وەزارەتی دەرەوەی عێراق، ئەمڕۆ هەینی، ڕەوانەکردنی سێ فڕۆکەی فریاگوزاری نوێی بۆ غازی عەنتاب لە تورکیا ڕاگەیاند. وتەبێژی فەرمی وەزارەتەکە، ئەحمەد ئەلسەحاف، ڕاگەیاند: "ئەمڕۆ سێ فڕۆکەی فریاگوزاری بەرەو غازی عەنتاب هەڵدەفڕن". ئەوەشی ووت، "دیپلۆماسیەتی وەڵامدانەوەی نیشتمانی بەردەوامە لە هەوڵەکانی بۆ دابینکردنی بەرزترین". ئاستی پشتیوانی لە تورکیا و سوریای دراوسێ”. ئەلسەحاف ئاماژەی بەوەشکرد، "لایەنی تورکی وەزارەتی دەرەوەی ئاگادارکردۆتەوە، لە یاداشتێکی فەرمیدا، کە ژمارەی بریندارانی هاوڵاتیانی عێراقی، کە گواستراونەتەوە بۆ نەخۆشخانە جیاوازەکانی تورکیا، لە ئەنجامی بوومەلەرزەکەدا، گەیشتووەتە 22کەس."
ئەمڕۆ و سبەینێ پلەکانی گەرما چەند پلەیەک بەراورد رۆژانی رابردو بەرزدەبنەوە، ئاسمانیش لەنێوان پەڵە هەور و نیمچە هەوردا دەبێت. بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ هەینی ئاسمان ساماڵ و پەڵە هەور دەبێت، پلەکانی گەرما چەند پلەیەک بەرزدەبنەوە، خێرای با لەسەرخۆ مامناوەند دەبێت لەنێوان 10 بۆ 20 کیلۆمەترر لەکاتژمێرێکدا. لە ڕاگەیاندراوەکە هاتووە، سبەی شەممە ئاسمان ساماڵ و پەڵە هەور دەبێت هەندێک کات نیمچە هەور دەبێت، پلەکانی گەرما، لە زۆربەی ناوچەکان بە نزمی دەمێننەوە، بەڵام بەرزترین پلە بەنزیکەی دو پلە بەرزتر دەبنەوە. لەکۆتاییدا، کەشناسی بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بەم شێوە ڕاگەیاند : هەولێر : 11 پلەی سیلیزی سلێمانی : 10 پلەی سیلیزی دهۆک : 10 پلەی سیلیزی کەرکوک : 15 پلەی سیلیزی هەڵەبجە : 12 پلەی سیلیزی زاخۆ : 12 پلەی سیلیزی سۆران : 7 پلەی سیلیزی گەرمیان : 17 پلەی سیلیزی
نرخی دۆلار بەرامبەر دینار $100=152،500 نرخی تمەن بەرامبەر دۆلار $100=4،700،000 نرخی لیرەی تورکی بەرامبەر دۆلار 1890=100$ نرخی یۆرۆ بەرامبەر دینار 165،000=€100
مهزههر محهممهد ساڵح راوێژكاری دارایی و ئابووری سهرۆكی حکومەتی عێراق، له لێدوانێكدا ڕایگەیاند، دواكهوتنی ناردنی پڕۆژهیاسای بودجهی 2023 بۆ پهرلهمان، بههۆی ناجێگیری نرخی دۆلارهوهیه كه ئهنجوومهنی وهزیران بڕیاری كۆتایی لهسهر نهداوه. دهشڵێت، لهكاركردنی بهردهوامداین بۆ ئهوهی پێداچوونهوه به چهند بڕگه و بهندێكی پڕۆژهیاساكه بهپێی نرخی نوێی دۆلار بكرێتهوه، ئهمهش كاتێكی زۆرتری پێویسته و رهنگه له دوو ههفتهی داهاتوودا پێداچوونهوهكان تهواو بكرێن. بەرزبونەوەی بەرچاوی نرخی دۆلار بەرامبەر دیناری عێراقی ، لەکۆتایی ساڵی ڕابردوو، کە تائێستاش نرخەکە ناجێگیرە و بەرز و نزم دەکات و کاریگەرییەکەی ماوە، کێشەی زۆری دروست بۆ کارەکانی حکومەت و پەرلەمان بەگشتی و هاوڵاتیان بەتایبەت کە بارگرانییەکی زۆر کەوتە سەریان هاوڵاتیان، بەهۆی گرانبونی نرخی شتومەک و کاڵاکان، بۆئەو مەبەستەش بانکی ناوەندی عێراق و کابینەی محەمەد سودانی کۆمەڵێک ڕێکار و بڕیاریان دەرکرد بۆ دابەزاندن و جێگرکردنی نرخی دۆلار
شەنای فاتح تادێت بەكارهێنانی جگەرەی ئەلیكترۆنی (ڤایپ) لەناو گەنجان و هەرزەكاراندا زیاتر دەبێت، بەتایبەت لەناو خوێندكارانی خوێندنگاكاندا بەجۆرێك كار گەیشتووەتە ئەوەی كەبەشێك لەخوێندكاران ئالوودەبن پێوەی، تووێژەرێكی كۆمەڵایەتیش باس لەوەدەكات كەبەكارهێنانی جگەرەی ئەلیكترۆنی بەرەو دیاردەبوون دەچێت. جگەرەی ئەلیكترۆنی یان (ڤایپ، پۆد)یشی پێدەوترێت، ئامێری گەیاندنی ئەلیكترۆنی نیكۆتینە، بارگاوی دەكرێتەوەو چەندین تامی جیاواز لەخۆدەگرێت وەك: سەهۆڵ- ئەناناس- لیمۆ- نەعناو شلیك و چەند تامێكی دیكە. رێباز عەلی، تووێژەری كۆمەڵایەتی لەخوێندنگای سەڵاحەدینی ئەیوبی كوڕان لەشاری سلێمانی لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت: «جگەرەی ئەلیكترۆنی گرفتێكی گەورەیە لەناوەندەكانی خوێندنداو بەشێكی زۆری خوێندكاران بەكاریدەهێنن و بەرەو دیاردەبوون دەچێت». ئەو تووێژەرە دەڵێت: خوێندكار هەیە یەكجار بەكاریدەهێنێت وەكو تاقیكردنەوەیەك یان وەك چاولێكەرییەك لەهاوڕێكەی، خوێندكاریش هەیە چەندجارێك دووبارەو چەندبارەی دەكاتەوە یان خوی پێوە گرتووە، خوێندكار هەیە دێت داوای چارەسەری دەروونی دەكات و دەڵێت من ئالوودەی جگەرەی ئەلیكترۆنی بووم». سەبارەت بەهۆكاری زۆربوونی بەكارهێنانی جگەرەی ئەلیكترۆنی ئەو تووێژەرە ئاماژەی بەچەند خاڵیك كرد كەئەوانیش: «بەئاسان دەستكەوتنی لەماركێتەكانداو نەبوونی چاودێری لەسەری و بەكارهێنانی لەلایەن بەشێك لەئەندامانی خێزانەوە كەدەبێتە هاندەرێك بۆ خوێندكاران و تەنانەت كێشانیشی لەلایەن مامۆستایانەوە، هەروەها بەكارهێنان و ریكلامكردنی ئەم كاڵایانە لەلایەن یوتیوبەرو مۆدێلەكانەوە كەئەم كەسایەتیانە لای بەشێك لەخوێندكاران وەك كەسایەتی پێشەنگ دەبینرێن و چاویان لێدەكەن». بەپێی قسەی ئەو تووێژەرە لەئێستادا بەكارهێنەرانی جگەرەی ئەلیكترۆنی تەنها كوڕان نین، بەڵكو لەكچانیشدا بەكارهێنەرانی زیادیكردووە و دەڵێت: «دەستكەوتنی ئاسانە، بەشێكیان لەقوتابخانەدا لێیان دەسەندرێت و بەشێكیشیان خێزانەكانیان ئاگادارن و بەشێكی بەكارهێنەری جگەرەی ئەلیكترۆنی خوێندكارانی پۆلی ١٢ن». حاڵەت هەبووە دایك و باوك خۆیان بازرگانی جگەرەی ئەلیكترۆنی بوون و داوایان لەستافی خوێندنگە كردووە كەئاگایان لەمنداڵەكەیان بێت و تووشی جگەرەی ئەلیكترۆنی و ئەو حاڵەتانە نەبێت و تێكەڵی ئەو هاوڕێیانە نەبێت كەبەكارهێنەری ئەو جۆرە ماددانەن. جەلال كەریم، بەڕێوبەری قوتابخانەی بنەڕەتی ئامێدی لەشاری سلێمانی لەلێدوانێكیدا بە (هاوڵاتی) وت: چەندینجار جگەرەی ئەلیكترۆنی و جگەرەی ئاسایی بەخوێندكار گیراوەو لەئێستادا جگەرەی ئەلیكترۆنی بووەتە دیاردە لەناو گەنجاندا، تەنانەت لەناو كچانیشدا باوەو چەندین جار بەخوێندكاری كچمان گرتووە، بەڵام حاڵەتەكە لەناو كچاندا كەمترە. وتیشی: خوێندكار هەبووە چەندین جار جگەرەی ئەلیكترۆنیمان پێگرتووەو بانگهێشتی كەسوكاریشیمان كردووە بەڵام بەهۆی ئەوەی كە ئالوودەی دوكەڵ كێشان بووە هیچ چارەسەری نەبووە یان چارەسەرەكەی زۆر گرانە، هەروەها بەشێكی خوێندكاران بازرگانی بەجگەرەی ئەلیكترۆنییەوە دەكەن، واتە خۆیان دەیكڕن و دەیهێنن بۆ قوتابخانەو بەشێوەی قیست یان نرخێكی زیاتر دەیفرۆشنە هاوڕێكانیان. ئاڕاستەیەك هەیە لەناو كۆمەڵگادا كەگەنجان و لاوان ئالوودە دەكەن و بەرەو دوكەڵكێشان و كاری ناڕەوایان دەبەن كە لەپشتییەوە ئامانجی دیكە هەیە، یان بەشێك لەبەكارهێنەران بەهۆكاری رەواندنەوەی خەم و خەفەت و بەخشینی ئاسوودەیی دەزانن و بێكاری گەنجانیش هۆكارێكی دیكەیەو خاڵێكی گرنگیش ئەوەیە كەگەنجان لەم وڵاتەدا هیواو ئاواتیان نییەو بێئومێدن و بەشێكی گەنجانیش بەهێمای شارستانیەت و پێشكەوتنی دەزانن. مامۆستا جەلال كەریم وای وت. بەڕێوبەرایەتی گشتی پەروەردەی سلێمانی و پۆلیسی سلێمانیش بەهۆی زۆربوونی بەكارهێنانی جگەرەی ئەلیكترۆنیەوە بڕیاروایە كۆنفڕانسێك لەسەر ئاستی پارێزگای سلێمانی سازبكەن، لەو بارەیەوە لەتیف حسێن سەرۆكی لیژنەی پەروەردە بۆ ئەو پرسەو هاوكات بەڕێوەبەری گشتی پەروەردەی شارباژێڕ لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت: چەندین حاڵەت و دیاردە هەن ناوەندەكانی خوێندن بەدەستییەوە دەناڵێنێت، لەوانە وازهێنان لەخوێندن و ئالودەبوون بەئامێرە ئەلیكترۆنییەكان و خراپ بەكارهێنانیان و زوو هاوسەرگیری كردن و چەندینی دیكە، هەروەها بەكارهێنەرانی جگەرەی ئەلیكترۆنی لەناو خوێندكاران و تەنانەت مامۆستایانیشدا رێژەكەی زۆرە بێگومان كەمامۆستا بەكاریهێنا رێگە خۆشدەكات بۆ ئەوەی خوێندكارانیش بەكاریبهێنن، بەڵام من پێموایە هێشتا نەبووەتە دیاردەیەكی بەربڵاو و بەشێكی زۆری ناوەندەكانی خوێندن رێكاری پێویستی خۆیانیان هەیەو رێگە بەتەشەنەسەندنی نادەن. وتیشی: بێگومان بەبێ هەماهەنگی كەرتی پەروەردەو برایانی پۆلیس و ئاسایش، ناتوانرێت ئاسایشی كۆمەڵایەتی بپارێزرێت، بۆیە لەم سۆنگەیەوە بەردەوام پەروەردە لەگەڵ ئاسایش و پۆلیس هەماهەنگی هەیەو رێگاكان و رێكارەكانی ئەم هەماهەنگییەش ئەوەیە كاتێك حاڵەتێك دێتە پێش، یان كەیسی خوێندكارێك یان مامۆستایەك پێویستی بەوان هەبێت، بەسوپاسەوە بەردەوام لەسەر خەتن لەگەڵمان هاوكارو پشتیوانن. لەتیف حسێن باسی لەوەشكرد كەهۆكارەكانی پشت ئەم حاڵەت و دیاردانەی كەئێستا بەرۆكی كۆمەڵگەی گرتووە زۆرن، كرانەوەی كۆمەڵگەی كوردی و زۆر هەنگاوی بەپەلەو خێراو رواڵەتی بەناوی پێشكەوتن و گۆڕانگاری وایكردووە كێشەو گرفتی گەورە دروستبكات، نەمانی كۆنترۆڵی خێزان و زۆری هۆكارەكانی لەخشتەبردنی نەوجەوان و قۆناغە هەستیارەكانی تەمەن، هۆكارێكی ترن بۆ زیادبوونی حاڵەت و دیاردەكان، بەئاسانی دەستڕاگەیشتن بەهەر شتێك كەمرۆڤ بیخوازێت بەبێ فلتەرو لێپرسینەوە، هۆكارێكی ترە، ئەمە جگە لەوەی نەمانی متمانەو نەبوونی هۆشیاری بەردەوام، وایكردووە بەبەردەوامی رێژەی حاڵەت و دیاردە نامۆو مەترسیدارەكان و تاوان و تاوانكاری و لادانە كۆمەڵایەتیەكانیش زیاتر ببن. بەپێی لێكۆڵینەوە تەندروستییەكانیش جگەرە ئەلیكترۆنییەكان سەرووی حەوت هەزار ماددەی كیمیایی جۆراوجۆرو كارلێكەر لەخۆدەگرن، دوو لەو ماددانەی كە لەنێو جگەرە ئەلیكترۆنییەكاندان بریتین لە (دای ئەسیتیل و ڤیتامین ئی ئەسیتەیت) كە بەڕێژەی بەرچاو هۆكاری برینداركردنی سیستەمی هەناسەدانن لەكاتی چوونە ناوەوەیان بۆ سیستەمی هەناسەو سییەكان دەبنەهۆی برینداركردن.
هاوڵاتی مەسرور بارزانی، سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان ڕۆژی پێنجشەممە لە کۆشكی ئیلیزێ لە پاریس لەگەڵ سەرۆکی فەڕەنسا تاوتوێی کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغدایان کرد و جەختیان لەسەر چارەسەری کێشەکانیان کردەوە. میدیای سەرۆکی حکومەتی هەرێم بڵاوی کردۆتەوە، کە ڕۆژی پێنجشەممە مەسرور بارزانی لەگەڵ ئیامونێل ماکرۆنی سەرۆکی فەڕەنسا لە کۆشکی ئیلیزێ لە پاریس کۆبوونەوە و تاوتوێی کارەکانی کابینەی نۆیەمی حکومەت و چارەسەری کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغدایان کردووە. ئەم سەردانەی سەرۆکوەزیرانی هەرێم لەکاتێکدایە کە دادگای باڵای فیدراڵی لە ڕۆژی حەوتی ئەم مانگە کەوا بڕیاربوو لەسەر دەستوریبوون یان نەبوونی درێژکردنەوەی پەرلەمانی کوردستان کۆبوونەوەی خۆی ئەنجام بدات وبڕیار لەو باریەوە بدات، بەڵام بەهۆکارێکی نادیار کۆبوونەوەکەی بۆ مانگی داهاتوو دواخست، ئەمەش لە چوارچێوەی ئاڵۆزیەکانی نێوان هەرێم و بەغدا بوو. هەر لەوبارەیەوە، سەرۆکوەزیرانی هەرێم و سەرۆکی فەڕەنسا لە میانی کۆبوونەوەکەیاندا جەختیان لەسەر چارەسەری کێشەکانی نێوان حکومەتی ناوەندی و حکومەتی هەرێم کردەوە، هاوکات لەگەڵ ئەوەشدا تەوەرێکی دیکەی گفتوگۆکانیان پەرەپێدان بە کەرتی ئابوری و هەناردەکردنی بەرووبومی کشتوکاڵی بوو بۆ وڵاتانی ئەوروپا. پاریس و هەولێر دوای واژۆکردنی رێكهوتننامهى دۆستایهتى و هاریكاری نێوان ههردوو شاری پاریس و ههولێر به ئاماده بوونى شاندى ههردوو له لایهن ههریهك له ئان هیدالگۆ شارهدارى پاریس و نهوزاد هادى پارێزگاری ههولێر، بە دەستەخوشکی یەکتر ناودەبرێن و پەیوەندیەکانیان لەو میانەشدا چڕتربۆتەوە ئەوەش بەتایبەتی لە ڕووبەڕوبونەوەی جەنگی دژی داعشدا.
لە شارەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی بەڕێوچو و هێزە ئەمنییەکانیش هەوڵی رێگریی لە ناڕەزایەتییەکان دەدەن. لە چوارچێوەی ناڕەزایەتییەکانی دوای مەرگی ژینا ئەمینی و بەڕێوچونی چلەی لەسێدارەدانی مەهدی کەرەمی و محەمەد حسێنی لە ژمارەیک شاری رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی بەڕێوچو. گەنجانی شارەکانی سنە و جوانڕۆ و لوڕستان و چەند شارێکی دیکە لە رۆژهەڵاتی کوردستان بە کردنەوەی ئاگر لە شەقامە سەرەکییەکانی ئەو شارە دروشمیان لە دژی دەسەڵاتی ئێران وتەوە و چەند بنکەیەکی سەر بە سوپای پاسداران سوتێنران. هاوکات لە تاران، کەرەج، مەشهەد، ئەراک، هورموزگان، رەشت و چەند شارێکی دیکە شەوی پێنجشەممە ژمارەیەکی بەرچاو لە گەنجان و خەڵکی ئەو ناوچانە رژانە سەر شەقامەکان و دروشمیان دژی دەسەڵات وتەوە. بە پێی ئەو تۆمارە ڤیدیۆییانەی لە ناڕەزایەتییەکانی ئەمشەو لە رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران بڵاو کراوەتەوە ژمارەیەکی زۆر لە هێزە ئەمنییەکان لە شارەکان بڵاوەیان پێکراوە و رێگریی دەکەن لە گردبونە و دەربڕینی ناڕەزایەتیی خەڵک. ئەمڕۆ 153 رۆژ بەسەر مەرگی ژینا ئەمینی و بەردەوامیی ناڕەزایەتییەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێراندا تێدەپەڕێت و رۆژانە بە شێوازی جیاواز خۆپیشاندان و گردبونەوەی ناڕەزایەتیی بەڕێوەدەچێت.
.jpg)
هاوڵاتی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان سبەینێ دەگاتە ئەڵمانیا و لەگەڵ سەرۆک و سەرکردەی ١٥٠ وڵاتی جیهان بەشدار دەبێت لە پەنجاونۆهەمین کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن، کە تێیدا جەنگی ئۆکرانیا و دۆخی ئێران وگۆڕانەکانی کەشوهەوا تاوتوێ دەکرێن. میدیای فەرمی نزیک لەپارتی ڕایگەیاند، سبەینێ نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە پەنجاونۆهەمین کۆنفرانسی میونشن بۆ دووەم جار لەگەڵ سەرۆک و سەرکردەی ١٥٠ وڵاتی جیهان بەشدار ئەبێت. کۆنفرانسی میونشن ساڵی ڕابردوو لە پەنجاوهەشتەمین کۆبونەوەی خۆیدا بە ئامادەبوونی ١٣٥ سەرکردە و سەرۆک و وەزیری جیهانی بەڕێوەچوو، کە تێیدا پرسی جەنگی ئۆکرانیا یەکێک بوو لە پرسە گرنگەکان، بەڵام جیاواز لە ساڵی ڕابردوو ئەمساڵ داوا لە پوتین و سەرکرەکانی ڕوسیا نەکراوە و بانگهێشت نەکراون، لەکاتێکدا ساڵی ڕابردوو بانگهێشتکرابوون و خۆیان ئامادە نەبوون، لەگەڵ ئەوەشدا هیچ نوێنەرێکی ئێرانیش بانگهێشت نەکراون. بڕیارە کۆنفرانسەکە سبەینێ هەینی دەستپێبکات و نزیکەی ١٥٠ بەرپرسی وڵاتانی جیاواز تاوتوێی دواین پێشهاتە ئەمنییەکانی جیهان و هەڕەشەکانی سەر ئاشتی نێودەوڵەتی بکەن، بەتایبەت جگە لە کێشەکانی ئۆکرانیا و پێشهاتەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەت جەنگی دژی تیرۆریش باس دەکرێت. هەروەها کریستۆف هیوسگن، سەرۆکی کۆنفرانسەکە لەبارەی بانگهێشتنەکردنی نوێنەرانی ئێرانەوە ڕایگەیاند، بەهۆی پێشێلکارییەکانی ڕێژیمی ئێران بۆ مافەکانی مرۆڤ، هیچ بەرپرسێکی ئێرانی بانگهێشتی کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن نەکراوە، لەبری ئەوە نوێنەرانی کۆمەڵگەی مەدەنی ئێران بانگهێشت کراون. کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن لە ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن ئیڤاڵد هاینریچ ڤۆن کلیست شمێنزین، ئەفسەری پێشووی سوپای ئەڵمانیا و بەشداری لە هەوڵێکی شکستخواردووی تیرۆرکردنی ئەدۆلف هیتلەردا دامەزرا، بە ئامانجی کۆکردنەوەی سەرکردە و پسپۆڕانی دیپلۆماسی بۆ گفتوگۆکردن لەسەر دۆخی ناتۆ و پەیوەندییەکان لە نێوان زلهێزەکانی هەردوو دیوی زەریای ئەتڵەسی.
ئەمریکا و وڵاتانی هاریکاریی کەنداوە ئیدانەی هەنگاوەکانی ئێران دەکەن بۆ بەرنامە ئەتۆمیی و موشەکییەکەی و پشتیوانیی لە تیرۆر. ئەنجومەنی ھاریکاری وڵاتانی کەنداو و ئەمریکا لە بەیاننامەیەکی هاوبەشدا ئێوارەی ئەمڕۆ پێنجشەممە رایانگەیاند؛ ئێران بە بەرنامەی موشەکی و هێرشی ئەلیکترۆنی و بەکارهێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بوەتە هۆکاری سەرەکیی تێکدانی سەقامگیریی ناوچەکە. لەو بەیاننامەیەدا ئەمریکا و وڵاتانی ئەندمی ئەنجومەنی هاریکاری کەنداو ئاماژەیان بەوە کردوە کە دەبێت کۆماری ئیسلامی ئێران پابەندی یاسا نێودەڵەتییەکان بێت و بە تەواوتی هاوکاریی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمیی بکات سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی. ئەو وڵاتانە جەختیان لەوە کردوەتەوە کە هەنگاوەکانیان بۆ بەرەنگاربونەوەی سیاسەتەکانی ئێران لە ناوچەکەدا بەردەوام دەبێت و کاری دیپلۆماسی و سیاسیی وەک سەرەکیترین هەنگاو بۆ رێگریی لە ئێران و پاراستنی سەقامگیریی لەقەلەم دەدەن. لە کۆتایی بەیاننامە هاوبەشەکەی وڵاتانی هاریکاری کەنداو و ئەمریکا هاتوە کە دەبێت کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیی و ئەنجومەنی ئاسایشی سەر بە رێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان لایەنەکانی یەمەن ناچار بکەن هاوردەکردنی چەک و کەرەستەی سەربازیی بۆ ناو وڵاتەکە قەدەغە بکەن. ئەو بەیاننامەیە لە کاتێکدایە ئەمریکا رایگەیاندوە لە ساڵی رابردودا دەستی بەسەر سێ کاروانی چەک و تەقەمەنیدا گرتوە کە ئێران بە مەبەستی هاوکاریی چەکدارانی حوسی ویستویەتی رەوانەی ناوخۆی یەمەنی بکات.
هاوڵاتی ئینستیتیوتی نێودەوڵەتی بۆ لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکان رایگەیاند، لە دەستپێکی جەنگی نێوان ڕووسیا و ئۆکرانیا، سوپای ڕووسیا نزیکەی نیوەی باشترین تانکهكانی خۆی لەدەستداوەلەکاتێکدا کیێڤ خۆی ئامادە دەکات بۆ وەرگرتنی تانکی مۆدێرن لە رۆژئاواوە. ئینستیتیوتی نێودەوڵەتی بۆ لێکۆڵینەوە ستراتیژییەکان راشیگەیاندوە، رێژەی زیانەکانی هەندێک لە مۆدێرنترین تانکهكانی روسیا دەگاتە 50%، ئەوەش مۆسکۆ ناچار دەکات پشت بە تهكنیكی سەردەمی سۆڤیەت ببەستێت كه هێزی ئاسمانییه. زیانی تانکهكانی روسیا لە نێوان دو هەزار بۆ دو ههزار و 300 تانکی مەزەندە دهكرێت، زیانەکانی ئۆکرانیاش نزیکەی 700 تانكه. هاوکات ئۆکرانیا بەڵێنی نزیکەی 100 تانکی مۆدێرنی لە رۆژئاوای پێدراوه، لەوانە "ئەبرامز"ی ئەمریکی، "پلنگ"ی ئەڵمانی و "چالنجەری" بریتانی، کە تواناکانیان زۆر لە مۆدێلە کۆنەکانی روسیا زیاترە. ئەمە لەکاتێکدایە لە مانگی شوباتی ساڵی ڕابردووەوە جەنگی نێوان رووسیا و ئۆکرانیا بەردەوامە و تا ئێستا بە هەزاران کەس بوونەتە قوربانی
هاوڵاتی نوێنەری هەدەپە لە باشوری کوردستان باسی لەوەکرد،ئەو هاوکارییانەی کۆدەکرێنەوە و رادەستی حکومەتەکانی تورک و سوریا دەکرێن ناگەنە دەست لێقەوماوانی بومەلەرزە و داوای کرد هەموو کەس هاوکارییەکانیان بگەیەننە دەست نوێنەرایەتیەکەیان بۆ ئەوەی بگەنە دەست لێقەوماوان. لە هەولێر ناهیدە ئەرمیش نوێنەری پارتی دیموکراتیکی گەلان (هەدەپە) لە باشوری کوردستان لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەنووسیدا، باسی لە کەمپینی کۆکردنەوەی هاوکاری لە ناوەندەکەیان کرد و ئاماژەی بەوەکرد لە سلێمانی و هەولێر و هەموو شوێنێک کوردانی خاوەن هەستی نەتەوەیی و نیشمانی دوای کارەساتی بومەلەرزە کەوتنە ئامادەباشییەوە و رایگەیاند، "ئێمە وەک هەدەپە ئامادەباشیمان راگەیاند. ئامانجی ئێمە ئەوەیە کە لە دۆخێکی بەپەلەدا و دەستبەجێ هاوکارییەکان بگەیەنینە دەست لێقەوماوان. نوێنەری هەدەپە وتی کە تائێستا بڕێکی باش هاوکارییان کۆکردووەتەوە، بەڵام لەبەر ئەوەی کارەساتەکە تەنیا شارێک و ناوچەیەکی نەگرتووەتەوە، پێویستە هەموو کەسێک بە هەموو تواناوە پشتیوانی هەڵمەتەکە بکەن. جگە لە پەدەکە زۆر پارت و کەسایەتی باشوری کوردستان پشتیوانیان لە کەمپینەکەیان کردووە. ناهیدە ئەرمیش دەشڵێت کە هاوکارییەکان لە بارەگاو ناوەندی نوێنەرایەتی پارتەکەیان کۆدەکەنەوە و ئەو هاوکارییانەی بە شێوەی کەلوپەل دەچنە تورکیا لە لایەن حکومەتەوە دەستی بەسەردا دەگیرێت، بۆیە بۆ باکوری کوردستان پارە دەنێرن و بۆ رۆژئاوای کوردستانیش کەلوپەل رەوانە دەکەن. نوێنەری هەدەپە لە باشوری کوردستان ئاماژەی بەوەکرد، ئەو هاوکارییانەی کە لەلایەن رێکخراوەکانی باشورەوە کۆدەکرێنەوە و رادەستی دامودەزگاکانی تورکیا دەکرێن، دەیانگەیەننە گروپە چەکدارەکان لە ناوچە داگیرکراوەکانی رۆژئاوا. هەموو کەس ئەوە دەزانێت و رەوانەی ناوچەکانی بومەلەرزەی ناکەن. ئەرمیش لەبارەی کەمپینەکەیان وتی، "سەرەتا بۆ هەفتەیک کەمپینەکەمان دەستپێکردبوو، بەڵام بە هۆی ئەوەی پێویستی زۆرە رەنگە مانگێکیش بەردەوام بێت. داوا لە گەلی باشور دەکەین، زیاتر پشتگیری و هاوکاری بکەن. پێویستی بە هەموو شت هەیە. وەک ئەرکێکی نەتەوەیی، کۆمەڵایەتی، ئایینی و ویژدانی بەو جۆرە مامەڵە بکەن و دەستی هاوکاری درێژ بکەن".
ئێران رایگەیاند؛ بونی رێبەری ئەلقاعیدە لە وڵاتەکەی مایەی پێکەنینە و وەزیری دەرەوەش دەڵێت: ئەوانەی بونەتە هۆی دروستبونی داعش و ئەلقاعیدە هۆکاری کردەوەی تیرۆریستین لە جیهان. حسێن ئەمیرعەبدوڵڵاهیان، وەزیری دەرەوەی ئێران لە پەیامێکدا وەک یەکەم کاردانەوەی دەسەڵاتی وڵاتەکەی بەرامبەر راپۆرتی رێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان و ئەمریکا، رەتی کردەوە کۆماری ئیسلامی هیچ رێبەر و سەرکردەیەکی رێکخراوی ئەلقاعیدەی داڵدە دابێت. عەبدوڵڵاهیان لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر بڵاوی کردەوە: تۆمەتبارکردنی کۆماری ئیسلامی ئێران بە داڵدەدان و حەشاردانی رێبەر و سەرکردەکانی ئەڵقاعیدە مایەی پێکەنینە. ئەو نوسیویەتی: ئەوانەی دەستیان لە دروستکردن و پشتیوانیی لە داعش و ئەلقاعیدە هەبوە بەرپرسیار و هۆکاری گەشەی تیرۆرن لە جیهاندا. وەزیری دەرەوەی ئێران لە کۆتایی پەیامەکەیدا نوسیویەتی: ئەدەرەسی هەڵە نەدرێت و کۆماری ئیسلامی تۆمەتبار نەکرێت بە داڵدەدان و حەشاردانی رێبەرەکانی ئەڵقاعیدە. لە ماوەی چەند رۆژی رابردودا نەتەوەیەکگرتوەکان راپۆرتیكی بڵاو کردوەتەوە؛ کە بە پێی زانیارییەکانی ناوەندی بەرەنگاربونەوەی تیرۆر لەو رێکخراوەیە، سەیف عەدل، رێبەری نوێی ئەلقاعیدە لە خاکی ئێران جێگیربوە و ئەمریکا زاانیارییەکانی پشتڕاست کردوەتەوە و جەختی لەوە کردوە کە دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئەو سەرکردەیەی حەشار داوە. نێد پرایس، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا جەختی لەوە کردوەتەوە کە کۆماری ئیسلامی بوەتە شوێنی داڵدەدانی رێبەری نوێ ئەلقاعیدە و هاوکات وتوشیەتی: دەسەڵاتی ئەو وڵاتە سەرەکیترین پشتیوانی تیرۆریزم و هۆکاری تێکدانی سەقامگیرییە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان.
هاوڵاتی قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان، ئەمرۆ لە پێشانگای تەکنۆلۆژی تێکفێست ئاشکرایکرد کە " دووەم قۆناغی بایۆمەتری دابەشکردنی موچەیە بەشێوەی ئۆنلاین" ئەمڕۆ لە پێشانگای تەکنۆلۆژی تێکفێست قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند، بایۆمەتری هەوڵێكی سەركەوتو بو بۆ تۆمار كردن و زانینی رێژەی فەرمانبەران و موچەكانیان، قۆناغی دوەمی خۆی دەستیپێكردوە كە یەكێك خاڵە گرنگەكانی دابەشكردنی موچە بە ئۆنلاینە. تۆمارکردنی موچەخۆران وفەرمانبەرانی حوکمەت لەساڵی ٢٠١٧ وە دەستیپێکرد لە سیستەمی ئەلیکترۆنیدا، ئەوەش وەک هەوڵێک بۆ دەستکەوتنی داتای درووست وبناغەیەکی بتەو کە هاوکاری حکومەت بکات لە کۆنتڕۆڵکردن و ڕێکخستنەوەی خەرجی گشتی. هەروەها قوباد تاڵەبانی ڕایگەیاند: " یەكێك لە هەوڵەكانی حكومەت بەئاڕاستەی بە ئەلكترۆنیكردنی حوكمڕانی ئەوەیە سیستمی یەك پەنجەرە لە فەرمانگەكاندا جێبەجێ بكەن، تا هاوڵاتی بەتەنها لە یەك پەنجەرەدا كاروبارەكانی رایی بكرێت و رۆتین كەمبكرێتەوەو هیچ مامەڵەیەك نەبێتە گرفت بۆ ئەو كەسانەی مامەڵەی فەرمانگەكانیان هەیە". هاوکات جێگری سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان لەبارەی بواری تەکنەلۆژیا و بە ئەلیکترۆنیکردنی کاروبارەکانی حکومەتەوە ڕایگەیاند، کە هەمیشە هەوڵی داوە کارەکانی حکومەت بە ئەلیکترۆنی بکات، هەروەها وتیشی" ئەم پیشەنگایە هاندانە بۆ توانای گەنجەكانمان و دەرخستنی وزەو داهێنانەكانیان، بەشێكی گەنجان داینەمۆی داهێنانن لە كوردستان و پشتیان پێدەبەستین، چونكە ئاییندەی كوردستان و بازاڕو حوكمڕانی بەندە بە تەكنەلۆژیاوە". ئەم بریارەی قوباد تاڵەبانی و هەوڵەکانی بۆ بە ئەلیکترۆنیکردنی سیستەمی وەرگرتنی موچە وکارەکانی دیکەی حکومەت، لەکاتێکدایە کە بەردەوام کەسانی بەساڵاچوو لە بانکەکاندا توشی گرفت و قەرەباڵغیەکی زۆر دەبن، هەندێک جاریش دەبێتە هۆی گیان لەدەستدانی کەسانی خانەنشین ئەوەش بەتایبەت لەکاتی وەرزی گەرمادا.
هێمن مەحموود هێزە ئەمنییەكانی عێراق هەڵمەتێكی دەستگیركردنی ئەو كەسانەیان دەستپێكردووە كە لەتۆڕە كۆمەڵایەتییەكان هەواداریان زۆرەو بە(بلۆگەر)یان (فاشنیست) بەناوبانگن و بابەتی نامۆ بەكۆمەڵگا و ئابڕووبەرو ناوەڕۆك ئاست نزم و پووچ بڵاودەكەنەوەو تائێستا زیاتر لە شەش كەسیان لەو كەسانە دەستگیركردووەو سزای بەندكردنی چەند ساڵەشیان بۆ بڕیوونەتەوە كەچەند ژنێكشیان تێدایە، بەقسەی بەرپرسانی وەزارەتی ناوخۆش هەڵمەتەكە بەردەوامی دەبێت، ئەم هەنگاوەی حكومەتی عێراقیش لەلایەك پێشوازی لێكراو لەلایەكی تریشەوە هەندێك لەچالاكوانان نیگەرانی خۆیان دەربڕی كە رەنگە كاریگەری هەبێت بۆ سەر ئازادی بیروڕا. وەزارەتی ناوخۆی عێراق لەمانگی رابووردوودا رایگەیاند كەوا لیژنەیەكیان بۆ دیاریكردنی ئەو بابەتانە درووستكردووە كەوا (ناوەڕۆكێكی پووچ و ئابڕووبەرو دژ بەزەوقی گشتی و پێچەوانەی رەوشت و رەفتارەكانی كۆمەڵگا) هەیەو لەتۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا بڵاودەكرێنەوە، هاوكات مینبەرێكیشیان درووستكردووە تابەكارهێنەرانی ئینتەرنێت وەزارەتی ناوخۆ لەو بابەتانە ئاگاداربكەنەوە كەدەڕۆنە ئەو چوارچێوەیەوە بۆ ئەوەی خاوەنەكەی دەستگیربكرێت. تاوەكو ئێستاش چەندین كەس زیندانیكراوان و دادگاییكراون و سزادراون و هەڵمەتەكەش بەردەوام دەبێت. دادگای كەرخ بڕیاری زیندانیكردنی دوو ساڵی بۆ (عەلی حەسەن زەجمە) كەیەكێكە لەچالاكوانانی یوتیوب بڕییەوە، (غوفران مەهدی سەواد)یش كەناسراوە بە (ئوم فەهد) كەچالاكێكی تۆڕی كۆمەڵایەتی تیك تۆكە بڕیاری زیندانیكردنی شەش مانگ زیندانی بۆ بڕاوەتەوە، ئەویش بەتۆمەتی بڵاوكردنەوەی چەندین ڤیدیۆ كەقسەی نەشیاوو ئابڕووبەرو دژ بەئادابی گشتی تیادایە. بەپێی ئەو ڤیدیۆیانەی كە (ئوم فەهد) لەتۆڕی كۆمەڵایەتی تیك تۆك بڵاویكردووەتەوە بەجلی نیمچە رووتەوە دەردەكەوێت و بەردەوام باس لەوەدەكات كەپەیوەندی لەگەڵ تۆڕێكی بەرفراوانی دەسەڵاتدارانی عێراقدا هەیە، ئەمەش لەكاتێكدایە پێشووتریش هێزە ئەمنییەكانی عێراق (عەسەل حسام) كەناسراوە بە(هەنگوینەكەی بەغدا)یان بەهەمان تۆمەت كەئەویش بڵاوكردنەوەی شتی نامۆیە بەكۆمەڵگا دەستگیركرد. لەترسی دەستگیركردن و زیندانیكردنیشیان زۆرێك لەو كەسانەی كەتۆمەتبارن بەبڵاوكردنەی شتی نامۆو ئابڕووبەر لەكۆمەڵگادا كەوتوونەتە سڕینەوەی بابەت و وێنەو ڤیدیۆكانی رابووردوویان و هەندێكی دیكەشیان كەوتوونەتە داخستن یان فرۆشتنی هەژمارەكانیان، هەندێكیشیان چەند ڤیدیۆیەكیان بڵاوكردووەتەوە كەداوای لێبووردن لەوەزارەتی ناوخۆو جەماوەر دەكەن لەو بابەتانەی كەپێشتر بڵاویانكردووەتەوە. دەربارەی هۆكاری دەستگیركردنی ئەو كەسانەش، سەعد مەعن بەڕێوەبەری پەیوەندییەكان و راگەیاندنی وەزارەتی ناوخۆی عێراق دەڵێت هۆكاری دەستگیركردنی ئەو كەسانە بەهۆی ئەو سكاڵایانەوە بووە كە لەلایەن هاووڵاتیان و چالاكوانانی كۆمەڵگەی مەدەنی لەمیبنەری ئەلیكترۆنی (هەواڵبدە) تۆماریان كردووەو تایبەت بەهەواڵدان لەو جۆرە كەسایەتیانەی ناو تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان. مەعن ئاماژەشی بۆ ئەوەكردووە كەدەستگیركراوەكان رەوانەی دادگا دەكرێن و بەئامادەبوونی لیژنەیەكی شارەزا تەماشای دۆسیەكانیان دەكرێت، جەختیش لەوەدەكاتەوە كە وەزارەتەكەیان لەدوای ئەو هەڵمەتە تێبینی ئەوەیانكردووە كە لەو جۆرە بڵاوكراوانەی دژ بەكۆمەڵگان و ئابڕووبەرن و بێ ئاست و ناوەڕۆك پووچن كەمیكردووە. بەپێی ئەوەی یاساناسانیش خستوویانەتەڕوو دەستگیركردنەكان بەپێی ماددەی 403ی یاسای سزادانی عێراقی ژمارە 111ی ساڵی 1969 بەڕێوەدەچێت كەسزاكەی دوو ساڵ زیندانی و پێبژاردنی 200 هەزار دینارە. بەڵام وەنەبێت ئەم هەڵمەتەی وەزارەتی ناوخۆی عێراق رووبەڕووی رەخنە نەبووبێتەوە، بەڵكو ژمارەیەك لەچالاكوانانی كۆمەڵگای مەدەنی و ئەوانەی لەبواری مافی مرۆڤدا كاردەكەن رەخنەی خۆیان ئاراستەی وەزارەتەكە كردووەو دەڵێن ئەم رێوشوێنانە چەندین نیشانەی سەرسوڕمان دەخاتەسەر چەمكی دادگەری لەعێراقدا. دكتۆر عەلی بەیاتی شارەزا لەبواری مافی مرۆڤ رایگەیاندووە رێوشوێنەكانی دادگاو حكومەتی عێراق بۆ رێگەگرتن لەبڵاوبوونەوەی بابەت و پەیامی ئاست نزم لەتۆڕە كۆمەڵایەتییەكان هەرچەندە پێویستییەكی گرنگ بێت و بیانوویەك بێت بۆ پارێزگاریكردن لەزەوقی گشتی كۆمەڵگای عێراقی، بەڵام دەستوەردانی راستەوخۆی دەزگا ئەمنییەكان و فەرمانی دەستگیركردن بۆ ئەو كەسانە وەك هەنگاوی یەكەم بۆ چارەسەركردنی ئەو گرفتە كارێكی زۆر بەپەلە بووەو هیچ پێویستی بەوە نەدەكرد یاسا زۆر بەتوندی بەكاربهێنرێت. هەروەها دەشڵێت پێویست بوو سەرەتا پەناببرێتە رێوشوێنە بەدیل و سزا ناڕاستەوخۆكان وەك داخستنی هەژمارەكان و ئاگاداركردنەوەیان و سزادانی ماددییان، پێویستە هەر بەرتەسككردنەوەیەكی ئازادی لەڕێگای یاساوە بێت و ئەم یاسایەش رەچاوی بەهاكانی مافی مرۆڤی تێدا بكرێت لەهەموو روویەكەوە. عەلی تەمیمی شارەزای بواری یاساش بڕوای وەهایە یاسای سزادانی عێراقی زۆر بەڕوونی جیاوازی لەنێوان جنێودان و تەشهیرو سوكایەتی خستووەتەڕوو، ئاماژە بەوەشدەكات دەبێت دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەكان بەرپرسیارێتی چاودێریكردنی ئینتەرنێت بگرنە ئەستۆ بەهاوبەشێتی لەگەڵ چەندین شارەزای بواری راگەیاندن و یاساداو ئەوەی دژ بەیاسایە رەوانەی دادگا بكرێت، جەختیش لەوەدەكاتەوە كەپێویستە یاسای رووبەڕووبوونەوەی تاوانە ئەلیكترۆنییەكان دەربكرێت بۆ چارەسەركردنی ئەم كێشەیە. بەبڕوای بەشێك لەشارەزایانی كۆمەڵناسیش بۆ تێگەیشتن لەناوەڕۆكی بڵاوكراوەكانی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان پێویستە لێكۆڵینەوەو پێداچوونەوەی واقیعی كۆمەڵگای عێراقی بكرێت و دەبێت بزانرێت بۆچی زۆرینەی گەنجان و هەرزەكاران تەماشای ئەو ناوەڕۆكانە دەكەن كەهیچ مانایەكیان نیە. ئەو كۆمەڵناسانە بڕوایان وەهایە تێنەگەیشتنێك هەیە بۆ چەمكی ئازادی لەلایەن ئەو كەسانەوە كە ناوەڕوكی ئاست نزم و سەتحی و پووچ بڵاودەكەنەوەو ئامانج لێی سەرقاڵكردنی گەنجانە بەو بابەتانەی كە رێگە لەگەشەكردنی بەهرەو گەشەپێدانی گەنجان دەگرێت. بەپێی ئامارێكی ناوەندی راگەیاندنی ژمارەیش (كە رێكخراوێكی ناحكومییە) بەكارهێنەرانی تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان بەجۆرە جیاوازەكانییەوە لەساڵی 2022 گەیشتووەتە 28 ملیۆن و 300 هەزار كەس لەعێراقدا، كە رێژەی پیاوان لەسەدا 68 و رێژەی ئافرەتانیش لەسەدا 32، تەمەنی بەكارهێنەرانیش لەنێوان پێنج ساڵ بۆ 34 ساڵدایەو تۆڕی كۆمەڵایەتی تیك تۆك رێژەی بەكارهێنەرانی لەساڵی رابووردوو زیادبووە.
100تەنکەی سوتەمەنی لە ئیدارەی خۆسەری ، گەیەنرایە پارێزگای حەلەب کە لە ژێر کۆنترۆڵی ڕژێمی سوریادایە. بەپێی زانیاری میدیاکان، دوای 7رۆژ لە راگرتنی کاروانی تانکەرەکانی ئیدارەی خۆسەری لە دەروازەی تایھە لە منبج لە نێوان ھەسەدە و حکومەتی سوریا و بە نێوەندگیری چەند لایەنێک کاروانەکە گەیەنرایە حەڵەب کە بەھۆی بومەلەرزەکانەوە زیانی زۆریان بەرکەوتوە. لەم بارەیەوە، سادق خەڵەف ھاوسەرۆکی ئیدارەی گشتی سوتەمەنی رایگەیاندوە، کاروانەکەیان بۆ ھاوکارییکردنی زیانلێکەوتوانی بومەلەرزەکەیە.
