خاكی عێراقیان داگیركردووە"، دەشڵێت "لەحاڵی دەرنەچوونیشیان، هەموو چەتەكانی ئەردۆغان دووردەخەینەوە".  

هاوڵاتی سه‌رچاوه‌یه‌كی‌ ئاگادار رایگه‌یاند كه‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران داوای‌ راده‌ستكردنه‌وه‌ی‌ ژماره‌یه‌ك به‌رپرسی حزبه‌ كوردییه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی‌ له‌ عێراق كردووه‌. ده‌نگی‌ ئه‌مریكا له‌ زاری‌ سه‌رچاوه‌یه‌کەوه‌ بڵاویكرده‌وه‌ كه‌ "ئێران به‌ فه‌رمی لیستی به‌شێك له‌ سه‌ركرده‌ سیاسیه‌كانی حزبه‌ كوردیه‌كانی ئێرانی داوه‌ به‌ حكومه‌تی عێراق و داوای ته‌سلیمكردنه‌وه‌یانی به‌ ئێران لێكردوون". ئەو سەرچاوەیەی حزبێكی كوردستانی ئێران كە نەیویست ناوەكەی ئاشكرا بكرێت بە دەنگی ئەمەریكای ڕاگەیاند،"ئەو ناوانەی ئێران داوای تەسلیمكردنەوەیان دەكات لە حكومەتی عێراق، بەرپرسانی باڵای حزبە ڕۆژهەڵاتییەكانن، كە بەشێكیان لە هەرێمی كوردستان و بەشێكیشیان لە وڵاتانی دەرەوەی هەرێم نیشتەجێن." به‌ وته‌ی سه‌رچاوه‌كه‌ ناوه‌كان بریتین له‌: "مسته‌فای هیجری، ڕه‌زا كه‌عبی، عومه‌ر ئیلخانیزاده‌، نه‌وید میهراوه‌ر، كاوه‌ به‌هرامی، محه‌مه‌د ساحیبی، محه‌مه‌د نه‌زیف قادری، مسته‌فا مه‌ولودی، حسێن یه‌زدانپه‌نا، ئه‌مجه‌د حسێن په‌ناهی، كاكو عه‌لیار، عه‌بدوڵا ئازه‌ربار، و چه‌ند كه‌سێكی تر". نه‌وید میهراوه‌ر، ئه‌ندامی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی كۆمه‌ڵه‌ی زه‌حمه‌تكێشانی كوردستان، كه‌ یه‌كێكه‌ له‌و كه‌سانه‌ی له‌ لیستی داواكراواندا ناوی هاتووه‌، رایگه‌یاند كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ئاگادارن كه‌ له‌ لایه‌ن ئێرانه‌وه‌ داواكراون، به‌ڵام به‌ فه‌رمی هیچ لایه‌نێك له‌سه‌ر ئه‌م پرسه‌ په‌یوه‌ندی پێوه‌ نه‌كردوون. دەشڵێت "لە ئەگەری مەترسی لەسەر ژیانمان، خۆمان خۆمان دەپارێزین، دووەم چاوەڕوانی لە دڵسۆزان و بەرپرسانی هەرێم دەكەین وەك هەمیشە داوكارییەكانی ئێران ڕەت بكەنەوە". چەند ڕۆژێك لەمەوبەر لە بەشێك لە میدیا كوردییەكان دەنگۆی ئەوە بڵاو كرایەوە، كە چەند كەسێك لە سەركردەی حزبە كوردییەكانی ئێران، هەرێمی كوردستانیان بۆ دەرەوە بە جێهێشتووە بە هۆی بوونی مەترسی لەسەر ژیانیان، بەڵام نەوید میهراوەر ئەوە ڕەت دەكاتەوەو دەڵێت،"ئێمە كەسمان وڵاتمان بەجێنەهێشتووە، تەنانەت ئەوانەشمان كە ناومان هاتووە." دەشڵێت،"هەڕەشەكان بابەتێك نییە بچینە ژێر باری، لەو بەرەین كە هەموو تەمەنمان لە بەرگری لە گەلی خۆمان و مافەكانی خەڵكی هەژار بەسەر بردووە، چۆن بەدەست هەڕەشەی ئێرانەوە هەڵدێین، ئێمە هەمیشە لە مەترسی فڕاندن و تیرۆرداین، بەڵام خۆمان پاراستووە." هەرچی حزبی دیموكراتی كوردستانیشە ڕەتی دەكاتەوە هیچ بەرپرسێكیان بە هۆی مەترسی لەسەر ژیانی هەرێمی كوردستانی بەجێهێشتبێت.

هاوڵاتی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا داوای چالاککردنەوەی مادەی 140ـی دەستووری هەمیشەیی عێراق دەکات بەمەبەستی نەهێشتنی هەر ناکۆکییەک کە پێکهاتەکان تایبەت بە کەرکووک هەیانە. ڤێدانت پاتێل، جێگری وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بە میدیای نزیک لە پارتی ڕاگەیاندووە، لە نزیکەوە چاودێریی گرژییەکان دەکەن و سەرکۆنەی تووندوتیژییەکانیش دەکەن. جێگری وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا داوا لە هەموو لایەنەکان دەکات، لە رێگەی گفتوگۆ و لەچوارچێوەی ماددەی 140 ناکۆکییەکانیان چارەسەر بکەن.   لەبارەی ناکۆکییەکانی هەولێر و بەغداش لەبارەی مووچە و بودجەوە دەڵێت: بەدڵنیاییەوە، بەشێوەیەکی بەردەوام لەگەڵیان لەسەر هێڵین، هەروەها دەمەوێت نێردە دیپلۆماتییەکانمان لە هەولێر و بەغدا لەسەر ئەم پرسە قسە بکەن. ئەم قسانەی  پاتێل لە کاتێکدایە، رۆژی شەممە 2-9-2023 بەشێک لە هاوڵاتیانی کەرکووک خۆپێشاندانیان کرد و دواتر گرژی دروستبوو و لە ئەنجامدا 4 هاوڵاتی بە گولـلە گیانیان لەدەستدا و 16ـی دیکەش برینداربوون. 

هاوڵاتی وەزارەتی ئاوەدانكردنەوە و نیشتەجێكردنی حكومەتی هەرێم رایگەیاند، لە ماوەی نزیكەی مانگێكدا ژمارەی ئەو خێزانانەی فۆڕمی وەرگرتنی یەكەی نیشتەجێبوونیان پركردووەتەوە گەیشتووەتە 17 هەزار و 954 فۆڕم. بەگوێرەی راگەیەندراوێكی وەزارەتی ئاوەدانكردنەوە و نیشتەجێكردن، رۆژی سێشەممە 8ی (ئاب/8)ی 2023 دانا عەبدولكەریم وەزیری ئاوەدانكردنەوە و نیشتەجێكردن، لە رێوڕەسمێكدا پرۆسەی دابەشكردنی فۆرمی یەكەی نیشتەجێبون و كاراكردنی فۆرمەكەی بەشێوەی ئۆنلاین، بۆ ھاوڵاتیانی كەمدەرامەت راگەیاند. پڕكردنەوەی فۆڕمەكە تاوەكو 1ی (كانونی یەكەم/12)ی ئەمساڵ بەردەوام دەبێت و هەر خێزانێكیش بەناردنی داواكاریەكەی لەڕێگەی ئەژماری تایبەت بەخۆی بەردەوام تا بەردەست بونی سیستمی ناوبراو دەسەڵاتی پیاداچونەوەی زانیاریەكانی هەیە، هەر لەڕێگەی ئەو ئەژمارەشەوە توانای وەرگرتنەوەی ئەنجامەكانی هەیە. کلیک لێرە بکە بۆکردنەوەی فۆڕمەکە  

هاوڵاتی ئاژانسی کۆچی یەکێتی ئەوروپا رایگەیاند، لە نێوەی یەکەمی ئەمساڵدا 519 هەزار داواکاری پەنابەرێتی لە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا پێشکەشکراون و زۆرترینیان لە سویسرا و نەرویج بون، پێشبینیدەکرێت لە کۆتایی ئەمساڵ ژمارەی داواکارییەکان بگاتە یەک ملیۆن. ئاژانسی کۆچ لە یەکێتی ئەوروپا رایگەیاند، دواکاری پەنابەرێتی لە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا بە تایبەتی لە نەرویج و سویسرا لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا بەراورد بە ساڵی رابردو بە رێژەی 28٪ بەرزبوەتەوە. راشیگەیاند، ئەگەر داوای مافی پەنابەرێتی بەو شێوەی ئێستا بەردەوامبێت، ئەوا چاوەڕواندەکرێت تا کۆتایی ئەمساڵ ملیۆنێک تێپەڕێنێت. ئەوەشیخستوەتەڕو، ژمارەی ئەو داواکاری پەنابەرێتیانەی لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا پێسکەش کراون بەرزترین رێژەیە لە ساڵی 2015 و 2016ەوە. لە ساڵەکانی 2015 و 2016 بەهۆی چەند بارودۆخێکەوە بە تایبەتی شەڕی سوریا شەپۆلێکی کۆچبەران رویان لە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا کرد و ژمارەی داواکاری پەنابەرێتی گەیشتە 1.3 ملیۆن داواکاری، لە ساڵی 2022ش ژمارەی داواکاری پەنابەرێتی 994 هەزار بوە. ھەروەھا ئاژانسی پەنابەرانی یەکێتی ئەوروپا روونیشکردووەتەوە، زۆرینەی پێشکەشکردنی داوای مافی پەنابەریەتی لەئەمساڵدا لە وڵاتانی نەرویج و سویسرا بووە لە دوای ئەوانیش ئەڵمانیان و فەڕەنسا بوون.    

هاوڵاتی دادگای باڵای فیدراڵیی عێراق ئەو سکاڵایەی رەتکردەوە کە تایبەتبوو بە رادەستکردنی پارەی بەشەخۆراکی ١٨ ساڵی ھەرێمی کوردستان بە بەغداد. نەوزاد شیخ کامیل بەڕێوەبەری گشتی بازرگانی لە ھەرێم رایگەیاند، دوای زیاتر لە ساڵێک دادگای باڵای فیدراڵیی عێراق ئەو سکاڵایەی رەتکردەوە کە لە دژیان تۆمارکرابوو بۆ رادەستکردنەوەی پارەی بەشەخۆراک لە نێوان ساڵەکانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٢١. ئاماژەی بەوەشکرد، لایه‌نی عێراقی له‌ دادگای فیدڕاڵی داوای زیاتر لە ١٨٢ ملیار دیناری له‌ هه‌رێمی كوردستان ده‌كرد كه‌ لە هاوڵاتیان وەرگیرابو، به‌ڵام دوای خستەڕووی بەڵگەکان بۆ دادگای فیدڕاڵی کە ئه‌و پاره‌یه‌ی مانگانه‌ له‌ هاوڵاتیان وه‌رگیراوه‌ لە رێگەی وەزارەتی دارایی حكومه‌تی هه‌رێمه‌وه‌، دراوه‌ به‌ کرێی گواستنەوەی خۆراک بۆ هاوڵاتیان و پاداشتی فەرمانبەران. راشیگەیاند، وەزارەتی بازرگانی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٤_ەوە پارەی بۆ بەڵێندەرەکانی گواستنەوەی بەشەخۆراکی مانگانەی ھەرێم نەناردووە و لە پارەی پاشەخۆراک ئەو پارەیەیان دابینکردووە بۆیە سکاڵاکە رەتکرایەوە. لە ماوەی رابردو کۆمپانیای گشتی بازرگانی عێراق سکاڵایەکی لەدژی وەزارەتی بازرگانی هەرێم تۆمارکردبو و گوایە بڕی ١٨٢ ملیار دینار له‌ ساڵی ٢٠٠٣ تاوه‌كو ٢٠٢٠ لە بەرامبەر بەشەخۆراک لە هاوڵاتیان وەرگیراوە نایاساییە، بەڵام دادگای فیدڕاڵی دۆسیه‌كه‌ی له‌به‌رژه‌وه‌ندی هه‌رێمی كوردستان یه‌كلاكرده‌وه‌. 

هاوڵاتی  بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی ئیدارەی گەرمیان رایگەیاند، کارمەندێکی هیزەکانی پۆلیسی گەرمیان لە رووبەروبونەوەیەکدا لەگەڵ داواکراوێک، گیانی لەدەستدا و داواکراوەکەش هەڵاتووە. عەلی جەمال، وتەبێژی پۆلیسی گەرمیان رایگەیاند، ئەمڕۆ سێشەممە لە گوندی دوڕاجی سنوری ناحیەی نەوجول لە روبەروبونەوەی هێزەكانی پۆلیسی گەرمیان لەگەڵ داواكراوێكدا، كارمەندێكی هێزەكانی پۆلیس گیانی لەدەستدا. وتەبێژی پۆلیسی گەرمیان وتیشی، ناوچەی رووبەروبونەوەکە گوندێکە کە کۆتا گوندە لەنیوان هەرێمی کوردستان و چەکدارانی داعش، بۆیە داواکراوەکە هەڵهاتووە بۆ ئەو ناوچانەی داعشی تیدایە. وتەبێژی پۆلیسی گەرمیان باسی لەوەش کرد، لێكۆڵینەوە و بەدواداچونی هێزە ئەمنیەكان بەردەوامە بۆئەوەی بتوانرێت ئەو داواكراوە دەستگیربكرێت و رادەستی یاسا بكرێت.

هاوڵاتی  رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا، لەبارەی خۆپیشاندان و ئاڵۆزییەکانی کەرکوک رایگەیانند، "ناهێلین سەقامگیری و ئاشتی ئەو جوگرافیایە تێکبچێت" و کەرکوکی بە نیشتمانی تورکمانەکان ناوزەند کرد.  ئەمڕۆ سێشەممە 5ی ئەیلولی 2023 رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا، لێدوانێکی بۆ رۆژنامەنوساندا لەسەر دۆخی کەرکوک و رایگەیاند، "کەرکوک، کە نیشتمانی تورکمانەکانە، جوگرافیایەک بووە کە ماوەی سەدەها ساڵە کلتوری جیاوا پێکەوە تێیدا دەژین." سەرۆککۆماری تورکیا وتیشی، "ناهێڵین ئاشتی و سەقامگیری ئەم جوگرافیایە تێکبچێت و دەستدرێژی بکرێتەسەر." لێدوانەکەی ئەردۆغان لەکاتێکدایە کە لە رۆژی شەممەی رابردووەوە گرژی و ئاڵۆزی لە کەرکوک دروستبووە بەهۆی ئەوەی کوردانی کەرکوک خۆپیشاندانێکیان ئەنجامدا دژی داخستی رێگای سەرەکی کەرکوک-هەولێر و داوایان کرد رێگاکە بکرێتەوە، بەڵام هیزە ئەمنییەکان عێراق تەقەیان لە خۆپیشاندەران کرد و لەئەنجامدا چوار کەس شەهیدبوون و زیاد لە 15 کەسی تریش برینداربوون.  خۆپیشاندانی کوردانی کەرکوک دوای ئەوە هات کە لەلایەن پێکهاتەی عەرەب و بەشێک لە چەکدارانی حەشدی شەعبی رێگای سەرەکی کەرکوک-هەولیر داخرا دوای ئەوەی حکومەتی عێراق بڕیاریدا بارەگاکانی پارتی رادەستی حیزبەکە بکرێتەوە.