.jpg)
هاوڵاتی سلێمان محەمەد سەعید قایمقامی قەزای دەربەندیخان كە لەپشكی بزوتنەوەی گۆڕان ئەو پۆستەی وەرگرتووە، لەچاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ هاوڵاتی باس لەكێشەو گرفتەكانی شارەكە دەكات و دەڵێت: ئەو كێشەو گرفتانەی لەشارەكەدا هەیە بەشێكی زۆری لەدەسەڵاتی مندا نیە چارەسەری بكەم، گەورەترین گەڕەك لەدەربەندیخان ئاوی خواردنەوەی نییەو بەتانكەر ئاوی بۆ دەڕوات»، وتیشی: «دوای نۆ ساڵ پرۆژەی ئاوی دەربەندیخان تەواو نەبووە، لەدوای ساڵی ٢٠١٧ەوە بەهۆی روودانی بومەلەرزەكەوە كەرتی تەندروستی لەدەربەندیخان تووشی داڕمان بوو». هاوڵاتی: ساڵانێكە رێگای دەربەندیخان-زەڕایەن خراپە، سەدان كەس لەو رێگایەدا بوونەتە قوربانی، چەندین جار سكاڵا كراوە لەدەست ئەو رێگایە، لەئێستادا كۆمپانیاكە بەنیوە ناچڵی كارەكانی جێهێشتووە، وەك ئاگاداربیت كارەكانی بەدووسایدكردنی ئەو رێگایە بەكوێ گەیشت؟ ئایا دروستكردنی دوو توونێلەكە چیلێهات؟ قایمقامی دەربەندیخان: «سەبارەت بەڕێگای دەربەندیخان - زەڕایەن و سەبارەت بەو كۆمپانیایەی كە تیایدا كاری كردووەو ئێستا بەجێیهێشتووە، دیارە كۆمپانیاكە ئێرانی بوو، ئەوكاتەی كەدەستی كردووە بەكاركردن پارەیەكی زۆر هەبووە، پێش ئەوەی دەستبەكاربێت پارەیەكی زۆری وەرگرتووە كەدواتر هێندەی ئەوە نەبووە كەكاری كردووە، بۆ نموونە ئەگەر دوو ملیاری وەرگرتبێت بایی یەک ملیار كاریكردووە، دواتر بەهۆی قەیرانی داراییەوە كارەكان وەستاو كۆمپانیاكە داوای پارەیەكی زۆرتری دەكرد، كاتێك خەمڵاندن بۆ ئیشەكانی كرا تەماشادەكرێت كاری كەمتر كردووە، بەڵام پارەی زیاتر وەرگرتووە، هۆكاری كەمتەرخەمی لەتەواونەكردنی ئەو رێگایە كۆمپانیاكەو خراپی ئەو گرێبەستە بووە كە بۆ ئەو كارە كراوە، ئێستاش وەك ئەوەی من بزانم ئەوەیە كۆمپانیاكە داوای قەرەبووی ئەو ساڵانە دەكات كەكاری نەكردووەو كارەكانی راگرتووە، حكومەتیش قەرەبوی ناكاتەوەو دەڵێت تۆ كەمتەرخەمیت نواندووەو هێندەی ئەو پارەیەی وەرتگرتووە كارت نەكردووە وەرە كاركەت تەواوبكە، بۆ مەسەلەی تەواوكردنی دوو سایدەكەش ئەوەندەی من لەجەنابی وەزیری ئاوەدانكردنەوەوە بیستوومە ئەوەیە هەوڵێك هەیە بۆ ئەوەی رێگاكە لەو كۆمپانیایە وەربگرێتەوەو بدرێتە كۆمپانیایەكی تر. سەبارەت بەمەسەلەی دوو تونێلەكەش كە بۆ دەربەندیخان درووستبكرێت، ئەوەندەی جەنابی وەزیر بەمنی وتبێت ئەوەیە حكومەت دەیەوێت لەگەڵ كۆمپانیایەكی توركیدا گرێبەست بكات بەقەرزی درێژخایەن پرۆژەكە دەستپێبكات و بڕواتە بواری جێبەجێكردنەوە. دانیشتنێك لەگەڵ كۆمپانیاكەدا كراوە بەئامادەبوونی وەزارەتی پلاندانان و نوێنەرایەتی ئەنجومەنی وەزیران لەدیوانی ئەنجومەنی وەزیران، كاتێك دەستنیشانكراوە بۆ كۆمپانیاكە تاكۆمپانیاكە بتوانێت وەڵامبداتەوە لەڕووی ئەوەی كە كەشف و دیزاینی شوێنەكە بكەن، لەچەندڕۆژی رابردووشدا ئێمە ئاسانكاریمان بۆ كۆمپانیاكە كرد تا بێن و (درۆن) هەڵبدەن و بەدواداچوون بكەن بۆ دیزاینی تونێلەكە، چاوەڕەواندەكرێت لەئایندەیەكی نزیكدا كۆمپانیاكە وەڵامی وەزارەتی ئاوەدانكردنەوە بداتەوە. من خۆم باوەڕم بەوە هەیە حكومەت بتوانێت ئەو دوو تونێلە درووستبكات، بەڵام باوەڕم بەوە نییە لەم قۆناغەو بۆ ئەم قۆناغە درووستبكرێت، چونكە ئەوەتا پرۆژەی ئاوی دەربەندیخان لە ٢٠١٣ەوە دەستبەكاربوون تیایدا كراوە تائێستا كە كۆتاییەكانی ٢٠٢٢ تەواو نەبووە. هەر دەستبەكاربوون گرنگ نییە، گرنگ ئەوەیە كارەكە نەوەستێت». هاوڵاتی: كێشەی ئاوی دەربەندیخان كێشەیەكی كۆنەو تائێستا نەتوانراوە چارەسەربكرێت، سەرەڕای ئەو هەموو ناڕەزایی و درووستكردنی كەمپینە كەچی هێشتا كۆمپانیا توركییەكە كارەكانی ناكات و حكومەت لێی ناپرسێتەوە، دوایین زانیاری لەو بارەیەوە چیە؟ ئایا بڕوات وایە ئەو پرۆژەیە لەئایندەیەكی نزیكدا تەواوبكرێت؟ هەوڵەكانی ئێوە چیبووە لەو بارەیەوە؟ قایمقامی دەربەندیخان: «ئێمە هەر لەگەڵ دەستبەكاربوونمان یەكەم ئەولەویەتی خۆمان كەڕامانگەیاندووە كاركردن بووە لەسەر مەسەلەی ئاوی خواردنەوە، چی لەڕووی بەرزكردنەوەی داواكارییەوە بۆ لایەنە پەیوەندییدارەكان، چی فشاركردن لەڕێگای راگەیاندنەكانەوە بۆ ئەوەی پرۆژەكە تەواوبكرێت، ئێمە هەموو كات هەوڵی خۆمان داوە، من دووجار میوانداری ئەو كۆمپانیایەم كردووە هەم لەدەربەندیخان، هەم لەهەولێریش، كۆمپانیاكە كەناوی (ئۆهیتان)ی توركییە، لەساڵی ٢٠١٣ەوە دەستبەكاربووە، كۆی پارەی پرۆژەكە ١٩ ملیۆن دۆلارە، بەیەك گوژمە چوار ملیۆن و ٥٠٠ هەزار دۆلاری وەرگرتووە، بەڵام گوژمەی دووەمی كە سێ ملیۆن و ٥٠٠ هەزار دۆلارە بڕیاری خەرجكردنی دراوە، بەڵام بەهۆی نەبوونی پارەوە پێی نەدراوە، نوێترین زانیاری ئەو پرۆژەیەش ئەوەیە كۆمپانیاكە وتوویەتی ئایا قایمقامی دەربەندیخان گرەنتی خەرجكردنی پارەكەمان دەكات تا دەستبكەینەوە بەكار، منیش پێموتوون نەخێر من ناتوانم گرەنتی بكەم، چونكە هەموومان دەزانین دۆخی دارایی چۆنەو تەنیا بۆ موچە پارە هەیە». هاوڵاتی: پێشووتر دەوترا دەربەندیخان سزای سیاسی دەدرێت ئەویش بەهۆی ئەوەی لەهەڵبژاردنەكانی رابردوودا دەنگی بەلایەنێكی سیاسی داوە، ئایا تۆ باوەڕت بەو قسەیە هەیە؟ قایمقامی دەربەندیخان: من لەماوەی دەستبەكاربوونی خۆمدا تێبینی ئەوەم كردووە ئەوە ئێمەی دەربەندیخانین كە سزای خۆمان دەدەین نەك شوێنی تر، ئەوە لایەنی سیاسی دیاریكراو نییە، ئەوە عەقڵیەتییەكە كە ئێستاش لەدەربەندیخاندا هەیە، دەكرێت بڵێین عەقڵیەتییەكی لایەنی بەرژەوەندیخوازانە كەڕێگرن لەپێشكەوتنەكانی ئەم شارە بەوەی ئەگەر لەسەر دەستی ئەوان نەبێت یاخود ئیمتیازو قازانجی ئەوانی تیانەبێت، بەمانایەكی تر چەند كەسێكی دیاریكراوە لەناو لایەنێكی دیاریكراو هەموو هەوڵێك دەدەن بۆ پەكخستنی گەشەسەندنی ئەم شارە، دەكرێت بڵێین بەڵێ سزای سیاسی هەیە، بەڵام بەو مانایەی كەئێمە خۆمانین، بەداخەوە ئەو كەسانە كە هەموو ژیانیان بەتەكەتولات و ململانێ بردۆتەسەر دەیانەوێ وا پیشانبدەن بۆ لایەنەكانی خۆیان كەدژایەتی ئەم بەرپرس یان ئەو بەرپرس دەكەن لەلایەنێكی سیاسی بۆ ئەوەی ئیمتیاز وەرگرن و تیكەیەكی چەورتر وەربگرن، ئەگینا هیچ شتێكی تر نییە، وەك ئاستێكی باڵا شتێكی لەو شێوەیە نیە كەگوایە سزای دەربەندیخان دەدرێت. هاوڵاتی: كەرتی شارەوانی و كەرتی تەندروستی لەم شارەدا لەقەیرانی قوڵدا دەژین، تائێستاش نزیكەی نیوەی دەربەندیخان قیرتاو نەكراوە، هەندێ گەڕەك هیچ خزمەتگوزارییەكی نیە، زۆربەی شەقام و كۆڵانەكانی خراپن، ئەمە بۆچی وایە؟ لەڕووی تەندروستیشەوە لەساڵی 2017ەوە كە بومەلەرزەكە روویدا لەدەربەندیخان نەشتەرگەری نەكراوەو تائێستا هۆڵی نەشتەرگەری شارەكە نۆژەن نەكراوەتەوە، هۆكاری ئەمە چییە؟ قایمقامی دەربەندیخان: »راستە لەدوای ساڵی ٢٠١٧ەوە بەهۆی روودانی بومەلەرزەكەوە كەرتی تەندروستی لەدەربەندیخان تووشی داڕمان بوو، بەڵام بەداخەوە لەماوەی پێنج ساڵی رابردوودا هیچ بەرەوپێشەوەچوونێك لەكەرتی تەندروستیدا نەبووە جگە لەنۆژەنكردنەوەی نەخۆشخانەی شەهید تۆفیق نەبێت كەئەویش نۆژەنكردنەوەكە بەبێ هۆڵی نەشتەرگەرییەكە بووە، گرنگی نەخۆشخانەكەش بەهۆڵی نەشتەرگەرییەكەوەیە. لەسەرەتای ساڵی ٢٠٢١ وەزیری دارایی پێی راگەیاندم كەزیاتر لە ٥٠٠ ملیۆن دینار بۆ نۆژەنكردنەوەی هۆڵی نەشتەرگەرییەكە تەرخانكراوە، بەڵام بەداخەوە سودی لێ نەبینرا. ئێمە هەر لەگەڵ دەستبەكاربوونمان جەختمان لەوە كردەوەو لەڕێگای جێگری هونەری پارێزگای سلێمانییەوە كە ئەو هۆڵی نەشتەرگەرییە بەزووترین كات نۆژەن بكرێتەوە، لەماوەی دوو مانگدا خستمانە تەندەرینەوە بەڵام بەداخەوە ئەو دەرخستەیەی كە ئامادەكرابوو كۆمەڵێك كێشەی هەبوو بەتایبەتی بەهۆی دابەزینی نرخی دینارو بەرزبوونەوەی نرخی دۆلارو چەند گرفتێكی دیكەش، بۆیە دووبارە جەختمانكردەوە كە دەرخستەیەكی تر بۆ هۆڵی نەشتەرگەری بكرێت كە پارەكەی لەخوار ٥٠٠ ملیۆن دینارەوە بێت تا سەرفكردنی لەدەسەڵاتی وەزیردا بێت، هاوكات هۆڵی نەشتەرگەرییەكە لەپێداویستییەكانی تری تەندروستی جیابكرێتەوە، بەڵام بەداخەوە وا دەرنەچوو، بەڵكو دەرخستەیەكی تری بۆ كرا كەكۆی پارەكەی زیاتر لە ٨٠٠ ملیۆن دینارە، ئەمە بۆ چییە؟ ئەمە بۆ ئەوەیە جارێكی تر دەربەندیخان دوابكەوێت و هۆڵی نەشتەرگەرییەكە نۆژەن نەكرێـتەوە، ئەو بڕە پارەیە رەزامەندی ئەنجومەنی وەزیرانی پێویستە، خۆشتان دەزانن رەزامەندی ئەنجومەنی وەزیران چەندە قورسەو ئاسان نییە، بۆیە ئێمە ئێستا هەوڵێكی ترمان دەستپێكردووە كەجارێكی تر هۆڵی نەشتەرگەرییەكە جیابكەینەوە لەكۆی پێداویستییە تەندروستییەكانی تر بۆ ئەوەی بەئاسانی رەزامەندی لەسەر پارەكەی بدرێت. بەنیسبەت دۆخی خزمەتگوزاری شارەوانیشەوە، بەداخەوە دەیگەڕێنمەوە بۆ ئەوەی ئەو بەرپرسانەی لەڕابردوودا لەدەربەندیخان پۆستی شارەوانییان بەدەستەوەبووە یاخود كاتی بوون یاخود خەڵكی شارەكە نەبوون، هەربۆیە ئەو خەمخۆری و دڵسۆزییەیان نەبووەو وەك خەمخۆرێكی ئەم شارە خەم بخۆن، بەداخەوە هەموو كارێكی شارەوانی لەئێستادا هەموو شتێكی خراوەتە سەر داهاتی خۆی، دەربەندیخانیش ئەو داهاتەی نییە، گەورەترین گەڕەك لەدەربەندیخان ئاوی خواردنەوەی نییەو بەتانكەر ئاوی بۆ دەڕوات، ناكرێت تۆ زەویت دابەشكردبێت كرابێت بەخانووش كەچی ئاوی خواردنەوەو ئاوەڕۆو قیرتاو نەكرابێت، من خۆم بۆ خۆم لەڕووی خزمەتگوزاری شارەوانییەوە بەم دۆخە هیچ ئومێدێك نابینم. هاوڵاتی: وەك قایمقامێك كە لەپشكی بزوتنەوەی گۆڕان ئەم پۆستەت وەرگرتووە دەسەڵاتەكانت چەندە، خۆت لێیان رازیت، كێشەو گرفتەكانت چین؟ قایمقامی دەربەندیخان: «وەك خۆم قەناعەتم بەوەیە زیاد لەئەركی خۆمم راپەڕاندووە، خۆت دەزانی ئێستا كەدوای یانزەی شەوە من لەدیوانی قایمقامیەتم، چەندەها شەوی تریش هاتوومەتەوەو لەدوای دەوام لێرە كاردەكەم، وەك قەناعەتی خۆم بەقەدەر ماندووبونەكانی خۆم لێی رازیم، بەڵام هێشتا ئەم شارە زیاد لەوەی پێویستە كە كردوومانەو حەقی ئەوەی هەیە بەسەرمانەوە كە زیاد لەمەش خۆمان ماندووبكەین و هێندەی ئومێدی خەڵك هەوڵبدەین». هاوڵاتی: تا چەندێك نزیكی لەخەڵكەوە؟ بەبڕوای خۆت خەڵك چیان هەیە بۆت؟ قایمقامی دەربەندیخان:»من سوپاسی خەڵكی دەربەندیخان دەكەم كە بۆ بچووكترین شت پەیوەندیم پێوەدەكەن، یەك شت هەیە حەزدەكەم بیڵێم ئەویش ئەوەیە كۆی ئەو كێشەو گرفتانەی لەشارەكەدا هەیە بەشێكی زۆری پەیوەندی بەدەسەڵاتی من و لەدەسەڵاتی مندا نیە چارەسەری بكەم، خەڵك بۆ ئاو، بۆ ئاوەڕۆ، بۆ قیرتاوكردن، لەبچووكترین داواكارییەوە بۆ گەورەترین داواكاری بۆ لای من دێت، پەیوەندی بەمنەوە دەكەن، هەر ئەمەشە وایكردووە ئاگام لەبچووكترین گرفتی ئەم شارە بێت. ئێمە درێغی ناكەین و هەوڵی ئەوە دەدەین بۆ چارەسەركردنی گرفتی سەرجەم سێكتەرەكان، هیوادارین پشتیوان و پشتگیری خەڵك بەردەوام بێت بۆمان، ئێمە بەپشتیوانی خەڵك هەوڵی خۆمان دەدەین بۆ ئەوەی خواست و پێداویستی خەڵك بەدیبهێنین».
هاوڵاتی هەدەپە پشتگیری خۆپیشاندانەکانی ئێران دەکات لە بەرامبەرکوشتنی ژینا ئەمینی. عایشە ئاجار باشاران وتەبێژی ئەنجومەنی ژنانی هەدەپە لە لێدوانێكدا بۆ ئاژانسی مەزۆپۆتامیا ڕایگەیاند: "ئەوەی ئێستا لە ئێران هاتووەتە ئاراوە، دەرئەنجامی سەپاندنی سیستمی باڵادەستیی پیاوانە”. ڕاشیگەیاند سبەینێ هەدەپە لە هەموو ئەو شوێنانەی تێیاندا ڕێكخستنی هەیە، بە مەبەستی پشتیوانیی دەربڕین بۆ ئەو ناڕەزایەتییانەی لەدوای كوژرانی ژینا ئەمینیی دەستیانپێكردووە، دەڕژێتە شەقامەكان و خۆپیشاندان و چالاكیی ئەنجام دەدات. وتەبێژی ئەنجومەنی ژنانی هەدەپە دەشڵێت:”پێكەوە هاوار دەكەین كە ئازادیی ژنان، ئازادیی كۆمەڵگا بەدیدەهێنێت”. هەربۆیە هەدەپە لە ٥١ شار و شارۆچکە بەهاوبەشیی لەگەڵ ٤٠٠ ڕێكخستنی ناوەندیی و ناوچەیی، سبەینێ ناڕەزایەتیی بەرامبەر كوژرانی ژینا ئەمینیی دەردەبڕن و چالاكی هاوبەش لە دژی دەسەڵاتی ئێران ئەنجام دەدەن و پشتگیریی لەو هاوڵاتییانە دەكەن، كە دژی كوژرانی ئەو كچە كوردە خۆپیشاندان دەكەن. عایشە ئاجار باشاران وتیشی: پشتیوانی لە ژنانی ئێران لە شارەكانی توركیا و كوردستان تا دێت زیاتر دەبێت و ئێمەش وەك هەدەپە بە هەموو ڕێكخستنەكانمانەوە سەرنج دەخەینە سەر فشارەكان بۆ سەر ئێران و پشتگیریی خۆپیشاندەران دەكەین و دەڵێین ‘خەباتی هاوبەشی ژنان و پێكهاتەكان بەم شێوەیە، سەپاندنی دەسەڵاتەكان لەناو دەبات.
هاوڵاتی مارک زوکەربێرگ خاوەنی کۆمپانیای مێتا (فەیسبووک) لە ماوەی ساڵێکدا نیوەی سامانەکەی لەدەستدا مارک زوکەربێرگ دۆزەرەوی کۆمپانیای مێتا کە پێشتر ناسرابوو بە فەیسبووک سەروەتەکەی بە شێوەیەکی خەیاڵی بەرەو کەمبوونەوەو داڕمان دەچێت دوای ئەوەی لە ماوەی تەنیا ١٢ مانگدا نیوەی سامانەکەی لەدەست دا، بەو شێوەیەی سامانەکەی لە ١٤٢ ملیارەوە کەمی کرد بۆ ٧١ ملیار دۆلار. بە پێی ڕاپۆرتێکی بلومینگ زوکەربێرگ لە لیستی ملیاردێرانی فۆربەس لە سێهەمین دەوڵەمەنترین کەسی جیهانەوە پلەکەی دابەزیوە بۆ ٢٢ هەمین . هۆکاری کەمبونەوەی سامانی مارک دەگەڕێندرێتەوە بۆ دەستپێکردنی مێتاڤێرس و کەمی بەشداربوان تیایدا. هەروەها فەیسبووک بەکارهێنەرێکی زۆر کەمی هەیە لە نەوەی زێت دا بەهۆی ئەوەی، ئەم نەوە نوێیە زیاتر تیکتۆک بەکار دەهێنن،سەرەڕای هەوڵەکانی کۆمپانیاکە بۆ دانانی ڤیدیۆی فۆرمی کورت لە ئینستاگرام و فەیسبووک. لەگەڵ کەمبونەوەیەکی بەرچاوی سامانەکەی مارک گەشبینی خۆی لە دەست نەداوە بەرامبەر دنیای تەکنەلۆجیاو لە مانگی ڕابردوو لەچاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ جۆی ڕۆگان، سەرۆکی مێتا جەختی لەسەر ئەو باوەڕەی کردەوە کە مێتا ڤێرس بەسوود دەبێت و ڕێگە بە خەڵک دەدات پەیوەندیەکی "تەندروستتریان" لەگەڵ تەکنەلۆجیا هەبێت. جێگەی باسە ژمارەیەکی دیار لە بلیاردێرانی جیهان بەشێکی سامانەکەیان لەمساڵدا لەدەست دا تایاندا، ئێلیۆن مەسک بڕی ٦بلیۆن دۆلار وبیڵ گەیتس و مێلیندا گەیتس بە بڕی ٢٧ بلیۆن و ٢٦ بلیۆن دۆلار و جێف بێزۆز بڕی ٤٦ بلیۆن دۆلاریان لە دەستدا.
.jpg)
هاوڵاتی دوای ئەوەی لەڕۆژی 15ی شوباتی رابردوو دادگای فیدراڵی بڕیاریدا كەیاسای نەوت و گازی هەرێمی كوردستان نادەستوورییەو دەبێت حكومەتی هەرێمی كوردستان تێكڕای نەوتی بەرهەمهێندراوی خۆی رادەستی وەزارەتی نەوتی عێراق بكات، لەوكاتەوە تاوەكو ئێستا هەوڵەكانی هەردوو حكومەتی عێراق و هەرێم یەكێكیان بۆ جێبەجێكردنی بڕیارەكەو ئەوەكەی دیكەشیان بۆ رەتكردنەوەی بڕیارەكە دەستیپێكردووەو هەردوولایان دەیانەوێت بەئەنجامێك بگەن كەهیچ یەكێكیان نەدۆڕێن، هەربۆیە هەوڵ و تەقەلاكانیان بەردەوامەو خەریكی مانۆڕی سیاسی و ئابوورین. لەو چوارچێوەیەدا لەتازەترین لێدواندا عەلا یاسری بەڕێوەبەری كۆمپانیای بەبازاڕكردنی نەوتی عێراق «سۆمۆ» رایگەیاند: «داوایان لەكۆمپانیا جیهانییەكان كردووە نەوتی خاو لەهەرێمی كوردستان نەكڕن، حكومەتی هەرێمیش ناچارە بڕیارەكەی دادگای فیدراڵی جێبەجێ بكات». یاسری كەقسەی بۆ ئاژانسی هەواڵی نیمچە فەرمیی عێراق كردووە دەڵێت: بەپێی بڕیارەكەی دادگای فیدراڵی هەموو ئەو گرێبەستانەی كەحكومەتی هەرێمی كوردستان واژۆی كردوون بۆ دەرهێنان و هەناردەكردنی نەوت پووچەڵن». ئاماژەی بەوەش كردووە:»وەزارەتی نەوت رێكاری گرتووەتەبەر بۆ گواستنەوەی ئەم دۆسیەیە بەتەواوەتی، دۆسیەی نەوتی هەرێمی كوردستان بۆ ژێر دەسەڵاتی حكومەتی فیدراڵی، بەڵام حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەم هەنگاوەی لاپەسەند نەبوو، بۆیە وەزارەتی نەوت رێكاری یاسایی گرتەبەرو كۆمپانیای سۆمۆ داوای لەهەموو كۆمپانیا جیهانییەكان كردووە نەوتی خاو لەهەرێمی كوردستان نەكڕن». ئەم لێدوانەی بەڕێوەبەری كۆمپانیای سۆمۆ دوابەدوای سەردانەكەی باربارا لیف، یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بۆ كاروباری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دێت كەسەردانی بەغداو هەولێری كردو رایگەیاند: بڕیاری دادگای باڵای فیدڕاڵیی عێراق لەبارەی یاسای نەوت و گازی هەرێمی كوردستان دەبێتە هۆی مەترسیی چوونە دەرەوەی كۆمپانیا ئەمریكی و بیانییەكانی دیكەو نەمانی متمانە بەژینگەی بازرگانیی عێراقی». وتیشی:»ئەمریكا پێشنیاز دەكات هەولێرو بەغدا ناكۆكییەكان لەبارەی نەوت و گازەوە لەڕێگەی ناوبژیوانیی لایەنی سێیەم چارەسەر بكەن». سەرەتای مانگی تەممووزی ئەمساڵیش ئیحسان عەبدولجەبار، وەزیری نەوتی عێراق رایگەیاند:» 17 كۆمپانیای بیانیی بواری نەوت كە لەهەرێمی كوردستان كاردەكەن، ئامانجی ئەوانن، تاوەكو ئێستاش زیاتر لەحەوت كۆمپانیا بانگهێشتی دادگای كەرخی بەغدا كراون و دادگاكە داوای راگرتنی كاری چوار كۆمپانیای كردووە». رۆژی 1ی ئەیلولی ئەمساڵیش، ئاژانسی رۆیتەرز بڵاوی كردەوە، ئەو كۆمپانیا نەوتییانەی لەهەرێمی كوردستان كاردەكەن لەڕێگای چەند نامەیەكەوە تێیدا داوا لەحكومەتی ئەمریكا دەكەن بۆ ئەوەی هەناردەكردنی نەوت لەهەرێمی كوردستانەوە بۆ توركیا بەردەوام بێت و ئەنقەرە ناچار نەبێت نەوتی زیاتر لەئێران و روسیا وەربگرێت. هاوكات داوایان لەویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا كردووە هاوكاریان بێت لەچارەسەركردنی ئەو ناكۆكییانەی لەنێوان حكومەتی عێراق و هەرێمی كوردستاندایە سەبارەت بەپرسی نەوت و گازی هەرێم. هەروەها لەنامەكاندا، ئەو كۆمپانیایانە ئەوەشیان بۆ ئەمریكییەكان خستووەتەڕوو ئەگەر هەرێمی كوردستان داهاتی نەوتی لەدەستبدات ئەوا ترسی داڕمانی ئابوورییەكەی هەیە». لەكۆتاییەكانی مانگی ئابی رابردووشدا وەزارەتی سامانە سرووشتییەكانی حكومەتی هەرێم سەبارەت بەهەڕەشەكانی پێشووتری كۆمپانیای سۆمۆ بۆ راگرتنی فرۆشتنی نەوتی هەرێم، رایگەیاند: مافی هەرێمی كوردستان بۆ پەرەپێدان و بەرهەمهێنانی سەرچاوەكانی هایدرۆكاربۆن لەسنووری هەرێم بەردەوامە وەك لەدەستووری فیدراڵی و یاسای كوردستاندا هاتووەو حكومەتی هەرێمی كوردستان بەردەوامە لەبەرهەمهێنان و ناردن و فرۆشتن و پاڵاوتنی و بەكارهێنانی نەوتی هەرێمی كوردستان و پێشبینیش دەكرێت بەرهەمهێنان زیاد بكات.
هاوڵاتى ئاژانسی هەواڵیی شینخوا بڵاوی کردەوە،چین مانگی دەستکردی "Yunhay-1 03"که سێیەمین مانگی دەستکردی "Yünhay-1" بە مووشەکی Long March-2D لە ناوەندی مانگی دەستکردی جیوچوەن لە باکووری خۆرئاوای چینەوە، رەوانەی بۆشایی ئاسمان کرد کە چاودێری ژینگەی بەرگەهەوا، دەریا و بۆشایی ئاسمان دەکات. ئاماژە بەوەیش کرا کە دوای رەوانەکردنی، مانگە دەستکردەکە گەیشتووەتە ئەو خولگەیەی بۆی دیاریی کراوە. مانگە دەستکردەکە کە لەلایەن ئەکادیمی تەکنەلۆجیای فڕینی بۆشایی ئاسمانی شەنگهای (SAST)ەوە پەرەی پێ دراوە، بەمەبەستی توێژینەوەی زانستی و کاری خۆپاراستن لە کارەسات بەکاردەهێنرێت. یەکەمین مانگی دەستکردی Yunhay-1 لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦دا و دووەمیشی لە ئەیلوولی ٢٠١٩دا، رەوانەی بۆشایی ئاسمان کران. بەم هەڵدانەی کۆتایی، مووشەکی Long March ئەوە ٤٣٨مین ئەرکە بە سەرکەوتووی بەجێیدەگەیەنێت.
هاوڵاتی سهرۆك وهزیران مستهفا كازمی لهگهڵ سهرۆكی ئێران ئیبراهیم رهئیسی باسیان له هاوكاری دووقۆڵی كرد و جهختیان لهسهر كاركردنی خێرا بهرێكهوتنی تایبهت لهنێوان ههردوو وڵات سهبارهت بهچارهسهریهكانی كێشهكانی كهشوههوا كردهوه. نووسینگهی راگهیاندنی سهرۆك وهزیران لهراگهیندراوێكدا رایگهیاند" لهپهراویزی كارهكانی كۆمهڵهی گشتی نهتهوه یهكگرتووهكان كهئێستا لهشاری نیۆیۆرك بهرێوهدهچێت، سهرۆك وهزیران مستهفا كازمی چاوی كهوت بهئیبراهیم رهئیسی سهرۆكی كۆماری ئیسلامی ئێران وپێكهوه باسیان لهپهیوهندی دوو قۆڵی و میكانیزمهكانی بههێزكردنیان و گرنگترین پرسه ههرێمایهتییهكان كرد. ههروهها وتی" لهدیدارهكهدا ئاماژه بهرۆڵی گرنگی عێراقیان دا لهدابینكردنی ئارامی و سهقامگیری ناوچه كه وهكو چارهسهركردنی ناكۆكیهكانی نێوان دهوڵهتان بهپشتبهستن بهسیاسیهتی دیالۆگ و ئارامكردنهوه ونزیككردنهوهی راو بۆچوونهكان تاگهیشتن بهئاشتی و ئارامی ناوچهكه، ههروهها ئاماژه بهوهشی دا كهههردوولا تهكیدیان لهسهر گرنگی بهردهوامی دووقۆڵی لهنێوان ههردوو وڵاتی هاوسۆزی لهتهواوی بوارهكان كردهوه بهتایبهتی لهبواری ئابووری و ئهمنی و رۆشنبیری و وزه و ههماههنگی بۆ رووبهربوونهوهی كێشهكانی گۆرینی كهشوههوا وخێراكردنی كاركردن بهرێكهوتنی نێوان ههردوو وڵات سهبارهت بهكێشهكانی كهشوههوا و چارهسهریهكانی. بهپێی راگهیندراوهكه رهئیسی جهختی لهسهر پشتگیری خۆی بۆ پێكهێنانی حكومهتێكی عێراقی سهقامگیر كردۆتهوه و دهستپێشخهری كازمی سهبارهت بهدیالۆگی نیشتیمانی بۆ چارهسهركردنی قهیرانی سیاسی بهرز نرخاندووه.
هاوڵاتی نوێنەری شاری مەهاباد لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ئێران ڕهخنهی گرت لهو لێژنەیهی که بۆ دۆزینەوەی ڕاستییەکان کە لە لایەن پەرلەمانی ئێرانه سەبارەت بە مهرگی ژینا ئەمینی پێکهێنراوە. ئاژانسی کورد پرێسی ئێرانی لهزاری جەلال مەحموودزادە نوێنهری شاری مههاباد لهئهنجومهنی نوێنهرانی ئێران بڵاویکردۆتهوه: من لەو بارەیەوە ناڕەزایەتیم بەرامبەر بە سەرۆکی ئەنجوومەنی نوێنەران دەربڕی، چوونکە ئەو لێژنەیە بۆ دۆزینەوەی ڕاستیان لەلایەن پەرلەمانەوە سەبارەت بە کۆچی دوایی مێهسا ئەمینی پێکهێنراوە، توانای ساڕێژ کردنی ئەم زامەی نییە. ناوبراو لە درێژەی قسەکانیدا وتی: ناڕەزایی منیش لەبەر ئەوەیە کە زۆربەی ئەندامانی لیژنەکە هەمان ئەوانەن کە هەر لە سەرەتاوە دەیانگوت هیچ شتێک ڕووی نەداوە. مەحموودزادە جەختی کردەوە: تا ئەو کاتەی رێوشوێنی جددی بەرامبەر بە ئەنجامدەرانی ئەم پرسە نەگیرێتەبەر، دڵی ئەم بنەماڵە خەمبارە ئارام ناگرێتەوە.
هاوڵاتی سەعدی ئەحمەد پیرە ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتمانی كوردستان لەچاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ هاوڵاتی رایگەیاند: «كێشەكان لەنێوانی یەكێتی و پارتی چارەسەر نەبوون و نەگەیشتووینەتە ئەنجامێك كەبتوانرێت ئێمە لەبەغداد بەیەك پلاتفۆڕم و یەك بەرنامەی هاوبەش بەشداری بكەین». هاوڵاتی: ئایا پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتی نیشتمانی كوردستان رێككەوتوون بەیەك وەفد بچن بۆ بەغداد؟ سەعدی ئەحمەد پیرە: «نەخێر، چونكە دوو بەرنامەی جیایان پێشكەشكردووەو هەریەكەو بەرنامەی خۆی پێشكەشكردووەو تائێستا پڕۆژەی هاوبەشیان نییە». هاوڵاتی: باس لەڕێككەوتنی یەكێتی و پارتی دەكرێت لەسەر پۆستی سەرۆك كۆمار، ئایا ئەمە راستە؟ سەعدی ئەحمەد پیرە: «تائێستا ناتوانین پشتڕاستی بكەینەوە كە رێككەوتن كراوە، یەكێتی و پارتی هێشتا لەو بارەیەوە نەگەیشتوونەتە ریككەوتن». هاوڵاتی: ئەندامێكی سەركردایەتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان لەچاوپێكەوتنێكیدا لەژمارەی رابردووی رۆژنامەی هاوڵاتی-دا وتی یەكێتی و پارتی تیمی هاوبەشیان پێكهێناوەو نزیكن لەڕێككەوتن، تۆ دەڵێی چی؟ سەعدی ئەحمەد پیرە: «من ناتوانم پشتڕاستی بكەمەوەو نازانم چی بڵێم، تائێستا لەنێوان ئێمە و پارتی بەرەوپێشچوون هەیەو لێكتێگەیشتن هەیە، بەڵام پێویستە ئێمە بەیەك كارت داخڵی هەڵبژاردن ببین و بەیەك وەرەقە هەموو كورد بچێتە بەغدا بۆ دیالۆگی نیشتیمانی، بەڵام تائێستا هیچ نەبووە». هاوڵاتی: لەسەر پرسە ناوخۆییەكانی هەرێمی كوردستانیش، وەكو پرسی داهات و خاڵە سنورییەكان و هەڵبژاردن، لەگەڵا پارتی نەگەیشتوونەتە رێككەوتن؟ سەعدی ئەحمەد پرە:»لەسەر هەڵبژاردنیش هێستا گفتوگۆكان كۆتایی نەهاتووە، بۆ پرسی داهات و خاڵە سنوورییەكانیش، نەگەیشتووینەتە گفتوگۆی ئەو بابەتانە». هاوڵاتی: باس لەوەدەكرێت پارتی لەگەڵا چوارچێوەی هەماهەنگی لەبەغداد گفتوگۆیان كردووە، ئێوە لەمبارەیەوە چی دەڵێن؟ سەعدی ئەحمەد پیرە: «كۆبوونەوەیەكی تایبەت نییەو هەموو لایەنەكان دەرگای گفتوگۆیان دانەخستووەو گفتوگۆ هەر هەیە لەنێوان لایەنەكان، لەنێوان پارتی و لایەنەكان، لەنێوان یەكێتی و لایەنەكان، بەڵام باسەكەمان لەسەر مەوزوعی كوردستان و لایەنە سیاسییە كوردستانییەكان شتێكی هاوبەشە». هاوڵاتی: بەڕای تۆ یەكێی و پارتی رێكدەكەون؟ سەعدی ئەحمەد پیرە: «بەدڵنیاییەوە رێكدەكەون چونكە ئەو ناكۆكیانەی كەهەیە ئەوەندە نییە، دواتریش ئێمە لەقیمەی ناڕێكیدا لەنێوان هەمووماندا شتی هاوبەشمان هەبووە، لەیەك سەنگەر شەڕی داعشمان كردووەو حكومەتی هەرێمی هاوبەشمان هەبووەو لەپەرلەمان لەژێر یەك سەقف كۆبوونەوەمان كردووە». هاوڵاتی: جارێكی تر ئەوە رووناداتەوە پارتی و یەكێتی بەدوو وەفدی جیا بچن بۆ بەغدادو بەسەر دوو بەرەدا دابەش ببن؟ سەعدی ئەحمەد پیرە: «یەكێتی هیچ شتێكی لەگەڵ چوارچێوەی هەماهەنگی ئیمزا نەكرد، پارتی لەگەڵ سەدرو لەگەڵ سوننەكان رێككەوتنی ئیمزا كردبوو ئەوە زۆر فەرقی هەیە، بەڵام یەكێتی بەدەست خۆی نەبوو، ئەو مەوقیعەی كەهەوڵدرا پەرلەمان كۆببێتەوە بەبی یەكێتی و لایەنە سیاسییەكانی دیكە، لەكورددا بەس پارتی و لەسوننە بەس حەلبوسی و خەمیس خەنجەرو لەشیعەكانیش بەس رەوتی سەدری، باقییەكەی دیكە بۆ ئۆپۆزسیۆن، ئەوە ناچاری كردین كە بەیەكەوە دانیشین ئەگینا شتێكی بەرنامە بۆداڕێژراو نەبوو». «حاڵی حازر یەكێتی و پارتی دوو وەرەقەیان هەیە، بەڵام هەردوولا زۆریان حەز لێیە كەوەرەقەی هاوبەش هەبێت و هەوڵی ئەوە دەدرێت كە لەڕێگای ئەو گفتوگۆیانەی كەبەردەوام دەكرێن وەكو ئەو گفتوگۆیەی لەپیرمام کرا لەنێوان كاك مەسعود و كاك بافڵ ئەو جۆرە گفتوگۆیانە بەردەوام دەبن، گەیشتنە ئەنجام ئەوكاتە وەرەقەی هاوبەشیش دەبێت و یەكڕیزی لایەنەكانی دیكەش دەبێت، نەگەیشتنە ئەنجام دەبێت بەردەوام بن تادەگەنە ئەنجام، بەڵام هەرگیزی تێدا نییە». هاوڵاتی: تۆ گەشبینی بەوەی پارتی و یەكێتی رێكبكەون؟ سەعدی ئەحمەد پیرە: «بەڵێ یەكێتی و پارتی رێكدەكەون». هاوڵاتی: ئایا پارتی و یەكێتی سەبارەت بەپۆستی پارێزگاری كەركوك گفتوگۆیان كردووە؟ سەعدی ئەحمەد پیرە: «دەبێت كورد بەیەكەوە هەوڵبدەن پۆستی پارێزگاری كەركوك بەدەستبهێنن و ئەو بۆچوونانەی كە لەوەوپێش باسكراوە بۆچوونی خراپ و نەزۆكن».
سەعدی پیرە: یەکێتی و پارتی لەسەر پۆستی سەرۆککۆمار نەگەیشتوونەتە ڕێککەوتن هاوڵاتی سەعدی ئەحمەد پیرە ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتمانی كوردستان لەچاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ هاوڵاتی رایگەیاند: «كێشەكان لەنێوانی یەكێتی و پارتی چارەسەر نەبوون و نەگەیشتووینەتە ئەنجامێك كەبتوانرێت ئێمە لەبەغداد بەیەك پلاتفۆڕم و یەك بەرنامەی هاوبەش بەشداری بكەین». دەربارەی ئەوەی ئایا پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتی نیشتمانی كوردستان رێككەوتوون بەیەك وەفد بچن بۆ بەغداد؟ سەعدی ئەحمەد پیرە دەڵێت: نەخێر، چونكە دوو بەرنامەی جیایان پێشكەشكردووەو هەریەكەو بەرنامەی خۆی پێشكەشكردووەو تائێستا پڕۆژەی هاوبەشیان نییە. دەربارەی ئەو دەنگۆیانەی باس لەڕێككەوتنی یەكێتی و پارتی دەكرێت لەسەر پۆستی سەرۆك كۆمار، تا چەندێک ئەمە راستە، سەعدی ئەحمەد پیرە دەڵێت: «تائێستا ناتوانین پشتڕاستی بكەینەوە كە رێككەوتن كراوە، یەكێتی و پارتی هێشتا لەو بارەیەوە نەگەیشتوونەتە ریككەوتن». لەکاتەکانی داهاتوودا دەقی تەواوی چاوپێکەوتنەکە لەماڵپەڕو پەیجی هاوڵاتی دادەنرێت.
.jpg)
هاوڵاتی لهماوهی چهند رۆژی رابردوودا چهندین حاڵهتی توشبوون به پهتای كۆلێرا له سوریا تۆمار دهكرێت. لهو بارهیهوه رێكخراوی تهندروستی جیهانی هۆشداریی دهدات و ئاماژه بۆ ئهوهدهكات حاڵهتهكانی توشبوون به كۆلێرا رۆژ دوای رۆژ له سوریا زیاتر دهبێت و پێویسته رێگری له بڵاوبوونهوهی زیاتری ئهو پهتایه بكرێت. رێكخراوهكه ئاماژه بۆ ئهوهشدهكات، پێویسته خهڵك كهمتر سهردانی سوریا بكهن و خۆیان لهو پهیایه بپارێزن، كهلهئێستادا بوهته ههڕهشه لهسهر ئهو وڵاتهو دهیان كهس توشی كۆلێرا بوون چهند كهسێكیش بهو پهیتایه گیانیان لهدهستداوه.
هاوڵاتی پارێزگاری سلێمانی لهروونكردنهوهیهكدا ئاماژه بۆ ئهوهدهكات، ئێمه؛ نه خهمڵاندنمان كردووه، نه تاپۆمانكردووه، تهنها یاساییانهو كارگێڕییانه؛ وهڵامی پرسیاری لیژنهی باڵای تهملیككردنی خانووه حكومییهكانمان داوهتهوه. ههڤاڵ ئهبو بهكر پارێزگاری سلێمانی ئهوهشدهخاتهڕوو، لهم ماوهیهدا یهك، دوو؛ پهرلهمانتاری پهرلهمانی كوردستان و ئهنجومهنی نوێنهرانی عیراق، بێبهڵگهو ناڕهوایانه، دهیانهوێت پارێزگاری سلێمانی ئێستا، كه تهنها پارێزگاری كوردستان و عیراقه لهڕێی دهنگی ڕهوای خهڵكهوه ههڵبژێردراوهو؛ كار بۆ خزمهت، نهك دهسكهوت، بۆ حكومهتی هاووڵاتیی، نهك حیزبیی؛ دهكات، لهبهردهم ڕای گشتیدا بئاڵێننه ئهو كاره نایاسایی و ناكارگێڕیی و ناڕهواو چهتهگهرییانهی، كه وڵاتهكهی تێدا نغرۆكراوه، ههموو هاووڵاتیانی خۆشهویست دڵنیادهكهینهوه، كه ئێمه دورین و دوردهبین له ههر كارێكی نایاسایی و ههر بهرژهوهندییهكی تایبهتیی و حیزبیی و، ههر زیادكردنێكی شاراوهو ئاشكرای بازرگانیكردن به: داوا ڕهواكانی خهڵك و دهنگ و ڕهنگ و سهنگ و خوێن و ئیرادهو تێكۆشان و ههڵوێست و بڕیاریانهوه. ئهوهشی نهشاردوهتهوه ، كه له ههوڵێكی تری لهم جۆرهدا، پارێزگاری سلێمانی ئێستا تاوانباردهكهن به؛ تاپۆكردنی موڵكێكی پارێزگای سلێمانی، لهسهر بهڕێز (رهوف مهلیك موزهفهر)، لێرهوه بهههموو لایهكی ڕادهگهیهنین: 1) ئهم موڵكه؛ له پاشماوهی خانووی ئهمنهكانی سهردهمی ڕژێمی ڕوخاو بووه، كه له ڕاپهڕینهوه كهوتنه دهست خهڵكی تێكۆشهرو ڕاپهڕیوی سلێمانی، ناوبراو تیایدا نیشتهجێ بووهو دواتر ئهم موڵكه له ١٤ی شوباتی ٢٠١٠دا، تۆماركراوه بهناوی پارێزگای سلێمانییهوه، بهپێی بڕیاری ژماره (١٩٦)ی ڕۆژی ١٤ی شوباتی ٢٠١٠ ی دهستهی چارهسهركردنی كێشهی موڵكداریی خانووبهرهوه. له (30/8/2010)وه بهڕهسمیی داوا له پارێزگاری ئهوكاتهی سلێمانی كراوه، كه ئهم موڵكه بهكرێ تهرخان بكات بۆ نیشتهجێی خانووهكه بهڕێز (ملازمی یهك/ رهوف مهلیك موزهفهر) تا بهپێی ڕێنمایی ژماره (5224) له (26/3/2008)دا كرێی مانگانهی لێوهربگیرێت. پارێزگاری ئهوكاتهی سلێمانی به فهرمانی كارگێڕییان به ژماره (28/1/4118) له (14/2/2011)دا فهرمانی تهرخانكردنی بهكرێ؛ داوه. 2) ئهم هاووڵاتییه وهك ههر هاووڵاتییهكی نیشتهجێی خانوو و موڵكه حكومییهكان، ههوڵی بهردهوامی داوه بۆ تاپۆكردنی ئهم موڵكه لهسهرخۆی و ههموو ڕێكارێكی یاسایی و كارگێڕیی گرتۆتهبهر و دۆسیهیهكی زیاترله (600) لاپهڕهیی ئهم بابهته له بهشی موڵكایهتیی پارێزگامان پارێزراوه، لهگهڵ ئهوهی نه خۆی و نه خێزانی سودمهند نهبوون له وهرگرتنی هیچ موڵكێكی نیشتهجێبوون، بهڵام ههمیشه داواكه لهلایهن پارێزگامان و بهڕێوهبهرێتیی خانووبهرهی میری سلێمانییهوه ڕهتكراوهتهوه، چونكه خاوهندارێتییهكهی له (2010)وه خراوهته سهر پارێزگامان. 3) بۆ جاری كۆتایی ئهم داوایه خراوهته بهردهم لیژنهی باڵای تهملیككردنی خانووه حكومییهكانی حكومهتی ههرێمی كوردستان، كه بهڕێز وهزیری دارایی سهرۆكایهتیی دهكات به ئهندامێتیی ههریهك له بهڕێوهبهره گشتییهكانی تۆماركردنی خانووبهره، باجهكان و خانووبهرهی میری، كارگێڕی و خۆیهتیی وهزارهتی ناوخۆ، به نوسراویان ژماره (5053)ی (8/12/2020) وهك ههموو ئهوشوێنانهی ئهم نووسراوهیان بۆ ڕۆشتووه، داوایان لێكردووین ئایا ناوبراوی ناو ئهم نوسراوهو نیشتهجێی ئهم موڵكه، یان خێزانهكهی سودمهندبوون له وهرگرتنی موڵكی حكومیی یان نا؟ ئێمهیش نووسراومان كردووه بۆ ههموو فهرمانگاو یهكه كارگێڕییه پهیوهندیدارهكانی سنوری پارێزگای سلێمانی و بهنوسراوی فهرمیی، ههموویان وهڵامیان داوینهتهوه كه سودمهندنهبوون و ئهم وهڵامهو هاوپێچهكانیمان، ئاراستهی لیژنهی باڵای تهملیككردن كردووه، بهپێی یاساو ڕێنماییهكان؛ بێ ئهوهی داوای تهملیككردن یان ڕهزامهندیی تهملیككردنیمان دابێت. ٤) بههیچ جۆرێك پارێزگاری سلێمانی دهسهڵاتی تاپۆكردنی زهوی و موڵك و ماڵی نییه، ئهم موڵكه بهپێی بڕیاری ژماره (48)ی ڕۆژی (29/11/2021)ی لیژنهی باڵای تهملیككردنی خانووه حكومییهكان؛ بڕیاری تهملیككردنی بۆدراوهو تهنها وێنه دراوه به پارێزگای سلێمانی بۆ ئاگاداری و بهپێی یاسا لیژنهی باڵا لایهنی بڕیاردهره له ههر بابهتێكی لهم شێوهیهدا. ٥) خهمڵاندنی ئهم موڵكه بهپێی ڕێنمایی تهملیككردنی خانووه حكومییهكانی ساڵی (2004) كراوه، له ڕۆژی (14/6/2011)دا به واژۆی سهرۆكی لیژنهی فهرعی تهملیككردنی خانووه حكومییهكانهوه ئهو بڕه دیاریكراوهو به نوسراوی ژماره (14955) له (14/6/2011)دا بهفهرمیی ئاراستهی لیژنهی باڵای تهملیككردنی خانووه حكومییهكان كراوهو له بڕیاری ژماره (48)ی ڕۆژی (29/11/2021) لهلایهن لیژنهی باڵاوه پهسهندكراوهو هیچ پهیوهندیی به پارێزگاری ئێستای سلێمانییهوه نییه. پارێزگاری سلێمانی روونیشیكردوهتهوه ،پارێزگامان بهفهرمیی ڕێكاری یاسایی پێویست بهرامبهر ههركهس و لایهنێك دهگرێتهبهر، كه بهبێ بهڵگه ههوڵی دروستكردنی تۆمهت و ناوزڕاندنی پارێزگار یان ههر بهڕێوهبهرو فهرمانبهرێكی دهوڵهتیی، یان لهكهداركردنی ئهم دامهزراوه ههڵبژێردراوه بدات. بۆیه لێرهوه داوا له فهرمانگهی داواكاری گشتیی پارێزگای سلێمانی دهكهین، كه لهپێناوی دهرخستنی ڕاستییهكان و ئاراستهكردنی ئهوكهسانهی ئارامیی خهڵك و ئاسایش و ئاشتیی كۆمهڵایهتیی و متمانهی دامهزراوه دهوڵهتییهكان و نهزمی گشتیی دهخهنه ژێر مهترسییهوه، ڕێكاری یاسایی پێویست بگرێتهبهرو، پارێزگای سلێمانیش ئامادهیه وهك ههمیشه نووسراو و بهڵگهو بڕیارهكان بخاته بهردهست و ئامادهین بۆ ههر لێپرسینهوهیهك. دهشڵێت، ههمیشه دهرگای پارێزگامان كراوهیه بۆ ههر كهس و پهرلهمانتارو دامهزراوهیهكی بهڕێز، كه به خهمی بنكۆڵكردن و زانینی ڕاستییهكان و بهدواداچونی یاساییانهی ههر دۆسییهیهكهوه بێت، له پێناوی لێرسینهوهو زانین و چاودێریكردن و وردبینیكردن و چارهسهركردن و ڕێگریكردن له كاری نایاسایی و گهندهڵكاریدا، یهكهم دامهزراوهی جێبهجێكردنیش بوین كه هۆبهی زانیاریپێدانمان بهر له ههموو شوێنهكانی تر كردۆتهوه.
هاوڵاتی دوانیوهڕۆی ئهمڕۆ سێ شهممه، سهرۆكی ئهنجومهنی جولهكهكانی ههرێمی كوردستان لهكۆنگرهیهكی رۆژنامهوانیدا مسوڵمان بوونی خۆی راگهیاند. ئارام عیزهت مسوڵمان بوونی خۆی ڕاگهیاند: دهستلهكاركێشانهوهی خۆم له سهرۆكی ئهنجومهنی باڵای جووهكان له ههرێمی كوردستان ڕادهگهیانم. ڕاشیگهیاند: چیتر پهیوهندی به جووهكانهوه نهماوهو ئێستا موسڵمانم و پشتیوان بهخوا بهم نزیكانهش سهفهری عومره دهكهم و ئێستا زۆر دڵخۆشم بهوهی بووم به موسڵمان.
هاوڵاتی بەپێی ئاماری فەرمی نووسینگەی رزگارکردنی کوردانی ئێزدی، تا ئێستا نزیکەی 100 هەزار کوردی ئێزدی بۆ دەرەوەی وڵات کۆچیان کردووە و تەنها 150 هەزار کەس بۆ شنگال گەڕاونەتەوە، هاوکات تا ئێستا دوو هەزار و 717 رفێندراوی ئێزدی (هەزار و 273 مێ و هەزار و 444 نێر) لە ژێر دەستی داعش رزگارنەکراون و تەرمی 146 رفێندراویش دۆزراوەتەوە. نووسینگەی رزگارکردنی کوردانی ئێزدی کە لەلایەن رێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکانیشەوە باوەڕپێکراوە لەئامارێکدا بڵاویکردۆتەوە، لە دوای هێرشی رێکخراوی تیرۆریستی داعش لە 8ـی ئاداری 2014 بۆ سەر شنگال و دەوروبەری، لە کۆی 550 هەزار ئێزدی، 360 هەزار کەسیان ئاوارەبوونە و دوای نەمانی دەسەڵاتی داعش لەو ناوچانە تەنها نزیکەی 150 هەزار کەس بۆ زێدی خۆیان گەڕاونەتەوە. هەروەها لە رۆژی یەکەمی هێرشی تیرۆریستانی داعشەوە، هەزار و 293 ئێزدی شەهیدبوونە، دوو هەزار و 745 مندال بێسەرپەرشتبوونە، 82 گۆڕی بەکۆمەڵ جیا لە گۆڕە تاکەکان دۆزراونەتەوە و 68 مەزارگەی کوردانی ئێزدیان تەقێندراونەتەوە. لەو ماوەیەدا شەش هەزار و 554 کوردی ئێزدی (3548 مێ و 2869 نێر) رفێندراون و تا ئێستا سێ هەزار و 554 رفێندراو (1207 ژن، 339 پیاو، هەزار و 51 منداڵی کچ و 957 منداڵی کوڕ) لە ژێر دەستی داعش رزگارکراون. لە ئامارەکەدا ئەوەش هاتووە کە تا ئێستا دوو هەزار و 717 رفێندراوی ئێزدی (هەزار و 273 مێ و هەزار و 444 نێر) لە ژێر دەستی داعش رزگارنەکراون و تەرمی 146 رفێندراویش دۆزراوەتەوە.
هاوڵاتی لە میانی کۆبوونەوەی لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئازەربایجان، جەیھون بایرامۆڤ ھات لە بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک، سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەنتۆنیۆ گوتیرێس رایگەیاند کە پاڵپشتی لەو ھەوڵانە دەکەن کە بە ئامانجی دۆزینەوەی چارەسەری ئاشتییانە بۆ گرژییەکانی نێوان ئازرەبایجان و ئەرمینیا خراونەتەگەڕ. وتەبێژی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، ستیفان دوجاریک لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەداوە کە لە کۆبوونەوەکەدا، ھاریکارییەکانی نێوان نەتەوە یەکگرتووەکان و ئازەربایجان تاوتوێ کراوە. ستیفان دوجاریک راشیگەیاندووە کە ھەردوولا بیروڕایان لەبارەی پێشھاتەکانی ئەم دواییەی سەر سنووری نێوان ئەرمینیا و ئازەربایجان ئاڵوگۆڕ کردووە و ھاتووە "ئەنتۆنیۆ گۆتیرێس، ئومێدی کردووە کە ئاگربەستی نێوان ئازرەبایجان و ئەرمینیا بەردەوام بێت و جەختیشی کردووەتەوە لەسەر ئەوەی، نەتەوە یەکگرتووەکان پاڵپشتی لەو ھەوڵانە دەکات کە بە ئامانجی دۆزینەوەی چارەسەری ئاشتییانە بۆ گرژییەکانی نێوان ئازارەبایجان و ئەرمینیا خراونەتەگەڕ". رۆژی ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، وەزارەتی بەرگریی ئازەربایجان رایگەیاندبوو کە سوپای ئەرمینیا لە سنووری داشکەسەن، کەلبەجەر و لاچین بەشێوەیەکی فراوان کاری ئیستیفزازی کردووە و ھێرشی ئەنجامداوە. باسی لەوەش کردبوو کە سوپای ئەرمینیا بە ئاڕاستەی جیاواز مینیان لە زەوی و رێگاکانی نێوان پێگەکانی سوپای ئازەربایجان داناوە و لە ئەنجامی ئەو رێوشوێنانەی یەکە سەربازییەکانی ئازەربایجان گرتوویانەتەبەر شەڕ و پێکدادان روویداوە. مەزهەر محەمەد ساڵح راوێژکاری ئابووری سەرۆک وەزیرانی عێراق ئاشکرای دەکات، رێژەی گەشەی ئابووری بۆ ئەمساڵ پێشبینی نەکراو بووە و بە گوێرەی خەمڵاندنەکانیان بەرزبوونەوەی رێژەی گەشە لە ساڵانی ئایندەش بەردەوام دەبێت. راوێژکاری دارایی لە نوێترین لێدوانیدا ئاشکرای دەکات، بە گوێرەی خەمڵاندنەکانی بانکی جیهانی، گەشەی کۆی بەرهەمی ناوخۆ لەمساڵدا سەدا 9 دەبێت. ئەو راوێژکارە پێی وایە، رێژەی گەشە لەمساڵدا پێشبینی نەکراوە و هۆکارەکەشی بۆ بەرزبوونەوەی ئاستی بەرهەمهێنان و نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهان دەگەڕیتەوە، کە جەنگی ئۆکرانیا و رێککەوتنی ئۆپێک پڵاس وایکرد نرخی نەوت بۆ بەرزترین ئاستەکانی بەرزبێتەوە. راوێژکاری دارایی ئاماژەی بەوەشدا، رێژەی گەشەی ئابووری عێراق لە سەردەمی بڵاوبوونەوەی پەتای کۆرۆنا بۆ سالب 11 دابەزی، کاتێکدا سەرجەم کەرتە ئابوورییەکان بۆ ماوەی نزیکەی شەش مانگ پەکیان کەوت. لە هەمان کاتدا پێشبینی دەکات، رێژەی گەشە لە ساڵی داهاتوو سەدا 4 تاوەکو سەدا 5 بێت.
هاوڵاتی باڵوێزی ئەڵمانیا لە تورکیا ڕایگەیاند، پەیوەندییەکی پتەو لەنێوان بەرلین و ئەنقەرەدا ھەیە کە بۆ سەدان ساڵ دەگەرێتەوە.و ئامانجی وڵاتەکەی لابردنی ئاستەنگەکانە لەبەردەم بازرگانی نێوان ئەڵمانیا وتورکیادا . یۆرگن شۆلتزباڵوێزی ئەڵمانیا لە تورکیا دوای بەشداریکردنی لە کۆبوونەوەی وەبەرھێنان و ھاریکاریی تورکیا-ئەڵمانیا کە لە پارێزگای کۆجائەلی باکووری رۆژئاوای تورکیا بەڕێوەچوو، رایگەیاند کە ئامانجی وڵاتەکەی دابینکردنی بوارەکانی پەیوەندیی ئاسان و خێرایە لەگەڵ دامەزراوە تورکییەکان، ھەروەھا لابردنی ئاستەنگەکانە لە بەردەم بارزگانانی ئەڵمانیا و تورکیا. ئەو باڵوێزە ڕاشیگەیاند: "پارێزگای کۆجائەلی پێگەیەکی گرنگی ھەیە بۆ ئابووریی ئەڵمانیا و لێرە، زۆرێک لە کۆمپانیا ئەڵمانییەکان کار دەکەن". هەروەها "پەیوەندییە ئابوورییەکان گرنگترین لایەنەکان لە پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوولا پێکدەھێنن، بەو پێیەی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی نێوان ئەڵمانیا و تورکیا ژمارەیەکی پێوانەیی شکاندووە و گەیشتووەتە ٤٠ ملیار یورۆ". جێگەی باسە ژووری بارزگانی و پیشەسازیی ئەڵمانیا-تورکیا رایگەیاندووە کە ھەناردەکردنی تورکیا بۆ ئەڵمانیا لە ساڵی ٢٠٢١دا بەڕێژەی سەدا ٢٢،٩ بەراورد بە ٢٠٢٠ زیادی کردووە گەیشتووەتە ١٧ ملیار و ٧٠٥ ملیۆن دۆلار، ئاڵوگۆڕی بارزگانیی نێوان ھەردوو وڵات گەیشتووەتە ٤١ ملیار و ١٠٠ ملیۆن دۆلار، ئەوەیش ژمارەیەکی پێوانەییە.
