مەزڵوم عەبدی: هێزەکانمان لە رۆژهەڵاتی حەلەب دەکشێنینەوە 

هاوڵاتی مەرال دانش بەشتاش سەرۆکی فراکسیۆنی هەدەپە رایگەیاند، ئەندامانی داعش بە ئاسانی لە تورکیا بازرگانی دەکەن و داوای کرد، لێکۆلینەوە لەم پرسەدا بکرێت. مەرال دانش بەشتاش جێگری هاوسەرۆکانی هەدەپە و سەرۆکی فراکسیۆنی پارتەکە لە پەرلەمانی تورکیا، پێشنیاز پرسێکی لەبارەی جموجووڵی ئەندامانی داعش لەنێو تورکیادا پێشکەشی سەرۆکایەتی پەرلەمان کرد و لە وتارێکیشدا کە ئاراستەی پەرلەمانتاران کرد وتی، " ئەندامانی داعش لە تورکیا بە ئاسانی کار و بازرگانی دەکەن". بەشتاش وتی: پێویستە ئاشکرا ببێت کە داعش لە تورکیا چۆن بازرگانی دەکات و ئابوریەکەی بەهێز دەکات. پێنج ملیۆن پەنابەری سوریا لە تورکیا هەن کە ئەندامانی داعشیش لەناویاندا هەن و پێویستە پەنابەر و ئەندامانی داعش لە یەکدی جیابکرێتەوە. 'ئیلهان بالی' کەسێکە کە هەرگیز لەبیرم ناچێتەوە. بەرپرسیاری تەقینەوەکەی پێنجی حوزەیرانە کە لەبەرامبەر میتینگی ئێمە ئەنجامدرا و ئێستا لە شاری کلیس مارکێتی هەیە.  بە واتایەکی دیکە پۆلیس ناتوانێت دەستگیری بکات، جگە لەوەش رێگەی پێدەدرێت بازرگانی بکات. حکومەت دەزانێت کە زۆربەی ئەندامانی داعش چوونەتە نێو سوپای سوریای ئازاد و لەگەڵ سوپای تورکیا ئۆپەراسیۆن ئەنجام دەدەن. جێگری هاوسەرۆکانی هەدەپە و سەرۆکی فراکسیۆنی پارتەکە لە پەرلەمانی تورکیا ئەوەی خستەڕوو، لەو سەردەمانەی کە تورکیا هاوسنووری داعش بوو، حکومەتی ئاکەپە دەروازە سنوورییەکانی سوریای بە کراوەیی هێشتەوە و ئەندامانی داعش بازرگانییان دەکرد. ئێمە ئەو رۆژانە لەبیر ناکەین. بە واتایەکی دیکە داعش ئازادە لەم وڵاتەدا سامان بەدەست بهێێنێت و ببنە هاوڵاتی، تاوان ئەنجام بدەن، تەراتێن بکەن و بازرگانی بکەن. دوای تەقینەوەکەی ئەستەنبوڵ لە ١٣ی تشرینی دووەمدا کە حکومەتی ئەو وڵاتە کوردی بە ئەنجامدانی تۆمەتبار کرد، مەزلۆم کۆبانێ فەرماندەی گشتی هێزەکانی سوریای دیموکراتی (هەسەدە)، رایگەیاند، ئەو ژنەی تەقینەوەکەی ئەستەنبوڵی ئەنجامداوە، ئەندامی داعشە و سێ برای لەنێو داعشدا کوژراون و برایەکیشی کە پێشتر ئەندامی داعش بووە، ئێستا لەنێو سوپای سوریای ئازادە و وتی، " تورکیا بە هێرش کردنە سەر رۆژئاوای کوردستان، دەیەوێت تۆڵەی داعش بکاتەوە." ف.ق

هاوڵاتی له‌ ئه‌نجامی بۆردومانی فڕۆكه‌ بێفڕۆكه‌وانه‌كانی توركیا بۆسه‌ر چیای ئاسۆس له‌ شاره‌دێی ماوه‌ت، ژماره‌یه‌ك هاووڵاتی گوندی قامیشه‌ی ئه‌و سنووره‌ بوونه‌ قوربانی. دوانیوەڕۆی ئەمڕۆ هه‌ینی (2ـی كانوونی یه‌كه‌م/دیسێمبه‌ری 2022)، فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوانی تورکیا سنوری چیای ئاسۆسی لە شارباژێر بۆردومانکرد و لە ئەنجامیشدا دوو کەس شەهیدبون و شەش کەسی دیکەش برینداربون. بەگوێرەی زانیارییەکانی تەندروستیی قەزای شارباژێر ، دوایین ئاماری بۆردومانەکەی تورکیا لە شارباژێر شەهیدبونی دو کەس و برینداربونی شەش کەسی دیکەشی لێکەوتوەتەوە. تەندروستیی قەزای شارباژێر دەشڵێت، بەهۆی ئەوەی شوێنی بۆردومانەکە هیچ رێگایەکی هاتوچۆی لەسەر نییە و شوێنێکی سەختە، بۆیە چاوەڕێ دەکرێت رزگاکردن و بەهاناوەچونی بریندارەکان چەند کاتژمێرێکی دیکەی پێبچێت و دوای چارەسەری سەرەتایی بریندارەکان رەوانەی نەخۆشخانەکانی سلێمانی دەکرێن. بەگوتەی قایمقامی ماوەت، لە بۆردوومانەکەدا کەسێک بێسەروشوێنە و تاوەکو ئێستا نازانرێت لە ژیاندا ماوە یان گیانی لەدەستداوە. دەشڵێت، تیمە تەندروستییەکان و فریاکەوتن رەوانەی ئەو شوێنە کراون، بەڵام بەهۆی سەختیی شوێنەکەوە نەتوانراوە ئۆتۆمبێل بنێردرێتە شوێنەکە. ئەو کەسانەی لەکاتی بۆردومانەکەی سەر چیای ئاسۆس و لە نزیک گوندی گەڵاڵە بون ژمارەیان نۆ کەس بوە و بەمەبەستی راوکردن و کۆکردنەوەی گۆیژ و قارچ چونەتە چیاکە، کە سەرجەمیان خەڵکی گوندی قامیشەن. هەروەها  تیمی کوردستانی رێکخراوی سی پی تی لەبارەی رووداوی بۆردوومانەکەی شاخی ئاسۆسەوە نوێترین ئاماری کوژراو و بریدنارەکانی بڵاوکردەوە وڕایگەیاند، ئەو هاوڵاتییەی بەهۆی بۆردوومانەکەوە کوژراوە ناوی "عەزیز محەمە رەسوڵ"ە. دەشڵێت، بریندارەکان بریتین لە "محەمەد قادر ئاغا" و "زانا محەمەد عەلی" و "سەعید محەمەد رەسوڵ" و "ساڵح قادر" و "کوێخا محەمەد عەلی" کە برینەکەی سەختە. ئەوەشی خستووەتەڕوو، بەشێک لە بریندارەکان تا ئێستا لە شاخی کێلەشین گیریان خواردووە و داوای تیمی فڕۆکەوانی دەکەن کە بە هانایانەوە بچن. چیای ئاسۆس یه‌كێكه‌ له‌ چیا سه‌خته‌كان كه‌ رووبه‌رێكی فراوانی هه‌یه‌، له‌ شاره‌دێی قه‌ڵادزێوه‌ ده‌ستپێده‌كات تا ده‌كاته‌ گوندی گه‌ڵاڵه‌ له‌ سنووری شاره‌دێی ماوه‌ت    

عەمار عەزیز ماوەی شەش ساڵە سەرووی سەدا 90 دانیشتووانی ناوەندی دهۆك و زاخۆو ئاكرێ یەك لیتر نەوتیان وەرنەگرتووە، ئەمە لەكاتێدایە هەر خێزانێك لەو شارانە بەلایەنی كەمی لەوەرزی زستان پێویستی بەدوو بەرمیل نەوت هەیە. عەبدولسەمەد تێلی، سەرۆكی لیژنەی سووتەمەنی و سامانە سروشتییەكان لەئەنجومەنی پارێزگای دهۆك بەهاوڵاتی راگەیاند:»بۆ ئەمساڵ حكومەتی هەرێم تائێستا تەنها بڕی 70 ملیار دیناری تەرخانكردووە بۆ كڕینی نەوت و دواتر لەسەر هاووڵاتیان بە 103 هەزار دینار دابەشی دەكات، ئەم بڕە پارەیە تەنها بەشی 247 هەزار بەرمیل دەكات، ئەمە لەكاتێكدایە تەنها لە پارێزگای دهۆك پێویستمان بە 270 هەزار بەرمیلە، پارەكەی حكومەت تەنها بەشی پارێزگایەك دەكات، حكومەت دەڵێت وەجبەی تر بڕێكی تر لەپارە دابیندەكەین، بەڵام بەبڕاوی من هەر وەجبەیەک چەند مانگێكی تری پێدەچێت و دواتر زستان تەواو دەبێت و ئەمساڵیش بەدەردی ساڵانی تر دەڕوات، سەرووی 90 لەسەدی دانیشتووانی ناوەندی دهۆك و زاخۆ شەش ساڵە یەك لیتر نەوتیان وەرنەگرتووە». «هەموو ساڵێك حكومەتی عێراق 50 ملیۆن لیتر نەوتی وەك بەشی هەرێمی كوردستان دەنارد، بەڵام ئەمساڵ تائێستا نەیناردووە، پێویستە  پێش هاتنی وەرزی زستان حكومەتی هەرێم فشارێكی زۆر لەسەر بەغدا بكردایە تاوەكو بەشە نەوتی خەڵكی هەرێمیان بناردایە، ئەم شێوازەی ئێستای حكومەت تەنها رازیكردنی خەڵكە، چۆن دەكرێت بەدوو سێ مانگ تەنها نەوت بدرێتە ناوچە شاخاوییەكان ئەی خەڵكی تر چی بكات». «بەدواداچوونمان بۆ شێوزای دابەشكردنی نەوت كردووە زۆر بەهێواشی بەڕێوەدەچێت، پێویستە حكومەت بەزووترین كات بڕێكی باش لە پارە دابین بكات، هەروەها پرۆسەی دابەشكردنیش لەیەك كاتدا لەچەند ناوچەیەك  و چەند شارێك دەستپێبكەن تاوەكو زۆرترین كەس بەلایەنی كەمی یەك بەرمیل نەوت وەربگرێت»عەبدولسەمەد تێلی وای وت. قەزای ئاكرێ ناحیەكانی (دینارتە، گردەسێن، بجێل)ی لەسەرە تائێستا تەنها دانیشتووانی ناحیەی دینارتە نەوتیان وەرگرتووە. شەعبان خەلیل، قایمقامی قەزای ئاكرێ بەوەكالەت بەهاوڵاتی  وت: «زیاتر لەدوو هەفتەیە دەست بەدابەشكردنی نەوت كراوە لەسنوری قەزای ئاكرێ تەنها یەك ناحیە تەواوبووە ئەویش ناحیەی دینارتەیە، لەبەرنامەی حكومەتدایە دەست بەدابەشكرنی نەوت بكرێت لەناحیەی بجیل ئینجا ناحیەی گردەسێن، جارێ بۆ ناوەندی قەزا دیارنیەو دەبێت لەوەزارەتی سامانە سروشتییەكان بپرسن كەئایا كەی دەست بەدابەشكرنی نەوت دەكرێت بۆ ناوەندی شار». وتیشی:» دابەشكردنی نەوت بەسەر هاووڵاتیانی ناو شار لەدەستی ئێمەدانیە، ئێمەش دەمانەوێت هەموو هاووڵاتیانی ناوەندی ئاكرێ بەشە نەوتی خۆیان وەربگرن، بەڵام ئەمە شتێكە لەدەست ئێمە نیە». محەمەد ئەمین تەمەر، نیشتەجێی گەڕەكی ئاڵەیی-یە لەناوەندی دهۆك، خاوەنی چوار منداڵە شەش ساڵە یەك لیتر نەوتی وەرنەگرتووە بەهاوڵاتی وت:»هەموو ساڵێك حكومەت درۆ لەگەڵ خەڵك دەكات بەچەند بەڵێنێكی نادروست خەڵك رازیدەكەن و دەڵێن دەست بەدابەشكردنی نەوت بەسەر هاونیشتیمانیان دەكەین، بێزاربووین لەدرۆكانی حكومەت، دەیان بیرە نەوت لەسنوری قەزای ئاكرێ هەن، خوا قبوڵ دەكات ساڵانە یەك بەرمیل نەوت بەخەڵك نەدرێت، نەوت بووەتە نەگبەتی لەجیاتی ئەوەی خێری بۆ خەڵك هەبێت تەنیا چەند كەس و لایەنێك سوود لێیوەردەگرن». محەمەد ئەمین تەمەر وەكو هەموو ساڵێك پێش دوو هەفتە بەناچاری بەرمیلێك نەوتی بە 270 هەزار دینار كڕیوە، ئەو وتی»كەشوهەوای ئاكرێ ساردە بەتایبەت لەشەوان، كارەبای نیشتیمانیش زۆر خراپ بووە ناچاربووم بەرمیلێك نەوتم كڕی بە 270 هەزار دینار، بەدڵنیاییەوە بەشمان ناكەت ماوەیەكی تر دەبێت بەرمیلێكی تر بكڕین، شەش ساڵە ئەوە حاڵمانە، یەك لیتر نەوتمان وەرنەگرتووە». زانا عیسا، هاووڵاتیەكی تری ناوەندی شاری دهۆكە، ئەویش شەش ساڵە نەوتی وەرنەگرتووە، بەهاووڵاتی وت: «پارساڵ كۆمەڵێك بریكاری بەشەخۆراكی مانگانە بلیتی نەوتیان دابەشكرد، بەڵام بریكاری ئێمەی تیادا نەبوو، پار دوو بەرمیل نەوتم كڕی، ئەمساڵیش تائێستا بەرمیلێك نەوتم كڕیوە بە 270 هەزار دینار، حكومەت بەنیاز نیە نەوت بەسەر هاونیشتیمانیانی ناوەندی شار دابەشبكات، مانگێكە دەست بەدابەشكردنی نەوت كراوە تائێستا تەنها چەند ناحییەك وەریانگرتووە، ئەگەر بەم شێوەیە دابەشبكرێت ساڵێكی تر ناگاتە ناوەندی دهۆك».

هاوڵاتی ئەلێکساندەر لاڤرێنتیڤ، نێردەی تایبەتی ڤلادیمێر پوتین، سەرۆکی روسیا بۆ سوریا ڕایگەیاند، هەوڵدەدەن کۆبوونەوەیەک لە نێوان رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆککۆماری تورکیا و بەشار ئەسەد سەرۆکی سوریا ڕێکبخەن. لە لێدوانێکیدا بۆ کەناڵی ئەلعەرەبیە، لاڤرێنتیڤ سەبارەت بە ئەگەری کۆبوونەوەی ئەسەد و ئەردۆغان ڕایگەیاند، "پێمان وایە کۆبوونەوەیەکی لەو شێوەیە بە گشتی ئەرێنی و سوودبەخش دەبێت، ئێمەش بەردەوامین لە کارکردن بەو ئاراستەیە".  ئەو لێدوانە لەکاتێکدایە کە ئەنقەرە چەندین جار باسی پرۆسەی ئاشتەوایی لەگەڵ دیمەشق کردووە. چەند رۆژ لەمەوبەر کەناڵی ئەلجەزیرە رایگەیاندبوو کە چەندین کۆبونەوەی نهێنی لەنێوان روسیا و تورکیادا ئەنجامدراون و بەرپرسانی ئەنقەرە داوایان کردووە کە رێگەی پێبدرێت، شارەکانی کۆبانێ، منبج و تەل رەفعەت داگیر بکات. هەواڵی داواکاری تورکیا بۆ چاوپێکەوتن و کۆبونەوە لەگەڵ بەرپرسانی سوریا لەکاتێدایە کە سوریا دوو مەرجی سەرەکی هەیە، ئەویش کشانەوەی هێزەکانی تورکیایە لە سوریا  و دووەمیشیان پشتگیرینەکردنی ئەو هێزە جیهادیانەیە کە لەدژی حکومەتی سوریا شەڕ دەکەن. چەند رۆژێکە، ئۆپۆزسیۆنی تورکیاش، داوا دەکات کە دەوڵەت رێگەیان پێبدات، سەردانی سوریا بکەن و زەمینەی پرۆسەی ئاشتەوایی لەگەڵ ئەسەد بخوڵقێنن. لەسەر ئەم پرسە، مەڕاڵ ئاکشەنەر سەرۆکی پارتی باش کە پارتێکی نەتەوەپەرستە و لە مەهەپە جیابووتەوە بە فەرمی داوای کرد کە ڕۆڵیان لە لێکنزیککردنەوەی حکومەتی دیمەشق و ئەنقەرەدا هەبێت. ئەم هەنگاوانە لەلایەن هێزە سیاسیە کوردیەکانەوە بە توندی رەخنە دەکرێت. لەسەر ئەم پرسە، سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پیشووی هەدەپە کە لە زینداندایە، رایگەیاند، حکومەتی تورکیا، ئامادەیە کە لەگەڵ هەموو نەیارانیدا وەک، ئەسەد، سیسی و ئیسرائیل کۆبێتەوە و پەیوەندیەکانی ئاسایی بکاتەوە، بەڵام کاتێک پرسەکە دەبێتە کورد، چەک و ئۆپراسیۆن دێتە ئاراوە.

هاوڵاتی هێزەکانی سووریای دیموکرات - هەسەدە رایدەگەیێنێت کە هیچ پەیوەندییان بە کوشتنی ئەبو حەسەن ئەلهاشمی ئەلقورەشی، خەلیفەکەی داعشەوە نەبووە. ئەوە لەکاتێکدایە کە رۆژی چوارشەممە، رێکخراوەکە کوژرانی خەلیفەکەی لە سووریا راگەیاند. رۆژی پێنجشەممە 1ـی کانوونی یەکەمی 2022، فەرماندەیی هێزەکانی سووریای دیموکرات لە راگەیێندراوێکدا گوتی: "ئێمە بەشداریمان لە کوشتنی سەرکردەی نوێی داعش، ئەبو حەسەن ئەلقورەشی نەکردووە و هیچ پەیوەندییەکمان بە رووداوەکەوە نییە."  هەسەدە دەشڵێت، "پاراستنی ناوچەکانمان و گەلەکەمان لە باکوور و رۆژهەڵاتی سوریا لە هێرشەکانی دەوڵەتی داگیرکەری تورکیا، گرنگترین ئەرکە بۆ هێزەکانمان لەم کاتەدا، بەڵام تەنانەت بەو شێوەیەش هێزەکانمان رێگە نادەن داعش لەو هێرشانە و دەرفەتەکە بقۆزێتەوە لە داگیرکاری تورکیا و هێرش بکەن." فەرماندەیی هەسەدە ئاماژە بەوەش دەکات، هێزەکانیان بە ئۆپەراسیۆنی پێشوەختەی رێکخراو رێگری لە ئەگەری هێرشەکانی داعش دەکەن و "رێگری لە ئەنجامدانی ئەو هێرشانە دەکەن کە دەکرێنە کامپ و زیندانەکان."  ئێوارەی رۆژی چوارشەممە، 30ـی تشرینی دووەمی 2022، کۆشکی سپی رەتیکردەوە ئەمریکا دەستی لە کوژرانی خەلیفەکەی داعشدا هەبووبێت و گوتی: "لەبارەی هەر دەستوەردانێک لەلایەن ئەمریکاوە کە پەیوەندیی بە کوژرانی قورەشییەوە هەبێت، دەتوانم ئەوە پشتڕاست بکەمەوە کە ئەمە لە ئەنجامی هیچ کارێکی ئەمریکا نەبووە."  هەر رۆژی چوارشەممە، جۆ بۆچینۆ، گوتەبێژی فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا لە راگەیێندراوێکدا گوتی: "ئەمریکا پشتڕاستی دەکاتەوە کە ئەبو حەسەن ئەلهاشمی ئەلقورەشی نێوەڕاستی تشرینی یەکەم لە دەرعا لەلایەن سوپای سووریای ئازادەوە کوژراوە." ئەوە لە کاتێکدایە رۆژی چوارشەممە، رێکخراوەکە لە تۆمارێکی دەنگیدا کوژرانی خەلیفەکەی راگەیاند. ئەبو عومەر ئەلموهاجیر، گوتەبێژی رێکخراوە پەڕگیرەکە لە تۆمارێکی دەنگیدا کە لە رێگەی تەلەگرامەوە بڵاوکراوەتەوە، رایگەیاند، ئەبو حەسەن ئەلهاشمی ئەلقورەشی لە شەڕدا کوژراوە. ئەوە لە کاتێکدایە کە تورکیا مانگی ئایاری ئەمساڵ راگەیاندبوو، کەسێکیان دەستگیرکردووە کە گومان دەکرێت خەلیفەکەی داعش بێت.  گوتەبێژەکەی داعش، کە خەڵکی عێراقە، وردەکاریی لەبارەی کات و شوێنی کوژرانی ئەبو حەسەن ئەلهاشمی ئەلقورەشی نەخستووەتەڕوو، بەڵام گوتی، "لە شەڕێکی دژی دوژمنانی خوا" کوژراوە.  لە دوای راگەیاندنی کوژرانی خەلیفەکەیان، ئەبو حوسەین ئەلحوسەینی ئەلقورەشی بە خەلیفەی نوێی داعش هەڵبژێردرا. 

هاوڵاتی سەرۆکی ئەمریکا، جۆ بایدن رایگەیاند ئەگەر سەرۆکی رووسیا، ڤلادیمیر پوتین بە ئاراستەی رێگای کۆتاییهێنان بە جەنگی ئۆکراینا هەنگاو بنێت، ئەوە ئامادەیە گفتوگۆی لەگەڵ بکات. بایدن دوای کۆبوونەوەی لەگەڵ سەرکۆماری فەڕەنسا، ئیمانوێل ماکرۆن کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیی هاوبەشیان ئەنجامدا. هەردوو سەرۆک، ئاماژەیان بەوە کرد کە یەکێک لە تەورە سەرەکییەکانی بەرنامەی کۆبوونەوەکەیان جەنگی رووسیا-ئۆکراینا بووە و هاوکارییەکان بۆ ئۆکراینا بەردەوام دەبێت. سەرۆکی ئەمریکا، جەختی لەوە کردەوە کە ژیرترین رێگا بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕەکە ئەوەیە کە پوتین سەربازەکانی لە ئۆکراینا بکشێنێتەوە و گوتی: "پوتین بە هەڵنەبژاردنی ئەم رێگایە باجی زۆر قورس دەدات. لە هەمان کاتدا رێگە بۆ وێرانکارییەکی زۆر گەورە لە ئۆکراینا دەکاتەوە". جۆ بایدن باسی لەوە کرد کە نیازێکی نییە بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ پوتین و گوتی: "ئەگەر پوتین نیازی هەبێت بڕیارێک بە ئاراستەی رێگای کۆتاییهێنان بە شەڕەکە دەربکات، ئەوە ئامادەم قسەی لەگەڵ بکەم. بەڵام هێشتا بە ئاراستەی ئەو رێگایەدا نییە. ئەگەر شتێکی وا رووبدات ئەوە لەگەڵ فەڕەنسا و دۆستەکانم لە ناتۆ لە پەیوەندیدا دەبین و لەگەڵ پوتین دادەنیشین و دەبینم چی بە مێشکیدا تێدەپەڕێت". - "داوا لە ئۆکراینا ناکەین سازش بکات" لەلایەکی دیکەوە سەرکۆماری فەڕەنسا، ئیمانوێل ماکرۆن جەختی لەوە کردەوە کە بابەتی بڕیاری شەڕی ئۆکراینا لەدەست ئۆکراینا خۆیەتی و گوتی: "ئێمە هیچ کات داوا لە ئۆکراینا ناکەین کە سازش لەسەر ئەو شتانە بکات کە خۆیان قبوڵیان نییە". ماکرۆن بە ئاماژەدان بەوەی کە ئاشتییەکی لەو شێوەیە هەرگیز بەردەوام نابێت، گوتی "ئێمە رێز لە بڕیارەکانی ئۆکراینییەکان دەگرین بۆ دیاریکردنی مەرجەکانی دانوستان لەسەر خاکەکەیان".

هاوڵاتی سەرۆکی ئۆکراینا، ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی رایگەیاند لە دەستپێکی جەنگی وڵاتەکەی لە ٢٤ی شوباتەوە تا ئێستا زیاتر لە هەزار و ٣٠٠ سەربازی ئۆکراینی کە وەک دیل کەوتبوونە دەست رووسیا، ئازاد کراون. زێلێنسکی شەوی رابردوو لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تەلەگرام، پەیامێکی ڤیدیۆیی بڵاوکردەووە و تیایدا ئەوەی وەبیرهێنایەوە کە جەنگی وڵاتەکەی لەگەڵ رووسیا بەردەوامە. دەربارەی رەوشی دیلەکانی، زێلێنسکی، ئەوەی ئاشکرا کرد کە کۆتا جار رۆژی یەکی کانوونی یەکەم واتە دوێنێ، لە رێی ئاڵوگۆڕی دیل لەگەڵ رووسیا، ٥٠ سەربازی ئۆکراینیان ئازاد کردووە و بەم شێوەیەش تا ئێستا زیاتر لە هەزار و ٣٠٠ سەربازی ئۆکراینی لە دیلێتی رووسیا رزگار کراون، گوتیشی: "با هەموو دیلەکان بگەڕێنینەوە. تا ئۆکراینا ئازاد بێت و هەمووان بگەڕێنەوە ماڵەکانیان". سەرۆکی ئۆکراینا ئەوەشی خستەڕوو کە بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتی نهێنی رووسیا لە دامەزراوە ئایینییەکانی ئۆکراینادا، کۆبوونەوەیان لەگەڵ هێزە ئەمنییەکان ئەنجامداوە و رایگەیاند: "پێویستە هەموو دەزگاکانی بەرپرسیار لە دابینکردنی ئاسایشی نیشتمانی رێوشوێنەکانیان بۆ ئاشکراکردنی کردەوە تێکدەرانەکانی دەزگا تایبەتەکانی رووسیا لە ناوەندی ئایینی ئۆکراینادا و بەرپەرچدانەوەی ئەم کردانە بەهێزتر بکرێن. بەشێوەی تاکەکەس رووبەڕووی ئەو کەسانە ببنەوە کە لە ئایندەیەکی نزیکدا ناوەکانیان ئاشکرا دەکرێن".

هاوڵاتی   پرۆژەی ئۆتۆبانی بابان (شەقامی 100 مەتریی سلێمانی) كارەكانی بەسستی بەڕێوەدەچێت و نزیكە لەپەككەوتن، لەو 400 ملیار دینارەی حكومەتی هەرێم بەئامادەبوونی مەسرور بارزانی لەتەمموزی 2020 بڕیاری لێدا تەنها لەسەدا 15ی خەرجكراوە، ماوەی پرۆژەكە سێ ساڵە، بەڵام زیاتر لەدوو ساڵی ماوەكەی تەواوبووەو تائێستا لەسەدا 48ی تەواوكراوە، چاوەڕوان ناكرێت لەوادەی خۆیدا تەواو بكرێت. پڕۆژەی شەقامی 100 مەتریی سلێمانی، بەتۆڕی شەقامە لاوەكییەكانیەوە درێژییەكەی 145 كیلۆمەترەو بە سێ قۆناغ جێبەجێ دەكرێت. قۆناغی یەكەمی پڕۆژەكە بڕی 400 ملیار دینار بۆ ئەم پرۆژەیە تەرخانكراوە، بەهۆی دابین نەكردنی پارە لەلایەن حكومەتی هەرێمەوە تائێستا كارەكانی بەسستی بەڕێوەدەچێت. زەردەشت رەفیق وتەبێژی سەرۆكایەتی شارەوانی سلێمانی بەهاوڵاتی راگەیاند: تائێستا لە 48٪ كارەكانی پرۆژەی شەقامی 100 مەتری لەسلێمانی تەواوبووە، ئەوەی لەسەر شارەوانی سلێمانییە تەنیا لایەنی ئەندازیاریەكەیەتی سەرپەرشتی دەكات. هاوكات ئەبوبەكر تەیب، بەڕێوەبەری پرۆژەی شەقامی 100 مەتریی سلێمانی لەسەرۆكایەتیی شارەوانی سلێمانی بەهاوڵاتی وت: قۆناغی یەكەمی پڕۆژەكە 34 كیلۆمەتر درێژە، لەشارۆچكەی تاسڵوجەوە دەستپێدەكات تاگوندی دەمركان و 48٪ـی كارەكانی تەواو بووە. بەڕێوەبەری پڕۆژەكە دەڵێت: شەقامەكە چوار سایدی هاتن و چوونەو پانییەكەشی 100 مەترە، هەروەها پێنج ئەندەرپاس، حەوت یەكتربڕو سێ پردی پەپوولەیی لەخۆدەگرێت، جگە لەوەی لەسەر چەمی تاسڵوجە، پردێك دروست دەكرێت، كە درێژییەكەی 500 مەترەو 20 ملیۆن دۆلاری تێدەچێت. ئەبوبەكر تەیب، سەبارەت بەدابینكردنی كارەباو تۆڕی ئاو بۆ شەقامەكە، وتی: قۆناغی یەكەمی پڕۆژەكە، 67 ئاوباری كۆنكرێتی بۆ پەڕینەوەی ئاوی باراناو لەخۆدەگرێت، كەدرێژایی هەر یەكێكیان 110 مەترە، هەروەها تۆڕێكی كارەبای مۆدێرنی بۆ رووناككردنەوەی تەواوی شەقامەكە تێدایە. بەپێی ئەو بەدواداچوونەی هاوڵاتی ، تائێستا حكومەتی هەرێم تەنها 15٪ی گوژمەی دابینكراوی پرۆژەكە كە 400 ملیار دینارە خەرجكردووە، هۆكارەكەشی دەگەڕێننەوە بۆ نەبوونی پارە لەبانكەكان، چونكە حكومەتی هەرێم ئەو پرۆژەیەشی لەسەر داهاتی ناوخۆی پارێزگای سلێمانی خستووەتە بواری جێبەجێكردنەوە. رەمەزان نامیق سەرۆكی بەشی پلان لەئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی بەهاوڵاتی وت: دواینجار سەردانی شەقامی (100) سلێمانیمان كرد بەمەبەستی بەدواداچوون بۆ ئیشوكارەكانی ناو پڕۆژەكە، بەهۆی خەرجنەكردن و نەبوونی پارەی پێویست لەلایەن حكومەتەوە پڕۆژەكە وەك پێویست كاری تێدا نەدەكراو تەنها (46٪) پڕۆژەكە تەواو كرابوو و بۆ ئەمساڵیش ناتوانرێت شەقامەكە تەواو بكرێت . وتیشی: هەروەها چەندین زیادەڕەوی جۆراوجۆر لەناوچەی (تاسڵوجەو تانجەرۆ) لەبەردەم پڕۆژەكەدا هەیەو تائێستا لانەدراون و رێگرن لەبەردەم پڕۆژەكە. رۆژی 11-07-2020، مەسرور بارزانی، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان، بەئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆكی حكومەت و ژمارەیەك وەزیرو پارێزگاری سلێمانی، بەردی بناغەی شەقامی 100 مەتریی سلێمانی دانا، گوژمەی پڕۆژەكە 400 ملیار دینارەو بڕیارە لەماوەی 1100 رۆژ تەواوبكرێت كە 30-8-2023 دەكات. ئۆتۆبانی بابان، یان شەقامی 100 مەتریی سلێمانی بریتییە لەدروستكردنی رێگەیەكی خێرای 100 مەتری، درێژیی شەقامی 100 مەتریی سلێمانی لەگەڵ تۆڕی شەقامە لاوەكییەكانی 146 كیلۆمەترە كە لەتاسڵوجەوە دەستپێدەكات تاوەكو دەگاتە دەمركان نزیك شارۆچكەی عەربەت. پڕۆژەكە چوارسایدی هاتن و رۆشتن لەخۆدەگرێت كە پانیی سایدی سەرەكی 21 مەترەو سایدی خزمەتگوزاری نۆ مەترە، دوو سایدیان بۆ رۆیشتن و دووانیان بۆ هاتن بەكاردەهێندرێت.

هاوڵاتی فیدراسیۆنی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنیی یاداشتنامەیەکیان لەبارەی ناسەربەخۆیی دەسەڵاتی دادوەریی و نەپاراستنی مافەکانی تۆمەتباران بڵاوکردەوە. دەقی یاداشتنامەکە: یاداشتنامەی فیدراسیۆنی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنیی لەبارەی ناسەربەخۆیی دەسەڵاتی دادوەریی و نەپاراستنی مافەکانی تۆمەتباران بۆ بەڕیزان : - نوێنەرایەتیی نەتەوە یەكگرتووەكان - نوێنەرایەتیی یەکێتیی ئەورووپا - رێكخراوە بیانیی و نێودەوڵەتییەكان - سەرجەم کونسووڵخانەی وڵاتان لە عێراق - ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق - ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق - ئەنجوومەنی دادوەریی عێراق - سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان - سەرۆکایەتیی پەرلەمانی کوردستان - سەرۆکایەتیی ئەنجوومەنی وەزیران - سەرۆکایەتیی ئەنجوومەنی دادوەری بابەت: ناڕەزایینامە سڵاو و رێز:- ساڵانێكە فیدراسیۆنی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی (FCSO) بەگشتیی و ھەندێک لە ڕێكخراوە ئەندامەکانی بەتایبەتی؛ لەگەڵ چەندین لایەن و کەسایەتییدا هۆشداریی لەو پێشێلكاریە زەقە نایاساییانەی دەسەڵاتدارانی ھەرێمی کوردستانی عێراق دەدەن دژ بە ھەژموونی حزبیی بۆ بێبەھاکردنی سەروەریی یاسا، سەربەخۆیی دادگەکان، پاراستنی مافەکانی مرۆڤ و لەنێویشیاندا مافی تۆمەتباران. لەو نێوەندەدا؛ سەنتەری پەرەپێدانی دیمووکراسیی و مافی مرۆڤ (DHRD) وەک یەكێك لە رێکخراوە چالاکەکانی فیدراسیۆنی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنیی تائێستە 11 ڕاپۆرتی ساڵانەی لەبارەی پێشێلكردنی مافەكانی تۆمەتبار لە كاتی ڕاگرتن و وتەوەرگرتن و ئەو گرنتیە یاساییانەی كە یاسا بۆ پاراستنی مافەكانی مرۆڤ لە قۆناغەكانی لێكۆڵینەوە و دادگەییکردن و پرۆسەی سەپاندنی سزا و چاكسازییدا دەریکردوون بڵاوکردووەتەوە. بەتایبەت کە چەندینجار بێشەرمانە پێشێلكاریی بەرامبەر مافەكانی تۆمەتباران كراوە و بێسڵەمینەوە لە تەلەڤزیۆنەکانەوە و بەبێ هیچ دەرگاوانێکی یاسایی و پیشەیی؛ دەم و چاوی تۆمەتباران نیشاندراوە و وێنەکانیان بەسیستەمی پەخشی HD بڵاوکراونەتەوە كە ئەمەش دژ و پێچەوانەی سەرجەم بنەما یاسایی و پەیماننامە نێودەوڵەتییەکانی تایبەت بە پاراستنی مافەكانی مرۆڤە. تەنانەت كار گەیشتووە بەوەی لە سەروەختی ھەڵمەتەکانی ھەڵبژاردن، قەیرانەکان و ململانێ سیاسییەکاندا پەناببرێتەبەر خراپبەكارهێنانی دام و دەزگا ئەمنییەکانی ھەرێمی کوردستان لە دژایەتییكردن و یەکلاییکردنەوەی چارەنووسی رەخنەگران، رۆژنامەوانان و نەیارانی سیاسیی بە قازانجی ھەڵسووڕێنەرانی چەکدارە گوێڕایەڵەکانی سەرکردە سەربازییەکانی حزبە باڵادەستەکان. لەھەموویشی خراپتر و شەرمھێنەرتر؛ جووڵاندنی ھێزی ھەواڵگریی و ئەمنیی ئەمدوایە بۆ زانکۆ و پەیمانگەکان و لەبەرکردنی جلی مەدەنیی بوو بۆ دۆزینەوەو دەستگیرکردنی خوێندکارانی ناڕازیی کە چەند ھەفتەیەکە بەھۆی نەدانی دەرماڵەوە، رەشبگیرییەک لەلایەن ھێزە ئەمنییە ناسراو و نەناسراوەکانەوە دەستیپێکردووەو ھێشتا درێژەی ھەیە. ئێمە لە فیدراسیۆنی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنیی نایشارینەوە کە دوای نزیکەی سێ دەیە لە ئەزموونی فەرمانڕەوایی کورد لە کوردستانی عێراقدا؛ دۆخی ماف و ئازادییەکانی مرۆڤ لە دەربڕین و رۆژنامەگەریی و خۆپیشاندان، سەربەخۆیی دەستەڵاتی دادوەریی و پیشەیی کارکردنی دادوەر و دادگەکان لە خراپترین دۆخی خۆیدایە. تەنانەت سەرۆک و سەرکردەی حزبەکانیش کە داھێنەری دەستێوەردانی حزبیی بوون لە دادگەکاندا؛ ئێستە ھیچ تەماھی و خۆزگەیەکی پێناخوازن و بۆ یەکلاییکردنەوەی کێشە حزبییەکانی خۆیشیان پەنا بۆ دادگەکانی عێراق دەبەن و ھیچ متمانە و بەھایەکیان بۆ درووست کارکردنی دادوەر و دادگەکان نەھێشتووەتەوە. ھەربۆیە لە درێژەی #ھەڵمەتی_گەڕانەوەی_شکۆ_بۆ_سلێمانی و سەرجەم شارەکانی دیکەدا ئەم داواکاریانە دەخەینەروو تاوەکوو لەسەرانسەری لەسەرانسەری ھەرێمی کوردستانی عێراقدا کاریان لەسەر بکرێت، لەوانە: 1. راگرتنی دەستێوەردانی حزبیی لە كاروباری ئەنجوومەنی دادوەری؛ لەپێناو سەربەخۆیی دادگە و پیشەیی کارکردنی دادوەر و دەسەڵاتی دادوەرییدا. 2. بەزوویی دوورخستنەوەی دەستی حزب و سەرکردە ھەواڵگریی و ئەمنییەکان لە پرۆسەی دامەزراندنی دادوەران و پلە بەرزكردنەوەیان و ئاڵوگۆڕكردنی شوێنەكانیان. 3. دەستبەجێ یەکلاییکردنەوەی چارەنووسی دەستگیراوانی بادینان كە لە تۆمتبارکردنیانەوە تا بە تاوانبارناساندن و زیندانییکردنیان؛ چەندین پێشێلكاریی زەق و ئاشكرایان بەرامبەر کراوە. 4. بەزوویی دۆزینەوەی بکەرانی کردەوە تیرۆریستییەکانی ئەمدواییە و یەکلاکردنەوەی دۆسییەی تۆمەتباران و تاوانبارانی ئەو تاوانانەی گوومانی تەسفییە حساباتی حزبیی رێکخراویان لێدەکرێت. بەتایبەت دۆسییەی تیرۆری ئەفسەرانی دژەتیرۆر. 5. دەستبەجێ یەکلاکردنەوەی چارەنووسی ئەنجوومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان و دەستەڵاتەکانی و دیارییکردنی کەسێکی شیاو بۆ راوێژکاری ئەنجوومەنەکە؛ لە دەرەوەی ئەندامانی ھەردوو بنەماڵەی بارزانیی و تاڵەبانیی کە ساڵانێکە ھەژموونیان بەسەر دەزگە ھەواڵگریی و ئەمنییە حزبیی و حکوومییەکاندا ھەیە. فیدراسیۆنی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی 25ی تشرینی دووەمی 2022 ....................................................... *فیدراسیۆنی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی (FCSO)؛ تۆڕێكی سەربەخۆی قازانجنەویستی سەربەخۆیە. لە 20ی ئابی 2006ەوە وەک گرووپێکی گووشاری مەدەنیی بە ئامانجی؛ چەسپاندنی پایەکانی سیستەمی دیموكراسی، پاراستنی مافەکانی مرۆڤ و سەرپێخستنی پیشەیی كۆمەڵگەی مەدەنیی دامەزراوە. ئەم فیدراسیۆنە؛ 12 رێكخراوی ناحكومیی تۆمارکراو ئەندامێتیی دەکەن کە ئەوانیش لەمانەی خوارەوە پێکدێن: 1. پەیمانگەی كوردی بۆ هەڵبژاردن (KIE) 2. سەنتەرى پەرەپێدانی ديمووکراسیی و مافى مرۆڤ (DHRD) 3. رێکخراوی هاريكاريى ياسايى ژنان (WOLA) 4. رێکخراوی چاودێریی میدیای كوردی (چمک) 5. رێكخراوی ماڵی سەركەوتن بۆ گەشەپێدانی تواناکان 6. ناوەندی نیشتمانیی بۆ مافی مرۆڤ 7. رێكخراوی تیمی ئاشتی جڤاكی (CPT) 8. رێكخراوی كوردستان بۆ هەمووان 9. ئینستتیوتی پەی بۆ پەروەردە و گەشەپێدان (PAY) 10. رێکخراوی گەشەپێدانی چالاكی لاوان (YADC) 11. رێكخراوی هەڵوێست 12. رێكخراوی ئاران بۆ پەرەپێدانی كەلتوری مەدەنی (ARAN)

هاوڵاتی ئەمڕۆ، دانیشتنی دادگاییکردنی دۆسیەی 'کۆبانێ' بەڕێوەچوو کە زۆربەی سیاسەتمەدارە گەورەکانی هەدەپە کە دەستگیرکراون لەم چوارچێوەیەدا دادگایی دەکرێن کە یەکێک لەو سیاسەتمەدارانە سەلاحەدین دەمیرتاشە. دەمیرتاش لە دانیشتنەکەدا، رەخنەی لە لیژنەی دادگا گرت و رایگەیاند، دادوەری دانیشتنەکە وەک پارێزەری ئەردۆغان مامەڵەیان لەگەڵدا دەکات. ئەمڕۆ حەوتەمین دانیشتنی ١٩مین خولی دادگای دۆسیەی کۆبانێ، لە هۆڵی زیندانی سینجانی ئەنقەرە بەڕێوەچوو. لیژنەی ٢٢مین دادگای سزا قورسەکانی ئەنقەرە دانیشتنەکەی بەڕێوەبرد. ژمارەیەک پەرلەمانتاری هەدەپە، ئەندامانی کۆمەڵەی یاساناسان بۆ ئازادیەکان و پارێزەری سیاسەتمەدارە کوردەکان کە لە زینداندان بەشداریان لە دانیشتنەکەدا کرد. یەکێک لەو کەسانەی کە لە چوارچێوەی دۆسیەی کۆبانێدا دادگایی دەکرێت، سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی پارتی دیموکراتی گەلان هەدەپەیە کە لە ساڵی ٢٠١٦ەوە لە زینداندایە. دەمیرتاش لە رێگەی سیستمی ڤیدیۆ کۆنفڕانسەوە بە شێوەیەکی ئۆنلاین لە زیندانی شاری ئەدرنەوە، لە دانیشتنی دادگاکەدا بەشداری پێکرا. دەمیرتاش: دیکتاتۆریش بەم شێوەیە نییە دەمیرتاش لەبەرامبەر تۆمەتبارکردنیدا کە لە دۆسیەکەدا، باسی ئەوە دەکرێت، لە سەردەمی شەڕی کۆبانێدا، خەڵکی لە شارە کوردیەکان هانداوە کە راپەڕن و بەم هۆیەوە گوایە ژمارەیەک هاوڵاتی کوژراون رایگەیاند، لەم دۆسیەیەدا (دۆسیەی کۆبانێ)، بە هەزاران پێشێلکاری هەیە. لە هەموو شوێنێک، مرۆڤ لە بەرامبەر دادوەردا هەست بە ئاسایش دەکات. بەڵام لەم دادگایەدا، زۆرترین هەڕەشەمان لێدەکرێت. رێگە نادرێت کە بە شێوەیەکی راستەوخۆ پارێزەران لەگەڵ ئێمەدا دابنیشن. دەمیرتاش وتی، " من وتم قسەکانی ئەردۆغان کە باسی گەڕاندنەوەی یاسای لەسێدارەدان دەکات تاوانە. ئەم قسانەی من وەک تاوان لێکدراوەتەوە و بێ ئەوەی ئاگادار بکرێمەوە خراوەتە نێو دۆسیەکەمەوە. من بە تەنیا باسی قسەکانی ئەردۆغانم کردووە و ئەوەم خستووەتەڕوو کە قسەکانی ئەردۆغان پێشێلکردنی مادەی ١٨ی دادگای باڵای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپایە. بەڵام دادوەر لێرەدا بەرپرسانی دەوڵەت دەپارێزێت. بە ئاشکرا وەک پارێزەری ئەردۆغان مامەڵە دەکات. من دەپرسم. ئایا ئەردۆغان لە رووی سیاسی و ئایدۆلۆژیەوە سەرۆکی ئێوەیە؟ ئایا هاوکاری یاسایی لەنێوانتاندا هەیە؟ لێرە چەندین بەڕێوەبەری سێیەم گەورەترین پارتی تورکیا لەبەردەمتدایە. ناتوانیت جلی دادوەر لەبەربکەن و پەنجەی تاوانمان بۆ درێژ بکەن. من ئەم دۆخەم بە دادگای باڵای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپا گەیاندووە." سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە)، لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لەگەڵ فیگەن یوکسەکداغ هاوسەرۆکی پارتەکە، دەستگیرکران و داواکاری کۆماری تورکیا، بە دەیان دۆسیەی لەدژیان جووڵاندووە. دادگای باڵای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپا، چەندین جار، دەمیرتاش و پەرلەمانتار، هاوسەرۆکی شارەوانی و بەڕیوەبەرانی هەدەپەی بە بێتاوان وەسف کردووە و داوای کردووە ئازاد بکرێن، بەڵام دەسەڵاتی ئاکەپە\ مەهەپە، رەتی دەکەنەوە کە داواکاری دادگای ئەوروپا جێبەجێ بکەن.

هاوڵاتی 76 رۆژ بەسەر ناڕەزایەتییەکاندا تێدەپەڕێت و خوێندکاران لە زانکۆکان و بارهەڵگرەکانی سەرتاسەری ئێران بۆ شەشەم رۆژ بەردەوامبون لە مانگرتن و ناڕەزایەتیی. داواکاری گشتی ئێران رایگەیاند؛ پەرلەمانی ئێران لێکۆڵینەوە لە پرسی باڵاپۆشبون و سەرپۆش بۆ کچان و ژنان لە وڵاتەکە دەکات و تا 15 رۆژی دیکە ئەنجامەکان بڵاو دەکرێتەوە. وەک چاوەڕوان دەکرا ئیبراهیم رەئیسی سەرۆک کۆماری ئێران رۆژی پێنجشەممە چوە شاری سنە لە رۆژهەڵاتی کوردستان و لە هۆڵێکی داخراوی یارگایەکی ئەو شارە لەگەل ئەندامان و لایەنگرانی کۆماری ئیسلامی کۆبوەوە و دواتر سەردانی چەند شوێنێکی کرد و لە وتارێکیشدا لەو شارە رایگەیاند پلانی دوژمنانی کۆماری ئیسلامی ئێران شکستی هێناوە. سەرچاوەکانی هەواڵی رۆژهەڵاتی کوردستان بڵاویان کردوەتەوە لەگەڵ سەردانی رەئیسی، هێزی زۆری ئەمنیی و سەربازیی لە شاری سنە بڵاوەیان پێکراە و دۆخێکی ئەمنی قورس باڵی بەسەر شارەکەدا کێشاوە. رێوڕەسمی چلەی مەرگی رامین فاتحی لە سنە بەڕێوەچو، ئەو دوای دەستگیرکردنی لە لایەن ناوەندە ئەمنییەکانی ئێرانەوە مەرگی لە شاری سنە راگەیەنرا و هاوکات برایەک و خوشکێکی رامین دوای ماوەیەک دەستبەسەربون بە بارمتە ئازاد کران. ئەمڕۆش هاوشێوەی 75 رۆژی رابردو زۆربەی خوێندکارانی زانکۆکانی کوردستان و تاران و شیراز و تەبرێز و چەند شارێکی دیکە گردبونەوەی ناڕەزایەتییان ئەنجام داوە و داوای ئازدکردنی ئەو خوێندکارانەیان کرد کە لە ناڕەزایەتییەکاندا دەستگیر کراون. هاوکات لەگەڵ ناڕەزایەتییەکانیش دو خوێندکار لە زانکۆی سنە و تاران دەستگیر کران. لە بەشی پزیشکی زانکۆی ئەلزەهرا لە تاران، خوێندکاران دروشمیان دژی بەڵێنە ناڕاستەکانی دەسەڵات وتەوە و بایکۆتی هۆڵەکانی خوێندنیش بەردەوامبوە. 144 مامۆستای زانکۆ لە پارێزگای گیلان لە باکوری ئێران بە بەیاننامەیەک ئیدانەی دەستگیرکردنی خوێندکارانی زانکۆیان کرد و داوایان کرد مافی خوێندن بۆ خوێندکارە سزاکان دەستەبەر بکرێت و ئەوانەی دورخراونەتەوە بگەڕێنەوە زانکۆکان. بە پێی ئامارێک تا ئێستا ناوی 576 خوێندکاری 140 زانکۆ لە ئێران تۆمار کراوە کە رەوانەی زیندان کراون و جگە لەوانەش سەدان خوێندکاری دیکە دەستبەسەر ئەوە سەرەڕای دورخستنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە خوێندکارانی زانکۆ و بێبەشکردنیان لە پڕۆسەی خوێندن. دەستەی توێژەرانی زانستی ئێران بڵاویان کردوەتەوە رۆژی چوارشەممە 150 زانکۆی جیهان پشتیوانیان لە خوێندکارانی زانکۆی ئێران کردوە و لەو زانکۆیانەدا چالاکی و گردبونەوەی پشتیوانیی بۆ خوێندکارانی ناوخۆی ئێران بەڕێوەچوە. ئەمڕۆش بۆ شەشەمین رۆژ مانگرتنی بارهەڵگرەکانی زیاتر لە 20 پارێزگای ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان بەردەوامبو. بە پێی تۆمارێکی ڤیدیۆیی کە لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بڵاو کراوەتەوە هێزێکی زۆری ئەمنی و سەربازیی رەوانەی شارەکانی پارێزگای سیستان و بەلوچستان کراوە. بە پێی دوایین ئامار لە 75 رۆژدا 113 کەس لە رۆژهەڵاتی کوردستان کوژراون و هاوکات ژمارەی گشتی کوژراوانی ناڕەزایەتییەکانی سەرتاسەری ئێران گەیشتوەتە 459 کەس و میدیاکانی سەر بەدەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران باس لە کوژرانی 51 چەکداری سوپای پاسداران و هێزە ئەمنییەکان دەکەن لەو ناڕەزایەتییانەدا.

هاوڵاتی بەرپرسێکی باڵای ئێران دان بە کوشتنی ژینا ئەمیندا دەنێت فەرماندەیەکی باڵای سوپای پاسدارن بەهۆی ئاشکراکردنی هۆکاری مەرگی ژینا ئەمینی دەستگیر دەکرێت محەمەدباقر بەختیار، یەکێک لە فەرماندە باڵاکانی پێشوی سوپای پاسداران لە لایەن هێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیر دەکرێت و دەست بەسەر مۆبایل و کەلوپەلە تایبەتییەکانیدا دەگیرێت. ئەو فەرماندەیە لە تۆمارێکی دەنگیدا رایگەیاندوە بەپرسانی ئێستای کۆماری ئیسلامی ئێران گەمژانە مامەڵە لەگەڵ روداوەکان دەکەن و ژینا ئەمینی بەهۆی لێدان لەسەری و شکانی ئیسکی سەری گیانی لەدەست داوە. محەمەدباقر بەختیار هەر لەو تۆمارە دەنگیەدا ئاماژەی بەوە کردوە بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی پێویست بو دەستبەجێ داوای لێبوردن لە خەڵک و بنەماڵەی ژینا ئەمینی بکەن.

هاوڵاتی سێ ساڵ بەسەر كۆمەڵكوژییەكەی پردی زەیتوون لەشاری ناسرییە تێدەپەڕێت كەتیایدا ژمارەیەكی زۆر خۆپیشاندەری ناڕازی لەدەسەڵات كوژران و برینداركران، ئەوكات (عادل عەبدولمەهدی) سەرۆك وەزیران بوو، لەساڵیادی خۆپیشاندانەكاندا رێكخراوی نێودەوڵەتی چاودێریكردنی مافەكانی مرۆڤ (هیومان رایتس وۆچ)یش رەخنە لەدەسەڵاتی مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی پێشووی عێراق دەگرێت و بەبێ بەڵێن وەسفی دەكات. لەنوێترین راپۆرتی خۆیدا كە ٣٤ لاپەڕەیە ئەو رێكخراوە زۆر بەوردەكارییەوە پرۆسەكانی كوشتن و برینداركردن و رفاندنی خۆپیشاندەرانی ناوچەكانی ناوەڕاست و باشووری عێراقی لەساڵی ٢٠١٩ -٢٠٢٠ی خستووەتەڕوو، رێكخراوەكە ئاماژەی بەوەكردووە كاتێك مستەفا كازمی لەئایاری ٢٠٢٠ دەسەڵاتی گرتەدەست بەڵێنیدا بكوژان و رفێنەران سزابدات، بەڵام بێ ئەوەی بەڵێنەكانی جێبەجێ بكات لەئۆكتۆبەری ٢٠٢٢ كۆتایی بەدەسەڵاتەكەی هات و بەرپرسانی ئەو تاوانانەی سزا نەدا. رەنگە رووداوی سەر پردی زەیتون لەشاری ناسریە بەتوندوتیژترین رووداوی ئەو خۆپیشاندانانە ئەژماربكرێت كاتێك لە ٢٨ی ١١ی ٢٠١٩ هێزە ئەمنییەكانی عێراق ئاراستەی چەكەكانیان كردە خۆپیشاندەران و زیاتر لە ٥٠ خۆپیشاندەریان كوشت و ٥٠٠ی دیكەشیان برینداركرد، چالاكوانان و خۆپیشاندەری شارەكەش بەشێكی زۆری بنكەو بارەگاكانی حكومەتیان لەو شارە سووتاند. لەو رووداوەشدا فەریق رووكن (جەمیل شەمەری)ی فەرماندەی سەربازیی شارەكە تۆمەتباردەكرێت كە لەلایەن (عادل عەبدولمەهدی) سەرۆكوەزیرانی پێشووترەوە بۆ سەرپەرشتیكردنی شارەكە نێردراو دەوترێت ئەو فەرمانی تەقەكردنی خۆپیشاندەرانی دەركردووەو ئەو قەتڵوعامەی ئەنجامداوە. ئادەم كۆغل، جێگری بەڕێوەبەری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە (هیومان ڕایتس وۆچ) دەڵێت: دوای دوو ساڵ و نیو لەدەسەڵاتی كازمی دەركەوت بەڵێنەكانی بۆ چەسپاندنی دادگەری بەسەر ئەو توندوتیژییە دڕندانەی دژ بەخۆپیشاندەرە ئاشتیخوازەكان ئەنجامدراوە پووچ دەرچوون و بكوژەكان بەئازادی دەسوڕێنەوە. خۆپیشاندەران قوربانی زۆریاندا بۆ باشتركردنی دۆخی وڵات، تەنانەت رۆحی خۆیان بەخشی، بەڵام حكومەتەكەیان نەیتوانی لانی كەم لەدادگەرییان پێببەخشێت. لەدوای شەش مانگ لەگرتنەدەستی دەسەڵات، مستەفا كازمی لیژنەیەكی (بۆ دەرخستنی راستییەكان) بۆ لێكۆڵینەوە لەو توندوتیژی و تاوانانەی دەرحەق بەخۆپیشاندەران ئەنجامدراوە پێكهێنا، بەڵام لیژنەكە هیچ زانیارییەكی دەربارەی ئەو ئەنجامانە بڵاونەكردەوە  كە پێیگەیشتووە، تەنانەت ئەو دۆسیانەشی ئاشكرانەكرد كە لێكۆڵینەوەی لەبارەوە كردن. خێزانی قوربانییەكان و رفێنراوان لەلای پۆلیس و دەزگای دادوەری سكاڵای خۆیان تۆماركرد، بەڵام دواتر وەك هەموو دۆسیەكانی تری ئەو بابەتە پشتگوێخران و بەدواداچوون و وردەكاری بۆ كۆنەكرایەوەو بكەرەكانی دەستنیشاننەكراو لێپرسینەوەیان لەگەڵ نەكرا. هیومان رایتس وۆچ رەخنەی ئەوەشدەگرێت جگە لەو هاوكارییە مادییەی دراوەتە زۆرینەی خێزانی قوربانییەكان، بەڵام هێشتا وەكو پێویست بەهەزاران برینداری خۆپیشاندانەكان هاوكاری نەكراون و وەك ئەوەی باسی دەكەن لەدوای دوو ساڵ  و نیو چاوەڕوانی ناچاربوون پارێزەر بگرن و بەرتیل بدەن بۆ پێشسخستنی داواكانیان بۆ قەرەبووكردنەوە، داواش لەحكومەتەكەی محەممەد شیاع سوودانی دەكات ئەو زانیارییانە بڵاوبكاتەوە كە لیژنەی بەدواداچوونی راستییەكان پێیگەیشتوون و تاوانباران سزا بدات. لە ١ی تشرینی یەكەمی ٢٠١٩، خۆپیشاندان لەبەغداو ناوەڕاست و باشوری عێراق دەستیپێكردو بەڕووخانی حكومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی و كوژرانی زیاتر لە ٥٠٠ خۆپیشاندەرو برینداربوونی ٢١ هەزار خۆپیشاندەری دیكە كۆتاییهات.

هاوڵاتی پەرلەمانى عێراق بڕگەیەکى بۆ کۆبوونەوە شەممەى داهاتووى زیادکرد کە دەنگدانە لەسەر تەواوکردنى کابینەى حکومەت، کە متمانەدانە بە بەربژێرانى هەردوو وەزارەتەکانى ژینگە و ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێکردن و، هەردووکیان لە پشکى کوردن. ئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه‌ (1ی كانوونی یه‌كه‌م/دیسێمبه‌ری 2022)، فه‌رمانگه‌ی میدیایی په‌رله‌مانی عێراق، كارنامه‌ی دانیشتنی په‌رله‌مانی بۆ رۆژی شه‌ممه‌ی داهاتووی رایگه‌یاند و خشته‌كه‌ 9 بابه‌ت له‌خۆده‌گرێت، له‌وانه‌ش ده‌نگدان به‌ ته‌واوكردنی كابینه‌ وه‌زارییه‌كه‌ی محه‌مه‌د شیاع سوودانی. رۆژی 27ـى تشرینى یەکەمى 2022، پەرلەمانى عێراق لە کۆى 23 بەربژێرى وەزارەتەکانى حکومەتى عێراق، دەنگى لەسەر 21  بەربژێر دا کە بەهۆى رێککنەکەوتنى یەکێتى و پارتى لەسەر ئەو دوو وەزارەتە بەربژێریان پێشکێش نەکردبوو.  وه‌ك له‌ كارنامه‌كه‌دا هاتووه‌، کۆبوونەوەى داهاتووى پەرلەمانى عێراق، جگە لە دەنگدان بە تەواوکردنى کابینەى حکومەت، خوێندنەوەی یەکەم بۆ پێنج پڕۆژەیاسا و خوێندنەوەى دووەم بۆ پڕۆژەیاسایەک دەکرێت، ئەوە جگە لە خوێندنەوەى دوو راپۆرتى تایبەت بە کەرتى تەندروستى و ژینگە.

هاوڵاتی ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق رایگەیاند، لە ماوەی مانگی رابردوو رێژەی حاڵەتەکانی جیابوونەوە لە پارێزگای دیالە ٢٠٠ حاڵەت بووە. واسق حەسەن ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق لە لێدوانێکدا بە میدیا ناوخۆییەکانی راگەیاند، دادگاکانی دیالە لە ماوەی مانگی تشرینی دووەمی رابردوو نزیکەی ٢٠٠ حاڵەتی جیابوونەوەی هاوسەرییان تۆمارکردووە، دەشڵێت، "هۆکارەکان بریتین لە هۆیەکانی پەیوەندیکردن و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و دەستێوەردانی خانەوادە و دۆخی ئابوری". ڕونیشیکردەوە،بەراورد بە مانگی تشرینی یەکەم رێژەی ئەم حاڵەتە بەشێوەیەکی سنووردار کەمبووەتەوە، بەڵام ژمارەکانی هێشتا زۆرن و ٢٠٪ بۆ ٢٥٪ی ئەو حاڵەتی جیابوونەوانەی تۆمارکراون بریتین لەو هاوسەرگیریانەی کە تازە تۆمارکراون و تەنها چەند مانگێکیان خایاندووە و بەهۆی چەند کێشەیەکەوە بە جیابوونەوە کۆتایی هاتووە. لەبارەی هۆکارەکانی حاڵەتەکانی جیابوونەوە، واسق حەسەن ئاشکرای کرد، چوار هۆکار هەن کە سەرەکین لە زۆربوونی حاڵەتەکانی جیابوونەوە، ئەوانیش: هۆیەکانی پەیوەندیکردن "مۆبایل" و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و دەستێوەردانی خانەوادە و خراپی دۆخی ئابوری.