مەزڵوم عەبدی: هێزەکانمان لە رۆژهەڵاتی حەلەب دەکشێنینەوە 

هاوڵاتی 76 رۆژ بەسەر ناڕەزایەتییەکاندا تێدەپەڕێت و خوێندکاران لە زانکۆکان و بارهەڵگرەکانی سەرتاسەری ئێران بۆ شەشەم رۆژ بەردەوامبون لە مانگرتن و ناڕەزایەتیی. داواکاری گشتی ئێران رایگەیاند؛ پەرلەمانی ئێران لێکۆڵینەوە لە پرسی باڵاپۆشبون و سەرپۆش بۆ کچان و ژنان لە وڵاتەکە دەکات و تا 15 رۆژی دیکە ئەنجامەکان بڵاو دەکرێتەوە. وەک چاوەڕوان دەکرا ئیبراهیم رەئیسی سەرۆک کۆماری ئێران رۆژی پێنجشەممە چوە شاری سنە لە رۆژهەڵاتی کوردستان و لە هۆڵێکی داخراوی یارگایەکی ئەو شارە لەگەل ئەندامان و لایەنگرانی کۆماری ئیسلامی کۆبوەوە و دواتر سەردانی چەند شوێنێکی کرد و لە وتارێکیشدا لەو شارە رایگەیاند پلانی دوژمنانی کۆماری ئیسلامی ئێران شکستی هێناوە. سەرچاوەکانی هەواڵی رۆژهەڵاتی کوردستان بڵاویان کردوەتەوە لەگەڵ سەردانی رەئیسی، هێزی زۆری ئەمنیی و سەربازیی لە شاری سنە بڵاوەیان پێکراە و دۆخێکی ئەمنی قورس باڵی بەسەر شارەکەدا کێشاوە. رێوڕەسمی چلەی مەرگی رامین فاتحی لە سنە بەڕێوەچو، ئەو دوای دەستگیرکردنی لە لایەن ناوەندە ئەمنییەکانی ئێرانەوە مەرگی لە شاری سنە راگەیەنرا و هاوکات برایەک و خوشکێکی رامین دوای ماوەیەک دەستبەسەربون بە بارمتە ئازاد کران. ئەمڕۆش هاوشێوەی 75 رۆژی رابردو زۆربەی خوێندکارانی زانکۆکانی کوردستان و تاران و شیراز و تەبرێز و چەند شارێکی دیکە گردبونەوەی ناڕەزایەتییان ئەنجام داوە و داوای ئازدکردنی ئەو خوێندکارانەیان کرد کە لە ناڕەزایەتییەکاندا دەستگیر کراون. هاوکات لەگەڵ ناڕەزایەتییەکانیش دو خوێندکار لە زانکۆی سنە و تاران دەستگیر کران. لە بەشی پزیشکی زانکۆی ئەلزەهرا لە تاران، خوێندکاران دروشمیان دژی بەڵێنە ناڕاستەکانی دەسەڵات وتەوە و بایکۆتی هۆڵەکانی خوێندنیش بەردەوامبوە. 144 مامۆستای زانکۆ لە پارێزگای گیلان لە باکوری ئێران بە بەیاننامەیەک ئیدانەی دەستگیرکردنی خوێندکارانی زانکۆیان کرد و داوایان کرد مافی خوێندن بۆ خوێندکارە سزاکان دەستەبەر بکرێت و ئەوانەی دورخراونەتەوە بگەڕێنەوە زانکۆکان. بە پێی ئامارێک تا ئێستا ناوی 576 خوێندکاری 140 زانکۆ لە ئێران تۆمار کراوە کە رەوانەی زیندان کراون و جگە لەوانەش سەدان خوێندکاری دیکە دەستبەسەر ئەوە سەرەڕای دورخستنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە خوێندکارانی زانکۆ و بێبەشکردنیان لە پڕۆسەی خوێندن. دەستەی توێژەرانی زانستی ئێران بڵاویان کردوەتەوە رۆژی چوارشەممە 150 زانکۆی جیهان پشتیوانیان لە خوێندکارانی زانکۆی ئێران کردوە و لەو زانکۆیانەدا چالاکی و گردبونەوەی پشتیوانیی بۆ خوێندکارانی ناوخۆی ئێران بەڕێوەچوە. ئەمڕۆش بۆ شەشەمین رۆژ مانگرتنی بارهەڵگرەکانی زیاتر لە 20 پارێزگای ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان بەردەوامبو. بە پێی تۆمارێکی ڤیدیۆیی کە لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بڵاو کراوەتەوە هێزێکی زۆری ئەمنی و سەربازیی رەوانەی شارەکانی پارێزگای سیستان و بەلوچستان کراوە. بە پێی دوایین ئامار لە 75 رۆژدا 113 کەس لە رۆژهەڵاتی کوردستان کوژراون و هاوکات ژمارەی گشتی کوژراوانی ناڕەزایەتییەکانی سەرتاسەری ئێران گەیشتوەتە 459 کەس و میدیاکانی سەر بەدەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران باس لە کوژرانی 51 چەکداری سوپای پاسداران و هێزە ئەمنییەکان دەکەن لەو ناڕەزایەتییانەدا.

هاوڵاتی بەرپرسێکی باڵای ئێران دان بە کوشتنی ژینا ئەمیندا دەنێت فەرماندەیەکی باڵای سوپای پاسدارن بەهۆی ئاشکراکردنی هۆکاری مەرگی ژینا ئەمینی دەستگیر دەکرێت محەمەدباقر بەختیار، یەکێک لە فەرماندە باڵاکانی پێشوی سوپای پاسداران لە لایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر دەکرێت و دەست بەسەر مۆبایل و کەلوپەلە تایبەتییەکانیدا دەگیرێت. ئەو فەرماندەیە لە تۆمارێکی دەنگیدا رایگەیاندوە بەپرسانی ئێستای کۆماری ئیسلامی ئێران گەمژانە مامەڵە لەگەڵ روداوەکان دەکەن و ژینا ئەمینی بەهۆی لێدان لەسەری و شکانی ئیسکی سەری گیانی لەدەست داوە. محەمەدباقر بەختیار هەر لەو تۆمارە دەنگیەدا ئاماژەی بەوە کردوە بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی پێویست بو دەستبەجێ داوای لێبوردن لە خەڵک و بنەماڵەی ژینا ئەمینی بکەن.

هاوڵاتی سێ ساڵ بەسەر كۆمەڵكوژییەكەی پردی زەیتوون لەشاری ناسرییە تێدەپەڕێت كەتیایدا ژمارەیەكی زۆر خۆپیشاندەری ناڕازی لەدەسەڵات كوژران و برینداركران، ئەوكات (عادل عەبدولمەهدی) سەرۆك وەزیران بوو، لەساڵیادی خۆپیشاندانەكاندا رێكخراوی نێودەوڵەتی چاودێریكردنی مافەكانی مرۆڤ (هیومان رایتس وۆچ)یش رەخنە لەدەسەڵاتی مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی پێشووی عێراق دەگرێت و بەبێ بەڵێن وەسفی دەكات. لەنوێترین راپۆرتی خۆیدا كە ٣٤ لاپەڕەیە ئەو رێكخراوە زۆر بەوردەكارییەوە پرۆسەكانی كوشتن و برینداركردن و رفاندنی خۆپیشاندەرانی ناوچەكانی ناوەڕاست و باشووری عێراقی لەساڵی ٢٠١٩ -٢٠٢٠ی خستووەتەڕوو، رێكخراوەكە ئاماژەی بەوەكردووە كاتێك مستەفا كازمی لەئایاری ٢٠٢٠ دەسەڵاتی گرتەدەست بەڵێنیدا بكوژان و رفێنەران سزابدات، بەڵام بێ ئەوەی بەڵێنەكانی جێبەجێ بكات لەئۆكتۆبەری ٢٠٢٢ كۆتایی بەدەسەڵاتەكەی هات و بەرپرسانی ئەو تاوانانەی سزا نەدا. رەنگە رووداوی سەر پردی زەیتون لەشاری ناسریە بەتوندوتیژترین رووداوی ئەو خۆپیشاندانانە ئەژماربكرێت كاتێك لە ٢٨ی ١١ی ٢٠١٩ هێزە ئەمنییەكانی عێراق ئاراستەی چەكەكانیان كردە خۆپیشاندەران و زیاتر لە ٥٠ خۆپیشاندەریان كوشت و ٥٠٠ی دیكەشیان برینداركرد، چالاكوانان و خۆپیشاندەری شارەكەش بەشێكی زۆری بنكەو بارەگاكانی حكومەتیان لەو شارە سووتاند. لەو رووداوەشدا فەریق رووكن (جەمیل شەمەری)ی فەرماندەی سەربازیی شارەكە تۆمەتباردەكرێت كە لەلایەن (عادل عەبدولمەهدی) سەرۆكوەزیرانی پێشووترەوە بۆ سەرپەرشتیكردنی شارەكە نێردراو دەوترێت ئەو فەرمانی تەقەكردنی خۆپیشاندەرانی دەركردووەو ئەو قەتڵوعامەی ئەنجامداوە. ئادەم كۆغل، جێگری بەڕێوەبەری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە (هیومان ڕایتس وۆچ) دەڵێت: دوای دوو ساڵ و نیو لەدەسەڵاتی كازمی دەركەوت بەڵێنەكانی بۆ چەسپاندنی دادگەری بەسەر ئەو توندوتیژییە دڕندانەی دژ بەخۆپیشاندەرە ئاشتیخوازەكان ئەنجامدراوە پووچ دەرچوون و بكوژەكان بەئازادی دەسوڕێنەوە. خۆپیشاندەران قوربانی زۆریاندا بۆ باشتركردنی دۆخی وڵات، تەنانەت رۆحی خۆیان بەخشی، بەڵام حكومەتەكەیان نەیتوانی لانی كەم لەدادگەرییان پێببەخشێت. لەدوای شەش مانگ لەگرتنەدەستی دەسەڵات، مستەفا كازمی لیژنەیەكی (بۆ دەرخستنی راستییەكان) بۆ لێكۆڵینەوە لەو توندوتیژی و تاوانانەی دەرحەق بەخۆپیشاندەران ئەنجامدراوە پێكهێنا، بەڵام لیژنەكە هیچ زانیارییەكی دەربارەی ئەو ئەنجامانە بڵاونەكردەوە  كە پێیگەیشتووە، تەنانەت ئەو دۆسیانەشی ئاشكرانەكرد كە لێكۆڵینەوەی لەبارەوە كردن. خێزانی قوربانییەكان و رفێنراوان لەلای پۆلیس و دەزگای دادوەری سكاڵای خۆیان تۆماركرد، بەڵام دواتر وەك هەموو دۆسیەكانی تری ئەو بابەتە پشتگوێخران و بەدواداچوون و وردەكاری بۆ كۆنەكرایەوەو بكەرەكانی دەستنیشاننەكراو لێپرسینەوەیان لەگەڵ نەكرا. هیومان رایتس وۆچ رەخنەی ئەوەشدەگرێت جگە لەو هاوكارییە مادییەی دراوەتە زۆرینەی خێزانی قوربانییەكان، بەڵام هێشتا وەكو پێویست بەهەزاران برینداری خۆپیشاندانەكان هاوكاری نەكراون و وەك ئەوەی باسی دەكەن لەدوای دوو ساڵ  و نیو چاوەڕوانی ناچاربوون پارێزەر بگرن و بەرتیل بدەن بۆ پێشسخستنی داواكانیان بۆ قەرەبووكردنەوە، داواش لەحكومەتەكەی محەممەد شیاع سوودانی دەكات ئەو زانیارییانە بڵاوبكاتەوە كە لیژنەی بەدواداچوونی راستییەكان پێیگەیشتوون و تاوانباران سزا بدات. لە ١ی تشرینی یەكەمی ٢٠١٩، خۆپیشاندان لەبەغداو ناوەڕاست و باشوری عێراق دەستیپێكردو بەڕووخانی حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی و كوژرانی زیاتر لە ٥٠٠ خۆپیشاندەرو برینداربوونی ٢١ هەزار خۆپیشاندەری دیكە كۆتاییهات.

هاوڵاتی پەرلەمانى عێراق بڕگەیەکى بۆ کۆبوونەوە شەممەى داهاتووى زیادکرد کە دەنگدانە لەسەر تەواوکردنى کابینەى حکومەت، کە متمانەدانە بە بەربژێرانى هەردوو وەزارەتەکانى ژینگە و ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێکردن و، هەردووکیان لە پشکى کوردن. ئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه‌ (1ی كانوونی یه‌كه‌م/دیسێمبه‌ری 2022)، فه‌رمانگه‌ی میدیایی په‌رله‌مانی عێراق، كارنامه‌ی دانیشتنی په‌رله‌مانی بۆ رۆژی شه‌ممه‌ی داهاتووی رایگه‌یاند و خشته‌كه‌ 9 بابه‌ت له‌خۆده‌گرێت، له‌وانه‌ش ده‌نگدان به‌ ته‌واوكردنی كابینه‌ وه‌زارییه‌كه‌ی محه‌مه‌د شیاع سوودانی. رۆژی 27ـى تشرینى یەکەمى 2022، پەرلەمانى عێراق لە کۆى 23 بەربژێرى وەزارەتەکانى حکومەتى عێراق، دەنگى لەسەر 21  بەربژێر دا کە بەهۆى رێککنەکەوتنى یەکێتى و پارتى لەسەر ئەو دوو وەزارەتە بەربژێریان پێشکێش نەکردبوو.  وه‌ك له‌ كارنامه‌كه‌دا هاتووه‌، کۆبوونەوەى داهاتووى پەرلەمانى عێراق، جگە لە دەنگدان بە تەواوکردنى کابینەى حکومەت، خوێندنەوەی یەکەم بۆ پێنج پڕۆژەیاسا و خوێندنەوەى دووەم بۆ پڕۆژەیاسایەک دەکرێت، ئەوە جگە لە خوێندنەوەى دوو راپۆرتى تایبەت بە کەرتى تەندروستى و ژینگە.

هاوڵاتی ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق رایگەیاند، لە ماوەی مانگی رابردوو رێژەی حاڵەتەکانی جیابوونەوە لە پارێزگای دیالە ٢٠٠ حاڵەت بووە. واسق حەسەن ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق لە لێدوانێکدا بە میدیا ناوخۆییەکانی راگەیاند، دادگاکانی دیالە لە ماوەی مانگی تشرینی دووەمی رابردوو نزیکەی ٢٠٠ حاڵەتی جیابوونەوەی هاوسەرییان تۆمارکردووە، دەشڵێت، "هۆکارەکان بریتین لە هۆیەکانی پەیوەندیکردن و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و دەستێوەردانی خانەوادە و دۆخی ئابوری". ڕونیشیکردەوە،بەراورد بە مانگی تشرینی یەکەم رێژەی ئەم حاڵەتە بەشێوەیەکی سنووردار کەمبووەتەوە، بەڵام ژمارەکانی هێشتا زۆرن و ٢٠٪ بۆ ٢٥٪ی ئەو حاڵەتی جیابوونەوانەی تۆمارکراون بریتین لەو هاوسەرگیریانەی کە تازە تۆمارکراون و تەنها چەند مانگێکیان خایاندووە و بەهۆی چەند کێشەیەکەوە بە جیابوونەوە کۆتایی هاتووە. لەبارەی هۆکارەکانی حاڵەتەکانی جیابوونەوە، واسق حەسەن ئاشکرای کرد، چوار هۆکار هەن کە سەرەکین لە زۆربوونی حاڵەتەکانی جیابوونەوە، ئەوانیش: هۆیەکانی پەیوەندیکردن "مۆبایل" و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و دەستێوەردانی خانەوادە و خراپی دۆخی ئابوری.

هاوڵاتی ئه‌مڕۆ پێنجشەممە، سامان بەرزنجی، وەزیری تەندروستی حكومه‌تی‌ هەرێمی کوردستان، تۆمارکردنی دەیان تووشبووی ئایدزی لە ماوەی ساڵی 2022 ڕاگەیاند. پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ، بە بۆنەی ڕۆژی جیهانی ئایدز لە شاری سلێمانی، پانێڵێکی زانستی دەربارەی ئایدز و ڕێکارەکانی خۆپارێزی و چارەسەرەکانی لە نەخۆشخانەی شیرەکە بەڕێوەچوو.د. سامان بەرزنجی،وەزیری تەندروستی لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، لە ماوەی 11 مانگی رابردوودا زیاتر لە 538 هەزار پشکنینی ئایدز لە هەرێمی کوردستان کراوە، لە کۆی ئەو پشنکنینانە 54 حاڵەتی ئایدز تۆمارکراون.  ڕاشیگەیاند، "لە ماوەی ١١ مانگی ساڵی ٢٠٢٢ وەزارەتی‌ ته‌ندروستی‌ زیاتر لە ٥٣٨ هەزار پشکنینی ئایدز بۆ ئەو کەسانە ئەنجامداوە کە هاوسەرگیری دەکەن، هەروەها بۆ ئەو کەسانەی کە خوێن ده‌بەخشن و خوێن وەردەگرن، یان پێش ئەنجامدانی پشکنینە ته‌ندروستییه‌کان، یان پشكنینی‌ بیانییه‌كان كه‌ دێنه‌ هه‌رێمی‌ كوردستانه‌وه‌، یاخود به‌ هۆكاری‌ دیكه‌" له‌و پشکنینانەش، 54 حاڵەتی پشتڕاستکراوی تووشبوون بە ئایدز دەستنیشانکراون، لەنێویاندا 40 حاڵەتی بیانییەکان کە هاتوونەتە هه‌رێمه‌وه‌. وەزیری تەندروستی ئاماژەی بەوەشدا، لە ماوەی ساڵێکدا یەک ملیۆن و 500 هەزار حاڵەتی ئایدز لەسەر ئاستی جیهان تۆمارکراون، بە گشتی ئێستا نزیکەی 40 ملیۆن کەس وەک هەڵگری ڤایرۆسی HIV هەن و چارەسەر وەردەگرن. هەرلەوبارەیەوە، د. هێرش سەلیم، جێگری بەڕێوبەری گشتی تەندروستی سلێمانی ڕایگەیاند، تووشبووانی بیانی نێردراونەتەوە بۆ وڵاتەکای خۆیان، سێ حاڵەتی تر کە لە ناوەندی شاری سلێمانیدابوون، لە ژێر چاودێری تەندروستی بەڕێوەرایەتی خۆپاراستنی سلێمانی دان و چارەسەر وەردەگرن. ئەوەشی خستەڕوو، هەموو حاڵەتەکان گەنجن و لە سەرو تەمەنی سی ساڵەوەن، وتیشی: زیاتر هۆکاری بڵاوبونەوەی ئەم ڤایرۆسە لە ڕێگای سێکس، خوێن، شیری دایک، بەکارهێنەرانی ماددە هۆشبەرەکان، ئامێرەکانی نەشتەرگەری، کە بەباشی پاکنەکرابێتنەوە و دووبارە بۆ نەخۆشێکی دیکە بەکارهێنرابنەوە، هەروەها  دوبارە بەکارهێنانی سرنجێک کە پێشتر بۆ کەسێکی تر بەکارهاتووە، هەڵگری ئەم ڤایرۆسە بووە. ئایدز واتە لاوازی و نەمانی بەرگری لەش، نەخۆشییەکی درێژخایەنی ترسناکە و تا ئێستا چارەسەرێکی بنەڕەتی بۆ نەدۆزراوەتەوە و بەبێ دەنگی سیستەمی بەرگری مرۆڤەکە لەناودەبات.    

لە راپرسیەکدا کە پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە) ئەنجامیداوە، زۆربەی لایەنگرانی پارتەکە، پێیان وایە کە پێویستە ئەوانیش کاندیدیان بۆ هەڵبژاردنەکانی سەرۆککۆماری هەبێت. هەدەپە ڕاپرسییەکی سەبارەت بە کاندیدی سەرۆککۆماری ئەنجامدا. بەپێی ڕاپرسییەکە، دەنگدەرانی هەدەپە زۆرینەیان ئەو بۆچوونەیان دەربڕیوە کە پێویستە هەدەپە کاندیدێک دیاری بکات و کاندیدەکە دەبێت ژن بێت. لە ڕاپرسییەکەدا کە لەو شارانە ئەنجامدراوە کە زۆربەی دانیشتوانەکەی لایەنگری هەدەپەن (باکوری کوردستان)، پرسیاری ئەوەکراوە، "ئایا کاندیدی هەدەپە بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ژن بێت یان پیاو؟" ٤١٪ی دەنگدەرانی کورد کە بەشدارییان لە ڕاپرسییەکەدا کردووە، کاندیدی ژنیان پێ باشتر بووە، لە ٣٠٪ ڕایانگەیاندووە کە  جیاوازی نییە و ٢٩٪ی بەشداربووانیش پێیان باش بووە، کاندیدەکە پیاو بێت. هەروەها لە ڕاپرسییەکەدا پرسیار لە بەشداربووان کراوە، ئایا پشتگیری لە کاندیدێکی کوردی عەلەوی دەکەن؟   ٨٥٪ی بەشداربووان ڕایانگەیاندووە کە پشتگیری لێدەکەن. پرسیارێکی دیکە کە لە بەشداربووان کراوە ئەوەیە کە ئەگەر هەڵبژاردن بکەوێتە دەوری دووەم دەنگ بەکێ دەدەن، " نزیکەی ٨٢.٧٪ی بەشداربووان هەدەپەیان هەڵبژاردووە. هەروەها پرسیار کراوە کە ئەگەر لە دەوری دووەمدا ئەردۆغان و کلچدارئۆغلۆ بمێننەوە دەنگ بەکێ دەدەن. ٥٨.٦٪ی بەشداربووان کلچدارئۆغلۆ و ٩.٣٪ ئەردۆغانیان دیاری کردووە و بەشەکەی دیکەش رایانگەیاندووە کە هیچیان هەڵنابژێرن. بڕیارە هەڵبژاردنەکانی سەرۆککۆماری و پەرلەمانی تورکیا لە مانگی حوزەیرانی ساڵی داهاتوودا ئەنجام بدرێت. بۆ ئەو مەبەستەش سێ هاوپەیمانی بەناوەکانی هاوپەیمانی کۆماری (دەسەڵات)، هاوپەیمانی گەل (شەش لایەنی ئۆپۆزسیۆن) و هاوپەیمانی رەنج و ئازادیەکان (هەدەپە و شەش پارتی چەپ) پێکهێنراون.

هاوڵاتی فەرمانگەی میدیا و زانیاری حکومەتی ھەرێم لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بۆ ئەوەکرد، لە سەرەتای پرۆسەی پێدانی ڤاکسینی کۆرۆنا تا ئێستا، وەزارەتی تەندروستی ھەرێم دوو ملیۆن و ٦٨٧ ھەزار و ٦١٤ دۆزی ڤاکسین بۆ ھاووڵاتییان دابینکردووە.  راشیگەیاند، یەک ملیۆن و ٤٤٨ ھەزار و ٩٨٥ دۆزی یەکەم بە ھاووڵاتیان دراوە. ھەروەھا یەک ملیۆن و ٢٠٤ ھەزار و ٤٥ دۆزی دووەم. ٣٤ ھەزار و ٥٨٩ دۆزی سێیەم بۆ ھاووڵاتیان دابینکراوە و وەریان گرتووە. ٩٥ کەسیش دۆزی چوارەمی ڤاکسینەکەیان وەرگرتووە.          

دوو مێرمنداڵی بەلوچ لە لایەن دادگایەکی ئێران تۆمەتبار دەکرێن بە "دژایەتی خودا" و رێکخراوەکانیش هۆشداریی دەدەن لە سەپاندنی سزای سێدارە دژی ئەو دو برایە. محەمەد و عەلی رەخشانی کە دوو بران لە ناڕەزایەتییەکانی شاری زاهیدان لە پارێزگای سیستان و بەلوچستان لەبەردەم ماڵی خۆیان دەستگیر کراون و دادگا تۆمەتباری کردون بە یاسای (دژایەتی خودا) کە بە پێی یاساکە سزای سێدارە دەیانگرێتەوە. ئەو دوو مێرمنداڵە تەمەنیان 16 و 17 ساڵە و رۆژی هەینی خوێناوی کە نزیکەی 98 بەلوچ لە شاری زاهیدان کوژران لەبەردەم ماڵەکەیان دەستگیر کراون و دوای 63 رۆژ لە دەستبەسەرکردنیان تۆمەتبار کراون بە تێکدانی ئاسایش و دژایەتی خودا. عەلی کەریمی پارێزەری ئەو دوو برا مێرمنداڵە رایگەیاندوە بە پێی ئەو تۆمەتانەی دراوەتە پاڵیان مەترسیی لەسێدارەدانیان لەسەرە.

هاوڵاتی شارەزایەکی کەشناسی هەرێمی کوردستان رایدەگەیەنێت، لە 48 کاتژمێری داهاتودا ئاسمانی هەرێمی کوردستان نیمچە ھەور دەبێت و ئەگەری دروستبونی تەمومژی چڕ هەیە. ئاراس جەبار، شارەزای کەشناسی هەرێمی کوردستان لە راگەیەنراوێکدا ئەوەی خستەڕوو،لە 48 کاتژمێری داهاتودا ئاسمانی هەرێمی کوردستان نیمچە ھەور دەبێت و ئەگەری دروستبونی تەمومژی چڕ هەیە لە زۆرێک لە ناوچەکان، هەروەها لەو ماوەیەدا پلەکانی گەرما ڕو لە نزم بونەوە دەکەن. بە پێی پێشبینییەکانی ئەو شارەزایە، سبەی ھەینی ٢-١٢-٢٠٢٢ ئاسمانی ھەرێم ساماڵ و پەڵە ھەور ئەبێت لەناوچە شاخاویەکاندا بەزۆری نیمچە ھەور ، پلەکانی گەرما بەرێژەی ١ تا ٢ پلەی سیلیزی بەڕاورد بە ئەمڕۆ نزمدەبنەوە ، خێرای با لەسەرخۆ دەبێت ٥ بۆ ١٠ کم/س لە ئاراستەی باشور و باشوری رۆژئاواوە . سەبارەت بە کەشوهەوای سبەینێ ڕایگەیاند،  لەکاتەکانی سبەی ئێوارەی ھەینی بەدواوە تا بەرەبەیانی دوو سبەی شەمە ٣-١٢-٢٠٢٢ لەم مەودایەدا ئەگەری دروستبوونی تەم و مژی چڕ ئەبێت لەزۆرێکی ناوچەکانی سنوری پارێزگای سلێمانی و ھەولێر و کەرکوک و ھەڵەبجە وە ناوچەکانی سنوری ئیدارەی گەرمیان . هاوکات به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كه‌شناسی و بومه‌له‌رزه‌زانی هه‌رێم رایگه‌یاند، ئه‌مشه‌و بارانبارین له‌زۆربه‌ی ناوچه‌كان به‌رده‌وامی ده‌بێت و هه‌ندێكجاریش ده‌گۆڕێت بۆ تاوه‌باران و هه‌وره‌بروسكه‌شی له‌گه‌ڵدا ده‌بێت، له‌كاته‌كانی به‌ره‌به‌یانیش كه‌ش ئاسایی ده‌بێته‌وه‌.  

کۆمەڵێک بەڵگەی نهێنی لە ئێران بڵاو دەبێتەوە کە ئاشکرای دەکەن بەرپرسانی باڵای وڵاتەکە دانیان بەوەدا ناوە زۆرینەی خەڵک دژی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێرانن. گروپی هاککەری (بلاک ریوارد) دوای هاککردنی ژمارەیەک پێگەی تایبەت بە سوپای پاسدارانی ئێران، ژمارەیەک بەڵگە و نامەی نهێنیی بڵاو کردوەتەوە کە هۆشدارایی دراوە لە بەرفراوانبونی ناڕەزایەتییەکان دژی دەسەڵاتی ئەو وڵاتە. لە راپۆرتێکی نهێنیدا کە رادەستی حسێن سەلامی، فەرماندەی گشتی سوپای پاسداران کراوە، ئاماژە بە ترسی هێزە ئەمنییەکان و بەرەنگاربونیان لە لایەن خەڵکەوە کراوە و هۆشداریی داوە کە ئەو هێزانە لە سەرکوتی خەڵک ترساون بە تایبەت کە ژمارەیەکیان لە لایەن خۆپیشاندەرانەوە روت کراونەتەوە و لێیان داروە. لە بەشێکی دیکەشدا جەخت لەوە کراوەتەوە 84٪ی خەڵک پشتیوانیی لە ناڕەزایەتییەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران دەکەن و ئەو ناڕەزایەتییانە بە هۆکارێکی دەربازبون لە قەیرانە ئابوریی و سیاسییەکان دەزانن. هەر لە بەڵگەنامەیەکی دیکەدا کە ئەو گروپە هاكکەرە بڵاوی کردوەتەوە لە سەرەتای ناڕەزایەتییەکاندا دادگاکانی ئێران بڕیاری لەسێدارەدانیان بەسەر 80کەسدا سەپاندوە و دواتر بەهۆی بەرفراوانبونی ناڕەزایەتییەکان بڕیارەکان راگیراوە.

هاوڵاتیانی سوریا لە تورکیا بوونەتە جێی مشتومڕی لایەنە سیاسیەکان و بەگوێرەی داتا فەرمییەکان، زیاتر لە ١٢٠ هەزار هاوڵاتی سوریا دەتوانن لە تورکیا دەنگ بدەن. پرسی ئەو هاوڵاتیانەی سوریا کە بەهۆی شەڕی ناوخۆی وڵاتەکەیانەوە، پەنایان بۆ تورکیا بردووە، زۆرجار دەبێتە هۆی مشتومڕ لە سیاسەتدا. ئۆپۆزسیۆن باسی ئەوە دەکات کە دەسەڵات ناسنامەی بۆ ئاوارەکانی سوریا دەرکردووە و ئەوانیش دەنگ بە دەسەڵات دەدەن. ئومێد ئۆزداغ سەرۆکی پارتی زافەر بانگەشەی ئەوەی کرد کە ژمارەیەکی زۆر لە سوریەکان ناوەکانیان گۆڕیوە و دەنگ بە دەسەڵات دەدەن عەلی ماهیر باساریر، پەرلەمانتاری جەهەپەش دەڵێت"کۆی گشتی ئەو کەسە سوریانەن کە دەتوانن لە تورکیا دەنگ بدەن، ١٥٣ هەزار و ٦٧٧ کەسە." بەڵام ماڵپەڕی کۆمەڵەی پەنابەرانی تورکیا ئامارێکی نوێی هاوڵاتیانی سوریای لە تورکیا خستەڕوو: بەگوێرەی ئامارەکە ئەو شارانەی تورکیا کە زۆرترین هاوڵاتی سوریایان تێدایە بەم شێوەیەیە: ئەستەنبوڵ ٥٥١ هەزار و ٦٧٦ کەس، دیلۆک (عەنتاب) ٤٦٤ هەزار و ٥٦٩ کەس و روحا (عورفا) ٣٧٦ هەزار و ٧٠٤ کەس و ئاوارەی سوریا لە هەموو شارێکی تورکیا بڵابوونەتەوە و بەگوێرەی رێکخراوی ئاماری تورکیا، ئاوارەکانی سوریا ٤.١٪ی دانیشتووانی تورکیا پێک دەهێنن. لە راگەیەندراوێکدا کە لە ١٩ی ئابی ٢٠٢٢ لەلایەن دەزگای دانیشتوان و کاروباری ڕەگەزنامەی تورکیاوە بڵاوکراوەتەوە، ٢١١ هەزار و ٩٠٨ هاوڵاتی سوریا، ڕەگەزنامەی تورکیایان پێدراوە. لەو کەسانە ١٢٠ هەزار و ١٣٣ کەسیان پێگەیشتوون (٦٤ هەزار و ٢٧١ پیاو، ٥٥ هەزار و ٨٦٢ ژن) و ٩١ هەزار و ٧٥٥ کەستش منداڵن. دەزگای دانیشتوان و کاروباری ڕەگەزنامەی تورکیاش دەڵێت، ١٢٠ هەزار و ١٣٣ هاوڵاتی سوریا کە ناسنامەی تورکیان هەیە، دەتوانن دەنگ بدەن.

هاوڵاتی نزیكەی 75 رۆژ بەسەر ناڕەزایەتییەكان دژی دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی تێدەپەڕێت و ئەوەش بەگەورەترین گورز لەمێژووی 43 ساڵ حوكمڕانیی ئەو دەسەڵاتە بەسەر ئێراندا ئەژمار دەكرێت و هەر لەكاردانەوەی ئەو ناڕەزایەتییانەشدا نەتەوەیەكگرتووەكان دەستەیەك بۆ لێكۆڵینەوە لە رووداوەكانی ئەو وڵاتە پێكدەهێنێت. چاودێرانی بارودۆخی ئێران باوەڕیان وایە مێژووی كۆماری ئیسلامی ئێران لەئێستادا بەسەر دوو قۆناغدا دابەشدەبێت كە قۆناغێكیان پێش شۆڕش و سەرهەڵدانەكانی دوای مەرگی ژینا ئەمینی-یەو قۆناغی ئێستاشی دەگەڕێتەوە بۆ كاردانەوە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەكانە دوای مەرگی ئەو كچە كوردە. تاران پێش ژینا چاوی لە رێككەوتن لەگەڵ واشنتۆن بوو، بەڵام دوای مەرگی ئەو كچە و كاردانەوەكانی هەموو ریسەكانی لێبووەوە بەخوری و تەنانەت رۆژنامەیەكی ئەمریكی رایگەیاندووە: كە لای ئیدارەی ئێستای ئەمریكا پلانی چۆنیەتی رووبەڕووبوونەوەی ئێران دادەڕێژرێت و چیتر كاراكردنەوەی رێككەوتنی ئەتۆمی لەپلانی وڵاتەكەدا نییە. ناڕەزایەتییەكان گەیشتووەتە ناو ماڵی عەلی خامنەیی، كەسی یەكەمی كۆماری ئیسلامی ئێران بەتایبەت كە خوشكەزایەكی خامنەیی دەسەڵاتی ئێرانی بەبكوژو ببڕ  لەقەڵەم داوەو داواشی لەنەتەوەیەكگرتووەكان كردووە بۆ رێگریی لەكۆمەڵكوژیی گەنجان و ژنان لەئێران باڵیۆزەكانی ئێران لەسەرجەم وڵاتانی دەرەوە دەربكات. هاوكات خامنەیی لەنوێترین دەركەوتنیدا هەڕەشەی ئەوەیكردووە كە هێزەكانی بەسیج و سەر بەسوپای پاسداران زیاتر لە 20 ملیۆن كەسن و كۆماری ئیسلامی ئێران دەپارێزن ئەوەش بەهاوشێوەی لێدوانی بێنیتۆ موسۆلینی، دیكتاتۆری ئیتاڵیا لێكدەدرێتەوە كە لەساڵی 1935 رایگەیاند 20 ملیۆن لایەنگری هەیە، بەڵام دواجار دەسەڵاتی ئەو دیكتاتۆرە كۆتایی هات. قورسترین بڕیاری UN دژی ئێران ئەگەرچی نەتەوەیەكگرتووەكان لە 43 ساڵی رابردوودا هەندێك بڕیاری لەدژی كۆماری ئیسلامی پەسند كردووە بەهۆی ئە ژمارە زۆرە لەسێدارەدانانەی كە دەسەڵاتی وڵاتەكە دژی خەڵك جێبەجێی كردووە، بەڵام لەو ماوەیەدا هیچ كات دەستەیەكی بۆ لێكۆڵینەوە لەتاوانەكانی ئەو دەسەڵاتە پێكنەهێناوەو بڕیاری لەو شێوەیەی بەسەر تاراندا نەسەپاندووە. ئەنجومەنی مافەكانی مرۆڤی سەر بەنەتەوەیەكگرتووەكان رێكەوتی (24/11/2022) بەدەنگی 25 ئەندامی ئەنجومەنەكە بڕیاریدا بەدروستكردنی دەستەیەكی نێودەوڵەتیی بەمەبەستی لێكۆڵینەوە لە راستی رووداوەكانی مەرگی ژینا ئەمینی و كاردانەوەكانی دوای مەرگی ئەو كچە كوردە. بەپێی ئەو راپۆرتانەی كە رادەستی نەتەوەیەكگرتووەكان كراون لەماوەی دوو مانگی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەكانی ئێراندا لانیكەم 400 كەس لەلایەن دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامییەوە كوژراون. وەزارەتی دەرەوەی ئێران دوابەدوای بڕیارەكە رایگەیاند: بڕیارنامەی ئەنجومەنی مافەكانی مرۆڤی سەر بەنەتەوەیەكگرتووەكان لەلایەن تارانەوە رەتدەكرێتەوەو رێگە بەلێكۆڵینەوەی هیچ دەستەیەك لەسەر روداوەكان نادرێت و ئەو ئامارانەشی لەسەر ژمارەی كوژراوان بڵاوكراونەتەوە راست نییەو تەنها 51 كەس كوژراون كە زۆربەیان ئەندامی هێزە ئەمنییەكانن. ئەو وەزارەتە رۆژی دووشەممە باڵیۆزی ئەڵمانیای لەتاران بانگهێشتكردووەو رایگەیاند بەرلین دەستپێشخەربووە بۆ ئەوەی ئەنجومەنی مافەكانی مرۆڤی سەر بەنەتەوەیەكگرتووەكان كۆببێتەوەو بڕیار لەدژی ئێران بدەن. ناسر كەنعانی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رۆژی دووشەممە (28/11/2022) بەفەرمی رایگەیاند؛ تاران هیچ جۆرە هاوكارییەكی ئەو دەستەیە ناكات كە نەتەوەیەكگرتووەكان بۆ دەستوەردان لەكاروباری ناوخۆی ئێران پێكدەهێنرێت لەبەرامبەریشدا نەتەوەیەكگرتووەكان رایگەیاندووە لەزووترین كاتدا ئەو دەستەیەی پێكهێنراوە دەست بەلێكۆڵینەوە لە رووداوەكان دەكات و بۆ ئەو مەبەستەش یارمەتیی لەڕێكخراوەكان و ناوەندەكانی مافی مرۆڤ لەوڵاتەكە وەردەگرێت. پێكهێنانی دەستەی لێكۆڵینەوە لە رووداوەكان لەلایەن نەتەوەیەكگرتووەكانەوە تەنها لەحاڵەتی ئەنجامدانی تاوانی مرۆیی و كۆمەڵكوژیی جەنگی پێكدەهێنرێت و ئەوەش بەواتای لاوازبوونی پێگەی دەسەڵاتی ئێران دێت لەڕێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان. لەدوایین ئاماری رێكخراوەكانی مافی مرۆڤی ئێران لە 74 رۆژی ناڕەزایەتییەكاندا بەگشتی 455 كەس لەناڕەزایەتییەكانی 156 شارو شارۆچكە لەڕۆژهەڵاتی كوردستان و ئێران كوژراون و كە تەمەنی 63 كەسیان لە 18 ساڵ كەمتر بووەو هەر لەو ماوەیەشدا 18 هەزارو 173 كەس دەستگیركراون. دژایەتی كۆماری خاڵ  خوشكەزای رێبەری كۆمار ئیسلامی ئێران دەسەڵات بەخوێنڕێژ لەقەڵەمدەدات و داوا لەوڵاتانی جیهان دەكات وەك یەكەم هەنگاو باڵیۆزەكانی كۆماری ئیسلامی ئێران لەوڵاتانی دەرەوە دووربخرێنەوە. فەریدە مورادخانی (تارانی) ، كچی بەدری خامنەیی و تاقانە خوشكی عەلی خامنەیی رێبەری كۆماری ئیسلامی ئێران رەخنەی توند لەدەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی دەگرێت و لەتۆمارێكی ڤیدیۆیدا دەڵێت پێویستە نەتەوەیەكگرتووەكان و رێكخراوەكان رێگریی بكەن لەو كۆمەڵكوژییەی كە لەئێران دژی ژنان و منداڵان و گەنجان دەكرێت. خوشكەزاكەی خامنەیی دوای بانگهێشتكردنی لەلایەن دادگای تاران، دەستگیرکراو رەوانەی زیندان كرا. عەلی خامنەیی، رێبەری كۆماری ئیسلامی ئێران، لەدوایین وتاریدا سەرهەڵدانەكانی وڵاتەكەی بەپلانی دوژمنان و خۆپیشاندەرانیشی بەگەمژە و بەكرێگیراو ناوهێنا. وەرچەرخانی ئەمریكا  رۆژنامەی نیویۆرك تایمز بڵاویكردووەتەوە لەدوای مەرگی ژینا ئەمینی و سەرهەڵدانی ناڕەزایەتییەكان لە رۆژهەڵاتی كوردستان و ئێران، واشنتۆن ئاڕاستەی هەڵوێستەكانی لەگەڵ تاران گۆڕیوەو هەر لەمانگی سێپتەمبەردا دانوستانەكانی بۆ چالاككردنەوەی رێككەوتنی ئەتۆمیی ئێران و (5+1)ی لەڤیەننای پایتەختی نەمسا راگرتووە لەكاتێكدا 18 مانگ دانوستان و گفتوگۆی ناڕاستەوخۆ لەنێوان واشنتۆن و تاران ئەنجام دراوە بۆ ئەوەی ئەو رێككەوتنە چالاك بكرێتەوە. ئەو رۆژنامەیە ئاماژەی بەوەكردوە پەیوەندییەكانی ئێران و ئەمریكا دوای ئەو رووداوانە چوونەتە قۆناغێكی نوێوەو چیتر خەونی گەڕانەوە بۆ رێككەوتنی ئەتۆمیی ساڵی 2015 لەئارادا نەماوەو واشنتۆن خۆی بۆ سەردەمێكی نوێ و تەنانەت رووبەڕووبوونەوەی كۆماری ئیسلامی ئێران ئامادە دەكات.  نیویۆرك تایمز نووسیویەتی: بەرپرسانی ئاسایشی نیشتیمانیی ئەمریكا لەئێستادا هەموو سەرنجیان لەسەر راگرتنی بەرنامە ئەتۆمییەكەی ئێران و لەبەرامبەریشدا تاران ئاستی پیتاندنی لەو‌ێستگەی ئەتۆمیی (فۆردۆ) زۆر بەرزكردووەتەوە لەكاتێكدایە ئەو وێستگە ئەتۆمییە لەقووڵایی چەند شاخ و كێوێكدایە كە بۆردومانكردن یان هێرشكردنەسەری ئاسان نییە. بێكاربوونی سەدان هەزاران كەس  رۆژنامەی شەرق لەئێران بڵاویكردووەتەوە بڕین و فیلتەركردنی هێڵەكانی ئینتەرنێت لەوڵاتەكە تائێستا بووەتە هۆی لەناوبردنی 300 هەزار كارو پیشە، پسپۆڕانی ئابووری و كۆمەڵایەتێش هۆشدارایی دەدەن ئاستی بێكاریی بەرزببێتەوە و لانیكەم ژمارەی كەسانی بێكار لەوڵاتەكە بۆ 10 ملیۆن كەس بەرز ببێتەوە. پێشتر بەپێی ئامارەكانی حكومەت نزیكەی دوو ملیۆن و 600 هەزار كەس لەئێران بێكاربوون و ئەوەش ئاماژەیە ئەو رێوشوێنانەی بۆ سەركوتی خۆپیشاندەران و ناڕەزایەتییەكان گیراونەتەبەر زیانی گەورەی بۆ دەستی كار لەوڵاتەكە بووە. زیانەكانی بڕینی ئینتەرنیت و كشانەوەی سەرمایە نێودەوڵەتییەكان لەئێران بەنزیكەی پێنج ملیار دۆلار خەمڵێنراوە. سەركوتكاری دەسەڵات لەڕۆژهەڵاتی كوردستان بەردەوامی مانگرتن و ناڕەزایەتییەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان و ئێران لەكاتێكدایە تەنها لەماوەی حەوت رۆژی هەفتەی رابردووی خۆپیشاندانەكانی ئەو بەشە لەكوردستان 51 كەس كوژران و سوپای پاسداران هێزێكی زۆری پڕچەكی رەوانەی شارەكانی مەهابادو  بۆكان و جوانڕۆو پیرانشار كرد. سەرچاوەكانی هەواڵی رۆژهەڵاتی كوردستان بڵاویانكردووەتەوە لەشەوی چوارشەممەی رابردووەوە رەشبگیریی گەنجان و هەڵكوتانەسەر ماڵی خەڵك لەشارەكانی مەهاباد، بۆكان، پیرانشار، سەردەشت، كامیاران، جوانڕۆو كرماشان دووبارە دەستیپێكردووەتەوە و دەیان گەنج دەستگیركراون و چارەنووسیشیان نادیارە. زۆربەی بریندارەكانیش بۆ ئەوەی دەستگیرنەكرێن روو لەنەخۆشخانەو بنكە تەندروستییەكان ناكەن و هاوكات بەپێی بڕیارێكی حكومەتیش نابێت ئەو دەرزی و دەرمان و پێداویستییە پزیشكییانەی بۆ چارەسەری برین بەكاردەهێنرێن بەبێ رەچەتەی پزیشك بفرۆشرێن. گەنجان و خۆپیشاندەران لە رۆژهەڵاتی كوردستان داوایانكردوە ئەوانەی دەیانەوێت پشتیوانیی لەخەڵك و خۆپیشاندەران بكەن هەوڵی گەیاندنی دەرمان بەو بەشە لەكوردستان بدەن. هێزە ئەمنییەكانی ئێران و چەكدارانی سەر بەسوپای پاسداران لەماوەی ئەو هەفتەیەدا بەتۆپ و تانك و زرێپۆش روویان لەشارەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان كردووە و بەتوندی رووبەڕووی خەڵكی ناڕازیی بوونەتەوە. لەئامارەكانی رێكخراوەكانی مافی مرۆڤی رۆژهەڵاتی كوردستان هاتووە لە 73 رۆژی ناڕەزایەتییەكاندا 108 كەس بەهۆی تەقەی هێزە ئەمنییەكان لەشارەكانی ئەو بەشە لەكوردستان كوژراون. بەلوچەكان پشتیوانیی كورد دەكەن دوای بەڕێوچوونی نوێژی هەینی رابردوو لەشارەكانی زاهیدان و خاش و سەراڤان و ئێرانشەهر لەپارێزگای سیستان و بەلوچستان لەباشوری رۆژهەڵاتی ئێران خۆپیشاندان بۆ پشتیوانیی لەرۆژهەڵاتی كوردستان بەڕێوچوو، خۆپیشاندەرانی بەلوچ بەزمانی كوردی رایانگەیاند « كورد تەنها نییەو بەلوچ پشتیوانییە». خۆپیشاندانەكانی ئەو پارێزگایە بەهۆی تەقەی زۆری هێزە ئەمنییەكانەوە بریندارو كوژراوی لێكەوتەوەو سەرچاوەكانی هەواڵ كوژرانی چوار كەس و برینداربوونی دەیان كەسیان بڵاوكردووەتەوە. مەولەوی عەبدولحەمید، پێشەوای سوننەكان و پێشنووێژی مزگەوتی زاهیدان لەوتاری نوێژی هەینیدا پشتیوانیی خۆی بۆ كورد لەرۆژهەڵاتی كوردستان دەربڕی و رایگەیاند؛ كوردەكان هاوشێوی بەلوچەكان بەباشترین شێوە نیشتیمانی خۆیان پاراستووەو ناكرێت دەسەڵات وەڵامی ناڕەزایەتییەكانیان بەكوشتن و خوێنڕشتن بداتەوە. لەسەرەتای سەرهەڵدانی ناڕەزایەتییەكان تائێستا زیاتر لە 108 بەلوچ لەشارەكانی پارێزگای سیستان و بەلوچستان كوژراون و رەنگە نەتەوەی بەلوچ زیاترین هاوسۆزیی بۆ خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان دەربڕیوە. خۆپیشاندەران بەچەكی فەڕەنساو ئیتاڵیا كوێر دەكرێن ژمارەیەك لەپزیشكانی پسپۆڕی چاو لەئێران بەبەیاننامەیەك هۆشدارییان داوە لەبەكار‌هێنانی چەكی ساچمەیی دژی خۆپیشاندەران، تەلەفیزیۆنی (فڕانس 24)یش بەراپۆرتێك ئاشكرایكرد ئەو فیشەك و گوللـە ساچمەییانەی كەهێزە ئەمنییەكانی ئێران بەكاریانهێناوە لەلایەن كۆمپانیایەك لەفەڕەنسا و ئیتاڵیا بەرهەم دەهێنرێن. 270  پزیشك و پسپۆڕی چاو لەئێران هۆشداراییان داوە بەهۆی بەكارهێنانی چەكی ساچمەیی زیانی زۆر بەو كەسانە گەیشتووە كە هێزە ئەمنییەكان بەو جۆرە چەكە تەقەیان لێكردوون و تائێستا نزیكەی 580 كەس یان چاو یان هەردوو چاویان لەدەستداوە. 140  پزیشكی پسپۆڕی چاو لەنامەیەكدا بۆ ئەنجومەنی پزیشكانی چاو لەئێران ئاشكرایان كردووە ژمارەیەك زۆر لەگەنجان و  لاوان بەچەكی ساچمەیی چاویان پێكراوەو ئاستی زیانەكانی ئەو چەكەش بەڕادەیەكە كە لەزۆر حاڵەتدا ناچار بەدەرهێنانی ئەو چاوانە بوون كە بەركەوتەی چەكی ساچمەیی بوون. پێشتر نەخۆشخانەی فاڕابی كە تایبەتە چاو ئاشكرای كردبوو كە 400 كەس بەهۆی چەكی ساچمەی یان چاوێك و لە هەندێك حاڵەتیشدا هەردوو چاویان لەدەستداوە. چەكی ساچمەیی هەر گولـلەیەكی زیاتر لە 100 ساچمە لەخۆدەگرێت و هێزە ئەمنییەكانی ئێرانیش بۆ هێرشكردنەسەر خۆپیشاندەران ئەو چەكە مەترسیدارە بەكاردەهێنن، بەپێی راپۆرتی تەلەفیزیۆنی (فڕانس 24) چەكی شاتگان كە لەلایەن هێزە ئەمنییەكانی ئێران دژی خۆپیشاندەران بەكاردەهێنرێت  فیشەك و گوللـەكانی لەلایەن دوو كارگە لەفەڕەنسا و ئیتاڵیا بەرهەمدەهێنرێن كەخاوەنداریەتییەكەی دەگەڕێتەوە بۆ كۆمپانیای  (Cheddite)ی فەڕەنسا. لە راپۆرتەكەشدا ئەوە ئاشكراكراوە لەساڵی 2011 دەست بەهەناردەكردنی ئەو فیشەكانەوە بۆ ئێران كراوەو یەكێك لەو سزایانەشی كە لەرابردوودا دژی تاران دەركراوە قەدەغەی هەناردەكردنی ئەو فیشەك و گولـلانە بووە بۆ ئێران. ئاشتبوونەوەی باڵەكانی كۆماری ئیسلامی بۆ سەركوتی ناڕەزایەتییەكان  میدیاكانی ئۆپۆزسیۆنی ئێران بڵاویانكردووەتەوە ژمارەیەك لەسەركردەكانی باڵی ریفۆرمخوازی كۆماری ئیسلامی ئێران كەپێشتر ناكۆكیی قووڵیان لەگەڵ باڵی دەسەڵاتدار هەبوو، پێكەوە كۆبوونەوەیان كردووەو تاووتوێی كۆنتڕۆڵ و سەركوتی ناڕەزایەتییەكانی وڵاتەكەیان كردووە. بەپێی زانیارییەكانی ئەو میدیایانە ژمارەیەك لەسەركردەكانی ریفۆرمخوازان لەگەڵ عەلی شەمخانی، سەرۆكی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتیمانی كۆماری ئیسلامی ئێران و غوڵام حسێن موحسینی ئێژەی سەرۆكی دەزگای دادو هاوكات لەگەڵ ئەحمەد وەحیدی، وەزیری ناوخۆی وڵاتەكە كۆبوونەتەوە. ئاشكرا بووە عەلی شەمخانی لەكۆبوونەوەكەدا داوای لەبنەماڵەی عەلی ئەكبەر هاشمی رەفسنجانی، بنەماڵەی روحەڵڵا خومەینی، لەدامەزرێنەرانی كۆماری ئیسلامی لەئێران كردووە كە بەئاشكرا داوا لەخۆپیشاندەران بكەن كۆتایی بەناڕەزایەتییەكان بهێنن. دیداری ریفۆرمخوازان و باڵی توندڕەوی محافزكاری كۆماری ئیسلامی ئێران لەكاتێكدایە ئەو دوو باڵە پێش ناڕەزایەتییەكان بەتوندی بەرەنگاری یەكتر دەبوونەوە، بەڵام دوای سەرهەڵدانی ناڕەزایەتییەكان باڵی ریفۆرمخواز هیچ هەڵوێستێكی ئەوتۆی سەبارەت بەخۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەكان دەرنەبڕی و ئەوەش وایكرد ئەو باڵەش هاوشێوەی باڵەكەی دیكە لەلایەن خەڵكی ناڕازییەوە لۆمە بكرێن. بەپێی زانیارییەكانی میدیاكانی ئۆپۆزسیۆن ریفۆرمخوازان سوپاسی هێزە ئەمنییەكانیان كردووە بۆ ئەو رێوشوێنانەی لەڕۆژهەڵاتی كوردستان گرتوویانەتەبەرو جەختیان كردووەتەوە ئەو بەشە لەئێران مەترسیی دابەشبوون و پارچەبوونی هەیە لەوڵاتەكە.  

هاوڵاتی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند؛ مانۆڕی هاوبەشی وڵاتەکەی و ئەمریکا بۆ بەرەنگاربونەوەی هەڕەشەکانی ئێرانە لە ناوچەکە. یائیر لاپید، سەرۆک وەزیرانی ئێستای ئیسرائیل رایگەیاند؛ لەگەڵ فەرماندەکانی سوپای وڵاتەکەی و سوپای ئەمریکا بۆ مانۆڕی هاوبەشی سەربازیی کۆبوەتەوە و بەشێک لە ئامانجی مانۆڕەکەش بەرەنگاربونەوی ئێرانە. لاپید جەختی لەوە کردوەتەوە ئەمریکا پابەندە بەوەی کە لە ئەگەری هەر جۆرە هێرشێک بۆسەر ئیسرائیل بەرگریی لە وڵاتەکە بکات. دو رۆژە ئیسرائیل و ئەمریکا مانۆڕێکی سەربازیی هاوبەشیان لە دەریای ناوەڕاست دەست پێکردوە و بە وتەی ئەڤیڤ کوخاڤی،سەرۆک ئەرکانی سوپای ئیسڕائیل مانۆڕەکە ئامادەکارییە بۆ بەرەنگاربونەوە ئەگەری هێرشەکانی ئێران و چەکدارانی سەر بەو وڵاتە لە ناوچەکە. ناوەندی فەرماندەیی هێزە سەربازییەکانی ئەمریکا رایگەیاندوە یەکێک لە ئامانجە سەرکییەکانی ئەو مانۆڕە هاوبەشە بەرەنگاربونەوە هێرشی موشەکییە لە ناوچەکەدا. ئێران دەیان جار هەڕەشەی ئەنجامدانی هێرشی موشەکیی لە دژی ئیسرائیل کردوە.

هاوڵاتی لە کۆتای ھەفتەی پێشووەوە بە ھەزاران خۆپیشاندەر لە چین ڕژانە سەر شەقامەکان و داوایان کرد کۆتای بھێنرێت بە ڕێوشوێنەکان بۆ ڕوبەڕوبونەوەی کۆرۆنا لەو وڵاتە و تەنانەت ھەندێکیان داوایان کرد سەرۆکی ئەو وڵاتە لە پۆستەکەی بێتە خوارەوە . خۆپیشاندانەکان لەو وڵاتە دەستیانپێکرد دوای ئەوەی ئاگر لە ئەپارتمانێکی بەرز لە شاری ئورومقی ڕۆژئاوای چین کەوتەوە لە ڕۆژی پێنجشەممەداو تیایدا 10 کەس گیانیان لەدەستدا  زۆربەی چینیەکان باوەڕیان وایە کە ڕێوشوێنەکان سنووردارکردنی کۆڤید بووەتە ھۆی ئەوەی خەڵکی نەتوانن لە ئەپارتمانەکە بێنە خوارەوەو لە ئەنجامدا گیانیان لەدەست داوە ، بەڵام دەسەڵاتدارانی ئەو وڵاتە نکۆڵی لەوە دەکەن. لە پەکین خۆپیشاندەران بۆ قوربانییەکان ئێشکگرییان ئەنجامدا و لە دژی سنوردارکردنی کۆڤید خۆپیشاندانیان کرد و خەڵکێکی زۆر کاغەزی سپییان وەک سیمبۆلی سانسۆڕ کردن و چاودێریکردنی خەڵکی لەلایەن حکومەتی ئەو وڵاتە بەرز کردەوە . ژمارەیەکی زۆریش بەربەست لەو شوێنانەی شەنگەھای دانراوە کە چەند شەوێک خۆپیشندەران تیایدا کۆبونەوە بۆ دەربڕینی ناڕەزای. ھەروەھا لە خۆپیشاندانەکانی شەوی شەممەدا بە ڕونی دەبیسترا کە خۆپیشاندەران ھاواریان دەکرد کە سەرۆکی چین و حیزبی شیوعی لە دەسەڵات بێنە خوارەوە و بڕیاربوو ڕۆژی دوو شەمە لە پەکین خۆپیشاندان دەستپێبکاتەوە بەڵام نەکرا بەھۆی ئەوەی ھێزێکی زۆر لەو شوێنەی بڕیاربوو خۆپیشاندانەکان ئەنجام بدرێت بڵاوکرابۆوە .ھاوکات  بەیانی سێشەممەش لە ھەردوو شاری بێیژین و شانگھای پۆلیس بە شەقامەکاندا بڵاوکرابونەوە بۆ ڕێگریکردن لە خۆپیشاندان . ڕاپۆرتەکان دەڵێن کە پۆلیس خەڵکی ڕاگرتووە و بە دوای تەلەفۆنەکانیاندا دەگەڕان بۆ ئەوەی پشکنین بکەن کە ئایا (VPNs) یان هەیە یان نا، هەروەها ئەو کاربەرنامانەی وەک تێلێگرام و تویتەر کە لە چین بلۆک کراون لە مۆبایلەکانیاندا ئیش دەکات ، هاوکات ئەو کەسانەی لە چین ئامادەبوون لە خۆپیشاندانەکانی کۆتایی هەفتە دژی ڕێوشوێنەکانی سنووردارکردنی کۆڤید دەڵێن لەلایەن پۆلیسەوە پەیوەندیان پێوەکراوە. چەند کەسێک لە پەکین "وتیان کە پۆلیس داوای زانیاری کردووە دەربارەی شوێنی ژیانیان وتیشیان ڕون نییە پۆلیس چۆن زانیوێتی کێن" ئافرەتێک بە ئاژانسی هەواڵی ئەی ئێف پی ڕاگەیاند "پێنج هاوڕێی کە بەشدارییان لەخۆپیشاندانێکدا کردووە لە پەکین پەیوەندی تەلەفۆنیان لەپۆلیسەوە پێگەیشتووە ھەروەھا لەحاڵەتێکدا ئەفسەرێکی پۆلیس سەردانی ماڵی یەکیک لە هاوڕێکانی کردووە دوای ئەوەی وەڵامی مۆبایلەکەی نەداوەتەوەو پرسیاری ئەوەیان کردووە کە ئایا سەردانی شوێنی خۆپیشاندانیان کردووە یان نا، پۆلیسەکە جەختیشی لەوە کردەوە کە خۆپیشاندانەکان "کۆبوونەوەی نایاساییە". وەک ڕێوشوێنێک بۆ ڕێگریکردن لە پەرەسەندنی خۆپیشاندانەکان ژمارەیەک ڕۆژنامەنوس کە بۆ ڕوماڵی ڕوداوەکان لەو وڵاتەن دەستگیر کراون و پاشان بەردراون لە ئێستادا بەرپرسانی ئەو وڵاتە ژمارەیەک بەرنامەیان لەو وڵاتە بلۆک کردووەو بەردەوام تۆڕەکانی ئینتەرنێت پاک دەکەنەوە لە ھەر پۆستێک کە باس لە خۆپیشاندان بکات . ھەروەھا ڕۆژی سێشەممە بەڵێنیان نوێ کردەوە بۆ خێراکردنی هەوڵەکان بۆ کوتانی کەسانی بەتەمەن. بەھۆی ئەوەی ڕێژەی کوتان لە نێوان بەساڵاچواندا تا ڕادەیەک نزمە بۆ زوتر کۆتایھێنان بە ڕێوشوێنەکان ھەروەھا دوور لە پەکین و شەنگهای، دەسەڵاتداران ڕووبەڕووی ناڕەزایی تووڕەیی بوونەوە کە پەیوەستن بە سنووردارکردنی کۆڤیدەوە هەفتەی ڕابردوو لە گەورەترین کارگەی ئایفۆنی جیهان لە شاری ژێنژو لە پارێزگای هانان کە زیاتر لە 200,000 کرێکار لە مانگی ھەشتەوە کەرەنتینە کراون لەو کارگەیەدا ، پێکدادانی توندوتیژ ڕوویدا. بەڵام خودی شاری ژێنژوو، کە ژمارەی دانیشتوانەکەی نزیکەی شەش ملیۆن کەسە ، سەرجەمی شارەکە کەرەنتینە کراون و ناتوانن ماڵەکانیان بەجێبھێڵن ، خەڵک ناتوانن ناوچەکە جێبهێڵن مەگەر تاقیکردنەوەیەکی نەرێنی کۆڤیدیان هەبێت. هەروەها لە ووهان خۆپیشاندان ئەنجام درا-  ئەو ناوچەیەیە کە  کۆڤید-19 یەکەم جار دەرکەوت. بە پێی ئەو ڤیدیۆیانەی بڵاوکراوەتەوە لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان نیشانی دەدات کە خۆپیشاندەران ھەوڵدەدەن ئەو پەرژینانە بشکێنن کە وەک بەشێک لە ڕێوشوێنەکان بۆ ڕێگریکردن لە کۆڤید دروست کراوە.