ناتانیاهۆ و ترەمپ باسیان لەوهێرشكردنە سەر ئێران كردووە

هاوڵاتی  سەركردەیەكی پارتی رایگەیاند هێرشە درۆنیەكانی سەر هەرێم بەهۆی لاوازی حكومەتی عێراقەوەیەو هێزە ناوخۆی و دەرەكییەكانیش كار بۆ بەئامانجگرتنی هەرێم دەكەن. سەركردەیەكی چوارچێوەی هەماهەنگیش دەڵێت حكومەتی هەرێم بەبیانوی موچەی فەرمانبەرانەوە كێشەكانی گەیاندوەتە  لوتكەو دەیانەوێت پێدانی موچەی فەرمانبەران نەچێتە سەر بەغداو بەدەست خۆیانەوە بمێنێتەوە.   وەفا محەمەد كەریم سەركردە لەپارتی دیموكراتی كوردستان بە رۆژنامەی (العرب الجدید) وتوە "هێزە ناوخۆی و دەرەكییەكان كار بۆ بەئامانجگرتنی هەرێم دەكەن لەپێناو ناسەقامگكیری و ئاسایش و سەپاندنی بەرنامە سیاسی خۆیان، هێرشە دۆرنیەكانی سەر هەرێمیش بەهۆی لاوازی حكومەتی عێراقەوەیە بۆ رێگریكردن لەو گروپانە". "هەرێم مافی خۆیەتی وەڵامی بژاردەی سەربازی دژی ئەو گروپانە هەبێت كە دەیانەوێت هەولێرو بەغدا بگەڕێنەوە خاڵی سەرەتای دانوستانەكان، بەڵام حكومەتی هەرێم رێگە نادات ئەو گروپانە ئەو هەلە بقۆزنەوەو وەك كارتی فشار بۆ جێبەجێكردنی ئەجێندای هەرێمی دژ بەهەرێمی كوردستان بەكاری بهێنن" سەركردەكەی پارتی وای وت. عائد هیلالی ئەندامی چوارچێوەی هەماهەنگی بەرپرسیارێتی كێشەكانی نێوان بەغداو هەرێم دەخاتە ئەستۆی هەولێر"حكومەتی عێراق زۆر راشكاوانە دژی هەموو هێرش و پەلامارێكە بۆ سەر هەرێم و دەستی بەلێكۆڵینەوە لەئەنجامدانی هێرشەكان كردوە ". ئەندامەكە چوارچێوەی هەماهەنگی بەرپرسیارێتیس كمیشەكمان نێوان هەرێم و بەغدا دەخاتە ئەستۆی هەولێرەوەو بە رۆژنامەكەی وتوە "حكومەتی هەرێم بەبیانوی موچەی فەرمانبەرانەوە كێشەكانی گەیاندوەتە  لوتكەو دەیانەوێت دۆسیەی پێدانی موچەی فەرمانبەران نەچێتە بەغداو بەدەست خۆیانەوە بمێنێتەوە، لەكاتێكدا محەمەد شیاع سودانی سەرۆوەك وەزیرانی عێراق بەڵێنیداوە لەنزیكترین كاتدا كێشەكە چارەسەر بكات" ئەندامەكە چوارچێوەی هەماهەنگی وا دەڵێت. هەر لەبارەی كێشەكانی نێوان بەغداو هەرێمەوە، ماهیر جەودە چاودێری سیاسی، دەڵێت"كێشەكانی نێوان هەرێم و بەغدا لەهەموو ساتێكدا بابەتێكی چاوەڕوانكراوە، بەتایبەت كە ئامانجی نزیكبونەوەی ئەمدوایەی نێوان بەغداو هەرێم پێكهێنانی حكومەتێكی فیدراڵی و دابەشكردنی پلەو پۆستەكان بووە". "هێزە سەرەكیەكانی بەغداو هەرێم بەمەبەستی راكێشانی سۆزی خەڵك بەلای خۆیاندا كێشەكان لە بەرژەوەندی خۆیان بەكار دەهێنن، هەمیشە ئەم كێشانە بنەمایەكی سەرەكی بوون وەك كارتێكی فشار بۆ كاتی بانگەشەی هەڵبژاردنەكان لەلایەن هەندێك كوتلەو حزبی سیاسیەوە لەبەغداو پارێزگاكان و شارەكانی هەرێم " ماهیر جەودە وای وت. لەبارەی مەترسی هێرش و پەلامارەكان بۆ سەر هەرێم، ئەوەشی وتوە "رەنگە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەمەبەستی بەرپەرچدانەوەی ئەو هێرش و پەلامارانەی دەكرێتە سەری كاردانەوە لەدژی ئەو گروپ و لایەنە سیاسیە نزیكانەی چوارچێوەی هەماهەنگی و حكومەتی ناوەند بنوێنێت كە ئەمەش خۆی لەخۆیدا هەڕەشەیەكی راستەقینەیە بۆ سەر ئاشتی كۆمەڵایەتی و ئاسایشی وڵات و وڵات بەرەو شەڕێكی ناوخۆی پەلكێش دەكات".   

هاوڵاتی بەوتەی سەرچاوەیەك لەوەزارەتی دارایی و ئابووری حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆ هاوڵاتی، تائێستا ئەو وەفدەی دیوانی چاودێری دارایی عێراق كە بڕیارە سەردانی هەرێمی كوردستان بكەن سەردانەكەیان ئەنجام نەداوە. سەرچاوەكە وتیشی ئەو وەفدە جاروبار سەردانی هەرێمی كوردستان دەكەن و لەگەڵ دیوانی چاودێری دارایی هەرێم كۆدەبنەوە و سەردانەكەشیان ئاساییە. سەرچاوەكەی وەزارەتی دارایی هەرێم ڕەتیشیكردەوە ناردنی قەرزی دیكە بۆ هەرێمی كوردستان لەسەر ڕاپۆرتی ئەو لیژنەیە وەستابێت و تەنها ڕاپۆرتی وردبینی خۆی لەبارەی خەرجی و داهاتی شەش مانگی كۆتایی ساڵی 2023 ی هەرێم ئامادە دەكات. سەبارەت بە ناردنی قەرزی دیكەی 700 ملیاری بۆ هەرێمی كوردستان سەرچاوەكەی وەزارەتی دارایی هەرێم ئەوەی ئاشكراكرد تائێستا دیارنییە عێراق هیچ بڕە پارەیەكی دیكە بۆ هەرێم دەنێرێت یاخود نا.

هاوڵاتی بوومەلەرزەکەی تورکیا: ٧.٨ پلە و  ٥٥ هەزار گیان لەدەستدان بوومەلەرزەکەی ژاپۆن: بە گوڕی ٧.٦ پلە، گیان لەدەستدان تەنها ٥٠ کەس مانگی شوباتی ساڵی ڕابردوو بەهۆی ڕوودانی دوو بوومەلەرزەی بەهێز لە تورکیا کە سوریاشی گرتەوە کە بەگوڕیی  ٧.٥ و ٧.٨ بوون زیاتر لە ٥٥ هەزار کەس گیانیان لەدەستدا، بەڵام دوێنێ ڕۆژی دووشەممە لە ژاپۆن بوومە لەرزەیەک بەهەمان گوڕ تەنها بووە هۆی مردنی ٥٠ کەس. دوێنێ بە قوڵایی ١٠ کیلۆمەتر بوومەلەرزەیەک ژاپۆنی هەژاند کە چەقەکەی شاری ناناو-ی پارێزگای ئیشیکاوا بوو، بەهۆیەوە زیاتر لە ١٠٠ هەزار کەس ماڵەکانیان چۆڵ کردووە و هەزاران باڵەخانە و هێلێ شەمەندەفەر و میترۆ دارماون، بەڵام تاوەکو ئێستا گیان لەدەستدان بەهۆیەوە تەنها ٥٠ کەسە، ئەوەش بەهۆی ئەو سیستەمە ئاڵۆز و پێشکەوتووەی کە بۆ دیاریکردن و هۆشداریدانی بوومەلەرزە لە ژاپۆن پەرەی پێدراوە وبیناکانیشی بە بەرزترین تایبەتمەندی ستاندارد دروستکراوون بۆ بەرگری لە بومەلەرزەی بەهێز. ئەوەی جێگای باسە لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢٣ دا بەهۆی روودانی دوو بەمەلەرزەی بەهێز لە تورکیا و سوریا، زیاتر لە چل و پینج هەزار کەس گیانیان لەدەست دا لە تورکیا، ئەمەش توڕەیی و ناڕەزایی خەڵکی شەقامی تورکیای بەدوای خۆیدا هێنا و حکومەتەکەی ئەردۆگانیان بەوە تاوانبارکرد لە کەمتەرخەمیکردن بۆ پەرەدان بەشێوازێکی سەرکەوتووی بیناسازی بۆ دروستکردنی باڵەخانەکان  کە بەرگەی ڕودانی بومەلەرزە بگرن. هاوکات خراپ بەڕێوەبردنی دەیان ساڵەی حکومەتەکەی پارتی داد و گەشەپێدانی ئاشکراکرد و خستیە ژێر گوشارێکی گەورەوە. بوومەلەرزە بەهێزەکەی ژاپۆنیش لەکاتێکدایە کە لەدوای ساڵی ٢٠١١ ئەمە بەهێزترین بوومەلەرزەیە روویدابێت، کە ئەوکات بە گوڕی ٩ پلە بوو و بووە هۆکاری مردنی زیاتر لە حەڤدە هەزار کەس و ڕوودانی تسۆنامیش، بەڵام هێشتا ئاماری گیانلەدەستدانی تەنها نیوەی گیان لەدەستدانی بوومەلەرزەکەی تورکیا بوو.

هاوڵاتی ئێوارەی ئەمڕۆ ساڵح عاروری جێگری سەرۆكی مەكتەبی سیاسی بزوتنەوەی حەماس لەگەڵ دوو سەركردەی كەتیبەكانی قەسام لە هێرشێكی ئیسرائیلدا لەبەیروت كوژران و ئەندامێکی نوسینگەی سیاسی حەماسیش رایگەیاند،" تیرۆرکردنی سەرکردەکانی فەڵەستین لە ناوخۆی وڵاتەکە یان لە دەرەوە نابێتە هۆی شکاندنی ئیرادە و خۆراگری گەلی فەڵەستین." کەمێک لەمەوبەر فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوانی ئیسرائیلی لە رێگەی چەند موشەکێکەوە نوسینگەیەکی حەماسی لە بەیروتی پایتەختی لوبنان بە ئامانجگرت.  عزەت رەشق ئەندامی نوسینگەی سیاسی حەماس لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەو کردەوە ترسنۆکانەی ئیسرائیل دژی سەرکردە و سیمبولەکانی گەلی فەڵەستین لە ناوخۆی وڵاتەکە و دەرەوەی ئەنجامی دەدات، نابێتە هۆی شکاندنی ئیرادە و خۆڕاگری گەلی فەڵەستین و رێگریکردن لە بەرخۆدان. هەروەها كه‌مێك پیش ئێستا، میدیا عه‌ره‌بییه‌كان ئاماژه‌یان بۆ ئه‌وه‌كرد؛ به‌پێی زانیارییه‌كان زیانێكی زۆر به‌ر ناوچه‌كه‌ كه‌وتوه، ته‌ندروستی به‌یروتیش رایگه‌یاند‌: له‌ روداوی ته‌قینه‌وه‌كه‌ی به‌یروتدا چوار كوژراو و ژماره‌یه‌ك برینداری لێكه‌وتوه‌ته‌وه‌. لای خۆشیانه‌وه‌ میدیاكانی ئیسرائیل بڵاویانكرده‌وه‌: له‌ناو نوسینگه‌كه‌ی خۆیاندا له‌ باشوری به‌یروت، سێ به‌رپرسی باڵای بزوتنه‌وه‌ی حه‌ماسیان به‌ ئامانج گرتوه‌ و هه‌رسێكیانیان كوشتوه‌. هێرشەکەی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری بەیرووت لەکاتێکدایە کە بڕیاربوو سبەی چوارشەممە، حەسەن نەسروڵڵا، ئەمینداری حیزبوڵڵای لوبنان وتارێک پێشکەش بکات بەبۆنەی سێیەمین ساڵیادی کوشتنی قاسم سولەیمانی، فەرماندەی پێشووی فەیلەقی قودسی سوپای پاسداران و ئەبو مەهدی موهەندیس، جێگری پێشووی سەرۆکی دەستەی حەشدی شەعبی لەلایەن ئەمریکاوە. هاوکات نەسروڵا بڕیاریدا گوتارە بڕیارلێدراوەكەی سبەی دوابخات، دوای كوژرانی عاروری وەك میدیای لوبنانی بڵاویكردووەتەوە. جێگەیباسە عاروری جێگری ئیسماعیل هەنیە، سەرۆکی مەکتەبی سیاسی بزووتنەوەی حەماس بوو، هەروەها یەکێک بوو لە دەستەی دامەزرێنەرانی کەتایبی قەسام، باڵی سەربازی بزووتنەوەی حەماس و بە ئەندازیاری هێرشەكەی رۆژی 7ی ئۆكتۆبەری 2023ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل دادەنرێت.  

هاوڵاتی لەگەڵ کۆتایی هاتنی ساڵی 2023دا ، بەرپرسانی رێکخراوی تەندرووستی جیهانی. ئەوەیان خستە ڕوو ، پێویستە جیهان بە باشی خۆیان بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو پەتایانە ئامادە بکەن  کە لە داهاتوودا یەخەیان دەگرێت. بە پێی پێشبینی زانایانی بواری تەندرووستی  ڕەنگە ساڵی 2024 ،ساڵی بڵاوبوونەوەی پەتای جۆراوجۆر بێت ،هەر لەبەر ئەمەش پێویستە ووڵاتانی جیهان و کەرتی تەندرووستی چاوکراوە و ووشیار بن و بتوانن بە زووترین کات،  بەرەنگاری ئەو جۆرە نەخۆشی و پەتا مەترسیدارانە ببەنەوە. هاوڵاتی لەم ڕاپۆرتەدا ئەو پەتا مەترسیدارانەی  واچاوەروان دەکرێت لە ساڵی تازەدا بڵاو ببنەوە دەخاتە ڕوو.یەكەمیان، كۆڤید 19 ی گۆڕاو  كە "جەی ئێن وەن" یشی پێدەوترێت. لە دوای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڤید19 ی گۆڕاو بە جیهاندا ، وادیارە ئەم پەتایە لەساڵی تازەدا دەبێتە سەرەکیترین مەترسی بۆ سەر ژینگە و مرۆڤ.هەرچەندە تا ئێستا رێکخراوی تەندرووستی جیهانی پێیوایە مەترسی ئەم جۆرە پەتایە، نەگەیشتۆتە ئاستێکی نەخوازراو،  بەڵام گەر بێتوو دۆخەکە لەدەست دەربچێت، ئەوە دەبێتە هەرەشەیەکی ڕاستەقینە. دووەم ئاوڵەی مەیمون : واپێدەچێت لە ساڵی تازەدا ئاوڵەی مەمیموونیش مەترسییەکی دیکە بێت بۆ سەر تەندرووستی مرۆڤ، بە تایبەتیش لە دوای بڵاوبوونەوەی جۆرێکی تازەی ئەو نەخۆشییە کە لە هەر 10کەسێکی تووشبوو کەسێک دەکوژێت.ڤایرۆسی ئەم نەخۆشییەش بە "كلاد یەك" و "كلاد دوو " ناسراوە جۆری یەکەمیان مەترسیدارترە ،بە جۆرێ ڕێژەی مردنی کەسە تووشبووەکان دەگاتە ٪10. سێیەم تای مێشوولە: لە کۆتاییەکانی ساڵی 2023 دا  زانایان هۆشدارییەکی بەپەلەیان لەبارەی تای مێشوولە بڵاوکردەوە و بە مەترسییەکی راستەقینەیان بۆ سەر تەندرووستی مرۆڤ لە قەڵەمدا ، بەتایبەتیش دوای ئەوەی بە شێوەیەکی بەرچاو لە هەر یەک لە وڵاتەکانی فەرەنسا و ئیتاڵیا و قوبرس بڵاوبووەوە. بە گشتی مێشوولەی هەڵگری ئەم جۆرە ڤایرۆسە، لە ناوچەگەرمەکانی زەمین بڵاون ، بەڵام زانایان پێیان وایە بە هۆی تێکچوونی کەشی زەوی و ئەو شەپۆلە گەرمییەی رووی لەناوچەکانی ئەوروپا کردووە و ژینگەیەکی لەباری بۆ ئەم مێشوولەیە خووڵقاندووە . چوارەم سوورێژە : لەساڵی 2022دا نەخۆشی سورێژە کە یەکێکە لە نەخۆشییە درمەکان لە جیهاندا بە تەنها لەئەوروپا بە ڕێژەی ٪3000 زیادی کردووە.بە پێی ڕاپۆرتێکی رێکخراوی تەندرووستی جیهانی لە مانگی یەک تا مانگی دەی ساڵی 2023 ، سی هەزار کەس ئەم نەخۆشییەیان گرتووە ، لە کاتێکدا بە درێژایی ساڵی 2022 ، 941 کەس ئەم نەخۆشییەیان گرتبوو ، ئەمەش بەرزبوونەوەیەکی بەرچاوە و مەترسییەکی دیکەیە بۆ سەر تەندرووستی مرۆڤ

هاوڵاتی دەستەی داکۆکی لە مامۆستایان و فەرمانبەرانی ناڕازی رایگەیاند، لەگەڵ هیچ بەرپرس و بەرێوەبەرێکی حکومی هەرێم کۆنەبونەتەوە و دوپاتی دەکەنەوە کە بایکۆتکردن بەردەوامە تا ئەو کاتەی داواکارییەکانیان جێبەجێ دەکرێت. دەستەی داکۆکی لە مامۆستایان و فەرمانبەرانی ناڕازی لە راگەیەنراوێکدا بڵاویانکردەوە، ئەمڕۆ کەسێک بەناوی (م.عومەر، جێگری بەڕێوەبەری گشتیی پەروەردەی سلێمانی)؛ لە سێ لێدواندا، ئاماژە بەوە دەکات گوایە لەگەڵ مامۆستایانی ناڕازی کۆبوونەتەوە و هەردوولا پێیان باشە دەوام دەستپێبکاتەوە. مامۆستایانی ناڕازی دەڵێن، ئێمە وەکو ئەنجومەنی سەرتاسەریی مامۆستایانی ناڕازیی، ئەم جۆرە لێدوانانە بە نابەرپرسانە و ناڕاست دەزانین و ڕەتیدەکەینەوە. ئەوەشخراوەتەڕو، کۆنگرەی ڕۆژی یەکشەممەش  بۆ  باسکردنی  سەردانەکەمان بوە بۆلای سەرۆک وەزیرانی عێراقی فیدراڵ، دوپاتی دەکەنەوە بایکۆت بەردەوامە تا جێبەجێکردنی داواکاریەکانیان. ئەوەش لە کاتێکدایە، عومەر محەمەد ئەمین، جێگری بەڕێوەبەری گشتی پەروەردەی سلێمانی بە میدیاکانی راگەیاندبو، لەم سێ چوار رۆژەدا پرۆسەی خوێندن لە سلێمانی یەکلایی دەکەنەوە و کاتی خوێندن درێژدەکەنەوە و بابەتی خوێندنیش کەمدەکەنەوە.

هاوڵاتی  وەزارەتی پەروەردەی عێراق ئاشكرایكرد توانیویانە زیاتر لە 400 بڕوانامەی ساختە لەفەرمانگەكاندا ئاشكرا بكەن. ئیبراهیم نامس جبوری وەزیری پەروەردە عێراق ئەمڕۆ 2-1-2024 لەبارەی ئاشكراكردنی بڕوانامەی ساختە لەفەرمانگە حكومەییەكاندا راگەیەنراوێكی بڵاوكردەوەو دەڵێت "لەساڵی 2023دا توانیومانە 450 بڕوانامەی ساختە لە فەرمانگە حكومییە جیاوازەكاندا ئاشكرا بكەین و لەئاشكراكردنی بڕوانامە ساختەكانی ناو فەرمەنگەكانیش بەردەوام دەبین".  "پلانی وەزارەتەكەمان بۆ كۆتایی هێنان بەبڕوانامە ساختەكان بەردەوام دەبێت و درێغی ناكەین لە دوورخستنەوەی كەسانی ساختەكار لە فەرمانگە حكومییەكاندا" وەزیری پەروەردەی عێراق وای وت.  وەزیری پەروەردەی عێراق داواش لەو لایەنە حكومیانە دەكات كە سكاڵای یاسایی لە سەر ئەو كەسانە تۆمار بكەن كە بەبڕوانامەی ساختەوە دامەزراون.

هاوڵاتی  سەرچاوەیەك لەهێزەكانی پاراستنی گەل هەواڵی تیرۆركردنی ئەندامێكی دیكەیان لەسلێمانی ڕەتدەكاتەوەو دەڵێت "نۆ مانگ لەمەوبەر ئەو هەڤاڵەمان لەشەڕێكدا شەهیدبووەو خۆمان هەواڵی شەهیدبوونەكەیمان بڵاوكردوەتەوە". سەرچاوەیەكی باڵا لە هێزەكانی پاراستنی گەل (هەپەگە) بە هاوڵاتی وت:"ئەو هەواڵەی كە گوایە میت لە سلێمانی ئۆپەراسیۆنی كردووەو هەڤاڵێكمانی بەناوی (جەسور وەدات) شەهید كردووە، سەرتاپا درۆیە". سەرچاوە باڵاكەی هەپەگە ئەوەشی وت"دەوڵەتی داگیركەری توركیا جارێك دیكە بۆ شاردنەوەی شكستەكانی پەنا دەباتە بەر درۆو شەڕی دەروونی، پێشتر لە 25-12-2023 رامانگەیاندبوو كە دەوڵەتی توركیا لەڕێگەی ئاژانسی ئانادۆڵەوە، بانگەشەی كردووە كە گوایە یەكێك لەو سێ هەڤاڵە شەهیدەی كە لە10ی  ئاداری 2023 لەشەڕدا لە هەرێمەكانی پاراستنی میدیا شەهید بووە (هەڤاڵ عەلی خەبات)، نەك لەسلێمانی تیرۆر كرابێت، بە بەڵگەوە هەواڵی دەزگای ئەنادۆڵمان بەدرۆ خستبووە كە چۆن ئێمە خۆمان لە 15ی كانونی یەكەمی 2023 هەواڵی شەهید بونی ئەو هەڤاڵانەمان راگەیاندوە". سەرچاوەكە وتیشی "ئێستاش دەزگای شەڕی تایبەتی ئەنادۆڵ ناوی یەكێك دیكە لەو سێ هەڤاڵەی بڵاوكردۆتەوە (شەهید جەسور وەدات) كە گوایە لە سلێمانی تیرۆركراوە". ئەو سەرچاوەیە هەپەگە ئەوەشی خستەڕوو:" ئەو هەڤاڵەمان لە شەڕداو لە هەرێمەكانی پاراستنی میدیا لە گەڵ دوو هەڤاڵی دیكەی نۆ  مانگ لەمەوپێش لە مانگی ئاداردا شەهید بوون و  خۆشمان ١٥ی ئەم مانگە هەواڵی شەهیدبوونی ئەو سێ هەڤاڵەمان بڵاوكردووەتەوە". جێی ئاماژەیە ڕۆژی 15-12-2023 ناوەندی ڕاگەیاندن و چاپەمەنی هەپەگە سەبارەت بە سێ گەریلا لە هەڕێمەكانی پاراستنی میدیادا شەهید بوون ڕاگەیەندراوێكی بلاو كردەوە. لە ڕاگەیەندراوەكەدا هاتووە: 10ی ئازاری 2023 لە ئەنجامی هێرشێكی دوژمن بۆ سەر هەرێمەكانی پاراستنی میدیا، هەڤالانمان عەلی خەبات، ڕێناس و جەسور شەهید بوون. ئاژانسی ئەنادۆڵی توركی بڵاویكردوەتەوە "دەزگای میت، لە ئۆپەراسیۆنێكیدا لە دەوروبەری سلێمانی (عەبدولموتەڵیب دۆغروجوی) كە بە (جێسور وەدات) ناسراوە كوشتوە".  

هاوڵاتی ئەمینداری پێشوی وەزارەتی پێشمەرگە ئاشكرای دەكات هێرشە دۆرنیەكان بۆ سەر هەرێم دەبێتە مایەی تێكچونی دۆخی ئاسایشی هەرێم و كاریگەری لەسەر گەشتی فڕۆكە مەدەنیەكان لەفڕۆكەخانەی هەولێر یان راگرتنی تەواوی هاتنی هەندێك فڕۆكەی كۆمپانیای نێودەوڵەتی بۆ هەولێر دەبێت، تەنانەت ئەگەر هێرشەكان بەردەوامبێت رەنگە كۆمپانیا وەبەرهێنەرەكان كارەكانیان لەهەرێم رابگرن. جەبار یاوەر مەندە، ئەمینداری پێشوی وەزارەتی پێشمەرگەی حكومەتی هەرێم هۆشداری دەدات لە زیادبونی هێرشە درۆنیەكانی سەر هەرێمی كوردستان، بەتایبەت ئەو هێرشە درۆنیانەی ماوەیەكە دەكرێتە سەر پارێزگای هەولێر، بەهاوڵاتی وت "هێرشە دۆرنیەكان دەبێتە مایەی تێكچونی دۆخی ئاسایشی هەرێمی كوردستان و عێراق، چونكە رۆژانە هێرشەكان دەكرێت، كاریگەری دەرونیشی بۆ سەر دانیشتوانی هەولێر دەبێت، بەتایبەت دەنگی تەقینەوەی درۆنەكان لەناوچە نیشتەجێبونەكان و دڵەڕاوكێ لەناو هاووڵاتیاندا دروست دەكات". "هێرشە درۆنیەكان كاریگەری بۆ سەر هاتووچۆو گەشتی فڕۆكە مەدەنیەكانیش دەبێت لەفڕۆكەخانەی هەولێر یان راگرتنی تەواوی هاتنی هەندێك فڕۆكەی كۆمپانیای نێودەوڵەتی بۆ هەولێر" جەبار یاوەر وای وت. ئەمینداری پێشوی وەزارەتی پێشمەرگە وتیشی"هێرشە درۆنیەكان كاریگەری لەسەر ئابوری هەرێمی كوردستان دەبێت، چونكە زۆر كۆمپانیا كە لەهەرێم وەبەرهێنان دەكەن بەهۆی سەقامگیری دۆخی هەرێمەوە هاتون و لێرە وەبەرهێنان دەكەن، بۆیە ئەگەر هێرشە درۆنیەكان بەردەوامبێت رەنگە ئەو كۆمپانیایانە هەڵسەنگاندن بۆ دۆخی ئاسایش بكەن و كارەكانیان رابگرن و كاریگەری نەرێنی لەسەر بازاڕو ئابوری هەرێم دەبێت". جەبار یاوەر ئەوەشی خستەڕوو"بەیاننامەكەی حكومەتی هەرێم توند بووە، وەڵامەكەی حكومەتی عێراقیش توندتر بوە، دیارە ئەوەش پەیوەندییەكانی نێوان هەرێم و بەغدای ئاڵۆزكردوە". لەبارەی وەڵامدانەوەی سەربازی هەرێمیش بۆ ئەو گروپانەی كە هێرشی درۆنی دەكەنە سەر هەرێمی كوردستان، جەبار یاوەر دەڵێت "مافی هەرێمە بەرگری لەخۆی بكات و وەڵامی دەستدرێژیی هەر گروپێكی چەكداری بداتەوە، بەڵام بەومەرجەی لێوەی دیار بێت كە ئەو چەكدارانە لەكوێوە دەستدرێژی دەكەن".  

هاوڵاتی  سیاسەتمەدارێكی كورد رایگەیاند: هێرشە درۆنیەكان بۆ هەرێمی كوردستان زیانی زۆری گەیاندووەو ئێستا وای لێهاتووە كەس نییە بەرگری لە كورد بكات و خۆشی بەرگری پێناكرێت و وەزعی كورد نالەبارەو لایەنەكانی هەرێمیش نەكۆدەبنەوە، نەیەكگرتوون نەدەشتوانن دۆخەكە باشبكەن. مەحمود عوسمان سیاسەتمەداری دیاری كورد هێرشە درۆنیەكانی سەر هەرێم بەمەترسی گەورە دەزانێت رایگەیاند:"ئەو هێرشانەی دەكرێتە سەر هەرێمی كوردستان زیانی زۆری گەیاندووە، هێرشەكان لەلایەن ئەو هێزانەوە دەكرێت كە سەر بەئێرانن، بەشێك لە هێرشەكان بۆ سەر هێزەكانی ئەمریكایە، لەهەمانكاتدا بەشێكیشیان دژ بەكوردە، بۆ نموونە لەڕۆژانی ڕابردوو وا بڵاوكرایەوە كە پەلاماری ئیستخباراتی موسادیان داوە لە ناو هەولێر، ئەمە ڕاست نییەو دەیانەوێت لە كورد بدەن، یاخود كورد ناچار بكەن لەگەڵیان بێت، بۆیە ئێستا وای لێهاتووە كەس نییە بەرگری لە كورد بكات و خۆشی بەرگری پێناكرێت". مەحمود عوسمان ئەوەشی بەدەنگی ئەمریكا وتوە: "وەزعی كورد نالەبارە، چونكە ئێران ڕۆڵی سەرەكی هەیە لەناوچەكەداو كوردیش بووە بە بەشێك لەو ململانێیەی لەنێوان ئەمریكاو ئێراندا هەیە، چونكە ئێران وا هەست دەكات كورد زیاد لەپێویست لەگەڵ ئەمركیاو توركیا ڕۆشتووە، كوردیش كەمتر بەلای ئێراندا شكاندویەتیەوە، ئەوان دەیانەوێت زەختێك بكەن بۆیە مەترسی هەیە، لەو لاشەوە توركیا لە كورد دەدات". "لەم دۆخە خراپەدا كورد دەبێت یەكگرتوو بێت، دواتر لە یەكی بداتەوە بەرژەوەندی بەلای ئێراندایە یان ئەمریكاو سودی چییەو كێشەكانی چۆن چارەسەر دەبن، ئەوكات بڕیاری خۆیی بدات تا زیانی كەمتری هەبێت، بەڵام بەداخەوە نەلایەنەكان كۆدەبنەوە، نەیەكگرتوون نەدەشتوانن دۆخەكە باشبكەن". مەحمود عوسمان وای وت.

هاوڵاتی  پەرلەمانتارێكی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق رایگەیاند: گۆڕانكاری لەبودجەی 2024دا دەكرێت و لەڕووی داهات و خەمڵاندنی نرخی نەوت و خەرجیەكانەوە جیاواز دەبێت و حكومەتیش بۆ بودجەی ئەمساڵ پێویستی بەقەرز نابێت. جەمال كۆچەر ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق بە رۆژنامەی (الصباح)ی راگەیاند: "چەندین گۆڕانكاری لە بودجەی 2024ا دەكرێت لەڕووی داهات و خەمڵاندنی نرخی نەوت و خەرجیەكانەوە، ئەو پرۆژانەی پارەیان بۆ خەرجنەكراوە بۆیان خەرج دەكرێت و دامەزراندنیش لەبودجەی پێشتردا بڕیاری لێدراوەو ئەوانەی تائێستا دانەمەزراون لەبودجەی 2024دا داەمەزرێنرێن". "كاتێك حكومەتی عێراق بۆ سێ‌ ساڵی لەسەریەك (2023،2024،2025) بودجەی پێشكەش كرد ئامانجی یەكەمی بەردەوامبون بووە لەخەرجییەكان لەدوای مانگی كانونی دووەمەوە بۆ ئەوەی خۆی بەدور بگرێت لەروبەڕووبونەوەی كێشەی كۆتایهاتنی ساڵی دارایی و كاركردن لەسەر بنەمای یەك لەسەر دوانزە تاكاتی پەسەندكردنی بودجەی ساڵی داهاتوو" ئەندامەكەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق وای وت. وتیشی:"پەرلەمان دەسەڵاتی داوە بەحكومەت بەردەوامبێت لەخەرجیەكانی بودجەی 2023 تا كۆتایهاتنی و دەستكردن بە بودجەی 2024 بەبێ‌ وەستان". ئەندامەكەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق دەشڵێت:"حكومەت لە بودجەی (2024)هیچ گۆڕانكاریەك ناكات، بەهۆی ئەوەی بودجەی پێشوی بەتەواوی خەرجنەكردوەو لەبودجەی 2024شدا پێویستی بەقەرز نابێت".

هاوڵاتی وابڕیارە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا وەفدێکی دیوانی چاودێری دارایی عێراق بگاتە هەرێمی کوردستان ، بۆ ئامادەکردنی ڕاپۆرتی وردبینی خۆی لەبارەی خەرجی‌ و داهاتی شەش مانگی كۆتایی ساڵی 2023 بەو سێ‌ مووچەیەشەوە كە نەدراوە و ئەو سێ‌ گوژمەی 700 ملیارەی بۆ مووچە نێردراوە. بەپێی زانیاریەکان بڕیارە وەفدەکەی دیوانی چاودێری دارایی عێراق ڕاپۆرتی هاوبەش لەگەڵ دیوانی چاودێریی دارایی هەرێمی کوردستان ئامادەبكەن، وەک بەشێک لەمەرجەکانی ناردنی پشکی هەرێم لەبودجەی گشتیی عێراق، کە لەیاسای بودجەی گشتیدا هاتووە. لەوبارەیەوە جەمال کۆچەر، ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق ڕایگەیاندووە: “ئەو لیژنەیەی دیوانی چاودێری دارایی، کە سەردانی هەرێم دەکات، دەبێت ڕاپۆرت لەسەر خەرجی ‌و داهات ئامادەبکات دەبوو ئەو ڕاپۆرتە بەر لەداخستنی بودجەی 2023 ئامادەبکرایە، کە شەش مانگ پێکەوە دەکرێت”. جەمال کۆچەر وتیشی:“بەگوێرەی یاسای بودجەی گشتیی عێراق، دەبێت دیوانی چاودێری دارایی عێراق ڕاپۆرتەکەی لەسەر خەرجی ‌و داهاتی هەرێم بداتە ئەنجوومەنی وەزیران‌ و پەرلەمانی عێراق”. پێشتر موعین کازمی، ئەندامی لیژنەی دارایی لە لێدوانێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاندبوو:"بە ئەگەریکی زۆرەوە لەم هەفتەیە تا ناوەڕاستی ئەم مانگە وەفدەکە دەگەنە هەولێر و دەست بە کارەکانیان دەکەن و چارەنووسی سێ مووچەی کۆتایی ساڵی ڕابردووش لەگەڵ وردبینییەکدا یەکلایی دەبێتەوە".

هاوڵاتی دوای ئەوەی کەشتییە بازرگانییەکانیان لە لایەن حوسییەکانەوە کرایە ئامانج وەزیری بەرگری بەریتانیا ڕایگەیاند، وڵاتەکەی تاوتوێکی ئەگەری هێرشکردنە سەر حوسییەکان تاوتوێ دەکەن. گرێنت شێپس، ئەمڕۆ دووشەممە ١ کانوونی دووهەم بە بڵاوکردنەوەی بابەتێک لە رۆژنامەی بەریتانیایی تێلگراف وتی :" حووسییەکان نابێ گومانیان لەوەدا ببێت ئێمە خۆمان بە بەرپرس ئەزانین وەڵامی ئەو هێرش و کردەوە نایاساییانەیان ئەدەینەوە". وەزیری بەرگری بەریتانیا بە ئاماژە بە ئۆپەراسیۆنی کەشتی جەنگی (ئێم ئێچ ئێس دایامۆند) لە کۆتاییەکانی کانوونی یەکەمدا ، رایگەیاند ئەم کەشتییە توانیویەتی فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوانی حووسیەکان بخاتە خوارەوە. هەروەها رایگەیاند :" سوورین لەسەر ئەوەی هەنگاوی راستەوخۆ بنێین  دژبەو هەڕەشانەی لەسەر ئازادی بازرگانی هەیە". وتەکانی وەزیری بەرگری بەریتانیا دوای ئەوە دێت کە سوپای ئەو وڵاتە رۆژی یەکشەممە ٣١ی کانوونی یەکەم رایگەیاند چەن بەلەمێکی حووسییەکان کە ویستوویانە هێرش بکەنە سەر کەشتییەکی بازرگانی دانمارکی ( مێرسک- هانگژۆ٩) نوقم کراون و لانیکەم ١٠ کەس لە ئەندامانی  حووسییەکان کوژراون. تێلگراف باس لەوە ئەکات بەریتانیا و ئەمریکا خەریکی داڕشتنی راگەیاندنێکی هاوبەشن وەک دوایین هەڕەشە لە حووسییەکان. هەرچەند گومان ناکرێت ئەم راگەیاندنە بە واتای دەستپێکی هێرشی سەربازی بێت دژی حووسییەکان، بەڵام وەزیری بەرگری بەریتانیا ئەڵێت :" ئەگەر حووسییەکان بەردەوام بن لە هەڕەشەکانیان دژ بە کەسەکان و بازرگانی دەریایی، ناچار ئەبین هەنگاوی پێویست هەڵبگرین دژی حووسییەکان".

هاوڵاتی بەشێک لە کۆمپانیا گەشتیاریەکانی سلێمانی دەڵێن بەهۆی داخستنی ئاسمانی تورکیا بەڕووی فڕۆکەخانەی سلێمانیدا ڕێژەی گەشتیاریەکانیان بۆ تورکیا بەڕێژەیەکی " بەرچاو" بۆ پشوی سەری ساڵ کەمی کردووە، هاوڵاتیانیش دەڵین" بەهۆی بۆردومانەکان پێویستە بایکۆتی تورکیا بکەین." کۆمپانیای سلێمانی تراڤڵ یەکێکە لە کۆماپانیا گەشتیاریەکان و لە لێدوانێکدا بۆ هاوڵاتی لەبارەی کەمی گەشتەکانەوە دەڵێت " بەهۆی داخستنی فرۆکەخانەی سلێمانی بەرووی تورکیادا گەشتیارەکانیان بە نزیکەی ٦٠٪ کەمی کردووە، لەبەرامبەردا گەشتەکانیان بۆ دوبەی و لوبنان زیادی کردووە". ماوەی زیاتر لە دوو مانگە بەهۆی تەقینەوەیەک لەبەردەم وەزارەتی ناوخۆی تورکیا لە ئەنقەرە کە پارتی کرێکارانی کوردستان ئەنجامیدا، بۆردومانەکان لەسەر ڕۆژئاوا و باشوری کوردستان لە لایەن تورکیاوە بەچڕی بەردەوامە و دەیان کەس گیانیان لەدەست داوە، سەدان گوند و ناوچەی هەرێمی کوردستان، ژێرخانی ئابوری و شوێنی مەدەنی لە رۆژئاوا کراونەتە ئامانجی درۆنەکانی تورکیا. بەشیک لە هاوڵاتیان لەبەرامبەر ئەم بۆردومانە چڕانەی تورکیا ديڵێن بایکۆتکردن" هەڵوێستیکی نەتەوەییە" و کاریگەری دەبێت. شاهید کوردستانی گەنجێکی شاری سلێمانیە و بەردەوام لەڕێگەی تۆڕەکۆمەڵایەتیەکانەوە زانیاری لەبارەی مێژووی کورد و کەسایەتیە گەورەکانی مێژووی کورد بڵاو دەکاتەوە، ئەو دەڵێت" چارەسەرەکە نەوەتە سازیە،دروستبوونی کۆدەنگی ئاوایە، ئەستەمە  لەدەرەوەی دەوڵەتیش کۆدەنگی دروست نابێت، کێشەکە ئەوەیە کە تاکەکان خۆیان بە هاوچارەنوسساز نازانن، تاکەکان ناپەیوەستن بەیەکەوە، ئەمەش پاشاگەردانی دروست دەکات... ئەوەی سود بە تورکیا و ئێران و عێراقیش دەگەێنێت نەبوونی نەتەوەسازیە، پێی وایە جینۆسایدی دەرسیم بەسەر ئەمدا نەهاتووە و خۆی بەکوردستانی نازانێت".  هاوکات سەرکاو محەمەد  کوردێکی تاراوگەیە دەڵێت" ئەگەر یەکگرتوویی و ئینتیمایی نەتەوەییمان هەبێت دەتوانین کاریگەریمان دەبێت، ڕاستە پەرتەوازەیی حزبەکان کاریگەری هەبووە، بەڵام پێویستە ئێمە لەبەرامبەر ئەم سنوربەزانەی خاکەکانمان بێدەنگ نەبین، دەشڵێت لەم کاتەدا گەشتکردن وەک ئەوەیە " بەدەستی خۆمان ئابوری ئەو وڵاتە ببوژێنینەوە وبۆردومانمان بکات"  تورکیا  لە ٣/٤/٢٠٢٣ ئاسمانی وڵاتەکەی بەڕووی فرۆکەخانەی سلێمانیدا داخستووە، دوای چەندین هەوڵی سیاسی و دیبلۆماسی بەڵام هێشتا گەشتەکان ئاسایی نەبوونەتەوە، بەڵکوو ماوەی داخستنی ئاسمانی وڵاتی تورکیا بەڕووی فرۆکەخانەی سلێمانی بۆ مانگی شەشی ساڵی داهاتوو دریژکراوەتەوە و هاوڵاتیانیش ناچارن لەڕێگەی فرۆکەخانەی کەرکوک و هەولێرەوە بۆ تورکیا گەشت بکەن.

هاوڵاتی بە پشتبەستن بە ئامارەکانی هەنگاو، لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٣ی زایینی، کوژرانی کۆڵبەرەکان بە بەراورد لەگەڵ ساڵانی ڕابردوو بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە و ٤١ کۆڵبەر و کاسبکار کوژراون و لانی کەم ٢٩٢ کۆڵبەر بریندارکراون. ڕێکخراوی هەنگاو ئاماری ساڵانەی خۆی سەبارەت بە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤی لە ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان بڵاوکردەوەو بە گوێرەی ڕاپۆرتەکە، ئەم ساڵ٣٣٢ کۆڵبەر لەسەر سنوورەکانی پارێزگاکانی سنە، ورمێ و کرماشان بوونەتە قوربانی، کە لەو ژمارەیەش زیاتر لە ٨٦% بە تەقەی راستەوخۆی هێزەکانی پاراستنی سنوور بوون وەک لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە لە کۆی ئەو کۆڵبەرانەی کە بوونەتە قوربانی ٨٦.٥% (٢٧ کوژراو و ٢٥٨ بریندار) بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە چەکدارەکانی  ئێران کوژراون و یان بریندارکراون و باقی حاڵەتەکان بەهۆی تەقینەوەی مین و ڕووداوی سروشتی وەکوو ڕەنووو هەرەسی بەفر و ڕق بردنەوە و … هتد بووە. هەروەها، کۆڵبەرێکی تەمەن ١٦ ساڵ بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە چەکدارەکانی ئێران کوژراوە و ٢٥ منداڵی کۆڵبەریش لە ساڵی پێشوودا بریندارکراون. لە ڕاپۆرتەکەی ئەو ڕێکخراوەدا هاتووە کە زیاترین ئاماری کۆڵبەرانی قوربانی کە دەبێت بە ١٧٩ حاڵەت لە پارێزگای سنە بووە و دوای ئەو لە پارێزگای کرماشان کە ١٣٨ کۆڵبەر کوژراون یان بریندارکراون. کۆڵبەرەکان مێرمنداڵ و منداڵانیشیان تێدان، کە لەسەر سنوورەکان بارێکی زیاتر لە ئەندازەی خۆیان هەڵگرتووە بۆئەوەی بژێویی خۆیان و خێزانەکانیانی پەیدا بکەن.