کێ گفتوکۆکانی هەسەدە و دیمەشقی تێکدا و بووە هۆی دروستبوونی شەڕ؟

هاوڵاتی پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ روداوێکی هاتوچۆ  لە نزیک تونێلی زاخۆ لەنێوان ژمارەیەک ئۆتۆمبێل ڕویدا و بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی زاخۆش دەڵێت، کەسێک گیانی لەدەستداو 29 کەسیش برینداربون. ئەمیر عەلی، وتەبێژی تەندروستیی زاخۆ ئەمڕۆ پێنجشەممە لەسەر ڕوداوەکە  بە هاوڵاتی وت، "لە رێگەی گرشین لە نزیک تونێلی زاخۆ رووداوێکی گەورەی هاتووچۆ روویداوە، بەهۆیەوە کەسێک گیانی لەدەستداوە و زیاتر لە 29 کەس بریندار بوون." وتەبێژی تەندروستی زاخۆوتیشی ، ئەو 29 کەسەی بریندار بوون، نۆ کەسیان ئافرەتن و 20ـەکەی دیکەیان پیاون، ئەو کەسەش کە گیانی لەدەستداوە پیاوە و تەمەنی 30 ساڵە، "رووداوەکە لەنێوان بارهەڵگرێک و ئۆتۆمبێلێکی تایبەت روویداوە." سەبارەت بە تەندروستیی بریندارەکانیش، ئەمیر عەلی ئەوەی خستەڕوو، "دۆخی تەندروستی هەموو بریندارەکان باشە تەنها کچێکی 15ساڵ دۆخی خراپە و رەوانەی دهۆک کراوە". بەپێى زانیارییەکان، بارهەڵگرەکە ژمارەیەک کرێکارى هەڵگرتووە بۆیە ژمارەى قوربانیان زۆرە و برینى بەشێکیان سەختە.  

شەنای فاتیح- عەمار عەزیز لەكۆی 30 خوێندكاری یەكەم لەسەر ئاستی هەرێم تەنها دوو خوێندكاری خوێندنگا تایبەتەكان یەكەم بوون و لەبەرامبەردا 28 خوێندكاری خوێندگا حكومییەكان لە پلەی یەكەمدابوون. لەهەرێمی كوردستاندا 117 هەزارو 364 خوێندكاری قۆناغی ئامادەیی و پیشەیی لەهەرێمی كوردستاندا بۆ ساڵی خوێندنی 2022-2023 بەشداری ئەزموونەكانی پۆلی 12یان ئەنجامدا، بەشێككی كەم لە خوێندكارانی خوێندنگا ئەهلی و تایبەتەكان توانیان بگەنە پەلەی یەكەم. یەكێك لەچیرۆكە جیاوازەكانی ئەمساڵ، خوێندكارێكی پۆلی 12ی وێژەییە كەتوانی ببێتە یەكەم لەسەر ئاستی هەرێم كە لەخانوویەكی سەقف چینكۆدا كۆششی ئەمساڵی خوێندنی بەكۆنمرەی 97.43 تەواوكرد. هەنار تەها، لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت: خانوو و ئۆتۆمبێل و پارەشم وەرگرتووە، هەروەها پێیان ڕاگەیاندین لەهەر زانكۆیەكی هەرێم بتانەوێت دەتوانن بخوێنن لەسەر خەرجی حكومەت، بەڵام باسی خوێندنیان لەزانكۆكانی دەرەوەی هەرێمدا بۆ نەكردین». هاوكات، ڕۆزی یەحیا، یەكەمی بەشی زانستی لەسەر ئاستی هەرێم لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت:» بەڵێنی سكووڵەرشیبێكمان لەلایەن نێچیرڤان بارزانییەوە پێدراوە بۆ زانكۆكانی كورستان، بەڵام باسی زانكۆكانی دەرەوە نەكراوە، تائێستا لەلایەن كاك بافڵ و شاناز خان و كاك نێچیرڤان و زانكۆی نۆڵجەوە خەڵاتی ڕەسمی و ماددیشمان پێدراوە. یەكێكی دیكە لەیەكەمەكان، شاد شوان، یەكەمی بەشی زانستییە لەسەر ئاستی هەرێم لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت:» پێیان ڕاگەیاندین یارمەتیمان دەدەن لەتەواوكردنی خوێندندا، تەنها سكووڵەرشیپی زانكۆی كوردستان و زانكۆی نۆڵیجمان پێگەیشتووە، خەڵاتی یەكەمەكان وەك یەك بووە». هەروەها نمە محەمەد، یەكەمی بەشی زانستی لەسەر ئاستی هەرێم لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت: خەڵاتەكانمان وەك یەك بوون و جیاواز نەبوون، جگە لەحكومەتیش لەلایەن سەرۆكی هەرێم و بەشێك لەپەرلەمانتاران و كاك بافڵ و حاجی كاروانەوە خەڵاتكراوین، وتیشی دۆخی دارایی خانەوادەكەم مام ناوەندەو پێیان ڕاگەیاندین لەهەر زانكۆیەكدا بخوێنن خەرجیتان دابین دەكەین. بۆ ساڵی خوێندنی 2022-2023 لەكۆی نزیكەی 120 هەزار خوێندكاری 12 ی ئامادەیی، 30 خوێندكار پلەكانی یەكەم و دووەم و سێیەمیان بەدەستهێناو لەو ژمارەیەش 23 خوێندكاریان لەپارێزگای سلێمانی بوون و لەكۆی ئەو 30 خوێندكارەش 19 یان لەڕەگەزی مێ بوون. بوشرا بایەر باوكی پیشەی كرێكارەو لەخانوویەكی حكومیدان ئەو بووە یەكێك لەچیرۆكەكانی دیكەی سەركەوتنی خوێندكاران، بەو بارودۆخەوە توانی پلەی چوارەم لەسەر ئاستی پارێزگای هەڵەبجە بەدەستبێنێت، بە كۆنمرەی 95.6 لەبەشی زانستی. بوشرا بەهاوڵاتی وت: پاش ڕاگەیاندنی ئەنجامەكان قوباد تاڵەبانی خانوویەكی بۆ كردینە دیاری و لەلایەن سەرۆكی زانكۆی هەڵەبجەوە خەرجی ساڵێكی خوێندن و لەلایەن حاجی كاروانەوە بەڵێنی كرێی خوێندنم پێدراوە. بۆ ئەمساڵی خوێندن ژمارەی خوێندكارە یەكەمەكانی 12ی ئامادەیی 30 كەس بوون لەو ژمارەیەش 19 خوێندكاریان كچ بوون و 11 خوێندكاریشیان كوڕ بوون. ئەنجامەكانی دهۆك كە تەنها یەكێك لەیەكەمەكان لەو پارێزگایەبووە بووەتە جێگەی نیگەرانی كەسوكاری خوێندكاران و بەشێكیان پەروەردە بە هۆكار دەزانن، پەروەردەش كەسوكاری خوێندكاران بەهۆكار دەزانن لەكاتێكدا تەنها (كریستیان راجی) تاقانەكەی یەكەمەی دهۆك و سێیەمی سەر ئاستی هەرێم بووە. وەلید سلیڤانەیی، بەڕێوەبەری قوتابخانەی دەلیڤە لەسنوری پەروەردەی قەزای سێمێل لەلێدوانێكدا بۆ هاوڵاتی، ئاماژەی بەوەكرد كەمیی ژمارەی یەكەمەكانی سەر ئاستی هەرێم لەدهۆك بۆ چەند هۆكارێك دەگەرێتەوە، كە»هەندێك مامۆستا كراون بە بەرێوەبەر ئامادەیی لەسەر بنەمای خزمایەتی و واستە و هاورێیەت». وەلید سلیڤانەیی وتیشی:» ئاستی رۆشنبیری كەسوكاری خوێندكاران لە دهۆك بەراورد بەشارەكانی تر زۆر كەمترە، جگە لەوەش بێ هیوابوونی خوێندكار لە نەبوونی هەلی كار و دامەزراندن». هەروەها حەسەن چەلەبی، بەرێوەبەری پەروەردەی قەزای سێمێل بە هاوڵاتی وت:» هەندێك بەرێوەبەری خوێندنگا هەیە لەئاستێكی باشدا نین، بەدڵنیاییەوە پەروەردەی دهۆك لێكۆڵینەوە لەم بابەتە دەكات».

پۆلیسی ئێران لە ساڵێکدا دەست بەسەر ژمارەیەکی زۆر چەک لە پارێزگای ورمێدا دەگرێت و بەرپرسێکیش دەڵێت زیاترین چاودێریی پۆلیس بۆ دەستبەسەرداگرتنی چەکی نایاساییە لەو پارێزگایەدایە. ناسر عەتبانی، سەرۆکی داواکاری گشتی کۆماری ئیسلامی لە ورمێ رایگەیاند؛ تەنها لە ساڵی رابردودا پۆلیس دەستی گرتوە بەسەر زیاتر لە سێ هەزار و 400 جۆر چەک لەو پارێزگایە. عەتبانی وتویەتی: بەهۆی ئەوەی دوژمنان پلانیان هەیە بۆ پارێزگای ورمێ بۆیە دەبێت چاودێرییەکان بۆ رێگریی لە بە قاچاخ گواستنەوەی چەک توندتر بکرێتەوە. وتوشیەتی یەکێک لە کێشە سەرەکییەکانی پارێزگای ورمێ بونی چەکی نایاسایی و هاوردەکردن و گواستنەوەیەتی لە ناوچە جیاوازەکانی پارێزگاکەیە. لێدوانی ئەو بەرپرسەی کۆماری ئیسلامی ئێران لە کاتێکدا پارێزگای ورمێ لە رۆژهەڵاتی کوردستان سنوری هاوبەشی لەگەڵ باشور و باکوری کوردستاندا هەیە و لە ناڕەزایەتییەکانی دوای مەرگی ژینا ئەمینی زیاتر 30 کەس بە گوللـەی هێزە ئەمنییەکان و 10 کەسیش لە بەندیخانەکانی دەزگای هەواڵگریی گیانیان لەدەستدا.

بەپرسێکی ورمێ رایگەیاند ناوچەکە خاوەنی زیاتر لە هەزار جۆری روەک و گژوگیایە کە بەشێکی بەرچاویان بۆ دروستکردنی دەرمان بەکار دەهێنرێن. خەسرەو شەهبازی، بەڕێوبەری کشتوکاڵی پارێزگای ورمێ لە رۆژهەڵاتی کوردستان رایگەیاند؛ لە ناوچەکانی ئەو پارێزگایە لانیکەم هەزار و 200 جۆری روەک و گژوگیای خۆڕسک هەیە کە 486 جۆریان بۆ دروستکردنی دەرمان بەکار دەهێنرێت. ئاماژەی بەوە کردوە 90%ی ئەو روەکانە لە ورمێ خۆڕسکن و لە وەرزی گونجاودا کۆ دەکرێنەوە و بە گشتی روەک و گژوگیای تایبەت بە دەرمان لەو پارێزگایە دەگاتە هەشت هەزار و 300 تۆن. بە وتەی ئەو لە هەر چوار دۆنم زەوی کشتوکاڵی ناوچەکانی ورمێ نزیکەی چوار تۆن و 880 کیلۆ دەرمانی گیایی بەرهەم دەهێنرێت. لەو پارێزگایەی رۆژهەڵاتی کوردستان 24 کارگەی تایبەت بە دورستکردنی و لەقتونانی روەکی دەرمانی هەیە و بڕیارە لە ساڵی داهاتودا هەزار و 600 دۆنم زەویی دەیکە بۆ کشتوکاڵی روەک و دەرمانی گیایی تەرخان بکرێت. ورمێ یەکێک لە پارێزگاکانی رۆژهەڵاتی کوردستانە کە زیاتر لە چوار ملیۆن دۆنم زەوی کشتوکاڵییی هەیە وبەهۆی زۆری روەک و دەرمانە گیاییەکانییەوە بە دەرمانخانەی گیایی ناودەبرێت.

هاوڵاتی کۆمیته‌ی داکۆکی له‌ماف و ئازادییه‌کان له‌ هه‌رێمی کوردستان لە بەیاننامەیەکدا لەگەڵ نزیکبونەوە لەیادی تیرۆرکردنی سۆرانی مامە حەمە داوای دۆزینەوەو دادگایکردنی بکوژانی ئەو ڕۆژنامەنوسە دەکەن. لە بەیاننامەکەدا هاتووە به‌ ئامانجگرتن و تیرۆرکردنی شه‌هید سۆران جگه‌ له‌وه‌ی کارێکی دژ به‌ یاسا و داد و مرۆڤایه‌تیی بوو، هاوکات زه‌نگێکی ترسناکی تر بوو، که دواتر تیرۆکردنی سه‌رده‌شت عوسمان، کاوه‌ گه‌رمیانی، وه‌دات حوسێن و‌ شوکری ڕێکانی هه‌روه‌ها زیندانیکردنی چه‌ندان چالاکوان و رۆژانامه‌نوسانی تری وه‌ک شێروان شێروانی، گوهدار زێباری و ئەیاز کەرەمی به‌دوای خۆیدا هێنا". ڕۆژنامەنوس سۆرانی مامە حەمە له‌ رێکه‌وتی ئێواره‌ی ٢١/٧/٢٠٠٨ دا  له‌‌لایه‌ن چه‌ند چه‌کدارێکه‌وه‌ له‌به‌رده‌م ماڵی خۆیاندا  له‌ شاری که‌رکوک تیرۆر کراو پانزە ساڵ بەسەر تیرۆرکردنیدا تێدەپەڕێت.   دەقی بەیاننامەکە: له‌ پانزه‌هه‌‌مین ساڵرۆژی تیرۆرکردنی سۆرانی مامه‌ حه‌مه‌ دا داوای دۆزینه‌وه‌ و دادگاییکردنی بکوژانی ده‌که‌ین   وه‌ک هه‌موو ده‌زانین پانزه‌ ساڵ له‌مه‌وبه‌ر و له‌ رێکه‌وتی ئێواره‌ی٢١/٧/٢٠٠٨ دا چالاکوان و رۆژنامه‌نوسی بوێر کاکه‌ سۆرانی مامه‌ حه‌مه‌ له‌‌لایه‌ن چه‌ند چه‌کدارێکه‌وه‌ له‌به‌رده‌م ماڵی خۆیاندا  له‌ شاری که‌رکوک تیرۆر کرا، زانیارییه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانی پاش روداوه‌که باسیان له‌وه‌ کرد، که‌ چوار که‌س که‌ ئۆتۆمبیلێکی جۆری بی ئێم ده‌بلیوی ره‌شیان پێ بووه‌ ناوبراویان بانگکردۆته‌ به‌ر ده‌رگای ماڵه‌که‌یان و چه‌ند فیشه‌کێکیان پێوه‌ ناوه‌ و پاشتر هه‌ڵاتون، سه‌یر ئه‌وه‌یه‌ تا ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت پۆلیسی که‌رکوک هیچ زانیارییه‌کی له‌باره‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ له‌و تاوانه‌ رانه‌گه‌یاند، که‌ ئه‌مه‌ که‌مته‌رخه‌می و بێده‌ربه‌ستی ئه‌وان ده‌گه‌یه‌نێت...   به‌ ئامانجگرتن و تیرۆرکردنی شه‌هید سۆران جگه‌ له‌وه‌ی کارێکی دژ به‌ یاسا و داد و مرۆڤایه‌تیی بوو، هاوکات زه‌نگێکی ترسناکی تر بوو، که دواتر تیرۆکردنی سه‌رده‌شت عوسمان، کاوه‌ گه‌رمیانی، وه‌دات حوسێن و‌ شوکری ڕێکانی هه‌روه‌ها زیندانیکردنی چه‌ندان چالاکوان و رۆژانامه‌نوسانی تری وه‌ک شێروان شێروانی، گوهدار زێباری و ئەیاز کەرەمی به‌دوای خۆیدا هێنا، ئاشکرایه‌ که‌ تیرۆر و تۆقاندن هیچ کات چاره‌سه‌ری کێشه‌کان ناکات و گه‌ر تۆزقاڵێک ئه‌و که‌س و لایه‌نانه‌ی له‌ پشت ئه‌و کاره‌وه‌ن بروایان به‌ یاسا و داد و دادوه‌ریی هه‌بوایه‌، ده‌بوو سکاڵایان له‌سه‌‌ر تۆمار بکردایه‌ و ده‌رگای دادگایان لێ بگرتایه‌، به‌وه‌شدا روداوه‌كه‌ له‌ گه‌ڕه‌كی شۆریجه‌ بوو،  كه‌ گه‌ڕه‌كێكی كوردی بوو، زیاتر گومان له‌سه‌ر لایه‌نێکی کوردی ده‌کرێت له‌ کاره‌که‌دا، پێویست بوو پۆلیسی كه‌ركوك، که‌ ئه‌وکات له‌ ژێر هه‌ژموونی دوو حزبه‌ باڵاده‌سته‌که‌ی باشوردا بوو، بێ‌ هیچ  سڵكردنه‌وه‌یه‌كی سیاسی، ئه‌م كه‌یسه‌ له‌ موساوه‌ماتی سیاسی به‌ دور بگرێت و بكوژان ئاشكرا بكات.   عه‌مید سه‌رحه‌د قادر به‌رێوبه‌ری ئه‌وکاتی پۆلیسی قه‌زا و ناحیه‌کان له‌ پارێزگای که‌رکوک که‌ یه‌کێک له‌ ئه‌ندامانی لیژنه‌‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ بوو، کاتی خۆی رایگه‌یاند، که‌ سه‌ره‌داویان ده‌ستکه‌وتوه‌، به‌داخه‌وه‌ دواتر بێده‌نگی لێکرا، ئێمه‌ داواکارین له‌ ناوبراو، که ئێستاش‌ سه‌ره‌داوه‌کان ئاشکرا بکرێن.  جگه‌ له‌مه‌ پاش نزیکه‌ی ٢٠ رۆژ له‌ کاره‌ساته‌که‌، سه‌رۆكی‌ هه‌رێمی ئه‌وکات (مه‌سعود بارزانی) چووه‌ كه‌ركوك و له‌ میانه‌ی وه‌ڵامی سه‌رۆكی لقی سه‌ندیكای رۆژنامه‌نووسان ده‌رباره‌ی تیرۆركردنی شه‌هید سۆران، سه‌رۆكی هه‌رێم وتی: ده‌بێت تیرۆر له‌ فه‌رهه‌نگی كوردیدا نه‌مینێت. واته‌ به‌ زمانی خۆیان دانیان نا به‌وه‌ی تیرۆركردنه‌كه‌ كوردییه‌.   ئێمه‌ وه‌ک کۆمیته‌ی داکۆکی له‌ ماف و ئازادییه‌کان له‌ پانزه‌هه‌مین ساڵرۆژی شه‌هید بوونی کاکه‌ سۆراندا، سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی سه‌ری رێز و نه‌وازش بۆ گیانی پاکی ناوبراو داده‌نه‌وێنین ، ده‌زگای ئاسایش و ئیداره‌ی ئه‌وکاتی که‌رکوک به‌ لێپرسراوی یه‌که‌م ده‌زانین  له‌و کاره‌، که‌ تا ئێسا هیچ سه‌ره‌داوێکیشیان له‌ باره‌ی ئه‌و تاوانه‌وه‌ ئاشکرا نه‌کردوه‌، که‌ به ئه‌گه‌رێکی زۆر و به‌ پێی قسه‌ی که‌سوکار و هاورێیانی حزبێکی کوردی ده‌سته‌ڵاتدار له‌ پشت تیرۆرکردنیه‌وه‌یه‌تی، هاوکات داوا له‌ داموده‌زگاکانی پۆلیس و ئاسایشی هه‌رێم  و پارێزگاری که‌رکوک ده‌که‌ین که‌ شێلگیرانه‌ هه‌وڵی دۆزینه‌وه‌ی تاوانکاران بده‌ن و راده‌ستی داد و یاسایان بکه‌ن....   ره‌وانی کاکه‌ سۆران شاد و ئاسوده‌ له‌قاوبدرێت تیرۆر و تاوانباران به‌رقه‌رار بێت یاسا و مافی مرۆڤ   کۆمیته‌ی داکۆکی له‌ماف و ئازادییه‌کان له‌ هه‌رێمی کوردستانی عێراق ١٢ی ته‌موزی ٢٠٢٣

هاوڵاتی فوئاد حوسێن وەزیری دەرەوەی عێراق، لەسەر پشكی كورد لە پارتی دیموكراتی كوردستان، لە گەڕانەوەی بۆ هەولێر و كۆبوونەوەی لەگەڵ لێپرسراوانی باڵای هەردوو حزبی دەسەڵاتداری هەرێم، (پارتی دیموكراتی كوردستان)، و (یەكێتی نیشتیمانی كوردستان)، هۆشداری داوە لە جوڵەكانی بەغداد لەناو ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق دژی قەوارەی هەرێمی كوردستان, و پێی راگەیاندوون كە ئامانجەكان لە بەغداد روونە. سەرچاوەیەكی ئاگادار لە كۆبوونەوەكان ئاشكرای كردوو، فوئاد حوسێن بە هەردوو هێزی سەرەكی وتووە" پێداگری لەسەر هەڵویست ئەم هەنگاوە ئێستایان باجی دەبێت، داوای لێكردوون بە وریاییەوە مامەڵە بكەن، و دەستبەجێ دەستبەرداری ئەم ڕێگایە هەڵەیە بن و بگەنە رێككەوتن و چارەسەركردنی ناكۆكییەكانی نێوانیان. " وەزیری دەرەوەی عێراق، نەیشاردۆتەوە كە" بۆ قۆناغی داهاتوو ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق، دەست بۆ زۆر پرسی هەستیار دەبات، بەتایبەت لە رێگەی (یاسای نەوت و غازی عێراق)ەوە، كە ئامادەكاری بۆ دەكرێت بخرێتە بەرنامەی كاری پەرلەمانی عێراقەوە. سەرەتایی ئەم قۆناغە هەستیارە دژی قەوارەی هەرێمی كوردستان دەستیپێكردووە، و حكومەتی ناوەندی پلانی هەیە بە هەڵوەشاندنەوەی (فەرمانگەی پەیوەندییەكانی دەرەوەی حكومەتی هەرێمی كوردستان)، و توانەوەی لەناو وەزارەتی دەرەوەی عێراق، ئەویش لە رێگەی دادگای فیدڕاڵی پاڵپشت بە دەستوور." بەپێی زانیارییەكان، یەكێتی نیشتیمانی كوردستان، وەڵامی ئەرێنی بۆ داواكارییەكانی فوئاد حوسێن هەبووە، و دەستپێشخەری و كۆبوونەوەكانیشی لەگەڵ پارتی و لایەنەكانی تر، بەشێكی لەو چوارچێوەیەدا بووە، بەڵام تا ئێستا پارتی وەڵامی نەبووە و چاوەڕوانی دەرەنجامی رێككەوتنەكەی نێوان محمەد شیاع سودانی، و مەسرور بارزانی دەكات، و هێشتا وەك حزب خۆی بەدوور دەگرێت بۆ جۆڵە سیاسییەكانی لە بەغداد و و پاكێجەكانی بە جێهێشتووە بۆ كابینەكەی مسرور بارزانی، و وەك تیمی حزبی ئامادە نییە بە وەفدی هاوبەش لەگەڵ (یەكێتی) بچیتە بەغداد.

کاکەلاو عەبدوڵا دواجار سەرۆککۆماری تورکیا گڵۆپی سەوزی بۆ سوید هەڵکرد کە ببێتە ئەندامی رێکخراوی ناتۆ، بەڵام دوای چەندین داواکاری و چەند و چوون لە سوید کە تێیدا گەورەترین زەرەرمەند کورد دەبێت. رۆژی دووشەممەی رابردوو، پیش کۆبونەوەی رێکخراوی ناتۆ لە لیتوانیا، یانس ستۆڵتنبێرگ، سەرۆکی رێکخراوەکە، هەواڵێکی ئاشکراکرد، ئەویش ئەوە بوو کە رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا، رازیبووە داواکاری سوید بنێرێتە پەرلەمانی وڵاتەکەی تا ئەوەی پەسەندی بکات و سوید ببێتە ئەندامێکی ناتۆ. ئەم هەواڵە هەواڵێکی کتوپڕ بوو چونکە تەنها چەند کارتژمێرێک پێشتر، ئەردۆغان داوای ئەوەی کرد تەنها کاتێک رازیدەبن سوید ببێتە ئەندامی ناتۆ ئەگەر وڵاتانی ئەوروپا تورکیا وەک ئەندام لە یەکێتی ئەوروپا وەربگرن. دوای کۆبونەوەی لەگەڵ ئەردۆغان و ئۆڵف کریستەرسن، سەرۆکوەزیرانی سوید، لە شاری ڤیڵینیەسی پایتەختی لیتوانیا ستۆڵتنبێرگ وتی، سەرۆککۆماری تورکیا «رازیبووە  بەزووترین کات داواکاری سوید پێشکەشی پەرلەمانی تورکیا بکات و لەنزیکەوە کار لە گەڵ پەرلەمان بکات بۆ پەسەندکردنی داواکارییەکە.» رازیبوونی ئەردۆغان پێشهاتێکی گەورەیە دوای ئەوەی ساڵێکە سوید داوای لێدەکات رازی ببێت بە ئەندام بوونی وڵاتەکەی. لە ئایاری 2022ەوە سوید و فینلەندا داواکاری فەرمیان پێشکەش کردووە ببنە بەشێک لە ناتۆ، ئەوەش دوای ئەوەی کە روسیا لە مانگی شوباتی 2022 لەشکرکێشی بۆ سەر ئۆکرانیا دەستپێکرد. تورکیا وەک هەر 31 ئەندامەکەی تری ناتۆ مافی ئەوەی هەیە ئەندامێتی وڵاتی نوێ رەتبکاتەوە. هەرچەندە ئەنقەرە بە داواکارییەکە رازیبووە، بەڵام مانای ئەوەی نییە سوید راستەوخۆ دەبێتە ئەندامی ناتۆ. ستۆڵتنبێرگ باسی کاتێکی دیاریکراوی نەکرد لە کۆنگرە رۆژنامەوانییەکەیدا. سەرۆکی ناتۆ رایگەیاند کە ئەو بڕیارە دەکەوێتەوە سەر تورکیا و دەبێت لەلایەن پەرلەمانی تورکیاوە رابگەیەنرێت. پێشتر پەرلەمانی تورکیا ماوەی دوو هەفتەی ویست بۆ پەسەندنکردنی داواکاری فینلەندا کە لە مانگی نیساندا گفتوگۆی لەسەرکرا. ئەم هەنگاوەی ستۆکهۆڵم  دوای چەندین داواکاری دێت لە ئەنقەرە، بەڵام ماوەی ساڵێکە تورکیا دوای دەخاتە بە بیانوی ئەوەی سوید «پەناگەیەکی ئارامە» بۆ ئەندامانی پەکەکە و پێوستە لەسەر حکومەتی سوید ئەندامانی پەکەکە رادەست بکاتەوە. لەو بارەیەوە ستۆڵتنبێرگ وتی، سوید و تورکیا «لەنزیکەوە کاریان کردووە بۆ چارەسەرکردنی نیگەرانییە ئەمنییەکانی تورکیا، وەک بەشێک لەو پرۆسەیە، سوید دەستوری هەموار کردووەتەوە و هەندێ یاساشی گۆڕیووە، ئەمەش هەماهەنگەییە دژە تیرۆرییەکانی دژ بە پەکەکە فراوان کردووە.» هاوکات کریستەرسن، بە میدیای وڵاتەکەی راگەیاند کە «کاری جدی»یان کردووە بۆ چارەسەرکردنی نیگەرانییەانی تورکیا. «پێموایە چانسی ئەوەمان هەیە کە ئەوەی کردوومانە بە بەڵگەوە بیخەینەڕوو و هەروەها بەرهەمیشی هەبووە، پێموایە بە یارمەتی هەموو وڵاتەکان ئەوەمان بەدەستهێنا،» سەرۆکوەزیرانی سوید وای وت. دۆخی کورد لە سوید چی لێ دێت؟ لە مانگی رابردوو سوید کۆمەڵێک یاسای توندی دەرکرد بۆ بەنایاسایی کردنی پێدانی هاوکاری ماددی بۆ گروپە قەدەغەکراو و «تیرۆرستییەکان» کە تێیدا ئەوەی سەرنجی خراوەتەسەر پەکەکە، یەپەگە، پەیەدە، هەروەها رێکخراوی فەتۆیە. لەنێو سویدا ژمارەی کورد لەنێوان 150 هەزار بۆ 200 هەزار کوردایە و بەشێکی زۆریان چالاکوانن، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە کە سەر بە پەکەکە بن. لە سەرەتادا تورکیا تەنها داوای 33 کەسی دەکرد لە سوید کە تۆمەتبار بوون بە پەیوەندی بە «ڕێکخراوی تیرۆرستی» بەڵام لە سەرەتای ئەم ساڵەوە داواکارییەکەی ئەنقەرە بەرزبوویەوە بۆ 130 کەس. لە هەفتەی رابردوودا، دادگای ستۆکهۆڵم کوردێکی بەناوی یەحیا گونگۆر بە چوار ساڵ و  شەش مانگ سزادا بە تۆمەتی ئەوەی هاوکاری دارایی پەکەکەی کردووە لە سوید. بەپێی بڕیاری داداگەکە یەحیای تەمەن 41 ساڵ دوای تەواوکردنی سزاکەی دیپۆرت دەکرێتەوە بۆ سوید. یەحیا تەنها کورد نییە کە یاسا نوێیەکانی سوید بەسەریدا بسەپێنرێت. پێشتر و لە مانگی کانونی یەکەمی 2022، مەحمود تات لەلایەن سویدەوە گەڕێندرایەوە بۆ تورکیا. مەحمود تات پیشەی شۆفێری پاس بوو لە شاری دەرسیم و بەتۆمەتی هەبوونی پەیوەندی بە پەکەکەوە نزیکەی حەوت ساڵ لەلایەن تورکیاوە بە غیابی سزادرا. مەحمود تات لەساڵی 2015 گەشتە سوید و داوای مافی پەنابەرێتی کرد. بەهۆی فشارەکانی تورکیاوە، ژیانی کوردانی تاراوگە لە سوید زۆر سەختتر بووە. جەلیل توران کوردێکە کە ماوەی هەشت ساڵە لە سوید دەژی و بۆ گۆڤاری فۆرن پۆلەسی ئەمریکی قسەی کردووە و دەڵێت: بەهۆی ئەوەی تۆمەتی پەیوەندی بە پەکەکەوە بۆ دروستکراوە، مافی پەنابەرێتی لەلایەن سویدەوە رەتکراوەتەوە. جەلیل توران بە گۆڤارەکەی راگەیاندووە کە ئەو بەشداری لە هیچ چالاکییەکی چەکداری نەکردووە بەڵام تەنها لە شەڕی داعشدا وەک کەسێکی پزیشکی یارمەتی کەسانی برینداری داوە لە رۆژاڤا. توران باسی لەوەشکردووە، کە دووجار ویستویەتی خۆی بکوژێت بەهۆی ترسی ناردنەوەی بۆ تورکیا. زنار بۆزکورت یەکێکی ترە لەو کوردانەی لە سوید کێشەی بۆ دروست دەکرێت و لە ئابی 2022 لە ماڵەکەی خۆیدا گیرا و فەرمانی رادەستکردنەوەی بۆ تورکیای بۆ دەرچوو، بەڵام بەهۆی چەند هەڵمەتێکی رێخکراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی بڕیارەکە هەڵوەشایەوە. هەرزوو میدیاکانی تورکیا باسیان لەوەکرد کە سوید زنار بۆزکورتی تەمەن 26 ساڵ بەتۆمەتی هەبوونی پەیوەندی لەگەڵ پەکەکە دەستگیرکراوە. زنار لە ئێستادا خاوەنی رەگەزنامە و مۆڵەتی مانەوە نییە لە سوید و داواکەی لە ساڵی رابردوودا رەتکرایەوە، ئەوەش لەسەر داواکاری ئاژانسی ئاسایشی نیشتمانی سوید. زنار بە فۆرن پۆلەسی راگەیاندووە کە پێش ئەوەی داواکەی رەتبکرێتەوە لەلایەن ئاژانسەکەی سویدەوە بانگێشتی چاوپێکەوتنێک کراوە و لەوێ پێیانوتووە لە هەژماری ئینستاگرامەکەیدا چەند وێنەیەکی ئەویان لە خۆپیشاندانێکدا بینیووە کە ئاڵای پەکەکەی تێدا هەڵکراوە.

هاوڵاتی سەرۆک کۆماری تورکیا رایدەگەیەنێت؛ کە هیچ کێشەیەکیان لە وەرگرتنی نەوتی عێراقدا نیە و  ئەگەر هەرێم و بەغداد کێشەکانیان چارەسەر بکەن، ئەوان لەگەڵ ئەوەدان بۆری نەوت بکرێتەوە. رەجەب تەییب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا ئەمڕۆ چوارشەممە لە لووتکەی ناتۆ لە لیتوانیا رایگەیاند "ئێمە لەبارەی وەرگرتنی نەوتی عێراق هیچ کێشەیەکمان نییە. ئەو کێشەیەی روویداوە لەناوخۆی عێراق لەنێوان حکومەتی ناوەندی و حکومەتی باکووری عێراقدایە". هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان و کەرکووک کە بە بۆریی جەیهانی تورکیا دەگاتە ئەو وڵاتە و، لەوێوە هەناردەی وڵاتانی دیکەی کڕیاری نەوت دەکرێت، لە 25ـی ئاداری ئەمساڵەوە واتا 109 رۆژە راگیراوە، ئەمەش لەدوای بڕیارێکی دوو رۆژ پێشتری دادگەی نێوبژیوانیی نێودەوڵەتی لە پاریس. هەر لەم بارەیەوە ئەردۆغان وتی،  "هاوڕێیەکانم ڕاسپاردووە بۆ بەدواداچوونی ئەم پرسە و ئەنجامدانی دیدار و کۆبوونەوە لەگەڵیاندا. هەروەها ئێمەش لەمبارەیەوە هەنگاومان ناوە بۆ ئەوەی دەسەڵاتی باکووری عێراق و حکومەتی ناوەندی کێشەکانیان چارەسەر بکەن و تێیپەڕێنن". باسی لەوەشکرد "هەر کاتێک ئەم کێشەیە تێپەڕێندرا، ئێمە لەگەڵ ئەوەداین هێڵی بۆڕییە نەوتییەکان بکرێنەوە، چونکە لەسەر بنەمان قازانج - قازانج کاردەکەین و ئەوان قازانج دەکەن، ئێمەش قازانج دەکەین". هاوکات سەرۆکی تورکیا لەبارەی ئەندامێتی سوید لە ناتۆ رونیکردەوە، پرۆتۆكۆڵی ئه‌ندامێتی سوید، له‌ په‌رله‌مان په‌سه‌ند ده‌كرێت كه‌ نوێنه‌ری ئیراده‌ی گه‌له‌، هاوشێوه‌ی ئێمه‌ په‌رله‌مانتارانیش له‌ نزیكه‌وه‌ چاودێریی پێواژووه‌كه‌ ده‌كه‌ن. وتیشی: "توركیا هه‌میشه‌ پشتیوانیی له‌ سیاسه‌تی ده‌رگای كراوه‌ی ناتۆ كردووه‌. تا ئێستا به‌هۆكاری هه‌ڕه‌مه‌كی رێگر نه‌بووین له‌ ئه‌ندامێتیی هیچ وڵاتێك له‌ هاوپه‌یمانییه‌كه‌".    

هاوڵاتی پۆلیسی سلێمانی لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕایگەیاند  چوار تۆمەتباریان دەستگیر کردووە کە لەسەر رێگەی دەربەندیخان - سلێمانی و لە نزیک ناحیەی زەڕایەن ئۆتۆمبێلیان راگرتووە و شۆفێرەکەیان "بێهۆشکردووە و پارە و کەلوپەلەکانیان دزیون". ئەمڕۆ چوارشەممە  پۆلیسی  سلێمانی ڕایگەیاند ، پۆلیسی ناحیەی‌ زه‌ڕایه‌ن‌ چوار تۆمه‌تباریان ده‌ستگیر كرد، كه‌ له‌سه‌ر رێگەی‌ ده‌ربه‌ندیخان - زه‌ڕایه‌ن ئوتۆمبێلیان راگرتووە و دوای‌ بێهۆشكردنی‌ شۆفێره‌كه‌ی‌ پاره ‌و كه‌لوپه‌لی‌ نێو ئوتۆمبێله‌كه‌یان دزیوە. ئەوەشی ڕونکردەوە کە  تۆمەتبارەکان وەکو "باند کاریان کردووە؛ وەکو سه‌رنشین خۆیان پیشانداوە بۆ راگرتنی ئۆتۆمبێلەکان". بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی سلێمانی ئاماژەی بەوەشکردووە، لەکاتی ده‌ستگیركردنی‌ تۆمه‌تباره‌كاندا ده‌ستگیراوە به‌سه‌ر ئه‌و بڕه‌ پاره ‌و كه‌لوپه‌لانه‌دا كه‌ تۆمه‌تباران له ‌شۆفێری‌ توتۆمبێله‌كه‌یان دزیوە. هاوکات دوو لە تۆمەتبارەکان ژنن. هەر چوار تۆمەتبارەکە به‌ بڕیاری‌ دادوه‌ر راگیراون.

سەركۆ جەمال لایەنە كوردستانیەكان لەكەركوك و ناوچەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانی عێراق دوورن لەوەی بەیەك لیست بەشداری هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك بكەن و تا ئێستا چوار لیست بوونی هەیە. هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانی عێراق بڕیارە لە 18ی كانونی یەكەمی ئەمساڵدا ئەنجام بدرێت و كورد كێبڕكێی زۆرترین كورسی دەكات بۆ ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك كە 16 كورسیە و ئەگەر كورد نۆ كورسیی كەمتر بەدەستبێنێت ناتوانێت پۆستی پارێزگار لەبەرژەوەندی خۆی یەكلایبكاتەوە. خەلیل ئیبراهیم، وتەبێژی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت: « یەكێتی و پارتی ململانێكانی هەرێمیان بردووەتە كەركوك، بەڵام زۆر گرنگە كورد یەك لیست بێت، هەرچەندە پارتی و یەكێتی هەڵەی زۆریان كردووە». وتەبێژی یەكگرتوو پێشیوابوو سەرەڕای هەڵەكان دەبێت پارتی و یەكێتی وانە وەربگرن و ببنە یەك لیست، وتیشی:» وا دەردەكەوێت یەك لیست نەبن هەرچەندە هەوڵەكان بەردەوامە، لەنێوان یەكگرتوو ولایەنەكانی دیكە گفتوگۆ هەیە بەتایبەتیش لەگەڵ ئیسلامیەكان». خەلیل ئیبراهیم باسی لەوەشكرد ئەگەر لەگەڵ پارتی و یەكێتی و لایەنەكانی دیكەش نەگەنە ڕێككەوتن ئەگەری ئەوەی لەگەڵ لایەنە ئیسلامیەكان و چەند لایەنێكی دیكە بگەنە ڕێككەوتن دوور نییە». پارتی پێشتر ڕایگەیاندبوو كە لەگەڵ یەكێتی بە یەك لیست لەكەركوك و ناوچەكانی دەرەوەی هەرێم بە یەك لیست دانابەزن، بەڵام بەرپرسی پەیوەندییەكانی پارتی دەڵێت گفتوگۆ بۆ یەك لیستی بەردەوامە. مەسعود مەلا پەروێز، بەرپرسی پەیوەندیەكانی پارتی لەكەركوك لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت: «لەگەڵ هەموو لایەنەكان گفتوگۆ بەردەوامە بۆ ئەوەی بەیەك لیست دابەزین، بەڵام ئەوە قورسە لەبەر ئەوەی ئامادە نین لەگەڵ یەكێتی یەك لیست بین». كۆمەڵی دادگەری پێیوایە بۆ ئەوەی پێگەی كورد پارێزراو بێت دەبێت كورد بەیەك لیست دابەزێت رێباز سابیر بەرپرسی مەڵبەندی كۆمەڵی دادگەری لەكەركوك لەلێدوانێكدا بۆ ئاماژەی بەوەكرد پڕۆژەیەكیان ڕاگەیاندووە كە هەموو حزبەكان بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكان لەعێراق لەكەركوك بە یەك لیست دابەزن و هەندێك كۆبوونەوەشیان ئەنجامداوە. بەرپرسی مەڵبەندی كەركوكی كۆمەڵی دادگەری دەشڵێت:» تائێستا كورد بەداخەوە پێناچێت یەك لیست بێت لەكەركوك و بگرە نزیك دەبێتەوە لەچوار لیست و زیاتریش». بەپێی بەدواداچونەكانی هاوڵاتی، پارتی لەگەڵ هەندێك لایەن و یەكێتی لەگەڵ هەندێكی دیكە لە گفتوگۆدان و ئیسلامییەكانیش پێكەوە لەگەڵ لایەنی دیكە خەریكن بۆ ئەوەی لیستێكیان هەبێت، بێجگە لە چەند لیستێكی دیكە. لەسەر پرسی یەك لیستی لایەنە كوردیەكان لەكەركوك، هاوڵاتی پەیوەندیكرد بە ڕزگار حاجی حەمە بەرپرسی دەزگای هەڵبژاردنی یەكێتی ڕەتیكردەوە تا یەكلابوونەوەی گفتوگۆكان لەوبارەیەوە هیچ لێدوانێك بدەن. پێشتر ڕزگار حاجی حەمە بەرپرسی دەزگای هەڵبژاردنی یەكێتی بەهاوڵاتی وتبوو: «جارێ چاوەڕێی وەڵامی لایەنە سیاسیەكانین، یەكێتی پێی باشە هەموو لایەنە كوردستانیەكان بەیەك لیست بەشداری بكەن لەو ناوچانە و ڤیتۆشمان لەسەر هیچ لایەنێك نیە». « لەگەڵ هەموو لایەنەكان گفتوگۆ كراوە تا یەك لیست بین، بەڵام تائێستا قسەی كۆتایی لەسەر نەكراوە، ئەگەر یەك لیست بین كوردستانی دەبێت و هەر لایەنە و بانگەشە بۆ كاندیدی خۆی دەكات»، ڕزگارحاجی حەمە وای وت. كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عێراق تا كۆتایی مانگی تەموزی دیاریكردووە تا لیست و قەوارەكان ناوی خۆیان تۆماربكەن. بەپێی یاسای ژمارە چواری ساڵی 2023ی هەمواری سێیەمی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی پارێزگاو قەزاكانی ژمارە (12)ی ساڵی 2018، ژمارەی كورسی ئەنجومەنی پارێزگاكانی عێراق كە ژمارەیان (15) پارێزگایە جگە لە پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان. هیچ پارێزگایەك نابێت كورسییەكانی لە (12) كورسی كەمتربێت و هەر پارێزگایەك ژمارەی دانیشتوانی بۆ هەر كورسییەك زیاتر بوو لە (200 هەزار) كەس ئەوا بەپێی یاساكە كورسییەكانی بۆ زیاد دەكرێت لەسەر بنەمای ئاماری وەزارەتی پلاندانی عێراق لە ساڵی (2019).

هاوڵاتی سه‌رۆکایه‌تیى هه‌رێمی کوردستان لە نوسراوێکدا داوا لە  کۆمسیۆنى باڵاى سه‌ربه‌خۆى هه‌ڵبژاردنى عێراق دەکات ئاماده‌یى نیشان بدات بۆ سه‌رپه‌رشتیکردنى هه‌ڵبژاردنى په‌رله‌مانى کوردستان. سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان لە نووسراوێكى فه‌رميدا کە رۆژی دووشه‌ممه‌، 2023/7/10، به‌ واژۆى سه‌رۆكى ديوانى سه‌رۆكايه‌تيى هه‌رێمى كوردستان ئاراسته‌ى كۆمیسيۆنى باڵاى سه‌ربه‌خۆى هه‌ڵبژاردنى عێراقی کردووە، داواى كردووه كۆمیسيۆن ئاماده‌يى نيشان بدات بۆ سه‌رپه‌رشتيكردنى هه‌ڵبژاردنى په‌رله‌مانى كوردستان. له‌ نووسراوه‌كه‌ی سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستاندا هاتووە كه‌ به‌پێى فه‌رمانى هه‌رێميى ژماره‌ (90) له‌ 2023/3/26، بڕيار دراوه‌ هه‌ڵبژاردنى په‌رله‌مانى كوردستان رۆژى 2023/11/18 به‌ڕێوه‌بچێت، بۆیە داوای كردووه‌ كۆميسیۆنى باڵاى سه‌ربه‌خۆى هه‌ڵبژاردنى عێراق ئاماده‌يى نيشان بدات بۆ سه‌رپه‌رشتيكردنى هه‌ڵبژاردن له‌و رێکەوتەدا يان له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژاردنى ئه‌نجوومه‌نى شاراوانييه‌كانى عێراق له‌ 2023/12/18. نوێدەکرێتەوە..

هاوڵاتی رۆژی دووشەممە ١٠ی حەوت، شەش وڵاتی عەرەبی و رووسیا لە مۆسکۆ دەربارەی پرسی خاوەندارێتی سێ دوورگەی "تونبی گەورە، تونبی بچووک و ئەبوومووسا" هەڵکەوتوو لە کەنداو کۆبوونەوە. لە راگەیاندراوی کۆتایی ئەو کۆبوونەوەیەدا وڵاتانی کەندوا و رووسیا  جارێکیتر پشتیوانی خۆیان دەربڕی بەرامبەر هەوڵەکانی ئیمارات دەربڕی بۆ گفتوگۆ کردن لەگەڵ ئێران بۆ ئەوەی کێشەی خاوەندارێتی ئەو سێ دوورگەیە یەکلایی بێتەوە و چارەسەر بکرێت. بڵاوبوونەوەی ئەو راگەیاندراوە ناڕەزایەتی بەشێکی زۆر لە بەرپرسانی ئێستا و پێشتری کۆماری ئیسلامی لێکەوتۆتەوە. زۆربەی بەرپرسان واژۆکردنی ئەو راگەیاندنە بە پشتتێکردنی رووسیا لە ئێران لێک ئەدەنەوە. لەم پەیوەندەدا، ناسر کەنعانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئیران،  رۆژی سێ شەممە ١١ی حەوت دژ بە رایگەیاندنی کۆتایی کۆبوونەوەی وەزیرانی دەرەوەی شۆرای هاوکاری کەنداو و رووسیا ، کە لە مۆسکۆ بەڕێوەچوو ڕایگەیاند :" ئەم دوورگانە تا هەتایە سەر بە ئێرانن  و بەشێکن لە ئێران و دەرکردن و بڵاوکردنەوەی ئەم جۆرە راگەیاندنانە لەگەڵ پەیوەندی دۆستانەی ئێران و دراوسێکاندا ناگونجێت". لەم پەیوەندەدا ئەحمەد زەید ئابادی، رۆژنامەنووسی ئێرانی  لە تویتەری خۆی نووسیویەتی :" رووسەکانیش وەک چینییەکان لە پرسی تایبەت بە دوورگەکانی کەنداوی (فارس) لەگەڵ شۆرای هاوکاری کەنداو هاودەنگن و باس لە پێویستی گفتوگۆی نێوان ئێران و ئیمارات ئەکەن بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشەیە." پێشتریش شی جین پینگ، سەرۆک کۆماری چین، راگەیاندنێکی هاوشێوەی لەگەڵ بەرپرسانی وڵاتانی کەنداو واژۆ کردبوو کە ناڕەزایەتی بەشێک لە بەرپرسانی ئێستا و رابردووی ئێرانی لێکەوتەوە. ئێران خاوەندارێتی ٣ دوورگەی "تونبی گەورە، تونبی بچووک و ئەبوومووسا" بە مافی خۆی ئەزانێت و ئامادە نیە بە هیچ شێوەیەک گفتوگۆ بکات لەو بارەیەوە. لە لایەکیترەوە ئیمارات ئەو سێ دوورگە عەرەب نشینە بە بەشێک لە خاکی خۆی ئەزانێت کە ئێران دەستی بەسەردا گرتووە. ناسر کەنعانی  لە بەشێکیتر لە قسەکانیدا دەربارەی کۆبوونەوەی رۆژی دووشەممە ١٠ی حەوت لە مۆسکۆ دەڵیت :" کۆماری ئیسلامی وێڕای ئەوەی جەخت لەسەر بەردەوامی سیاسەتی هەڵکردن لەگەڵ دراوسێکانی دەکاتەوەو رێزگرتن لە یەکتر بە پێویست ئەزانیت، پاراستنی سەقامگیری ناوچەکە بە ئەرکی هەموو وڵاتانی ناوچەکە ئەزانێت ". بەشداری رووسیا لەو کۆبوونەوەیە و واژۆکردنی ئەو راگەیاندنە ناڕەزایەتی زۆر لە ناوخۆی ئێران لێکەوتۆتەوە. ژمارەیەکی زۆر لە چالاکانی سیاسی ئێران لایان وایە رووسیا بە هەمانشێوەی چین، لەم پرسە تایبەتەدا پشتی ئێرانی بەرداوەو چاوی بڕیوەتە سەرمایە سروشتی و دەوڵەمەندەکەی وڵاتانی کەنداو. مەحموود سادقی، مامۆستای زانکۆی تاران و نوێنەری پێشتری خەڵکی تاران لە پەرلمانی ئێران لەم بارەوە  لە تویتەری خۆی نووسیویەتی :" بێشەرمی رووسیا لە واژۆکردنی راگەیاندنی هاوبەش لەگەڵ شۆرای هاوکاری کەنداوی فارس، دەربارەی سێ دوورگەکە، درێژەو هاوشێوەی هەمان هەنگاوی چینە و ئەمە مەترسییەکی گەورەیە بۆ سەر پاراستنی خاکی ئێران". مەحموود ئەحمەدینژاد سەرۆک کۆماری پێشتری ئێران لە تویتەری خۆی نووسیویەتی :" رووسیاش وەک چینییەکان پشتیان لە ئێران کردووە، سیاسەتی هەڵەی جۆری پەیوەندی یەکلایەنەی ١٠ ساڵی رابردوو لەگەڵ رووسیا و چین ئەنجامەکەی ئەمە ئەبێت کە ئەوان پشت لە ئێمە ئەکەن لە پێناو بەرژوەندییەکانیان لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی". حەمید ئەبووتالبی راوێژکاری حەسەن رووحانی سەرۆک کۆماری پێشتری ئێران لەم بارەوە لە تویتەری خۆی نووسیویەتی :" دوای ئەوەی ساڵی رابردوو چین لێدانێکی بە بڕستی لە دەسەڵاتی نەتەوەیی ئیران دا و پاداشی ئەو کارەشی بوو بەوەی نێوانگیری ئێران و عەرەبستانی کرد و پەیوەندی خۆی لەگەڵ هەردوولا گەرەنتی کرد، چ چاوەڕوانییەک لە رووسیا هەیە کە زیاتر لە ١٠٠ ساڵە خیانەتی نەبەخشراو ئەکات دژ بە ئیران و  رووسیایەک کە بەشێکی گەورە لە خاكی ئێرانی دابڕیوە وەها شتێکی لێ چاوەڕوان ئەکرێت." ئەبووتالبی لە تویتەکەی خۆیدا وێڕای ئاماژەکردن بە واژۆکردنی ئەم راگەیاندنە و راگەیاندنی هاوشێوەی لە لایەن چینەوە، باس لە مێژووی پڕ لە ململانێی نێوان ئێران و رووسیا دەکات و مەبەستی نووسەر لە خیانەتی ١٠٠ ساڵە و دابڕینی بەشێک لە خاکی ئێران، دوو پەیماننامەی "گولستان" و "تورکەمانچای"ە کە بە پێی ئەو دوو پەیماننامە بەشێکی زۆر لە خاکی ئێران دابڕا و گرێدرایەوە بە رووسیای تێزارییەوە. راگەیاندنی هاوبەشی شەش وڵاتی عەرەبی و رووسیا، نیگەرانییەکانی ئێران و کۆماری ئیسلامی پەیوەند لەگەڵ خاوەندارێتی ئەم سێ دوورگەیە قووڵتر کردۆتەوەو لە هەمانکاتدا بووە بە هۆی قووڵتربوونەوەی کێشەکانی نێوان ئێران و ئیمارات. هەر لەم پەیوەندەدا، بە پێی هەواڵی راگەیاندنەکانی ناوخۆی ئێران، باڵیۆزی رووسیا لە تاران بانگکراوەتە وەزارەتی دەرەوەی ئێران و نارەزایەتی ئێران بە راگەیاندنی کۆتایی کۆبوونەوەی هاوبەشی وەزیرەکانی دەرەوەی وڵاتانی هاوکاری کەنداو و رووسیای دەربارەی سێ دوورگەکە پێ راگەیەندراوە. ئاژانسی هەواڵی خوێندکارانی ئێران (ایسنا)، لەمبارەوە نووسیویەتی :" باڵیۆزی رووسیا لە تاران لە لایەن عەلیرەزا عینایەتی، یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئێیران و بەرپرسی گشتی کەنداو بانگکراوەو پێی راگەیەندراوە:" سێ دوورگەی تونبی گەورەو تونبی بچووک و ئەبوومووسا، تا هەتایە بەشێکن لە خاکی ئێران و خوازیاری ئەوە بوون رووسیا هەڵوێستی خۆی لەو بارەوە بگۆڕدرێت."  

هاوڵاتی دادگەی باڵای فیدراڵیی عێراق بە فەرمانێک، جێبەجێکردنی ژمارەیەک مادەی یاسای بودجەی گشتی راگرت کە لەلایەن حکومەتەوە تانەیان لێدراوە.  دادگای باڵای فیدڕاڵی بڕیاری سالاری (وەلائی) بە ژمارە (153/ فیدڕاڵی/ فەرمانی وەلائی/ 2023) دەركرد كە پەیوەستە بە راگرتنی ژمارەیەك بڕگە و ماددەی یاسای بودجەی فیدڕاڵی بۆ ساڵانی 2023 و 2024 و 2025. بەگوێرەی فەرمانەكەی دادگای باڵای فیدڕاڵی، خاڵەكانی (ا، ب) لەبرگەی چوارەمی ماددەی 26ی یاسای بودجە، هەروەها خاڵی (ج) لەبرگەی یەكەمی ماددەی 57، بڕگەی دوەمی ماددەی 65، بڕگەی دوەمی ماددەی 70، ماددەكانی 71 و 75 رادەگرێت. ئاماژەی بەوەشكردوە، سەرۆك وەزیران تانە و سكاڵای لەسەر ئەو ماددانە تۆماركردوە، بۆیە جێبەجێكردنیان رادەگیرێت تاوەكو بڕیارێكی یەكلاكەرەوە لەوبارەیەوە دەدرێت. رۆژی 3ی ئەم مانگە، محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عێراق سكاڵای لەسەر (12) ماددەی یاسای بودجە لە دادگا تۆماركرد، بەوپێیەی پەرلەمان بەپێچەوانەی دەستورەوە دەستكاری ئەو ماددانەی كردوە.  

هاوڵاتی ناوەندی قەڵەمی ئەمریکا، رۆژی سێ شەممە ١١ی حەوت ، وێڕای شەرمەزارکردنی سزای شەش ساڵ زیندانی بۆ تۆماج ساڵەحی، گۆرانیبێژی راپی ناڕازی ئێرانی، داوای ئازادکردنی دەستبەجێی ئەو هونەرمەندەی کرد. یەکێک لە پارێزەرەکانی تۆماج ساڵەحی کە لە سەردەمی ناڕەزایەتییەکانی ٢٠٢٢ دەستگیرکرا، رۆژی دووشەممە  بە ڕۆژنامەنوسانی راگەیاند کە لە لایەن ناوەندە دادوەرییەکانەوە سزای ٦ ساڵ و ٣ مانگ زیندان بە سەر ئەم هونەرمەندەدا داسەپاوە. ناوەندی  قەڵەمی ئەمریکا لە راگەیاندنەکەیاندا وێڕای شەرمەزار کردنی ئەم سزا قورسە بۆ ئەم هونەرمەندە  دەڵێت :" سزای شەش ساڵ و سێ مانگ زیندان بوون، تەنها لەبەر ئەوەی گۆرانی وتووە و خەڵکی ناڕازی هانداوە، سزایەکی (نایاسایی و بێبەزەییانە)یە. جوولی ترۆبۆ بەڕیوبەری بەشی "پەیوەندیکردن بەو هونەرمەندانەوە کە لە مەترسیدان" لە ناوەندی قەڵەمی ئەمریکا لەم بارەوە ئەڵیت :" ئەو سزای قورسەی دراوە  بە سەر تۆماج ساڵەحیدا، نموونەیەکی دیاری کردە وەحشیانەکانی بەرپرسانی ئێرانییە". جوولی ترۆبۆ هەروەها دەڵێت :" هێرشکردنە سەر هونەرمەندان بەهۆی هونەرەکەیانەوە و، تەنها لەبەر ئەوەی تواناکانی خۆیان بە شێوەی ئازادانە دەربڕیوە نابێ بێدەنگەی لێ بکرێت. هەرچەندە سەپاندنی ئەم سزایە بووە بە هۆی ئەوەی لە ژووری تاکەکەسی بێتە دەرەوە، بەڵام ئێمە وەک ناوەندی قەڵەمی ئەمریکا  هێشتا نیگەرانی تەندروستی و پاراستنی گیانی ئەوین. داوادەکەین ئەم هونەرمەندە دەستبەجێ ئەبێ ئازاد بکرێت و  بێبەری بکرێت لەو تاوانانەی خراوەتە پاڵی". تۆماج ساڵەحی رۆژی ٣٠ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٢ لە گوندی "گێرد پیشە" لە پارێزگای چوارمحالی بەختیاری دەستگیرکرا. ئەم هونەرمەندە راپە بۆ ماوەیەکی زۆر مافی بوونی پارێزەری نەبوو و مەترسی سێدارەی لەسەر بوو و لە ئێستادا بە سزای شەش ساڵ زیندانی کراوە.

هاوڵاتی نیوەڕۆی ئەمڕۆ چوارشەممە تۆمەتبارێك لەشەقامی سورچیانی شاری هەولێر دەستڕێژی گوللـەی لەكەسێك كرد، كە هاوسەری كچەكەیەتی و دەستبەجێ و بەرلەوەی بگەیەندرێتە نەخۆشخانە گیانی لەدەستدا. کەمێک پێش ئێستا لە گەڕەکى سورچیانى شارى هەولێر، خەزورێک بە چەکى جۆرى کڵاشینکۆف زاواکەى خۆى کوشت و شایەتحاڵانى روداوەکەش دەڵێن: جگە لە کوشتنى زاواکەى کچەزا شەش ساڵانەکەیشى بریندار کردووە. بە گوێرەی زانیارییەکان  روداوەکە بەهۆى کێشەى کۆمەڵایەتییەوە بوە و ئەم زاوا و خەزورە ماوەى چەندین ساڵە کێشەیان هەیە و بەردەوام هەڕەشەیان لە یەکتر کردوە و ئەمڕۆش بەهۆى دروستبونى کێشەوە خەزورەکە زیاتر لە نۆ فیشەکى ناوە بە زاواکەیەوە و دەستبەجێ گیانى لەدەستداوە. لە ئێستادا تیمەكانی پۆلیس لە شوێنی روداوەكەن بۆئەوەی هۆكاری سەرەكی روداوەكە بزانرێت و تۆمەتبار بدۆزرێتەوە كە لەدوای ئەو تاوانە، شوێنەكەی بەجێهێشتوە و بەرەو شوێنێكی نادیار هەڵاتوە.