سێنتکۆم: داوا لە هەسەدە و دیمەشق دەکەین بگەڕێنەوە سەر مێزی گفتوگۆ

هەدەپە رایگەیاند، پێویستە نەتەوە یەکگرتووەکان، بەغدا و هەولێر لەبەرامبەر هێرشەکەی فڕۆکەخانەی سلێمانی هەڵوێستی روونیان هەبێت. دەستەی بەڕێوەبەری ناوەندی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە) لەبارەی هێرشەکەی فڕۆکەخانەی سلێمانی راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە کە هێرشەکە لە بەرامبەر مەزلۆم کۆبانێ فەرماندەی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکراتی (هەسەدە) ئەنجامدرابوو. هەدەپە رایگەیاند، هێرشی سەر خاکی حکومەتی هەرێمی کوردستان و خەڵکی مەدەنی، بۆ هەموو هەرێمەکە دۆخێکی مەترسیدارە. هێرشی سەر فڕۆکەخانەی سلێمانی ئاستی مەترسیەکانی زیاتر کردووە. هەدەپە دەڵێت، " هەرچەندە لە هێرشەکەدا کە هەموو ساڵێک بە ملیۆنان خەڵکی مەدەنی فڕۆکەخانەکە بەکار دەهێنن و هیچ قوربانیەکی لێنەکەوتەوە، بەڵام گرنگە رای گشتی و بە تایبەتی خەڵکی سلێمانی هێزەکانی پشت هێرشەکە ئاشکرا و شەرمەزار بکەن. هەدەپە لە راگەیەندراوەکەیدا ئاماژەی بەوەکردووە پێشتریش چەندین هاوڵاتی مەدەنی لە هێرشەکاندا کوژراون و ئەنجامدەران ئاشکرا نەکراون کە ئەمەش رێگە بۆ هێرشی نوێ دەکاتەوە. ئاشکرایە ئەو لایەنەی هێرشی کردووەتە سەر فڕۆکەخانەی سلێمانی، دەیەوێت توندوتیژی لە هەرێمی کوردستان دروست بکەن و لەم ناکۆکیانە سوود وەربگرن. بۆیەش بانگەوازی لە نەتەوە یەکگرتووەکان، حکومەتی بەغدا و هەولێر دەکەین کە لەبەرامبەر ئەم هێرشانە کە خەڵکی مەدەنی دەکرێنە ئامانج، هەڵوێستی روونیان هەبێت و بانگەوازی لە خەڵکی سلێمانی دەکەین کە لەم دۆخەکە لەگەڵ ئەوانین.

هاوڵاتی فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات ئەمڕۆ یەکشەممە لە گرتەیەکی ڤیدیۆیدا ڕایگەیاند ڕۆژی هەینی لە کاتی هێرشە درۆنییەکەی تورکیا بۆ سەر فڕۆکەخانە ئەو لە سلێمانی بووە و ئامانج لە هێرشەکە ئەوو هاوبەشە ئەمەریکییەکانی بووە. مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) ، لە گوتارێکی ڤیدیۆییدا باسی لە وردەکارییەکانی هێرشی درۆنیی رۆژی هەینی بۆ سەر فڕۆکەخانەی سلێمانی کرد و گوتی "لەدوای ئەوەی کۆبوونەوەکانمان لەگەڵ هاوبەشەکانمان لە شەڕی دژی داعش لە شاری سلێمانی کۆتاییهات، دوای نیوەڕۆ کاتێک دەگەڕاینەوە، ئەو کاروانەی ئێمەی تێدابوو، هاوبەشە ئەمریکییەکانمان و هێزی دژەتیرۆریشی تێدابوو. ئەوکاتە درۆنی چاودرێریی تورکیا هاتنە شوێنەکە، بەڵام هێرشەکەیان بێ ئەنجام بوو و شکستی هێنا". وتیشی،"دەوڵەتی تورکیا بەم هێرشانە دەیەوێت ئەم شەڕە هاوبەشە کە ئێمە لەگەڵ هاوبەشەکانمان دەیکەین، چ هاوبەشە هەرێمییەکانمان، هێزە کوردستانییەکان، دەوڵەتی عێراق بێت، یانیش هاوبەشە نێودەوڵەتییەکانمان بێت، دەیەوێت شکست بەم تێکۆشانە بهێنێت." باسی لەوەشکرد، "تورکیا بە پەیوەندییەکانمان لەگەڵ هێزە کوردستانییەکان سەخڵەت بووە. هەر شتێکیش کە لەدەستی بێت، دەیکات بۆ ئەوەی گورز لەم پەیوەندییانە بدات و نەیهێڵێت، بەتایبەتیش بۆ پچڕاندنی پەیوەندیی نێوان گەلی رۆژئاڤا لەگەڵ بەشەکانی دیکەی کوردستان. هەر لەسەر ئەم بنەمایە، لە شاری سلێمانی کاروانی ئێمەیان بە ئامانج گرت".  هاوکات بەرپرسێکی ئەمەریکی بۆ ئاژانسی ڕیوتەرزی پشتڕاست کردەوە کە هێرشێک بۆ سەر کاروانێک لە ناوچەکە هەبووە و کارمەندانی سەربازی ئەمەریکا لەوێ بوون، بەڵام هیچ زیانێکی گیانی نەبووە. لای خۆشیەوە، فەرماندەیی ناوەندیی سوپای ئەمریکاش لەبارەی هێرشەکە رایگەیاندبوو سێ هاووڵاتیی ئەمریکی لەگەڵ ئەو کاروانەدا بوون کە کراوەتە ئامانج و هیچ زیانێکی گیانی نەبووە.  هێزەکانی سوریای دیموکراتیش کە ئەمەریکا پشتیوانی لێدەکات ڕۆژی شەممە لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند سەرۆکی هێزەکانی سوریای دیموکرات مەزڵوم عەبدی لە فڕۆکەخانەکە بووە لە کاتی هێرشەکەدا بەڵام "هیچ زیانێکی پێنەگەیشتووە." سەبارەت بە هێرشەکە بەرپرسێکی وەزارەتی بەرگری تورکیا بە ڕۆیتەرزی وت هیچ ئۆپەراسیۆنێکی هێزە چەکدارەکانی تورکیا ڕۆژی هەینی لەو ناوچەیەدا ڕووی نەداوە. هەروەها حکومەتی عێراق ڕۆژی شەممە داوای لە تورکیا کرد داوای لێبوردن بکات بەهۆی هێرشەکەی سەر فڕۆکەخانەی سلێمانی لە باکوری عێراق و دەڵێت پێویستە ئەنقەرە واز لە دوژمنکاری لەسەر خاکی عێراق بهێنێت. سەرۆکایەتی عێراق لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند تورکیا هیچ پاساوێکی یاسایی نییە بۆ بەردەوامبوون لە "تۆقاندنی خەڵکی مەدەنی بە بیانووی ئەوەی هێزە دوژمنکارانەکان لەسەر خاکی عێراق بوونیان هەیە." باسلەوەشدەکات، "لەم بارەیەوە داوا لە حکومەتی تورکیا دەکەین بەرپرسیارێتی هەڵبگرێت و داوای لێبوردنی فەرمی بکات."  

ئەمڕۆ ٩ی نیسان، دوایین وادەی رادەستکردنی لیستی ناوی کاندیدەکانی پارتە سیاسیەکانی تورکیایە بە کۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەکان. لە کاتێکدا کە ٣٥ رۆژ بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی و سەرۆکایەتی تورکیا ماوە و ئەمڕۆ دوایین وادەی رادەستکردنی لیستی ناوی کاندیدەکانە، پارتە سیاسیەکان بە خێرایی کار دەکەن و تاوەکو کاتژمێر پێنجی ئێوارە پێویستە لیستەکانیان رادەستی کۆمسیۆنی باڵای هەلبژاردنەکانی تورکیا بکەن. تاوەکو ئێستا پارتی بزوتنەوەی نەتەوەپەرست، پارتی کۆمۆنیستی تورکیا، پارتی رزگاری گەل و پارتی گەل، لیستی ناوی کاندیدەکانیان پێشکەش کردووە. لە ماوەی دوو رۆژدا کۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەکانی تورکیا، لێکۆلینەوە لە لیستی کاندیدەکانی پارتەکاندا دەکات و لە ئەگەری هەر کێشەیەکدا، دەیگەڕێنێتەوە و پێویستە تاوەکو ١٩ی مانگ پارتەکان کەموکورتیەکانیان چارەسەر بکەن. لەلایەکی دیکەوە، فۆرمی دەنگدانی پەرلەمانی لەلایەن کۆمسیۆنی هەڵبژاردنەوە ئاشکرا کرا و ١٥ پارت و ٥ هاوپەیمانی لە هەڵبژاردنەکاندا بەشداری دەکەن. هەروەها فۆرمی دەنگدانی سەرۆکاتیش ئاشکرا کرابوو کە چوار کەس خۆیان بۆ پۆستەکە هەڵبژاردووە.

هاوڵاتی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە بەغدا لەگەڵ سەرۆکوەزیرانی عێراق ئێوارەی ئەمڕۆ شەممە کۆبووەوە و هەردوولا جەختیان لە پشتگيريى لايه‌نه‌ سياسييه‌كان له‌ ئه‌نجوومه‌نى نوێنه‌ران بۆ تێپه‌ڕاندنى پڕۆژەياساى بودجه‌ى گشتيى عێراق کردەوە. ماڵپه‌ڕی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمی كوردستان راگه‌یه‌ندراوێكی بڵاوكرده‌وه‌، تێیدا هاتووه‌ نێچيرڤان بارزانى، سه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان له‌ به‌رده‌واميى ديدار و كۆبوونه‌وه‌كانيدا له‌ به‌غدا، له‌گه‌ڵ محه‌ممه‌د شياع سوودانى، سه‌رۆكوه‌زيرانى عێراقى فيدراڵ كۆبووه‌وه‌ و"پشتگيريى هه‌رێمى كوردستانى بۆ  سه‌رۆك وه‌زيران و حكوومه‌تى فيدراڵيى عێراق و جێه‌جێكردنى كارنامه‌كه‌ى دووپات كرده‌وه‌وەتەوە." بە پێی ڕاگەیەندراوەکەی سەرۆکایەتی هەرێم "هه‌ردوولا هاوڕا بوون له‌سه‌ر پێويستيى جێبه‌جێكردنى ڕێككه‌وتننامه‌ى ده‌سپێكردنه‌وه‌ى هه‌نارده‌كردنى نه‌وتى هه‌رێمى كوردستان و پشتيگيريى لايه‌نه‌ سياسييه‌كان له‌ ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران بۆ تێپه‌ڕاندنى ياساى بودجه‌ى گشتيى عێراق. هه‌روه‌ها داكۆكييان له‌ به‌رده‌واميى هاريكاريى هاوبه‌شى نێوان هه‌ولێر و به‌غدا له‌ هه‌موو بواره‌كاندا كرده‌وه‌." لە ڕاگەیەندراوەکەدا ئەوەشهاتووە،" لاى خۆيه‌وه‌ سوودانى سوپاس و پێزانينى بۆ رۆڵى نێچيرڤان بارزانى و هه‌وڵه‌ به‌رده‌وامه‌كانى بۆ لێكنزيككردنه‌وه‌ى لايه‌نه‌كان و چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كان ده‌ربڕى و جه‌ختى له‌ گرنگيى به‌رده‌واميى گفتوگۆى حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان و حكومه‌تى فيدراڵيى عێراق بۆ چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كان كرده‌وه‌."      

هاوڵاتی ژمارەیەک لە چالاکوانان و ڕۆشنبیرانی سلێمانی ئەمڕۆ شەممە لە بانگەوازێکدا ڕایانگەیاند سبەینێ لە شەقامی سالم سەهۆڵەکە گردبونەوەیەک ئەنجام دەدەن لە بەرامبەر ئەو هێرشەی کرایە سەر فڕۆکەخانەی سلێمانی. دوای ئەوەی دوێنێ هەینی هێرشێکی ئاسمانی کرایە سەر فڕۆکە خانەی سلێمانی و خۆشبەختانە هیچ زیانێکی گیانی نەبوو مشتومڕو ناڕەزایەتییەکی زۆری بەدوای خۆیدا هێنا لەناو چینە جیاجیاکانی خەڵکی هەرێمی کوردستاندا هەربۆیە ژمارەیەک لە هاوڵاتیانی سلێمانی بۆ وەستانەوە بەرامبەر ئەو هێرشە بڕیاریاریان داوە سبەی یەکشەممە کاتژمێر 3ی پاشنیوەڕۆ لە شەقامی سالم کۆببنەوە. لە ڕاگەیەندراوەکەدا باسلەوەشکراوە کە لە گردبونەوەکەدا تەنها ڕێگە بە هەڵکردنی ئاڵای  کوردستان دەدرێت. دەقی ڕاگەیەندراوەکە : بانگەوازێک لە خەڵکی سلێمانییەوە هێرشەکەی سەر فرۆکەخانەی سلێمانی لە مانگی پیرۆزی ڕەمەزاندا کە هەموو کوشتار و شەڕ و ئاژاوەیەکی تێداحەرامکراوە، بە سەرەتای هەڕەشەیەکی مەترسیدار دەزانین و بە هێرش و پەلاماری سەر کەرامەت و شکۆی کوردستان بە گشتی و سلێمانی و خەڵکەکەی بە تایبەت دەزانین. ئێمە وەک کۆمەڵێک لە کەسایەتی و خەڵکی سلێمانی بۆ بەرپەرچدانەوەی ئەم هێرش و پەلامارە، داوا لە خەڵکی کوردستان دەکەین بە یەکدەنگ بەرپەرچی ئەم پەلامارە بدەنەوە و ڕێگە نەدەن دوژمنان لەژێر هەر ناو و پاساوێکدا بێت شکۆی خەڵکی کوردستان بشکێنن. سبەینێ ڕۆژی یەکشەممە ٩-٤-٢٠٢٣ هەموومان لە شەقامی سالمی(سەهۆڵەکە) شاری سلێمانییەوە کاتژمێر ٣ پاشنیوەڕۆ کۆدەبینەوە و بە یەک دەنگ دژی ئەم دەستدرێژییانە دەوەستینەوە. داوا لە خەڵکی تەواوی کوردستان دەکەین و هەر ئەوەشیان لێ چاوەڕێ دەکەین کە پشتیوانی سلێمانی بن. تێبینی : لە کۆبونەوەو گردبونەوەکەماندا تەنها ڕێگە بە هەڵکردنی ئاڵای پیرۆزی کوردستان دەدرێت.                                دەستەیەک لە خەڵکی شاری سلێمانی                                               ٨-٤-٢٠٢٣

ئەمریکا ژێردەریاییەک بە 154 موشەکەوە رەوانەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکات و هێرشەکانی چەکدارانی سەر بە ئێران لە رۆژئاوای کوردستان و سوریا بە هۆکاری رەوانەکردنی ئەو ژێردەریاییە لەقەڵەم دەدرێت. تیم هاوکینز، وتەبێژی یەکەی پێنجەمی هێزە دریاوانییەکانی سوپای ئەمریکا بە ئاژانسی هەواڵی (ئەسۆشیەیتدپرێس)ی راگەیاندوە؛ ژێردەریایی (یو ئێس ئێس فلۆریدا) رەوانەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکرێت. ئاژانسەکە ئاماژەی بەوە کردوە؛ لێدوانی هاوکینز لە کاتێکدایە هیچ کاتێک ئەمریکا شوێنی ژێردەریاییەکان و گەشتەکانیان بەو شێوەیە ئاشکرا ناکات و تەنانەت پنتاگۆن وێنەی رەوانەکردنی یو ئێس ئێس فلۆریدای بڵاو کردوەتەوە. بە پێی زانیارییەکانی ئەسۆشیەیتدپرێس؛ هێرشەکانی ئەم دواییانەی چەکدارانی سەر بە ئێران لە رۆژئاوای کوردستان و سوریا  و جموجۆڵە سەربازییەکانی ئەو وڵاتە هۆکاربوە بۆ بڕیاری وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا (پنتاگۆن) بۆ رەوانەکردنی ئەو ژێردەریاییە بەرەو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست. یو ئێس ئێس فلۆریدا هەڵگری 154 موشەکی جۆری (تۆماهۆک)ە و ئامانجەکانی بە وردی دەپێکێت و لە ئەگەری روداوانی مەترسیی بۆسەر بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا ئەو ژێردەریاییە جوڵەی پێدەکرێت. رۆژنامەی (وۆڵستریت جۆرناڵ) بڵاوی کردوەتەوە پنتاگۆن زانیاریی بەدەست گەیشتوە کە ئەگەری هێرش و جموجۆڵی سەربازیی ئێران لە ناوچەکە هەیە و ئەو هێرشانەش کاتی دەبێت لە بەرامبەردا ئەمریکا دەیەوێت وەڵامدانەوەی توندی بۆ هێرشکردنە سەر بەرژەوەندییەکان و هێزەکانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەبێت. دوای چەند هێرشێک بۆسەر بنکە سەربازییە هاوبەشەکانی ئەمریکا و هێزەکانی سوریای دیموکراتی (هەسەدە) جۆ بایدن، سەرۆکی ئەمریکا لە لێدوانێکدا سەبارەت بە هێرشە ئاسامنییەکەی ئەمریکا بۆسەر چەکدارانی سەر بە ئێران لە سوریا کە 19 کەسی تێدا کوژرا،وتی: ئەو هێرشە کاردانەوە هێزی سەربازیی وڵاتەکەمان بو بەرامبەر ئەو پەلامارانەی چەکدارانی نزیک لە ئێران لە دێرزۆر و چەند ناوچەیەکی سوریا کردیانە سەرهاوپەیمانانی نێودەوڵەتیی جەنگ لە دژی رێکخراوی داعش.  

هاوڵاتی هەژاریی لەئێران گەیشتووەتە 37% و هەڵاوسانی ئابوریش بەرزترین رێژەی 50 ساڵی میژووی وڵاتەكەی تۆماركردووەو سەرجەم چینی كرێكارو خانەنشینانی وڵاتەكەش لەهێڵی هەژاریدا دەژین و حكومەتی وڵاتەكەش بڵاوكردنەوەی ئامارە فەرمییەكانی هەڵاوسانی بۆ مانگەكانی داهاتوی راگرتووە. لەئامارەكانی مانگی رابردووی بانكی ناوەندیی دەركەوتوە تاڕێژەی هەڵاوسانی ئابوریی بەراورد بەهەمان مانگ لەساڵی 2022 63.9% بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوەو لەمانگی ئازاری ئەمساڵدا زۆرترین بەرزبوونەوەی نرخی كاڵاو شتومەك لەبازاڕەكانی ئێران تۆماركراوەو ئەوەش بەرزترین هەڵاوسانی یەك مانگی، 50 ساڵی مێژووی وڵاتەكەی لێكەوتووەتەوە. هەڵاوسانی ئابوریی ئێران لەكاتێكدا لەئەمساڵدا بەهای تومەن نزمترین ئاستی بەرامبەر دۆلارو زۆربەی دراوەكانی جیهان تۆمار كردو لەیەكشەممە (26/2/2023) بۆ یەكەمجار لەمێژوودا بەهای یەك دۆلار لەئێران گەیشتە 60 هەزارو 50 تومەن و ئەوەش بەژمارەیەكی پێوانەیی دۆلار لەقەڵەمدرا. دراوی تومەن تەنها لەئەمساڵدا زیاتر لە 70%ی بەهاكەی لەدەستداوەو بەگشتی ئەو دراوە لەمێژووی خۆیدا 96%ی بەهاكەی لەبەرامبەر دراوی دۆلاردا لەدستداوە . دۆخی خراپی ئابوریی وایكردووە تەنانەت خواردنی گۆشتی سورو مریشك لەئێران بەشێوەیەكی بەرچاو كەمدەكات و زۆربەی ماسیی ئەو وڵاتە رەوانەی دەرەوە بكرێت. مەسعود رەسوڵی، سەرۆكی ئەنجومەنی بەرهەمهێنانی گۆشت و ماددە پڕۆتینییەكانی ئێران ئاشكرایكرد؛ لەیەك ساڵی رابردودا خواست لەسەر گۆشتی سور بەڕێژەی 50% كەمیكردووەو هاوكات خواست بۆ گۆشتی مریشك بەڕێژەی 30% كەمیكردووە. بەپێی ئەو نرخانەی بڵاوكراونەتەوە یەك كیلۆ گۆشتی سور لەئێران لە 180 هەزار تومەنەوە گەیشتووەتە 500 هەزار تومەن و نرخی گۆشتی بەرخ 870 هەزار تومەن، بەڵام دەسەڵاتی وڵاتەكە نرخی رەسمی گۆشتی بە 277 هەزار تومەن راگەیاندووە. هەر كرێكارێك لەئێران رەنگە لەمانگێكدا شەش ملیۆن تەمەن داهاتی هەبێ كەدەتوانێت 12 كیلۆ گۆشتی پێبكرێت لەكاتێكدا بەپێی راپۆرتی تەندورستیی خوراكی ئەو وڵاتە زۆرینەی دانیشتوانی وڵاتەكە لەساڵێكدا توانای كڕین و بەكارهێنانی 12 كیلۆ گۆشتیان نییە. حەسەن سادقی سەرۆكی سەندیكای كرێكاران لەئێران رایگەیاندووە؛ لەیەك ساڵ و نیودا رێژەی هەژاریی لە 27% بۆ 37% بەرزبووەتەوەو چینی خانەنشین و كرێكاری سەرجەم وڵاتەكە لەهەژاریدا دەژین. ئەو ئاماژەی بەوەكردوە كەداهاتی یەك مانگی كرێكارێك لەساڵی رابردودا 253 دۆلار بووە، بەڵام بەهای ئەو موچەیە لەئەمساڵدا بۆ 122 دۆلار كەمیكردووە چونكە بەهای تومەن بەرامبەر دۆلار دابەزینی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە.

هاوڵاتی سەرۆکی هەرێمی کوردستان سەرلەبەیانیی ئەمڕۆ شەممە  لە رێوڕەسمی 42 ساڵەی دامەزراندنی رێکخراوی بەدر لە بەغدا گوتارێکی پێشکێش کردو گوتی پێویستە هەموو لایەنە عێراقییەکان بەیەکەوە هەوڵی چارەسەری کێشەکان بدەن و ناکۆکییەکانیان وەلابنێن. دەشڵێت، "عێراقی هەمەڕەنگ سەردەکەوێت، عێراقی یەکڕەنگ سەرناکەوێت."  نێچیرڤان بارزانی،  لە بەغدا بەشدارى له‌ ڕێوڕەسمی چل و دوو ساڵەی دامەزراندنی ڕێكخراوی بەدردا كرد كە هەریەك لە  سەركۆمار، سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەران، سەرۆك وەزیرانی عێراقی فیدراڵ و ژمارەیەك وەزیر و بەرپرسانی حكوومی و لایەنە سیاسییەكانی عێراق ئامادەى بوو وتەیەكی پێشكەش كرد و رایگەیاند، رێگەی راست ئەوەیە کە لایەنە سیاسییەکانی عێراق لە ناوخۆدا چارەسەری کێشەکانیان بکەن، چونکە ئەوە متمانەی نێوخۆ زیاتر دەکات. دەشڵێت، "چارەسەری عێراقی" باشترین چارەسەرە. دەقی گوتارەکەی نێچیرڤان بارزانی:   بە ناوی خوا، ئامادەبووانی بەڕێز.. سەرەتا بەبۆنەی یادی چل و دوو ساڵەی دامەزراندنی ڕێکخراوی بەدر‌، پیرۆزبایی لە بەڕێز حاجی هادی عامری، ئەمینداری گشتیی رێکخراوی بەدر و ئەندامان و جەماوەری رێکخراوه‌كه‌يان دەکەم. هیوادارم رێکخراوی بەدر رۆڵێکی کاریگەر بگێڕێت لە پاراستنی سەقامگیری و چەسپاندنی دیموکراسیەت و فیدراڵی لە عێراق. هەروەها رێگەم بدەن بە ناوی جەنابی سەرۆک مەسعوود بارزانییەوە پیرۆزبایيی یادی دامەزراندن لە سەرکردایەتيی رێکخراوی بەدر بکەم و جەنابیان رێز و پیرۆزبایی تایبەتی هەيه‌ بۆ بەڕێز حاجی هادی عامری و هەموو ئەندامان و لایەنگرانی رێكخراوی بەدر. بەڕێزان.. مێژووی بەدر دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی بەرەنگاربوونەوەی رژێمی دیکتاتۆری. لایەنەکانی ئۆپۆزیسیۆنی عێراق ئەوکات خەباتێکی زۆر سەختیان کرد بەرامبەر رژێمی پێشوو. هاوکاريی نێوان هێزە سیاسییەكانى عێراقی و کوردستان وایانکرد پێکهاتەکانی عێراق باوەڕیان بە سەرکەوتن بەهێز ببێت. لەبەرئەوەش خەڵک ساڵی 1991 به‌ باوەڕەوه‌ دژی رژێم راپەڕین و ئەو باوەڕە هەر بەردەوام بوو تاکو رووخانی رژێم لە ساڵی 2003. هەر ئەو پێکەوەبوونەش وایکرد لایەنەکان سەرکەوتوو بن لە قۆناخی گرنگی نووسینەوەی دەستووری هەمیشەیيی عێراق کە قۆناخێکی زۆر گرنگ بوو لە مێژووی هاوچەرخی وڵاتەكەماندا. لەم رۆژەدا کاتێک یادی دامەزراندنی رێکخراوی بەدر و بەرەنگاربوونەوەی زوڵم و زۆرداری دەکەینەوە، پێویستە یادی سەرکردەی مقاومەی ئیسلامی و شەهیدی میحراب، سەید محەممەد باقر ئه‌لحەكیم، بەیاد بێنینەوە. ئەو سەرکردە شەهیدە، هەوڵێکی سەرکەوتووانەی دا، بۆ یەکخستنی مقاوەمەی ئیسلاميی شیعە و عێراق بەگشتی دژی زۆرداری. هەروەها لەگەڵ باوکم و سەرۆک مەسعوود بارزانی و خوالێخۆشبوو مام جەلال، پەیوەنديی نێوان مقاوەمەی ئیسلامی و بزووتنەوەی رزگاریخوازيی کوردیان زیاتر پەرەپێدا. جگە لەوەی کە بەردەوام پەیوەندییەکی بەهێز هەبووە لەنێوان بنەماڵەی بارزان و بنەماڵەی ئه‌لحەکیم و مەرجعیەتی باڵای شیعە لە نەجەف، ئێستاش بە هەموو شێوەیەک دەمانەوێت ئەو پەیوەندییە لەگەڵ مەرجەعیەتدا، هەر بەهێز بمێنێتەوە. ئامادەبووانی بەڕێز .. سبەی 9ی نیسانە و 20 ساڵ بەسەر رووخانی رژێمى دیکتاتۆریدا تێدەپەڕێت. ئێستا کاتێکی گونجاوە بۆ ئەوەی بیر لەو سەرکەوتنانە بکەینەوە کە لە ئەنجامی یەکگرتوویی بەدیهاتوون. بیر لە هەردوو کۆنگرەی ئۆپۆزیسیۆنی عێراق لە لەندەن و سەلاحەدین بکەینەوە کە تێیاندا بەرنامە بۆ عێراقێکی دیموکراسی و فیدراڵی دانرا. لە ماوەی 20 ساڵی رابردوودا، هەڵبژاردن بووەتە بەشێکی ژیانی سیاسی، ئەويش پێشکەوتنێکی گرنگە، چونکە لە هەموو شوێن و وڵاتێکدا هەڵبژاردنی ئازاد رووحی دیموکراسییە. هەروەها نوێنەرایەتيی پێکهاتەکان لە پەرلەمان دابین کراوە و عێراق چیدیکە هەڕەشە نییە بۆ سەر دراوسێیەکانی. عێراق بووەتە خاوەنی دەستوورێکی دیموکراسی و فیدراڵیی هەمیشەیيی قبووڵكراو. ئەمانە هەموویان خاڵی گرنگ و سەرەکین لە گۆڕانی سیستەمی حوکمڕانی لە عێراقدا. بێگومان لەم 20 ساڵەدا هەڵەی زۆریش كراون کە پێویستە راستیان بکەینەوە. هەر بەو شێوەیەش دابەزینی بەشداريی دەنگدەران لە پرۆسەی هەڵبژاردندا، دەبێت چارەسەر بكرێت. هەموومان بەشدار بووین لە سەرکەوتندا، هەروەها هەمووشمان بەپێی ئاستی هاوبەشیمان، بەرپرسیاريه‌تيی هەڵە و کەموکوڕییەكانمان دەخەینە سەر شان. تا ئێستا زۆر لەو یاسایانە دانەنراون کە بەپێی دەستوور دەبێ دابنرێن، چونکە ئەم یاسایانە دەبنە میکانیزمی سەرکەوتنی عێراقی نوێ و جێگیربوونی سیستەمی فیدراڵی لە عێراق. ئێمە لە عێراق زۆر پێویستە هەمیشە ئەو ڕاستییەمان لەبەرچاو بێت کە تاکڕه‌وی و جیاکاريی نەتەوەیی و مەزهەبی، هەمیشە مایەی شەڕ و وێرانی بووە بۆ وڵات. لەبەرئەوەش هەبوونی سیستەمێکی تەواو فیدراڵ و یەکسان لەنێوان نەتەوەکاندا، تاکە رێگەی سەقامگیری و پێشکەوتنی عێراقە. ئەزموونە تاڵەکانی ڕابردوو زۆر زیانی بە خەڵکی عێراق گەیاندووە. لەپێناو هەموو پێکهاتەکانی عێراقدا، دەبێ پەند لەو ئەزموونانە وەربگرین. عێراقێك سەقامگیر و سەرکەوتوو دەبێت کە شیعە و سوننە و کورد و مەسیحی و تورکمان و پێکهاتەکانی دیکە، خۆیان تێدا به‌ هاوبەش و سەرکەوتوو بزانن. عێراقی هەمەڕەنگ سەردەکەوێت، عێراقی یەکڕەنگ سەرناکەوێت. مێژووی 102 ساڵەی رابردوو، بە روونی ئەوەمان پێدەڵێت كە ده‌بێت هەموومان پێكه‌وه‌ بەشدار بین. بەڕێزان.. زۆر دڵخۆشم کە دەبینم برای بەڕێزم محەممەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراقى فيدراڵ، هەوڵی جددی دەدات و كار دەكات بۆ جێبەجێكردنی كارنامەی حكومەت‌، ئەوەش مایەی پشتیوانيی هەموو لایەکە. ئێمە لە هەرێمی کوردستان بە هەموو شێوەیەک بەردەوام دەبین لە پشتیوانیکردن لەو ئاراستەیەی سەرۆک وەزیران، ئەوەشمان بە هەموو دۆست و هاوبەشانمان ڕاگەیاندووە. رێککەوتنی هەناردەکردنى نەوتی هەرێمی کوردستان، هەنگاوێکی گەورەیە بە ئاراستەی چارەسەرێکی فراواندا. لێرەدا دەستخۆشی لە سەرۆک وەزیرانی عێراقى فیدراڵ و سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان کاک مەسروور بارزانی و تیمی هەردوولای حکوومەت و لایەنەکانی هاوپەیمانيی به‌ڕێوه‌بردنى دەوڵەت دەکەم. ئێمە هەر لە سەرەتاوە گوتوومانە "چارەسەری عێراقی" باشترین چارەسەرە. ئەگەر هەموومان بگەڕێینەوە بۆ ئه‌و چارەسەره‌، دەتوانین گشت کێشەکان چارەسەر بکەین. هەموو لایەک دەمانتوانی بەدوای ڕێگەی دیکەدا بگەڕێین، بەڵام ڕێگەی ڕاست بۆ هەموو لایەک ڕێگه‌ى ناوخۆی عێراقە. چارەسەری عێراقی، سەروەری و پێشکەوتنی عێراق بەهێز دەکات. متمانەی خەڵک بە دەسەڵات بەهێز دەکات، متمانەی نێوان پێکهاتەکانی عێراق بەهێز دەکات. ئەگەر چارەسەری عێراقیانە بکەینە نیاز و ئامانج، دەتوانین دڵنیا بین لە سەقامگیريی ئێستا و لە سەرکەوتنی داهاتوومان. چارەسەری عێراقی، بە هاوبەشی و گفتوگۆ سەردەکەوێت، چونکە ئێمە ڕووحی ئەم هاوبەشییەمان هەیە کە ئەویش دەستووری عێراقە. بەر لە 10 ساڵ، سەرۆک بارزانی، بە نیازێکی پاک و روانگەیەکی ستراتیژی، داوای لە هەموو لایەنە عێراقییەکان کرد پێکەوە دابنیشین بۆ رێگرتن لە رووداو و کارەساتی گەورە و داوای كرد بگەڕێینەوە بۆ دەستوور. بەداخەوە ئەوە نەکرا، رووداو و کارەساتی زۆر ناخۆش روویان لە عێراق و ناوچەکە کرد. ئەمڕۆ دۆخێکی تازەی دڵخۆشکەر لە عێراق دروستبووە، لەو باوەڕەداین ئێستا زەمینەی گفتوگۆ لەسەر هەموو کێشەکان هەیە. بۆیە گرنگە بە دڵێکی پاک و روانگە و چارەسەرێکی نيشتمانييانه‌ دەستی پێبکەین. عێراق رووبه‌ڕووى زۆر ئاڵنگاريی تازەی ناوخۆ و ناوچه‌كە ده‌بێته‌وه‌، بۆیە پێویستە چیتر کێشەکان بە هەڵواسراوی نەهێڵینەوە بۆ ئەوەی بتوانین بە سەر کێشەکاندا زاڵ ببین. یەکێک لەو کێشانە، مەترسیی گۆڕانی کەشوهەوایە. عێراق یەكێکە لەو پێنج وڵاتەی کە گۆڕانی کەشوهەوا لە جیهاندا، زۆرترین کاریگەری لەسەر دەبێت، ئەمەش پێویستی بە پڕۆژەی ستراتیژی و گەورە هەیە لەلایەن حکوومەت و پەرلەمانی عێراقەوە. جارێکی دیکە پیرۆزبایی لە ڕێکخراوی بەدر و هەموو ئەندامان و لایەنگرانیان دەكەم دەکەم، داوا لە هەموو سەرکردە و لایەنە سیاسییەکان دەکەم لەم ڕەمەزانەدا بە دڵێکی پاکەوە گفتوگۆ بکەن لەپێناو چارەسەری هەموو کێشەکان و ژیانێکی باشتر بۆ هەموو گەلی عێراق كە شایستەیەتی. زۆر سوپاستان ده‌كه‌م، هيواى كاتێكى خۆشتان بۆ ده‌خوازم. زۆر سوپاس بۆ بانگهێشته‌كه‌تان.

لە رۆژهەڵاتی کوردستان و چەند شارێکی ئێران ژمارەیەک خوێندکاری کچ بەهۆی ژەهراویبون رەوانەی نەخۆشخانەکان کران. سەرچاوەکانی هەواڵی رۆژهەڵاتی کوردستان بڵاویان کردەوە؛ ئەمڕۆ شەممە ژمارەیەکی زۆر لە خوێندکارانی خوێندگەکانی (سەعدی) لە ورمێ و (بێنت ئەلهودا) لە دیواندەرە و (شاهید) و (فەدک) لە نەغەدە بەهۆی ژەهراویبونەوە رەوانەی نەخۆشخانە و بنکە تەندروستییەکان کراون. هاوکات هەر ئەمڕۆ لە شارەکانی کەرەج و ئەردەبیل و ئەسفەهان ژمارەیەک خوێندکاری کچ لە چەند خوێندنگەیەکی ئەو شارانە ژەهراویبون و رەوانەی نەخۆشخانە کراون. دیاردەی ژەهراویکردنی خوێندکارانی کچ زیاتر لە سێ مانگە لە شارەکانی ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان دوبارە دەبێتەوە و بە وتەی بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی زیاتر لە 100 کەس بە تۆمەتی ژەهراویکردنی كچان دەستگیر کراون. پێشتر وەزارەتی ناوخۆی ئێران لە بەیاننامەکەدا رایگەیاندبو؛ ژمارەیەک لەو دەستگیرکراوانە بە بەکارهێنانی ماددەی کیمیایی بۆندار و بە بێ مەترسیی ئامانجیان بوە خوێندگەکان داخرێت و پڕۆسەی خوێندن راگێرێت و ژمارەیەک لەو تۆمەتبارانەش لە ژێر کاریگەریی کەشی دەرونیی زاڵ بەسەر دۆخی ئێستای وڵاتەکە تەنها بە ئامانجی سەرکێشی ئەو کارانەیان کردوە.    

ئێران کەمترین گەشەی ئابوریی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئەفریقا هەیە و بانکی جیهانی هۆشداریی دەدات لە قوڵبونەوەی قەیرانە ئابورییەکانی ئەو وڵاتە. بانکی جیهانی لە نوێترین راپۆرتیدا ئاشکرای کردوە کە گەشەی ئابوریی ئێران بۆ ساڵی 2023 ناگاتە 2% لە کاتێکدا گەشەی ئابوریی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئەفریقا بە 3% پێشبینیی کراوە. ئاماژە بەوە کراوە کە رێژەی گەشەی ئابوریی ساڵی 2022ی ئێران 2.7% بوە و ئەمساڵ بۆ 1.8% دادەبەزێت لە کاتێکدا گەشەی وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ساڵی رابردودا 5.8% بوە. بە پێی ئامارەکانی ئێران و لێدوانی بەرپرسانی ئەو وڵاتە؛ گەشەی ئابوریی ساڵی 2022 لە ئێران 4% بوە بەڵام بانکی جیهانی ئاشکرای کردوە گەشەی ئابوریی ئەو وڵاتە لەو ساڵەدا 2.7% بوە و نەگەیشتوەتە 3%. لە وردەکارییەکانی راپۆرتەکەی بانکی جیهانیدا ئاماژە بە پێشبینییە راستەکانی ئەو بانکە سەبارەت بە ئابوریی ئێران کراوە چونکە بانکی جیهانی لە ساڵی 2021 پێشبینیی گەشەی ئابوریی 2.9ی بۆ ساڵی 2022 لەو وڵاتە کردبو و پێشبینیی گەشەی 1.9% بۆ 2.2%ی بۆ ساڵی 2023 تا 2024 لە ئێران کردوە. لە دوو راپۆرتی بانکی جیهانی لە ماوەی سێ مانگدا سەبارەت بە ئابوریی ئێران دەرکەوتوە؛ بەرزبونەوەی هەڵاوسانی ئابوریی و بەرزبونەوەی سودی بانکی و کەمبونەوە سەرمایە و دروستبونی کێشە لە دابەشکردنی کاڵا و پێداویستییەکانی ژیان لەو وڵاتە هۆکاری سەرەکیی خاوبونەوەی گەشەی ئابورییەکەیەتی. بانکی جیهانی پێشبینیی کردوە ئاستی گەشەی ئابوریی ئێران هاوتای وڵاتی جەزایر بێت کە روبەڕوی قورسترین قەیرانی ئابوریی مێژویی بوەتەوە.

هاوڵاتی هێزەكانی سوریای دیموكرات رەتیكردەوە، مەزڵوم كۆبانێ لە سلێمانی كرابێتە ئامانج و رایگەیاند، "ئەو هەواڵانەی باس لە ئامادەیی مەزڵوم كۆبانێ لە سلێمانی دەكەن دورن لەڕاستیەوە" هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) لەڕونكردنەوەیەكدا بڵاویكردەوە، "ئەو زانیاریانەی باس لە بەئامانجگرتنی مەزڵوم كۆبانێ فەرماندەی گشتی دەكەن، دورن لە راستیەوە". هەسەدە ئاماژەی بەوەشكردوە، "هەمو ئەو هەواڵانەی كە بانگەشەی ئەوە دەكەن كە فەرماندەی گشتی هێزەكانمان مەزڵوم عەبدی لە شاری سلێمانی كراوەتە ئامانج، دورن لە راستیەوە، فەرماندەی گشتی لە ئەركدایە". ئەوەشیخستۆتەڕو، "ئەو هەواڵە ساختانە بە ئامانجی ڕەشبگیری سیاسی بەرامبەر هەندێك هێز لە باشوری كوردستان ئەنجام دەدرێن". هاوکات فەرهاد شامی وتەبێژی هێزەکانى قەسەدە هەموو ئەو دەنگۆیانە ڕەتدەکاتەوە کە باس لە بە ئامانجگرتنى مەزڵوم عەبدی فەرماندەى گشتى قەسەدە دەکات لە سلێمانى. لە ڕاگەیەنراوێکدا فەرهاد شامی دەڵێت: هەموو ئەو هەواڵانەی کە دەڵێن فەرماندەی گشتی هێزەکانمان مەزڵوم عەبدی لە سلێمانی کراوەتە ئامانج ڕاست نییە. شامی ڕاشیگەیاندوە: فەرماندەی گشتی لە ئەرکدایە ئەم هەواڵە ناڕاستانە بە ئامانجی ڕەشکردنەوەی سیاسی لە دژی هەندێک لە هێزەکانی باشووری کوردستان ئەنجام دەدرێن.

هاوڵاتی ئەمریکا، کۆریای باشور و ژاپۆن ئەمڕۆ هەینی لە بەیاننامەیەکی هاوبەشدا نیگەرانییەکی قوڵیان دەربڕی سەبارەت بە چالاکییە ئەلیکترۆنییەکانی کۆریای باکور بۆ پاڵپشتیکردن لە بەرنامەکانی چەکسازیی وڵاته‌كه‌. بەرپرسان و شارەزایانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی دەڵێن، ئەو دراوە دیجیتاڵیانەی کە لەلایەن هاککەرەکانی کۆریای باکورەوە دزراون، سەرچاوەیەکی سەرەکی بوە بۆ دابینکردنی بودجە بۆ بەرنامەکانی چەکی ئەو وڵاتە كه‌ گەمارۆدراوە. لە بەیاننامەکەدا هاتوە، "بە نیگەرانییەوە پشتڕاستی دەکەینەوە کە کارمەندانی ئایتی دەرەوەی وڵات لە کۆریاوە بەردەوامن لە بەکارهێنانی ناسنامە و نەتەوەی ساختە بۆ خۆدزینەوە لە سزاکانی نەتەوە یەکگرتوەکان و کۆکردنەوەی پارە بۆ بەرنامە موشەکییەکانی كۆریای باكور". لە بەیاننامەکەدا ئاماژە بەوەشکراوە، "نیگەرانییەکی قوڵمان هەیە لەوەی کە چۆن وڵاتان پشتگیری ئەم بەرنامانە ده‌كه‌ن، لەڕێگەی دزی و سپیکردنەوەی پارە، هەروەها کۆکردنەوەی زانیاری لەڕێگەی چالاکییە ئەلیکترۆنییە زیانبەخشەکانەوە". نوێنەری کۆریای باشور بۆ دانوستانە ئەتۆمییەکانی کۆریای باکور لەم هەفتەیەدا لەگەڵ هاوتا ئەمریکی و ژاپۆنییەکانی لە سیئۆل وتوێژی ئەنجامدا و تاقیکردنەوەکانی پیۆنگیانگی بۆ چەک شەرمەزار کرد. ئەمە لەکاتێکدایە چەندین ساڵە بەهۆی هەوڵەکانی کۆریای باکور بۆ دروستکردنی چەکی ئەتۆمی، ئەمریکا و وڵاتانی هاوپەیمان سزای قورس بەسەر ئەو وڵاتەدا دەسەپێنن.   سەرچاوە: Voice of America

هاوڵاتی قوباد تاڵەبانی سەرکۆنەی هێرشکردنەسەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی دەکات و راشیدەگەیەنێت، " جوتیار عادل وتەبێژی حکومەتی هەرێمی کوردستان نییە  و تەنها نوێنەرایەتی حزبێک دەکات لە ناو حکومەتدا و بە هیچ شێوەیەک بۆی نیە بە ناوی هەمو حکومەتەوە قسە بکات". قوباد تاڵەبانی لەپەیامێکدا بڵاویکردەوە، "بە توندی سەرکۆنەی هێرشکردنە سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی دەکەین، بە ئامانج گرتنی فرۆکەخانەیەکی مەدەنی نەک تەنها بەزاندنی سیادەی عیراقە، بەڵکو تەسعیدێکی مەترسیدارە بۆ سەر گیانی هاوڵاتیانی کوردستان". دەقی راگەیێندراوەکەی قوباد تاڵەبانی: بە توندی ئیدانەی هێرشکردنە سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی دەکەین. بە ئامانج گرتنی فرۆکەخانەیەکی مەدەنی نەک تەنها بەزاندنی سیادەی عیراقە، بەڵکو تەسعیدێکی مەترسیدارە بۆ سەر گیانی هاوڵاتیانی کوردستان.  لەهەمان کاتدا بۆ کۆمەڵانی خەڵکی کوردستانی روون دەکەینەوە کە؛ جوتیار عادل گووتەبێژی حکومەتی هەرێمی کوردستان نییە  و تەنها نوێنەرایەتی حزبێک دەکات لە ناو حکومەتدا و بە هیچ شێوەیەک بۆی نیە بە ناوی هەموو حکومەتەوە قسە بکات و دوا بەیاننامەشی شەرمەزار دەکەین. قوباد تاڵەبانی ئەم پەیامەی قوباد تاڵەبانی دوای ئەوەبوو ئێوارەی ئەمڕۆ ئێوارەی ئەمڕۆ هەینی، 7-4-2023، بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی فڕۆکەخانەی سلێمانی رایگەیاند، ئێوارەی ئەمڕۆ لە "سیاجی فڕۆکەخانە" تەقینەوەیەک روویدا و هیچ زیانێکی گیانی و ماددی نەبووە، بەڵام ئاگرکەوتەوە و تیمەکان هەرزوو ئاگرەکەیان کۆنترۆڵکرد. ئاسایشی سلێمانی لە روونکردنەوەکەیدا گوتی، هێزەکانیان سەرقاڵی بەدواداچوونن لەبارەی لەبارەی تەقینەوەکەی کاژێر 04:18ـی ئەم ئێوارەیە و لە داهاتوودا زانیاریی زیاتر بڵاودەكەنەوە. دوای ڕوداوەکە حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوەو باسی لەوە کردووە، "رەفتاری دەسەڵاتێکی خۆسەپێنی حیزبی لە سنووری سلێمانی کاری گەیاندە ئەوەی ئاسمانی تورکیا بەڕووی فڕوکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی دابخرێت و دواتر پەلامار بدرێت، لە ئەنجامیشدا هاووڵاتییانمان لەو دەڤەرە باجی هەڵەکانیان بدەن." لە راگەیێندراوەکەی حکومەتدا هاتووە، "‏‎پێویستە کوتایی بەم کارە ناڕەوایانە بێت و دەسەڵاتی حکومەت بگەڕێتەوە و حوکمڕانییەکی شایستە، کە شایانی خەڵکی سلێمانی بێت و لە خزمەتی خەڵک و بەرژەوەندییەکانیدا بێت، جێگیر بکرێت و کۆتاییش بەو دۆخە ئاڵۆزەی ئەو دەڤەرە بێت و ژیانێکی شایستە بۆ خەڵکی سەربەرزی سلێمانی دەستەبەر بکرێت." هاوکات هەر سەبارەت بەم ڕوداوە، وێڕای لێدوانەکان، هەندێک دەزگای میدیایی دەرەکی بڵاویانکردەوە، دوو درۆنی تورکی لێدانی هوشدارییان ئاراستەی لای ئەو هێلیکۆپتەرە کردووە کە مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات- هەسەدەی تێدابووە، بەڵام هیچ سەرچاوەیەکی فەرمی ئەم زانیارییانەی پشتڕاستنەکردووەتەوە.  

هاوڵاتی بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی رایگەیاند، ئێوارەی ئەمڕۆ هەینی تەقینەوەیەك لەنزیك سیاجی فڕۆكەخانەی سلێمانی رویدا، هیچ زیانێكی گیانی و ماددی لێنەكەوتەوە و تەنها بوە هۆی كەوتنەوەی ئاگر و پاش ماوەیەكی كورتیش ئاگرەكە كۆنتڕۆڵكرا. ئێوارەی ئەمڕۆ هەینی، 7-4-2023، بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی سلێمانی لە روونکردنەوەیەکدا رایگەیاند، هێزەکانیان سەرقاڵی بەدواداچوونن لەبارەی رووداوەکە و هاووڵاتییان و گەشتیاران دڵنیا دەکاتەوە کە "هیچ گرفتێك لە فڕۆكەخانە نییە و گەشتەكان و كاروبارەكانی فڕۆكەخانە بەشێوەی ئاسایی خۆیان بەڕێوەدەچن." ئێوارەی ئەمرۆ دوای ئەوەی لەنزیک فرۆکەخانە ئاگرێک بینرا ، دەنگۆی ئەوە لەتۆڕەكۆمەڵایەتییەكان بڵاوبووەوە، کەگوایە فڕۆكەخانەكە لەلایەن فڕۆكەیەكی بێ فڕۆكەوانەوە بۆردومانكراوە. بەڵام بەرپرسانی فرۆکەخانە ئەو ھەواڵە رەتدەکەنەوە. ئەمە لەکاتێکداتە ماوەی چوار رۆژە توركیا گەشتە ئاسمانییەكانی بەڕووی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانیدا داخستووە بەھۆیەوە لەسەدا٥٠ گەشتەکانی فرۆکەخانەکە راگیراون. دەقی راگەیێندراوی ئاسایشی فڕۆکەخانەی سلێمانی: ڕوونكردنەوەیەك لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی یەوە  ئەمڕۆ ئێوارە ٢٠٢٣/٤/٧ كاتژمێر ٤:١٨ خولەك لە نزیك سیاجی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی تەقینەوەك ڕوویدا كە تیایدا هیچ زیانێكی گیانی و ماددی نەبوو  و بووە هۆی ئاگر كەوتنەوە، دەستبەجێ تیمەكانی بەرگری شارستانی فڕۆكەخانە گەیشتنە شوێنی ڕووداوەكە و ئاگرەكەیان كۆنترۆڵ كرد. لە ئێستادا هێزەكانمان سەرقاڵی لێكۆڵینەوەن لە ڕووداوەكە و لە داهاتوودا زانیاری زیاتر بڵاو دەكەینەوە هاوڵاتیان و گەشتیارە بەڕێزەكان ئاگادار دەكەینەوە، كە هیچ گرفتێك لە فڕۆكەخانە نییە و گەشتەكان و كاروبارەكانی فڕۆكەخانە بەشێوەی ئاسایی خۆیان بەڕێوەدەچن . بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی  فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی ٢٠٢٣/٤/٧

هاوڵاتی لەكاتێكدا عێراق یەكێكە لەوڵاتە نەوتییە گەورەكانی جیهان و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڵام بەدەست هاوردەكردنی غازو سوتان و بەفیڕۆچوونی غازەوە دەناڵێنێت و ساڵانە 12 ملیار دۆلار زیان دەكات، بەرپرسانی عێراقیش دەڵێن لە دوو ساڵی ئایندەدا سوتان و بەفێڕۆدانی غازی پەیوەندیدار لەكێڵگە نەوتیەكان بگەیەننە سفر، سەرۆك وەزیرانی عێراقیش رایدەگەیەنێت هەرچەندە وڵاتەكەی رۆژانە زیاتر لە چوار ملیۆن بەرمیل نەوت هەناردە دەكات بەڵام كێشەی بەرهەمە نەوتییەكانی هەیە، لەكەربەلاش گەورەترین پاڵاوگەی بەرهەمە نەوتییەكان كرایەوە كە توانای دابینكردنی لەسەدا 70ی پێداویستی بەرهەمە نەوتییەكانی عێراقی هەیە، لەپارێزگای ئەنباریش بۆ یەكەمجار پرۆسەی بەرهەمهێنانی گازی سرووشتی لەكێڵگەی عەكاز دەستیپێكرد كەزیاتر لە40 ساڵ لەمەوپێش دۆزراوەتەوە. بەوتەی مەزهەر محەممەد ساڵح راوێژكاری دارایی سەرۆك وەزیرانی عێراق ئەو زیانانەی عێراق لەئەنجامی هاوردەكردنی غاز بۆ كارپێكردنی وێستگەكانی كارەبا، یان سووتاندنی غازی پەیوەندیدار لە كێڵگەكانی ناوەڕاست و باشوورەوە دروستدەبن، ساڵانە بە نزیكەی 12 ملیار دۆلار مەزەندە دەكرێت، تێچووشی گەورەیە لەسەر سەرچاوە نەوتییەكان، سەرچاوە داراییەكانی وڵات. ئەو راوێژكارە بڕواشی وایە لەماوەی دوو ساڵی داهاتوودا سووتانی غازی پەیوەندیدار بگاتە سفرو بەكارهێنانی دەگاتە 100%. لەمانگی شوباتی رابووردووش، محەممەد شیاع سوودانی سەرۆك وەزیرانی عێراق رایگەیاندبوو كە لەماوەی سێ ساڵی داهاتوودا عێراق پێویستی بەهاوردەكردنی غاز نابێت و خۆی پێداویستی خۆی دابین دەكات. یەكێكیش لەو بوارانەی عێراق دەبێت غازەكە بخاتە خزمەتییەوە بواری كارەبایە، كە لەئێستادا عێراق گەورەترین گرفتی كارەبای هەیە بەجۆرێك لەهاویندا پێویستی بە 30 هەزار مێگاوات كارەبا هەیە كەچی ئێستا 16 هەزار مێگاوات بەرهەمدەهێنێت و چاوەڕوانیش دەكرێت لەساڵی 2050 بەهۆی زۆربوونی ژمارەی دانیشتوانییەوە پێداویستییەكانی زیاتر بێت. سودنەبینی عێراق لەغازەكەی لەساڵانی رابووردوودا گرفتێكی گەورەبووەو باسكراوە، بەڵام لەساڵی 2010ەوە عێراق رێككەوتنی لەگەڵ بانكی نێودەوڵەتی كردووە بۆ ئەوەی لەساڵی 2030 رێژەی سوتانی غازی پەیوەندیدار بەدەرهێنانی نەوتەوە بگاتە سفر، هەروەها لەساڵانی 2009 بۆ 2014 چەندین رێككەوتننامەی لەگەڵ كۆمپانیاكاندا كردووە بۆ ئەوەی سود لەغازی كێڵگەكانی ناسریەو بەسرە بۆ بەرهەمهێنانی كارەبا ببینێت، بەڵام سەركەوتوو نەبووە، بەبڕوای شارەزایانیش ئەگەربێت كاربكرێت بۆ بەدەستهێنانی ئەو ئامانجە ئەوا تاوەكو ساڵی 2030 رێژەی غازی سووتاو دەگاتە سفر. بەپێی ئامارە نێودەوڵەتییەكانیش عێراق لەناو ئەو نۆ دەوڵەتەدایە كە بەرپرسن لەزۆرینەی سوتاندنەكانی غازو بەپێی داتاكانی بانكی نێودەوڵەتیش لەساڵی 2020 قەبارەی غازی سوتاو لەعێراقدا 17.374 ملیۆن مەترسێجا بووە. هاوكات لەئێستادا عێراق پشت بەهاوردەكردنی غاز لەئێرانەوە دەبەستێت بۆ بەرهەمهێنانی كارەبا، بەجۆرێك عێراق 14 هەزار مێگاوات بەرهەمدەهێنێت لەناوخۆداو چوار هەزار مێگاوات لەڕێگای هاوردەكردنی غازەوە لەئێران بەرهەمدەهێنێت كە لەسەدا 80ی هەناردەی كارەبای ئێران بۆ دەرەوە ئەژماردەكرێت، ئەمەش بەبڕوای چاودێرانی سیاسی وەك كارتێكی فشاری ئێران بۆ سەر عێراق وەسفدەكرێـت بەوەی زۆرجار ئێران غازەكە دەگرنەوەو كەمی كارەبا سەرهەڵدەدات. لەمیانی بەڕێوەچوونی ئاهەنگی كردنەوەی پاڵاوگەی كەربەلا، محەممەد شیاع سوودانی سەرۆك وەزیرانی عێراق رایگەیاند هەرچەندە وڵاتەكەی رۆژانە زیاتر لە چوار ملیۆن بەرمیل نەوت هەناردە دەكات بەڵام كێشەی بەرهەمە نەوتییەكانی هەیە، سوودانی ئاماژەشی بەوەكرد پێویستە عێراق وەبەرهێنان لەسامانە سرووشتییەكانیدا بكات بۆ ئەوەی پێداویستییەكانی دابین بكات و جەختیشی لەوەكردەوە پاڵاوگەی كەربەلا لەسەدا 60 بۆ 70ی پێداویستی عێراق لەبەرهەمە نەوتییەكان دابیندەكات كە ساڵانە سێ ملیار دۆلاری بۆ هاوردەكردنی خەرج دەكات. -پاڵاوگەی كەربەلا رۆژانە توانای پاڵاوتنی 140 هەزار بەرمیل نەوتی بەنوێترین تایبەتمەندییە ئەوروپییەكان هەیە، یەكەم پااوگەیە لەعێراقدا بەو تایبەتمەندیانە.  -لەئێستادا لەسەدا 60 ی پاڵاوگەكە كەوتۆتە كارو لەمانگی تەمموزی داهاتوو بەتەواوەتی دەكەوێتە كار. -رێژەی ئۆكتانی بەنزینەكەی 95 -توانای بەرهەمهێنانی 200 مێگاوات كارەبای هەیەو 60 مێگا دەداتە كارەبای نیشتیمانی -رۆژانە توانای بەرهەمهێنانی (9 ملیۆن لیتر بەنزین، 4 ملیۆن لیتر گاز، غازی شل 750 تۆن، سوتەمەنی قورس 8 ملیۆن لیتر، كیرۆسین 3 ملیۆن لیتر، كیبریت 360 تۆن)ی هەیە. -پەیڕەوی لەڕێنماییە ژینگەییە جیهانییەكان دەكات -33 یەكەی تەشغیلی و خزمەتگوزاری و گەنجینەیی بەتوانای گەورەوە -كۆگای گەورەو كارگەیەكی پڕكردنی غاز - 100 یەكەی نیشتەجێبوون و كۆمەڵگای نیشتەجێبوون هەر لەدرێژەی هەوڵەكانی عێراق بۆ پەرەپێدانی غاز لەچەند رۆژی رابووردوودا بۆ یەكەمجار پرۆسەی بەرهەمهێنانی غازی سرووشتی لەكێڵگەی عەكاز بەبڕی 60 ملیۆن پێ سێجا لەڕۆژێكدا، كەدەكاتە نزیكەی یەك ملیۆن و 700 هەزار مەترسێجا. لەپارێزگای ئەنبار دەستیپێكرد كە كێڵگەكە 42 ساڵ لەمەوبەر دۆزراوەتەوەو یەدەگەكەی بەپێنج ترلیۆن مەترسێجا دەخەمڵێندرێت. كێڵگەی عەكاز كە لەساڵی 1981 دۆزراوەتەوە، یەدەگەكەی بەپێنج ترلیۆن مەترسێجا دەخەمڵێندرێت، لەساڵی 2011دا گرێبەستی بەرهەمهێنانی گازی سرووشتیی ئەو كێڵگەیە درایە كۆمپانیایەكی كۆریای باشوور، بەڵام لەپاش تەواوكردنی 60%ـی كارەكانی بەهۆی شەڕی داعش كێڵگەكەی بەجێهێشت و وەزارەتی نەوت ئەركی بەرهەمهێنانی گرتەئەستۆ. بەپێی وتەی وەزیری نەوتی عێراق ئەو بڕە گازە سرووشتییەی لەكێڵگەی عەكاز بەرهەمدەهێندرێت بۆ بەرهەمهێنانی كارەبا لەوێستگەی كارەبای عەكاز بەكاردەهێندرێت بۆ بەدەستخستنی 90 بۆ 95 مێگاوات كارەبا.