هاوڵاتى دەستەی ئەرکانی سوپای ئۆکرانیا ریگەیاند:" هێزەکانی روسیا ئامادەکاری دەکەن و دەیانەوێت هێرشێکی گەورە بکەنە سەر کیێڤ". ئەمڕۆ دووشەممە 7ی ئازاری 2022، لە بەیاننامەی دەستەی ئەرکانی سوپای ئۆکرانیا ئاماژە بەوەکراوە، شاری ئیپرین-ی سەر بە کیێڤی پایتەخت بکەن و بەهۆی بۆردوومانی سوپای روسیا بۆ سەر شاری خارکێڤ 21 باڵەخانە لەو شارە گڕیگرتووە و زیانەکان تابێت زیاتر ئەبن. ئەوەشخراوەتەڕوو، ''سوپای روسیا ناوچەکانی نیشتەجێبوون و باڵەخانەکان دەکاتە ئامانج، کە ئەمەش پێچەوانەی یاساکانی نێودەوڵەتییە.'' بەرپرسانی سوپای ئۆکرانیا ئەوەشیان خستووەتەڕوو، ''ژمارەیەکی زۆر تانک و زرێپۆش و سەربازی سوپای روسیا لە نزی کیێڤ جێگیر کراون.
هاوڵاتى بەڕێوەبەری راگەیاندنی کۆمەڵەی قوربانییانی کیمیابارانی هەڵەبجە، رایگەیاند:" چەندین ساڵە ئەوان وەکو کەس و فریادڕەس لە حکمومەتی هەرێمی کوردستانیان روانیوە، بەڵام حکومەتی هەرێمی کوردستان وانەبووە بۆ ئەوان". دەڵێت:" بە هیچ شێوەیەک بەشدارنابین لەو مەراسیمەی حکومەتی هەرێمی کوردستان سازی دەکات، خۆمان بەجیا مەراسیمێک بۆ پرسەی شەهیدەکانمان بەڕێوەدەبەین". هۆشمەند موراد، بەڕێوەبەری راگەیاندنی کۆمەڵەی قوربانییانی کیمیابارانی هەڵەبجە، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند،:" چەندین ساڵە ئەوان وەکو کەس و فریادڕەس لە حکمومەتی هەرێمی کوردستانیان روانیوە، بەڵام حکومەتی هەرێمی کوردستان وانەبووە بۆ ئەوان". هۆشمەند موراد وتی، "چەندین ساڵە لێرە یادێک دەکرێتەوە و بە هەندێک درووشم و قسەی بریقەدار و بەڵێنی بێکردار کۆتایی پێ دەهێندرێت، دوای یادەکە هەڵەبجە هەروەکو خۆیەتی، ئێمە هەزار یادی کارتۆنی لەوشێوەیە دەکەینە قوربانی دڵی گەنجێکی دڵشکاوی هەڵاتوو لەم شارە، بۆ گەنجێک کە هەلێکی کاری دەستکەوێت، هەزار یادی بەوشێوەیە دەکەینە قوربانی. هەزار یادی ئاوا دەکەینە قوربانی هاوار و ناڵەی ئەو دایکەی کە 34 ساڵە بەخەیاڵی لەباوەشگرتنی کۆرپە ونبووەکەی سەردەنێتەوە و رۆژ دەکاتەوە". بەڕێوەبەری راگەیاندنی کۆمەڵەی قوربانییانی کیمیابارانکردنی هەڵەبجە وتی، "ئەمساڵ لە 34ـەمین ساڵیادی کیمیابارانکردنی هەڵەبجەدا، بە هیچ شێوەیەک بەشدارنابین لەو مەراسیمەی حکومەتی هەرێمی کوردستان سازی دەکات، خۆمان بەجیا مەراسیمێک بۆ پرسەی شەهیدەکانمان بەڕێوەدەبەین، لەبەرئەوەی پێمانوایە هەڵەبجە بە تەواویی فەرامۆشکراوە و قوربانییەکانی پشتگوێخراون". رۆژی 16-03-1988، شاری هەڵەبجە لەلایەن دەسەڵاتی ئەو کاتەی عێراقەوە بە چەکی کیمیایی بۆردوومان کرا، لە ئەنجامدا جگە لە شەهیدبوونی لانیکەم پێنج هەزار هاونیشتمانی، هەزارانی دیکەش برینداربوون. ساڵانە لەو رۆژەدا بە چەندین مەراسیمی جیاواز لە کوردستان بەگشتی و هەڵەبجە بەتایبەت، رێز لە قوربانیانی ئەو کۆمەڵکوژییە دەگیرێت.
هاوڵاتى ئهندامی مهكتهبی سیاسی یهكێتی رایگهیاند:" حزبهكهی لهگهڵ ئهوهیه ههڵبژاردن لهوادهی خۆیدا بكرێت". دەڵێت:" دهبێت ههڵبژاردنێكی وا پاك و بێگهرد بكرێت كه بواری هیچ رهخنهیهك بۆ هیچ لایهك نههێڵێتهوه". ئهمڕۆ دووشەممە 7ی ئازاری 2022، سهعدی ئەحمەد پیره، له كۆنگرهیهكی رۆژنامهوانیدا له ههولێر رایگهیاند: یهكێتی لهگهڵ ئهوهدایه ههڵبژاردن لهوادهی خۆیدا ئهنجام بدرێت و هیچ كات لهگهڵ دواخستنیدا نهبووه. وتیشی: "بهڵام چهند كێشهیهك ههن دهبێ چارهسهر ببن، لهوانه یاسای ههڵبژاردن كه دهبێ ههموار بكرێتهوه و پرسی كۆمسیۆنیش كه بهسهرچووه دهبێت یان ماوهكهی بۆ درێژبكرێتهوه یان گۆڕانكاری تیادا بكرێت". ئهوهشی خستهڕوو: ههڵبژاردنی عیراق فرهبازنهیی بوو، بهڵام تا ئێستا روون نییه له ههرێمی كوردستان یهك بازنه دهبێت یان چوار بازنه، دهبێت ئهوانه ههمووی یهكلا بكرێنهوه. سهعدی پیره ئهوهشی وت: "دهبێت ههڵبژاردنێكی وا پاك و بێگهرد بكرێت كه بواری هیچ رهخنهیهك بۆ هیچ لایهك نههێڵێتهوه".
هاوڵاتى جێگری سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان رایگەیاند:" پڕۆژەی عەلوەی نوێی سلێمانی پڕۆژەیەکی ستراتیژییە و بۆ ھەمەجۆری ئابوری و ھەلی کار و ئاسایشی خۆراک گرنگە". ئەمڕۆ دووشەممە 7ی ئازاری 2022، قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە رێوڕەسمی کردنەوەی عەلوەی رۆژئاوای سلێمانی رایگەیاند:" وەک لێپرسراوان دەبێت رەچاوی رەوشی خەڵک بکەین و کار دەکەین بۆ پشت بەستن بە کشتوکاڵ. دەشڵێت، پڕۆژەی عەلوەی نوێی سلێمانی پڕۆژەیەکی ستراتیژییە و بۆ ھەمەجۆری ئابوری و ھەلی کار و ئاسایشی خۆراک گرنگە.'' قوباد تاڵەبانی لەبارەی بریارەکەی دادگای فیدڕاڵی عێراق وتی:''بڕیارەکەی دادگای فیدراڵی نادادپەروەرانە بوو و دەبێت پرسی نەوت یەکلابکەینەوە و ئەو کێشەیە لە نێوان ھەرێم و عێراق نەمێنێت.
هاوڵاتى وەزیری کارەبای هەرێمی کوردستان رایگهیاند:" داهاتی وەزارەتی کارەبا تەنها 10% ی بۆ ئهوانه، ئەوهی تر دەچێت بۆ بابەتی بودجە چونکە ئەولەویەتی کابینەی نۆ دابینکردنی مووچەی موچەخۆرانە. کەمال محەمەد، وەزیری کارەبای هەرێمی کوردستان رایگهیاند:" داهاتی وەزارەتی کارەبا تەنها 10% ی بۆ ئهوانه، ئەوهی تر دەچێت بۆ بابەتی بودجە چونکە ئەولەویەتی کابینەی نۆ دابینکردنی مووچەی موچەخۆرانە. وەزیری کارەبای هەرێم وتیشی:" داهاتی وەزارەتی کارەبا تەنها 10% ی بۆ ئێمەیە ئەوی تر دەچێت بۆ بابەتی بودجە چونکە ئەولەویەتی کابینەی نۆ دابینکردنی مووچەی مووچەخۆرانە لەو 10% یەش، 8% بۆ پرۆژەکانە و 2% بۆ حەوافزی عەداد ئەوانەی دەچن داهات کۆدەکەنەوە، ئەوەی تر بۆ سوتانی وێستگە و گۆڕینی تۆڕەکانە و گەڕەکی تازە ئەوەش تەنها 8%، واتە ئێمە داهات رادەستی وەزارەتی دارایی دەکەین لە 2021 داهاتی ئێمە 586 ملیار دینار بووە لەوە 10% بەردەستمان بووە ئەوی تری هەمووی دەچێت بۆ وەزارەتی دارایی". وەزیری کارەبای هەرێم دەڵێت: "پلانی ئێمە ئەوەیە ئەو قەرزانەمان کردوهتە 12 قیست، واتە هەر هاوبەشێک قەرزار بێت بەپێی دەسەڵاتی ئێمە وەک وەزارەت داومانەتە بەڕێوەبەرە گشتیەکان کە قەرزەکان بکەنە 12 قیست لەپێناو ئەوەی ئەو قەرزانە هەندێک لەسەر خەڵک سوک ببێت".
(5).jpg)
هاوڵاتى سهرۆك وهزیرانی بهریتانیا داوا دەكات بەهەموو لایەك رژێمەكەی پوتن بخرێت و كۆتایی بە ئۆپەراسیۆنەكەی بهێنرێت بۆ سەر خاكی ئۆكرانیا كە ماوەی یانزە ڕۆژە بەردەوامە. بۆریس جۆنسن، سهرۆك وهزیرانی بهریتانیا له تویتێكدا له ههژماری تایبهتی خۆی لەتویتەر نوسیویهتی، "دهبێت سنورێك بۆ ئهم دهستدرێژیانهی پوتین دابنرێت و دهبێت وا له پوتین بكرێت لهم جهنگهدا بكهوێت و ئهو كارهش پێویستی به یهكدهنگی ههموان ههیه". ئاماژهی بهوهشكردوه، "پێویسته لهگهڵ كۆمهڵگای نێودهوڵهتی ههماههنگی یهكتربین تا بتوانین سنورێك بۆ ئهم ههوهسی شهڕخوازییه پوتین دابنێین و ئهوه داهاتو نییه كه دهبێته مێژویهك بۆ ئێمه، بهڵكو ئەوە هاوڵاتیانی ئۆكرانیان كه چۆن له مێژودا ناومان دهبهن". دهشڵێت، "دهبێت پێكهوه هاوئاههنگ بین لهسهر كهوتنی پوتین و لهرێگهی ئهم شهش خاڵهوه دهتوانین به هاوكاری ههمومان پوتین بخهین و گهلی ئۆكرانیاش چیتر لهوهزیاتر روبهڕوی كارهساتی دیكه نهبێتهوه". شهش خاڵهكهی سهرۆك وهزیرانی بریتانیا بریتین له:... یهكهم: ئامادهكاری بۆ كردنهوهی رێڕهوێكی مرۆیی له ئۆكرانیا. دوهم: پاڵپشتیكردنی زیاتری هێزهكانی ئۆكرانیا تا بتوانێت پارێزگاری له خۆیان و وڵاتهكهیان بكهن. سێیهم: زیاتكردنی فشاره ئابورییهكان بۆسهر رژێمهكهی پوتین. چوارهم: رێگریكردن لهو هێرشه نامرۆییانەی روسیا كه له ئۆكرانیا ئهنجامی دهدات. پێنجهم: دۆزینهوهی رێگا چارهیهكی دیپلۆماسی به مهرجێك له ژێر بیرورای دهسهڵاتدارانی ئۆكرانیا و بهرپرسانی ئهو وڵاته بێت، له پێناو كهمكردنهوهی بارگرژی و جهنگی نێوان ئهو وڵاته و روسیا. شهشهم: راگهیاندنی كهمپینێك به مهبهستی بههێزكردنی سنورهكانی یهكێتی ئهوروپا لهگهڵ سنورهكانی ئهتڵهنتیك.
.jpg)
هاوڵاتى رۆژنامەی گاردیان ی بەریتانی لە راپۆرتێكی وردا مەترسییەكانی سوپای روسیا بەرامبەر ئۆكرانیا ئاشكرا دەكات و ئامانجی ڕوسیا لەو شارو شارۆچکە ئۆکرانیانەی پەلاماریان دەدات ئەوەیە کە ئامادەیە زەوییەکی تەخت لەدوای خۆی جێبهێڵێت، ئەوەش بەستراتیژییەتی زەویی سووتاو ناسراوە وەک ئەوەی هاوشان لەگەڵ سوپای بەشار ئەسەد لەشاری حەلەب کردیان، بەشێوەیەک خەڵکو کەلەپوورو مێژویی ئەوشارەیان لەگەڵ زەیی تەختکردو سڕیانەوە. ڕۆژنامەی "گاردیان"ی بەریتانی ڕاپۆرتێکی لەسەر ڕاددەی مەترسیداری هێرشی سەربازیی ڕوسیا بۆسەر ئۆکرانیا بڵاکردۆتەوە، "ئەوەی هێزەکانی ڕوسیا لەو شارو شارۆچکە ئۆکرانیانەی پەلاماریان دەدات ئەوەیە کە ئامادەیە زەوییەکی تەخت لەدوای خۆی جێبهێڵێت، ئەوەش بەستراتیژییەتی زەویی سووتاو ناسراوە وەک ئەوەی لەنەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو لەشاری گرۆزنی چیچانی کردی، یان ئەوەی هاوشان لەگەڵ سوپای بەشار ئەسەد لەشاری حەلەب کردیان، بەشێوەیەک خەڵکو کەلەپوورو مێژویی ئەوشارەیان لەگەڵ زەیی تەختکردو سڕیانەوە". ڕۆژنامە بەریتانییەکە دەڵێت:"سیاسەتی وێرانکردنی ئۆکرانیا لەلایەن ڕوسیاوە دووبارەکردنەوەی هەمان سیناریۆی ئەو وڵاتەیە لەسوریا بۆ بەئامانجگرتنی کەسانی مەدەنییو وێرانکردنی ژێرخانو دامەزراوە مەدەنییەکان". ئەوەش هاتووە، "دەستتێوەردانی سەربازیی ڕوسیا لەسوریا لەساڵی 2015 بۆ یارمەتیدانی ڕژێمی بەشار ئەسەد بوو بۆئەوەی ئەو ناوچانە کۆنترۆڵ بکاتەوە کە ئەنجامی شەڕی ناوخۆی ئەو وڵاتە لەدەستیدابوون، بەڵام ئەوە وایکرد خەڵکە مەدەنییەکە باجێکی زۆر قورس بدەن".
.jpg)
هاوڵاتى سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند:" سەرەڕای هەموو ئەو قەیرانانەش ئێمە هەرگیز لە کارکردن و پێشکێشکردنی پڕۆژە خزمەتگوزاری و ستراتیژییەکان نەوەستاین. بەپێی توانای دارایی بەردەست بەردەوامبووین، لە ماوەی تەمەنی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان چەندین پڕۆژەی گرنگ و ستراتیژی لە سەرتاسەری هەرێمی کوردستان لە بوارە جۆراوجۆرەکاندا ئەنجامدراون". ئەمرۆ بە چاودێری و ئامادەبوونی مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، کۆڕبەندی پیشەسازی لەپێناو رەخساندنی بازاڕ و کار لە ھەولێر بەڕێوەچوو. مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە کۆڕبەندەکەدا وتارێکی پێشکێشکرد و رایگەیاند؛ حکومەتی هەرێمی کوردستان پلان و بەرنامەی "گرنگ و تۆکمەی" هەیە بۆ بایەخدان بە کەرتی پیشەسازیی بەتایبەت لە بوارەکانی خۆراک و پێترۆکیمیایی و دابینکردنی ماددەی خام بۆ پیشەسازییە بچووک و مامناوەندەکان و دروستکردنی چەند ناوچەیەکی پیشەسازی. مەسرور بارزانی دەشڵێت، پێشخستن و جێبەجێکردنی هەموو پلانەکان لە بواری پیشەسازی بە پلەی یەکەم بەندە بە سەقامگیریی سیاسیی لە عێراق و هەبوونی پەیوەندییەکی باش و دۆستانە لەنێوان هەرێمی کوردستان و عێراق. بەوتەی مەسرور بارزانی؛ پێشکەوتنی هەرێمی کوردستان لە بەرژەوەندیی خەڵکی عێراقە، بەڵام "هەندێک لایەن" لەبری پشتیوانیکردن، هەوڵی وەستاندنی پێشکەوتنی هەرێمی کوردستان و سزادانی دەدەن. وتاری مەسرور بارزانی، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە کۆڕبەندی پیشەسازی لە هەولێر: خۆشحاڵم کە ئەمڕۆ بەشدارم لەو کۆڕبەندە پیشەسازییە گرنگە، کە ئامانج لە بەستنی ئەو کۆڕبەندە رەخساندنی بازاڕە بۆ بەرهەمە نێوخۆییەکان و هێنانە ئارای دەرفەت و هەلی کارە بۆ خەڵکی هەرێمی کوردستان. دەستخۆشی لە رێکخەرانی ئەو کۆڕبەندە دەکەم، هیوادارم ئەنجامەکانی ببێتە هۆی زیاتر بەرەوپێشچوونی ئابووری و دروستکردنی دەرفەتی زیاتری کار. ئێمە لە سەرەتای ئەو کابینەیەدا کارمان بۆ هەمەجۆرکردنی ئابووری و بایەخدان بە گشت کەرتەکان کرد، بۆ ئەوەی تەنیا پشت بە سەرچاوەیەکی داهات نەبەستین. بە تایبەتی گرنگییەکی زۆرمان بە کەرتەکانی پیشەسازی و کشتوکاڵ داوە، لەم رووەوە تاوەکو ئێستا چەندین پرۆژەمان ئەنجامداوە. ئامانجی سەرەکیشمان بونیادنانی ژێرخانێکی ئابووریی بەهێز بووە بۆ هەرێمی کوردستان. بەڵام ئاشکرایە پاش ماوەیەکی کەم لە دەستبەکاربوونی ئەم کابینەیە، هەرێمی کوردستان، عێراق و جیهان بە تێکڕا دووچاری چەند قەیرانێکی سەختی تەندروستی و ئابووری بوونەوە. وەک بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا و لێکەوتە نێگەتیڤەکانی، بە تایبەت دابەزینی نرخی نەوت لەو کاتە لە بازاڕەکانی جیهاندا، هەروەها نەناردن و دواکەوتنی خەرجکردنی بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان لەلایەن حکومەتی فیدراڵیەوە، کە تاوەکو ئێستاش بە داخەوە بەردەوامە. کە کاریگەرییەکی نەرێنی لەسەر هەموو بوارەکانی ژیاندا دروستکرد. ئەو قەیرانانە کێشە و گرفت و ئاڵنگاریی گەورەی نەک هەر بۆ ئێمە، بەڵکو بۆ وڵاتانی زلهێزی خاوەن ئابووری و پیشەسازیی گەورەی جیهانیش دروستکرد. سیستەمی ئابووری و دارایی ئەو وڵاتانەی دووچاری داڕمان و زیانی گەورە کرد. بەڵام سەرەڕای هەموو ئەو قەیرانانەش ئێمە هەرگیز لە کارکردن و پێشکێشکردنی پڕۆژە خزمەتگوزاری و ستراتیژییەکان نەوەستاین. بەپێی توانای دارایی بەردەست بەردەوامبووین، لە ماوەی تەمەنی کابینەی نۆیەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان چەندین پڕۆژەی گرنگ و ستراتیژی لە سەرتاسەری هەرێمی کوردستان لە بوارە جۆراوجۆرەکاندا ئەنجامدراون. وەک رێگەوبان، پیشەسازی، کارەبا، کشتوکاڵ و گەشتوگوزار کە هەندێکیان جێبەجێکراون و تەواوبوون، هەندێکیشیان لە قۆناخی جێبەجێکردندان. بێگومان بەشێک لە پڕۆژەکان بە هاوبەشی لەنێوان هەردوو کەرتی گشتی و تایبەت ئەنجامدراون، کە لێرەدا سوپاسی کەرتی تایبەت دەکەم کە بە هاوئاهەنگی و هاوکاریی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ماوەی رابردوودا پڕۆژەی گرنگیان ئەنجامداوە. حکومەتیش هەر ئاسانکارییەکی پێویست بێت پێشکەشی وەبەرهێنەرانی نێوخۆ و بیانی دەکات، بۆ ئەوەی بەشداربن لە پرۆسەی ئاوەدانکردنەوە کوردستان و بونیادانانی ژێرخانی ئابووریی هەرێمی کوردستان. لە هەمان کاتدا حکومەتی هەرێمی کوردستان بە هەموو شێوەیەک پاڵپشت و هاوکاریی گەنجان و خاوەن پڕۆژە بچووکەکان لە بوارەکانی پیشەسازی و بازرگانی و داهێنان لە هەموو رووێکەوە دەبێت. هەر لێرەشەوە لایەنە پەیوەندیدارەکان رادەسپێرم بۆ لابردنی ئەو بەربەست و لەمپەرانە و ئاسانکاریی زیاتر بۆ پێشخستنی کەرتی پیشەسازی. ئێمە هەمیشە لە سەردانەکانمان بۆ دەرەوە و دیدارەکانمان لەگەڵ بەرپرسانی باڵای وڵاتان، یەکێک لە تەوەرەکانی گفتوگۆکانمان، ئاڵوگۆڕی بازرگانی و پێشخستنی ئابووری و دۆزینەوەی بازاڕ بووە بۆ بەروبووم و بەرهەمە نێوخۆییەکان و رەخساندنی هەلی کار بووە بۆ گەنجەکانمان لە رێگەی هاندان و راکێشانی سەرمایەگوزاری و وەبەرهێنانی بیانی لە هەرێمی کوردستان، هەروەها سوود وەرگرتن لە ئەزموون و شارەزایی وڵاتە پێشکەوتووەکان لە پێناو بونیادنانەوە و گەشەپێدانی ئابووری هەرێمی کوردستان. حکومەتی هەرێمی کوردستان پلان و بەرنامەی گرنگ و تۆکمەی هەیە، بۆ بایەخدان بە کەرتی پیشەسازی بە تایبەتی لە بوارەکانی پیشەسازی خۆراک و پترۆکیمیایی و پیشەسازیی کانزاکان و دابینکردنی ماددەی خام بۆ پیشەسازیی بچووک و مامناوەند و دروستکردنی چەند ناوچەیەکی پیشەسازی لە شارەکانی هەرێمی کوردستان. بەڵام بێگومان بەدیهێنان و جێبەجێکردنی هەموو ئەو پڕۆژانە بە پلەی یەکەم بەندە بە هەبوونی سەقامگیریی سیاسی لە عێراق. بە گشتی و بە هەبوونی پەیوەندییەکی باش و دۆستانە لەنێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی. کە ئێمە پێمانوایە پێشکەوتنی هەرێمی کوردستان لە بەرژەوەندیی هەموو عێراق و هەموو هاووڵاتییانی عێراقدایە. پێویستە بەو چاوەوە خوشک و برایانمان لە عێراق سەیری پێشكەوتنی هەرێمی کوردستان بکەن، نەک بەپێچەوانەوە هەوڵی ئاستەنگ و کێشە و گرفت دروستکردن بدەن بۆ هەرێمی کوردستان. ئێمە بەو داهات و توانا داراییە سنووردارەی لەبەردەستمانە، ئەو پێشکەوتنانەمان لە کوردستان دروستکردووە، کە لە هەموو بوارەکاندا جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ ناوچەکانی دیکەی عێراقدا هەیە. بەڵام بەداخەوە لە جیاتی پشتیوانیکردن و دەستخۆشیکردن، هەندێک لایەن هەوڵی وەستان و سزادانی هەرێمی کوردستان دەدەن. بۆیە هیوادارم ئەوانەی بیر لە تێکدانی پێشکەوتنی کوردستان دەکەنەوە، کەمێکیش بیر لەوە بکەوە ئەو هەموو شەڕ و وێرانکارییەی لە ساڵانی رابردوودا لە عێراق روویاندا.. چ قازانجێکیان بە خەڵکی عێراق گەیاند؟ ئەگەر ئەو هەموو توانا و داهاتەی عێراق لە جیاتی شەڕ و وێرانکاری و ململانێی سیاسی لە خزمەتکردن و ئاوەدانکردنەوە و پێشکەوتنی عێراق بەکارهێندرابووایە، ئێستا دڵنیاین عێراق یەکێک لەو وڵاتە پیشەسازییە پێشکەوتووەکانی ناوچەکە و جیهان دەبوو. ئێمە لێرەوە دووپاتی دەکەینەوە کە خوازیاری باشترین پەیوەندیین لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی، بە هەموو شێوەیەکیش داکۆکی لە مافە دەستوورییەکانمان دەکەین، لە پێناو زیاتر پێشخستنی هەرێمی کوردستان و سەقامگیربوونی ئاشتی و ئارامی لە هەموو عێراق.
هاوڵاتى سەرۆکی روسیا رایگەیاند:" مۆسکۆ ئامادەیە بۆ گفتوگۆ لەگەڵ ئۆکرانیا بەڵام مەرجی تایبەتمان بۆ رێككەوتن هەیە و دەبێت ئۆكرانیا لەبەرچاویان بگرێت". ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ ئیمانیۆل ماکرۆن، سەرۆک کۆماری فڕەنسا ئەنجامدا ئەو مەرجانەی راگەیاند كە دەبنە مەرجی رێككەوتنیان لەگەڵ ئۆكرانیا. سەرۆکی روسیا پێشمەرجیشی ئەوەیە کیێڤ هەمو داخوازییەکانی وڵاتەکەی جێبەجێ بکات، لەوانەش داننان بە سەربەخۆیی هەردو کۆماری دۆنێتسک و لۆهانسک و دەستبەرداربون لە گەڕاندنەوەی دورگەی کریمیا بۆسەر وڵاتەکەی. ڤلادیمێر پوتن، باسی لەوەشکردوە:" مۆسکۆ خواستی ئەوەی دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئۆکرانیا پارێزراو بن، بەڵام "توندڕەوەکانی ئۆکرانیا لەنزیک ئەو بنکە ئەتۆمیانە کاری تێکدەرانە بەرامبەر هێزەکانی روسیا ئەنجام دەدەن، بۆیە باسکردن لە بۆردومانکردنی دامەزراوە ئەتۆمییەکان پڕوپاگەندەیە و ئێمە دەمانەوێت گەرەنتی کاری ئەو بنکانە بکەین". هەروەها "گرنگترین خاڵ ئەوەیە کە لایەنی ئۆکرانی بەجدی رێکەوتنەکان وەربگرێت و جێبەجێکردنیشیان گرنگە بۆ وەستاندنی شەڕ". ئاماژەی بەوەشکردوە، روسیا لە گرژییەکانی ئۆکرانیا دەیەوێت هاوڵاتیانی مەدەنی پارێزراو بن بەڵام کیێڤ پابەندی ناوەڕۆکی رێککەوتنەکانی نەبوە بەتایبەت ئەوەی پەیوەستە بە هاوکارییە مرۆییەکان، سەرەڕای ئەوەش روسیا تاک لایەنە دەرفەتی داوە بە هاوڵاتیانی بەرەگەز ئۆکرانی کە هەردو شاری ماریپۆل و ڤۆلنوڤاخا جێبهێڵن و بەبێ ئەوەی ترسیان لە بۆردومان هەبێت. ئەمڕۆ دەكەوینە یانزەهەمین رۆژی ئۆپەراسیۆنەكەی روسیا بۆ سەر خاكی ئۆكرانیا تا ئێستا لەلایەن سوپای روسیا و ئۆكرانیاوە ئاماری جیاواز لەسەر شەڕ و روبەروبونەوەكان و ئاماری قوربانی و زیانەكان بڵاودەبێتەوە.دوا ئامار لەلایەن سەرۆكی ئۆكرانیاوە بڵا,كرایەوە و رایگەیاند:" زیاتر لە 12هەزار روسیمان كوشتووە".
هاوڵاتى وەزیری بازرگانیی عێراق رایگەیاند:" بە بۆنەی هاتنی مانگی پیرۆزی رەمەزانەوە، دوو بەشە خۆراك دابەش دەكەین و گوتیشی "ئەو هەنگاوە بۆ رێگریكردنە لە گرانبوونی خۆراك لە بازاڕەكان". عەلا جبووری، وەزیری بازرگانیی عێراق رایگەیاند، بە بۆنەی هاتنی مانگی پیرۆزی رەمەزانەوە، دوو بەشە خۆراك دابەش دەكەین و وتیشی "ئەو هەنگاوە بۆ رێگریكردنە لە گرانبوونی خۆراك لە بازاڕەكان". لەلایەن حكومەتی عێراقەوە مانگانە بەشە خۆراك دابەش دەكرێت بەسەر هاوڵاتیاندا.
.jpg)
هاوڵاتى لیندە تۆماس گرینفیڵد، نوێنەری ئەمریکا لە نەتەوە یەکگرتووەکان رایگهیاند: "بەهۆی میهرەبانی خودا جیهان لە لێواری کارەساتێکی ئەتۆمی گەڕایەوە. روسیا پێویستە بوەستێت لە بەکارهێنانی هێزی سەربازیی زیاتر کە ئەو 15 سیستەمە ئەتۆمییە کارایەی ئۆكرانیا بخاتە مەترسییەوە." لیندە تۆماس گرینفیڵد، نوێنەری ئەمریکا لە نەتەوە یەکگرتووەکان باسی لەوە کرد: "بەهۆی میهرەبانی خودا جیهان لە لێواری کارەساتێکی ئەتۆمی گەڕایەوە. روسیا پێویستە بوەستێت لە بەکارهێنانی هێزی سەربازیی زیاتر کە ئەو 15 سیستەمە ئەتۆمییە کارایەی ئۆكرانیا بخاتە مەترسییەوە." ئەمڕۆ دەكەوینە یانزەهەمین رۆژی ئۆپەراسیۆنەكەی روسیا بۆ سەر خاكی ئۆكرانیا تا ئێستا لەلایەن سوپای روسیا و ئۆكرانیاوە ئاماری جیاواز لەسەر شەڕ و روبەروبونەوەكان و ئاماری قوربانی و زیانەكان بڵاودەبێتەوە.دوا ئامار لەلایەن سەرۆكی ئۆكرانیاوە بڵا,كرایەوە و رایگەیاند:" زیاتر لە 12هەزار روسیمان كوشتووە".
.jpg)
هاوڵاتى پوتن حکومهتى وڵاتهکهى بۆ ئامادهکردنى لیستى وڵاتانى "ههنگاوى نادۆستانه دژ به روسیا" ئاماده بکهن تا سهرجهم ئهو وڵاتانه دیارى بکرێن که دژ به روسیا بڕیاریانداوه و گهمارۆى ئابوریان خستوهتهسهریان. ئهمڕۆ یهکشهممه 6ى ئازارى 2022، ڤلادیمێر پۆتن سهرۆکى ڕوسیا بڕیارێکى بۆ حکومهتى وڵاتهکهى دهرکردووه که دهبێت له ماوهى دوو ڕۆژدا لیستى ناوى ئهو وڵاتانه ئاماده بکهن که دژى هاوڵاتیانى ڕوسیا و قهواره ڕوسیهکان کار دهکهن. ههروهها بهپێى بڕیارهکه، کۆمپانیا ڕوسییهکان مافیان دهبێت قهرزهکانیان بدهن به خاوهن قهرزهکانى ئهو وڵاتانهى که لهم لیستهدا ناویان هاتوه بهجۆرێکیش سهرجهم قهرزهکان به رۆبڵى روسى دهدرێنهوه. بڕیارهکهى پوتین دواى ئهوه دێت که ژمارهیهک له وڵاتانى ڕۆژئاوا گهمارۆى ئابوریان بهسهر ڕوسیادا سهپاندوه، بههۆى ئۆپراسیۆنه سهربازیهکانى بۆسهر ئۆکرانیا، سزاکان چهندین کهرتى ئابورى ڕوسیا و کهسایهتییهکانى سهرکردایهتى ڕوسیا و بازرگانه گهورهکانیان کردوهته ئامانج.
هاوڵاتى سهرۆکى تیمى پارێزهرانى دهستگیرکراوانى بادینان رایگهیاند، له دانیشتنى ئهمڕۆ دادگاییکردنى بێریڤان ئهیوب چاوهڕوانى ئازادکردنى بون، بهڵام دادگا بڕیارى دو ساڵ زیندانى بهسهردا سهپاند. ئهمڕۆ یهکشهممه 6ى ئازارى 2022، بهشدار حهسهن، سهرۆکى تیمى پارێزهرانى دهستگیرکراوانى بادینان له لێدوانێکدا بۆ رۆژنامهنوسان ئاماژهى بهوهکرد دانیشتنهکهى ئهمڕۆ له دادگاى ههولێر به باشى بهڕێوهچو، رێگهیاندا قسهى خۆیان بکهین و رێگهیان به تۆمهتبارانیشدا به ئازادانه قسهى خۆی بکات، راشیگهیاند:" دانیشتنهکهى ئهمجاره زۆرجیاوازبو بهراورد به دانیشتنهکانى پێشو، ئێمه چاومان لهسهر ئازادکردنى بێریڤان ئهیوب بو، چونکه بهڵگهکان زۆر لاوازبون، بهڵام دادگا بڕیاریدا که سزاى دو ساڵى بهسهردا بسهپێنرێت، سزاکهش قابیلى تهمیزه و ئێمه سزاکهمان بهدڵ نیه، بهڵام لهبهرئهوهى پێشتر به ههمان ئهم ماددهیه سزاى شهش ساڵ بهسهر شێروان شێروانى سهپێنراوه تاڕادهیهک باشتربو ناچارین قبوڵى بکهین". ههروهها ئهوهشى باسکرد که بهپێى بڕیارهکه، بێریڤان دو ساڵ سزادراوه و له ههرساڵێک سێ مانگى بۆ کهمدهکرێتهوه بهئیفراجى شهرتی، بهوهش سزاکهى دهبێته 18 مانگ، که له 18-10-2020هوه دهستگیرکراوه که ساڵێک و نزیکهى شهش مانگه دهکات تا ئێستا و کهمتر له دو مانگى دیکه ئازاد دهکرێت. هاوکات بهشدار حهسهن ئهوهشى دووپاتکردهوه که بێریڤان لهناو دانیشتنهکهدا قسهى خۆیکرد، بهڵام "ههندێک قسهیان بهزۆر لهناوئاسایشدا پێواژۆکردبو، لهوێ رهتیکردهوه و وتى ئهوانه قسهى من نین، دادوهریش زیاتر کارى لهسهر وتهکانى بێریڤان کرد لهناو هۆڵى دادگا، ئهو بهڵگانهشى که ههبون بهڵگهى پێویست نهبو، بهڵام ئێمه ترسمان ههیه لهههموارکردنهوهى دۆسیهکه، چونکه پێشتر به ههمان ماددهى یاسایى سزاى شهش ساڵ بهسهر شێروان شێروانى سهپێنرابو بۆیه پێناچێت تهمیزى بکهینهوه". بێریڤان ئهیوب حهسهن، چالاکوانێکى خۆپیشاندانهکانى ساڵى 2020ى پارێزگاى دھۆکه و دایکى پێنج منداڵه، له 13 تشرینى یهکهمى 2020هوه، له پارێزگاى ھهولێر به پێى ماددهى (1) له یاساى ژماره 21ى ساڵى 2003 "که تایبهته به تێکدانى ئاسایشى نیشتیمانی" دهستگیرکراوه و تائێستا له زینداندا ھێڵدراوهتهوه، له دواى دهستگیرکردنیشی، ھاوسهرهکهى له بێریڤان جیابوهتهوه.
هاوڵاتی سهرۆكایهتی كۆماری توركیا رایگهیاند:" سهرۆكی توركیا بهردهوام دهبێت تا پوتن و سهرۆكی ئۆكرانیا كۆبكاتهوه". ئیبراهیم كاڵن، وتهبێژی سهرۆكایهتی كۆماری توركیا به كهناڵی TRTی راگهیاند كه رهجهب تهیب ئهردۆغان، سهرۆكی وڵاتهكهی پهیوهندییهكی تهلهفۆنیی لهگهڵ ڤلادیمێر پوتن، سهرۆكی روسیا ئهنجامداوه. "زیلینسكی ئامادهیه بتبینێت و دهتوانن له شاری ئهستهنبوڵ یان ئهنقهرهی پایتهخت كۆببنهوه"، ئهردۆغان له پهیوهندییه تهلهفۆنییهكهدا وای به پوتن وتووه، كالن وتیشی سهرۆكی توركیا بهردهوام دهبێت لهو ههنگاوهی تا پوتن و سهرۆكی ئۆكرانیا كۆبكاتهوه. پێشتریش ئهردۆغان چهندین جار ههوڵی داوه پوتن و زیلینسكی له توركیا كۆبكاتهوه و چارهسهرێك بۆ كێشهی نێوان ههردوو وڵاتهكه بدۆزێتهوه.
هاوڵاتی سەرۆکی ئۆکراینا رایگەیاند:" سوپای روسیا دەستی بەو بەرانەی جەنگ نەگەیشتووە کە پلانی بۆ دانابوون. تاوەکو ئێستا نزیکەی 10 هەزار سەربازی روسیا کوژراون. 10 هەزار! ئەمە تۆقێنەرە". ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراینا باسی لەوە کرد، لە گفتوگاکانی بێلاڕووس، تیمەکان لەسەر یەکەمین هەنگاو بۆ گەڕاندنەوەی ٪1ـی "مرۆڤایەتیی" رێککەوتن. هاوکات رووسیاشی بە تێکشکاندن و خاپوورکردنی شارە گەمارۆدراوەکان تۆمەتبار کرد و گوتی، "ئەو شارانە خراپترین رۆژەکانیان بەڕێدەکەن." سەرۆکی ئۆکراینا وتی: "سوپای روسیا دەستی بەو بەرانەی جەنگ نەگەیشتووە کە پلانی بۆ دانابوون. تاوەکو ئێستا نزیکەی 10 هەزار سەربازی روسیا کوژراون. 10 هەزار! ئەمە تۆقێنەرە. کوڕانی 18 ساڵ و 20 ساڵانن. زۆر گەنجن، بگرە منداڵن. ئەو سەربازانە تەنانەت پێیان نەگوتراوە بۆچی شەڕ دەکەن. پێشیان نەگوتراوە لە خاکێکی بێگانەدا چی دەکەن، دە هەزار کەس. روسیا دەیتوانی لە بری مردن شتێکی دیکە بەم خەڵکە بدات." لەبارەی کردنەوەی رێڕەوی مرۆیی کە تیمی دانوستاندنکاری هەردوولا لە سەر سنووری بێلاڕووس لەسەری رێککەوتبوون، زێلێنسکی دەڵێت، "پێویستە هەر ئەمڕۆ رێڕەوە مرۆییەکان بکرێنەوە." هەروەها لە درێژەی وتەکانیدا سەرۆکی ئۆکراینا داوای پاراستنی ژیانی خەڵکی سڤیل و رێگەدان بۆ ناردنی خۆراک و دەرمان لە شارەکانی ماریوپۆل و ڤۆلنۆڤاخا دەکات کە وەکو خۆی دەڵێت، "زۆرینەیان ژن و منداڵ و کەسانی بەتەمەنن."
