مەزڵوم عەبدی: هێزەکانمان لە رۆژهەڵاتی حەلەب دەکشێنینەوە 

هاوڵاتی سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە) کە نزیکەی شەش ساڵە لە زینداندایە، ئاماژەی بەوەکرد کە دەیەوێت، چاوی بە عەبدوڵلا ئۆجالان رێبەری پەکەکە بکەوێت و هەوڵی چارەسەری کێشەکانی تورکیا لە رێگەی ئاشتیەوە بدات. دەمیرتاش لە رێگەی پارێزەرانیەوە داواکاریەکەی ئاڕاستەی وەزارەتی دادی تورکیا کردووە و پێشنیازی کردووەتە کە چاوپێکەوتنەکەی ئەو و ئۆجالان لە رێگەی سیستمی ڤیدیۆ کۆنفڕانسەوە بێت. دەمیرتاش لە داواکاریەکەدا دەڵێت، تورکیا لە دۆخێکی خراپی، هەژاری، ئابوری، ململانێدایە، سیاسەتی حکومەت لە ناوخۆ و دەرەوەدا، دۆخێکی خراپی شەڕی خولقاندووە. رای گشتی چاوەڕوانی ئەوە دەکات کە ئەم کەشە ئاڵۆزە کۆتایی پێبهێندرێت. وتیشی، " لە بەرژەوەندی تورکیادایە کە وەزارەتی دادی تورکیا، دەست لەم گۆشەگیریەی سەر ئۆجالان بێنێت. هەروەها نابێت، ئەو کەسانەی ئاشتی و دیموکراسیان دەوێت، سەیری دۆخەکە بکەن و لەبەرامبەر کوشتنی ڕۆڵەکانی تورکیا بێدەنگ بن." سەلاحەدین دەمیرتاش دەشلێت، هیوای وایە ئەم داواکاریەی قبوڵ بکرێت کە خزمەت بە ئاشتی و دیموکراسی دەکات. دوێنێ ٢٩ی تشرینی دووەم، نوسینگەی یاسایی سەدە کە لە کۆمەڵێک پارێزەر پێکدێت و ئەرک و بەرپرسیاری کاروباری یاسایی و بەرگریکردنیان لە عەبدوڵلا ئۆجالان رێبەری پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) لە ئەستۆدایە، وڵامی راگەیەندراوێکی کۆمیتەی رێگرێکردن لە ئەشکەنجەی سەر بە یەکێتی ئەوروپا (سی پی تی) دایەوە کە وتبووی، لە زیندانی ئیمڕالی چاویان بە ئۆجالان کەوتووە. لە راگەیەندراوەکەی نوسینگەی یاسایی سەدەدا هابوو: "بەڕێز ئۆجالان و بەڕێزان عومەر خەیری کۆنار، وەیسی ئاکتاش و حامیلی یڵدرم کە موەکیلی ئێمەن، لەنێو زیندانی ئاسایشی باڵای ئیمڕالیدا لەدۆخێکی سەخت و گۆشەگیریدان و لەگەڵ ئەوەی چەندین جار داوامان کردووە، چاوپێکەوتنیان لەگەڵ بکەین، بەڵام داواکاریەکانمان قبوڵ نەکراون." نوسینگە یاساییەکە لە راگەیەندراوەکەیدا ئاماژەی بە راگەیەندراوێکی کۆمیتەی رێگرێکردن لە ئەشکەنجەی سەر بە یەکێتی ئەوروپا (سی پی تی) کرد کە لە مانگی ئەیلولی ئەمساڵدا بڵاویکردووەتەوە. سی پی تی رایگەیاندبوو کە ئەندامانی شاندێکیان چاویان بە ئۆجالان کەوتووە و لە دۆخی زیندانی ئیمڕالیان کۆڵیەوەتەوە. بەڵام نوسینگەی یاسایی سەدە ئەو راگەیەندراوەی بە درۆ خستەوە و وتی، " سی پی تی راستە سەردانی ئیمڕالی کردووە، بەڵام ئۆجالان ئامادە نەبووە، چاوی بە ئەندامانی شاندەکە بکەوێت و هیچ چاوپێکەوتن و دانوستانێک لەنێوان ئۆجالان و سی پی تیدا ئەنجام نەدراوە." عەبدوڵلا ئۆجالان ڕێبەری پەکەکە کە ١٥ی شوباتی ساڵی ١٩٩٩ لە نایروبی پایتەختی کینیا دەستگیرکرا و بۆ تورکیا گەڕێندرایەوە ٢٣ ساڵە لە زیندانی ئیمڕالیدا بەندکراوە.٣ ساڵە پارێزەرانی ناتوانن مافی یاسایی خۆیان بۆ بینینی موەکیلەکەیان بەکاربهێنێت. دوایین چاوپێکەوتنی ئۆجالان و پارێزەرانی لە ٢ی ئایاری ٢٠١٩ ئەنجامدرا.

هاوڵاتی کەناڵی ئەلجەزیرە رایگەیاند، بەرپرسانی روسیا و تورکیا لەبارەی رۆژئاوای کوردستان، چەندین پەیوەندیان ئەنجامداوە و تورکیا داواکاریەکی ئاڕاستەی روسیا کردووە، بەڵام روسیا جێگرەوەی بۆ داواکاریەکەی تورکیا پێشنیاز کردووە کە دەردەکەوێت هەردوولا چاویان بڕیوەتە، شارەکانی کۆبانێ، تەل رەفعەت و منبجی رۆژئاوای کوردستان. کەناڵی ئەلجەزیرە لە زاری بەرپرسێکی باڵای تورکیا مامەڵەیەکی روسیا و تورکیا لەسەر رۆژئاوا ئاشکرا کردووە. ئەو بەرپرسەی تورکیا رایگەیاندووە، بەرپرسانی وڵاتەکەی، روسیایان ئاگادار کردووتەوە کە نیازی ئۆپراسیۆنی زەمینیان بۆسەر هەندێک شار و ناوچەی رۆژئاوای کوردستان هەیە و کاتی ئۆپراسیۆنەکەشیان دیاری کردووە. باسی ئەوەشی کردووە کە تورکیا داوای لە روسیا کردووە، ئەگەر شەڕڤانانی هێزەکانی سوریای دیموکراتی (هەسەدە) لە شارەکانی کۆبانێ، تەل رەفعەت و منبج بکشێنەوە، ئەوا ئۆپراسیۆنەکە ئەنجام نادەن، بەڵام روسیا بەوە رازی نەبووە و پرۆژەیەکی دیکەی وەک جێگرەوە پێشکەش بە تورکیا کردووە. بەرپرسە تورکەکە بە کەناڵەکەی راگەیاندووە، روسیا پێشنیازی کردووە کە هێزەکانی سوریا لەو شارانە بڵاوەیان پێبکرێت، بەڵام تورکیا قبوڵی نەکردووە. بەگوێرەی ئەو دانوستانەی کە لەنێوان هەردوولا ئەنجامدراوە، دەرکەوتووە کە هەردوولایەن دەیانەوێت، بەشێک لە رۆژئاوای کوردستان کۆنتڕۆڵ بکەن و بە تایبەتی چاویان بڕیوەتە، تەل رەفعەت، کۆبانێ و منبج. رۆژی یەکشەممەی رابردوو، ئەلێکساندەر چایکۆ فەرماندەی هێزەکانی روسیا لە سوریا، پەیوەندیەکی تەلەفونی لەگەڵ مەزلۆم کۆبانێ فەرماندەی گشتی هەسەدە ئەنجام دابوو. لە پەیوەندیە تەلەفونیەکەدا چایکۆ داواکاری تورکیای گەیاندووتە هەسەدە کە دەبێت لە ناوچە سنوریەکان بکشێنەوە و وتویەتی، " روسیا پێشنیازی کردووە، هێزەکانی روسیا بە قوڵایی ٣٠ کیلۆمەتر لە سنورەکانی تورکیا و روسیا جێگیر بکرێن. بەڵام مەزلۆم کۆبانێ کشانەوەی هێزەکانی لە شارەکانی رۆژئاوای کوردستان رەتکردووتەوە.

هاوڵاتی  وتەبێژی وەزارەتی بەرگری ئەمریکا ڕایگەیاند، دوای هێرشەکانی ئەم دواییەی تورکیا بۆ سەر ڕۆژئاوا، دەورییە هاوبەشەکانی ئەمریکا و هەسەدە دژی داعش کەمبوونەتەوە و وتی، " هێرشەکانی تورکیا بۆسەر رۆژئاوا، زیانی بە شەڕی دژی داعش گەیاندووە. پاتریک ڕایدەر وتەبێژی وەزارەتی بەرگری ئەمریکا (پنتاگۆن) لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانیدا، ئاماژەی بە هێرشەکانی دەوڵەتی تورکیا بۆسەر رۆژئاوای کوردستان کرد و ئەوەی خستەڕوو کە هێرشی زەمینی دەستکەوتەکانی دژی داعش دەخاتە مەترسییەوە. ڕایدەر لە وەڵامی پرسیاری رۆژنامەوانەکاندا وتی، ژمارەی دەورییە هاوبەشەکانی ئەمریکا و هەسەدە دژی داعش کەمبوونەتەوە. ئەمریکا داوای دانبەخۆداگرتن لە تورکیا دەکات، لەبەرئەوەی بەردەوامی ئۆپراسیۆنەکان و بە تایبەتی ئۆپراسیۆنی زەمینی، کاریگەری زۆر خراپ لەسەر شەڕی دژی داعش دروست دەکات و ئەوەش کاریگەری نەک لەسەر ناوچەکە، بەڵکو لەسەر جیهانیش هەیە. لە هێرشەکانی ئەم دواییەی تورکیادا، دوو جار مەترسی راستەوخۆ لەسەر هێزەکانی ئەمریکا دروست بوو. تورکیا بارەگایەکی هاوبەشی دژە تیرۆری رۆژئاوا و هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعشی لە باکوری حەسەکە بە درۆن بۆردومان کرد و بۆمبێک ١٣٠ مەتر لە نزیک بارەگایەکی دیکەی ئەمریکا لە حەسەکە کەوتە خوارەوە. بەگوێرەی ئەو بڕیارەی کە لەساڵی ٢٠١٩دا دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەو کاتەی ئەمریکا دەریکرد، بەشێکی زۆر لە هێزەکانی ئەمریکا لە سوریا و رۆژئاوای کوردستان کشانەوە و لە ئێستادا بەتەنیا ٩٠٠ سەربازی ئەمریکی لەو بەشەی کوردستان ماون کە زیاتر ئەرکی راوێژکاری سەربازیان لە ئەستۆدایە.

هاوڵاتی ئێران داوا لە تورکیا دەکات هێرشەکانی بۆسەر باکوری سوریا رابگرێت و رایدەگەیەنێت ئۆپەراسیۆنی سەربازیی چارەسەری کێشەکانی ئەنکەرە ناکات. حسێن ئەمیرعەبدوڵاهیان، وەزیری دەرەوەی ئێران، لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ مەولود چاڤۆشئۆغڵو، وەزیری دەرەوەی تورکیا داوای کرد ئەو وڵاتە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی لە خاکی سوریا رابگرێت. عەبدوڵاهیان وتویەتی کۆماری ئیسلامی ئێران لە نیگەرانییەکانی ئەنقەرە تێدەگات و ئامادەیە هاوکاریی تورکیا بکات بۆ چارەسەری کێشەکانی لەگەڵ سوریا. وەزیری دەرەوەی ئێران بە وەزیری دەرەوەی تورکیای وتوە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی و هێرشی وشکانی بۆ خاکی سوریا، کێشەکان زیاتر ئاڵۆز دەکات و پێویستە ئەنقەرە و دیمەشق بەردەوامبن لەسەر گفتوگۆ و کۆبونەوەی تایبەت بە ئاسایشی سنورەکانی نێوانیان. داواکارییەکەی ئێران بۆ راگرتنی ئۆپەراسیۆنی سەربازیی تورکیا لە کاتێکدایە سوپای پاسداران بە بیانوی هێرشکردنە سەر پارتەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان هەڕەشەی ئەنجامدانی هێرشی سەربازیی دژی هەرێمی کوردستان دەکات و بۆ ئەو مەبەستە تانک و زرێپۆشی لە سنورەکانی نێوان رۆژهەڵات و هەرێمی کوردستان جێگیر کردوە.

هاوڵاتی ژنە کوردێکی 47 ساڵان لە چوارقورنە بە سوتێندراوی دەخر‌ێتە ژێر گڵەوە و کچەکەی بە ملوانکەکەی دەیناسێتەوە ناسکە قادر پیرۆت لەدایکبووی ساڵی 1976 خاوەنی پێنج منداڵ بووە و دوانیشتووی شارۆچکەی چوارقورنە بووە لە  سلێمانی، دوای نزیکی 10 ڕۆژ لە دیارنەمانی لە لایەن جوتیارێکەوە و لە کاتی زەوی کێڵان لە نزیک قەزای دوکان دۆزراوەتەوە بەهۆی ئەوەی سوتێنرابوو هەروەها دەموو چاوی شێوێندرابوو تەرمەکەی لە لایەن کچەکەیەوە لە ڕێگەی ملوانەکەی ملیەوە ناسراوەتەوە. شۆڕش ئیسماعیل، وتەبێژی پۆلیسی ڕاپەڕین، بەدەنگی ئەمەریکایی ڕاگەیاندووە، "هەفتەی ڕابردوو "هێزەکانی پۆلیس و ئاسایش ئاگادارکراینەوە کە تەرمێک هەیە لە نزیک بەنداوی دووکان لە خوارووی ڕانیەتەرمەکە زۆر نەچوبووە ژێر گڵ تەنها 30 سم دەبوو". هەروەها وتوشێتی " ڕووداوەکە تاوانکاری بووە" بەڵام هۆکارەکەی ڕوون نەبۆتەوە ولە ئێستادا چاوەڕوانی ڕاپۆرتی پزیشکی دادی سلێمانی دەکەن بۆ زانیاری زیاتر لەسەر شێوازی گیانلەدەستدانەکە،وتا ئێستا لەسەر ڕووداوەکە هیچ کەسێکیان دەستگیر نەکردووە. باڵام سەرچاوەیەکی ئاگادار لە ئاسایشی ڕاپەڕین، کە لەبەر هەستیاری دۆسێیەکەکە  داوای کردوە ناوی بڵاونەکرێتەوە،بە دەنگی ئەمەریکای ڕاگەیاندووە کە چەند کەسێکی نزیک لە ئافرەتەکە دەستگیرکراون. ئەو بەرپرسەی ئاسایش ڕایگەیاندوە کە تەرمی ئافرەتەکە بەرواری 23/11/2022 دۆزراوەتەوە و پێشتر بنەماڵەکەی نزیکەی نۆ بۆ دە ڕۆژ لەسەر دیارنەمانی هەواڵیان دابووە پۆلیس و ئاسایش. بەرپرسەکە خۆی یەکێک بووە لەو کەسانەی تەرمەکەیان بینیوە ووتویەتی، "ئەوە نەک بەتەنها تاوانێکی کوشتنی ئاسایی بووە بەڵکو کوشتنەکە زۆر جیاواز بووە بەشێوەی ڕق و تۆڵە لێکردنەوە کوژراوە. دەڵێی ڕقییان لێی بووە ؛ ڕقییان لێی دەرکردووە و دەستێکی شکاوە. بەشێوەیەکی وەحشییگەرانە ئەم تاوانەی بەرامبەر کراوە؛ جگە لەوە سوتێنراوە و خراوەتە ژێر گڵ بەمەبەستی شاردنەوەی تاوانەکە کە ئەمە دووجار توندکردنی سزای مادەی (٤٠٦) ی بەسەردا دەچەسپێت." سەرچاوەکەی ئاسایش وتی، "جگە لە شێواندنی دەموچاوی دەستێکی شکێنراوە و جەستەشی سوتێنراوە بەڕادەیەک کەس توانای ناسینەوەی نەبوو، تا دواتر کچەکەی لە ڕێگای ملوانکەیەکەوە ناسییەوە کە ئافرەتەکە لە ملیدا بووە" هەروەها ڕایگەیاندووە، " لەسەر دۆسێی کوشتنی ئەو ئافرەتە، حاکم چەند کەسێکی نزیکی ئەو خانەوادەیەی دەسبەسەرکردووە بۆ پرسیار و لێکۆڵینەوە، چونکە هیچ گومانێکی تر نیە لە هیچ کەسێک. تەنانەت کەسوکارەکەشی دەڵێن کە ئێمە کێشەمان نیە و نەبووە لەگەڵ کەس".

هاوڵاتی ئەمریکا کارمەندەکانی لە رۆژئاوای کوردستان دوردەخاتەوە و تورکیاش نێوەندگیریی بۆ راگرتنی هێرشەکانی رەت دەکاتەوە. ئەلمۆنیتەر بڵاویکردەوە، بەهۆی زۆربونی هێرشەکانی تورکیا بۆسەر رۆژئاوای کوردستان، ئەمریکا کارمەندە مەدەنییەکانی کە پێکهاتون لە دیپلۆماتکار و ژمارەیەک کارمەندی سەر بە وەزارەتی بەرگریی وڵاتەکەی کشاندوەتەوە بۆ هەولێر لە هەرێمی کوردستان. سەرچاوەیەک لە هەرێمی کوردستان بۆ ئەلمۆنیتەر پشتڕاستی کردەوە، ئەو کارمەندە مەدەنیانەی ئەمریکا لە هەولێر جێگیر کراون. لای خۆیەوە وتەبیژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بۆ هەمان ماڵپەڕ رایگەیاندوە، هێرشەکانی ئەم دواییەی تورکیا راستەوخۆ مەترسی لەسەر ئاسایشی هێزەکانی ئەمریکا لە رۆژئاوای کوردستان دروست دەکات . هاوکات ژمارەیەک سەرچاوەی باوەڕپێکراو بە ماڵپەڕی ئەلمۆنیتەریان راگەیاندوە، تورکیا سەرجەم هەوڵەکانی ناوبژیوان و نیوەندگیریی بۆ راگرتنی هێرشەکانی رەتکردوەتەوە و پێداگریی لە شەڕ و هێرشەکانی بۆسەر رۆژئاوای کوردستان کردوەتەوە.

هاوڵاتی ماوەی نزیكەی دوو هەفتەیە، دەوڵەتی توركیا هێرشی بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان دەستپێكردووە، هێرشەكانی ئەم جارەی توركیا لەهێرشەكانی پێشووتر كەناوەندە سەربازییەكانی دەكردە ئامانج جیاوازترەو ئەمجارە ژێرخانی ئابوری و خزمەتگوزاری رۆژئاوای كوردستان دەكاتە ئامانج. لە ١٩ بۆ ٢٣ی تشرینی دووەم، هێزی ئاسمانی و تۆپخانەكانی توركیا ئەم ناوەندە ئابوری و خزمەتگوزارییانەیان كردە ئامانج: وێستگەی كارەباو غازی شاری دێرك كە زیانی بەسێ تۆرباینی غاز، دوو تۆرباینی كارەبا گەیاندووەو كارەبای شارو شارۆچكەكانی گركێلەگێ، چلئاغا، تربەسپی، قامشلۆو چەندین گوند بڕاوە. كێڵگەو پاڵاوگەكانی گردەهۆڵ، ئەلئۆدە، وێستگەی نەوتی زەرابە، كێل حەسەناك، ئەلقەوس، ماشوقی تربەسپی كردە ئامانج. هاوكات سوپای توركیا نەخۆشخانەی ژیان – كۆڤید ١٩ی رۆژهەڵاتی قامیشلۆ تۆپبارانكردو  كۆگای هەڵگرتنی گەنمەشامی، دەغڵودان و پەینی كیمیایی كەنزیكەی هەشت هەزار تۆن بەرهەمی تێدابووە لەقامشلۆ، كردە ئامانج. نەخۆشخانەی كۆڤید١٩ی كۆبانێی خاپووركرد. قوتابخانەی كۆرانی كۆبانێ تۆپبارانكردو پرۆسەی خوێندن لەقۆتابخانەكە راگیرا. سوپای توركیا بنكەی تەندروستی قەرەموخ-ی تۆپبارانكرد كەخزمەتی تەندروستی پێشكەش بە ١٠ گوند دەكرد. بورجی پەیوەندییەكانی گوندی جێشانی رۆژهەڵاتی كۆبانێی رووخاند. هێرشەكان ١٩ی تشرینی دووەم، دوای تەقینەوەكەی ١٣ی تشرینی دووەمی شەقامی ئیستقلالی ناوچەی تەقسیمی شاری ئەستەنبوڵ روویدا، كە لەتەقینەوەكەدا شەش كەس گیانیان لەدەستداو ٨١ كەسیش بریندار بوون. بەرلەوەی ئەنجامدەرانی تەقینەوەكە ئاشكرابكرێن و لێكۆڵینەوە بكرێت، بەرپرسانی توركیا دەستی تاوانیان بۆ كوردانی خۆرئاوا راكێشا. سولەیمان سۆیلۆ وەزیری ناوخۆی توركیا كە بەپێی هەندێك سەرچاوە ئەو رۆژە لەناوچەكانی سنوری سوریا كە لەژێر دەسەڵاتی گروپە جیهادییە توندەڕەكاندان دەگەڕایەوە، دەستبەجێ پەكەكە\یەپەگە\پەیەدەی بەئەنجامدانی تەقینەوەكە تۆمەتبار كردو هەڕەشەی توڵەسەندنەوەی كرد. وەزارەتی ناوخۆی توركیا دوای چەند كاتژمێرێك، وێنەی ژنێكی بەناوی ئیلهام ئەلبەشیر بڵاوكردەوەو رایگەیاند، ماددە تەقەمەنیەكانی بەهاوكاری هەندێك كەسی دیكە جێگیر كردووەو بەگشتی زیاتر لە ٥٠ كەسی عەرەبی سوری دەستگیركران و راگەیەندرا كە سەر بەهێزەكانی رۆژئاوای كوردستانن. هەرزوو دوای تاوانباركردنیان، بەرپرسان و ناوەندە سەربازی و سیاسییەكانی رۆژئاوای كوردستان وەڵامی دەوڵەتی توركیایان دایەوەو وێڕای ئەوەی تەقینەوەكەیان بەتوندی ئیدانە كرد، رەتیانكردەوە، دەستیان لەكارێكی لەو شێوەیەدا هەبێت. چەند رۆژ دوای هێرشەكانی توركیا، مەزڵوم كۆبانێ فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكراتی (هەسەدە)، هەندێك زانیاری وردو ئاماری هێرشەكانی توركیای بڵاوكردەوەو وتی، " ئیلهام ئەلبەشیر كە تەقینەوەكەی ئەستەنبوڵی ئەنجامداوە، ئەندامی رێكخراوی تیرۆریستی داعشە. سێ برای لەڕیزەكانی داعشدا لەسوریاو عێراق كوژراون و برایەكیشی لەئێستادا بەرپرسێكی سەربازییە لەنێو گروپە جیهادی و توندڕەوەكانی نزیك لەتوركیا لەناوچە داگیركراوەكانی رۆژئاوای كوردستان و پارێزگای ئیدلبی باكوری سوریا". مەزڵومم كۆبانێ رایگەیاند: برێــت مەكگــورك، رێكخەری كۆشكی سپی بۆ كاروباری خۆرهەڵاتی ناوەراست و باكوری ئەفریقاو راوێژكاری وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا، پەیوەندی پێوەكردووەو رایگەیاندووە كەئەمریكا لەسەر هێڵە بۆ ئەوەی توركیا كۆتایی بەهێرشەكانی بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان بهێنێت". توركیا هەڕەشەی ئۆپراسیۆنی زەمینی دەكات لە ١٩ی تشرینی دووەمەوە، سوپای توركیا بەبەردەوامی شاروچكەو گوندەكانی، رۆژئاوای كوردستان تۆپباران و بۆردومان دەكات، بەڵام بەرپرسانی توركیا و خودی ئەردۆغان بەئاشكرا هەڕەشەی ئۆپراسیۆنی زەمینی بۆ سەر رۆژئاوا دەكەن و دەڵێن:  'شەوێك لەناكاودا هەڵدەكوتینە سەریان'. مەزڵومم كۆبانێ فەرماندەی گشتیی هەسەدەو ساڵح موسلیم هاوسەرۆكی پارتی یەكێتی دیموكراتی، ئاماژەیان بەوەكردووە كە توركیا چاوی بڕیوەتە شارەكانی كۆبانێ، تەل رەفعەت و منبج. بەرپرسانی دەسەڵاتی خۆسەری رۆژئاوا رایدەگەیەنن كەتوركیا دەیەوێت تۆڵەی شكستەكەی رێكخراوی تیرۆریستی داعش لەكۆبانێ بكاتەوەو بەشێكی هێرشەكانیشی بۆ كۆكردنەوەی دەنگی چینی نەتەوەپەرستی توركیایە لەهەڵبژاردنەكانی مانگی حوزەیرانی ساڵی داهاتوودا. وڵاتانی زلهێز لەگەڵ هێرشەكانی توركیادا نین هەرچەندە هێرشەكانی دەوڵەتی توركیا ئەگەر وەك رۆژی یەكەمی دەستپێكردنی ئۆپراسیۆنەكە چڕ نەبێت، بەڵام رۆژانە هێرشەكانی لەڕێگەی بارەگاكانی سەر سنورەوە، بەردەوامەو زیان بەخەڵكی مەدەنی و ژێرخانی ئەو بەشەی كوردستان دەگەیەنێت. جۆن كیربی، رێكخەری پەیوەندییە ستراتیژییەكان لەئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریكا لەبارەی هێرشەكانی توركیا بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان رایگەیاند: توركیا مافی ئەوەی هەیە بەرگری لەخۆی بكات لەبەرامبەر هەڕەشەكان، بەڵام نابێت زیان بەشەڕی دژی داعش بگەیەنێت، ئێمە لەدۆخێكدا نین كە دیاری بكەین كێ بەرپرسیاری تەقینەوەكەی ئیستەنبوڵە. داعش تاوەكو ئێستاش هەڕەشە لەعێراق و سوریا دەكات. سوپای ئەمریكا لەسوریا لەشەڕی دژی داعشدا، پشتگیری لەهێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) دەكات. نامانەوێت، ئۆپراسیۆنێكی سەربازی توركیا یاخود هیچ وڵاتێكی دیكە لەسوریا ببینین كە زیان بەشەڕی دژی داعش بگەیەنێت و مەترسی لەسەر سەربازە ئەمریكییەكان دروست بكات. لەلایەكی دیكەوە، ئەلێكساندەر لاڤرێنتیڤ، نوێنەری تایبەتی ڤلادیمێر پوتین سەرۆكی روسیا لەسوریا دووجار لەبارەی هێرشەكانی توركیا قسەی كردو داوای لەدەوڵەتی توركیا كرد، خۆی لەفراوانكردنی گرژییەكان لەباكورو رۆژهەڵاتی سوریاو ناوچەكە بەدووربگرێت. وتیشی: روسیا هەوڵدەدات، لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكانی دیكە، كێشەی كورد بەشێوەیەكی ئاشتیانە چارەسەر بكرێت و بەدووری زانی كەتوركیا هێرش بكاتەسەر رۆژئاوای كوردستان.

هاوڵاتی وەزارەتی کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند، بۆ کۆنترۆڵکردنی زیاتری کارەبا و کەمکردنەوەی بچڕانی کارەبا لە وەرزی زستان، وەزارەتی کارەبا بڕیاریدا بڕی ئەمپێڕی کارەبای ماڵان لە 40 ئەمپێرەوە بۆ 30 ئەمپێر کەم بکرێتەوە.  ئومێد ئەحمەد وتەبێژی وەزارەتی کارەبا ڕایگەیاند توانای وەزارەت بۆ دابینکردنی کارەبا سێ هەزار و ٤٠٠ مێگاواتە و ناچارن بڕی ئەمپێرەکان کەم بکەنەوە. باسی لەوەشکرد، ویستی هەرێم بۆ کارەبا شەش هەزار مێگاواتە و خواستیش لەسەر کارەبا بەردەوامە لە زیادبوون.

هاوڵاتی بەهۆی هێرشەکانی تورکیا زیاتر لە 21 هەزار خوێندکاری رۆژئاوای کوردستان لە خوێندن دورکەوتونەتەوە و داوا لە رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان دەکرێت هێرشەکانی ئەنکەرە رابگرن. دەستەی پەروەردە و فێرکردنی خۆبەڕێوەبەریی باکور و رۆژهەڵاتی سوریا رایگەیاند، تورکیا لەو هێرشانەی کە لە 20ی ئەم مانگەوە دەستی پێکردوە، ناوەندەکانی خوێندن و خوێندنگاکانی کردوەتە ئامانج و بەتەواوی وێرانی کردون. دەستەکە ئاشکرایکردوە بەهۆی ئەو هێرشانەوە 21 هەزار و 843 خوێندکار لە ناوچە جیاجیاکانی باکور و رۆژهەڵاتی سوریا لە خوێندن دور کەوتونەتەوە وداواشی لە رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان کردوە سنورێک بۆ هێرشەکانی تورکیا دابنێن. رۆژی 20ی ئەم مانگە تورکیا ئۆپەراسیۆنێکی نوێی بەناوی(چنگ شمشێر ) بۆسەر رۆژئاوا و هەرێمی کوردستان دەستپێکرد، بەپێی ئاماری رێکخراوەکانی سەر بە خۆبەڕێوەبەری تائێستا بەهۆی هێرشەکانەوە زیاتر لە 70 کەس کوژراو و برینداربون.

هاوڵاتی دۆڕانی هەڵبژاردەی ئێران ئاهەنگ و ناڕەزایەتیی لێکەوتەوە خەڵکی شارەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران بە بۆنەی دۆڕانی هەڵبژاردەی تۆپی پێی وڵاتەکە بەرامبەر ئەمریکا رژانە سەر شەقامەکان و لە سنە و روانسەر و سەقز وەک ناڕەزایەتیی بەرامبەر دەسەڵات ئاهەنگیان گێڕا. دوای ئەوەی هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێران بەرامبەر ئەمریکا بە ئەنجامی یەک بە سفر دۆڕا و ماڵئاوایی لە مۆندیالی 2022 کرد شەقامەکانی سەرتاسەری رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران قەرەباڵغیی بەخۆیەوە بینی و وەک ناڕەزایەتیەکیش بەرامبەر هەڵویستی یاریزانانی هەڵبژاردەی وڵاتەکە لە هەندێک شوێن ئاهەنگ و هەڵپەڕکێ بەڕێوچو. بەهۆی ئەوەی یاریزانەکانی هەڵبژاردەی ئێران دژی کوشتنی خۆپیشاندەران هەڵوێستیان نەبوە روبەڕوی رەخنە بونەتەوە و ئەوەش وای کردوە خەڵک و هاندەرانی وڵاتەکە لە جیاتی پشتیوانی، ناڕەزایەتیی خۆی دژی ئەو هەڵبژاردەیە دەربڕێت. شەوی سێشەممە دوای ئەوەی هەڵبژاردەی ئەمریکا یەکەم گۆڵی بەرامبەر هەڵبژاردەی ئێران تۆمار کرد شەقامەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران بوە شوێنی ئاهەنگ گێڕان. لە زۆربەی شارەکانی کوردستان ئاهەنگ بەڕێوەچو و گەنجانی و دانیشتوانی ئەو بەشە لە کوردستان وەک ناڕەزایەتیی بەرامبەر توندوتیژیی هێزە ئەمنییەکان و دەسەڵات بەرامبەر ناڕەزایەتییەکان بە شێوازی جیاواز خۆشحاڵیی خۆیان لە دۆڕانی هەڵبژاردەی ئێران دەربڕی. سنە هەڵپەڕکێ   جوانڕۆ هەڵپەڕکێ     زاهیدان    

هاوڵاتی لەگەڵ سەروبەندی ئامادەكردنی بودجەی هەر ساڵێكدا گەڕی دانوستانەكانی بەغداو هەرێم دەستپێدەكاتەوەو دوای چەندان سەردانیكردنی مەكۆكی نێوان وەفدی هەرێم و وەفدی بەغدا بۆ لای یەكتری بەڕێككەوتنێك كۆتایی پێدەهێنرێت كەتەنیا ئیمزای سەر كاغەزەو لەواقیعدا هیچ لەئارادا نییەو دۆخەكە وەكچۆن لەدوای ساڵی ٢٠١٤ەوە بەنەناردنی بەشە بودجە بەڕێوەدەچێت ئاوەها وەكخۆی دەمێنێتەوە. هەرچەندە بەپێی مادەی (١٢١)ی بڕگەی سێیەمی دەستوری عێراق دەبێت حكومەتی ناوەند پشكی هەرێمەكان دابینبكات و بەدەق هاتووە (دەبێت لەو داهاتانەی لەحكومەتی فیدراڵیدا بەدەستدەهێنرێت پشكێكی گونجاو بۆ هەرێمەكان تەرخانبكرێت كە بەشی هەستان بەئەركەكانی بكات بەلەبەرچاوگرتنی داهات و پێویستییەكانی و رێژەی دانیشتوانیشی..)، بەڵام لەدوای ساڵی ٢٠١٤ەوە و دوای بڕینی بەشە بودجەی هەرێم لەلایەن بەغداوە بەبیانوی هەناردەكردنی نەوتەوە، بەشە بودجەی هەرێم وەكخۆی نەهاتووەو جگە لەچەند بڕەپارەیەكی مانگانە بودجەی تەواوەتی نەهاتووەو خراوەتە بەر ئەو نەوتەی هەرێم فرۆشتویەتی، ئەمەش بەدرێژایی ئەو ساڵانە خاڵی ناكۆكی نێوان هەولێرو بەغدا بووە. لەئێستاشدا كە لەبەغدا گفتوگۆكانی ناو وەزارەتی دارایی و وەزارەتەكانی دیكە بەشێوەیەكی چڕوپڕ دەستیپێكردووە بۆ ئامادەكردنی بودجەیەكی زەبەلاحی١٣٠ ملیار دۆلاری بۆ عێراق، جارێكی تر شاندی هەرێم روویان لەبەغدا كردووەتەوە بەهیوای ئەوەی ئەمساڵ پشكی هەرێم لەساڵی ٢٠٢١ زیاتر بێت و بەغدا بینێرێت. بەپێی ئەو هەواڵانەی كە بڵاوكراونەتەوە شاندەكە لەگەڵ وەزارەتەكانی دارایی و پلاندانانی عێراق كۆبوونەوەو رێككەوتوون لەسەر پێكهێنانی لیژنەیەك بۆ تەواوكردنی وردەكارییەكان، هەرچەندە حكومەتی هەرێمی كوردستان چاوی لەوەیە رێژەی هەرێم بۆ لە 17% بگەڕێتەوە، بەڵام ئەگەر هەولێرو بەغدا رێكبكەون پشكی هەرێمی كوردستان لەبودجەی 2023 زیاتر لە 14 ملیار دۆلار دەبێت چونكە بەپێی رێژەی دانیشتووان كەوەزارەتی پلاندانان 14%ی بۆ هەرێم دیاریكردووە، هەرێمی كوردستان ئەو بڕە پارەیەی بەردەكەوێت. لەكاتێكدا شاندەكەی حكومەتی هەرێم لەبەغدا لەكۆبوونەوەكانیاندا لەگەڵ بەرپرسانی حكومەتی عێراقی رایانگەیاندووە كەوا ئامادەن لەسەر بنەمای دەستوور، تەواوی كێشە هەڵپەسێردراوەكانی نێوان هەولێرو بەغدا لەڕێگەی گفتوگۆو دانوستاندنەوە، لەنێویاندا كێشەی بەشەبودجەی هەرێمی كوردستان چارەسەر بكەن و كۆتایی بەناكۆكییەكان بهێنن، پێشووتریش لەسەروبەندی درووستكردنی كابینەكەی محەممەد شیاع سودانی وەك ئەو زانیارییە رۆژنامەنووسیانەی بڵاوكرانەوە، سودانی بەڵێنی ئەوەی بە مەسعود بارزانی سەرۆكی پارتی دابوو كە كێشەكانی هەرێم و بەغدا چارەسەربكات و كار بەبڕیارەكەی دادگای فیدراڵی نەكات بۆ راگرتنی هەناردەكردنی نەوتی هەرێم و لەگەڵ هەرێم بسازێت، لەئێستادا كەشێكی تاڕادەیەك ئومێدبەخشیان بەسفركردنەوەی كێشەكانی هەرێم و بەغدا و ناردنی بەشە بودجەی تەواوەتی بۆ هەرێم خوڵقاندووە، بەڵام هێشتا بەبڕوای بەشێك لەچاودێران مانگی هەنگوینی نێوان هەرێم و بەغدا زۆر ناخایەنێت و گرفتەكانی نێوانیان سەرهەڵدەدەنەوە. تاكە بەڵگەیەكیش بۆ ئەوەی ئەم خۆشخەیاڵییە زۆر نەخایەنێت ئەوەیە كەوا لەچەندساڵی رابووردوودا بەشێكی زۆری ئەو سەرۆكوەزیرانانەی كە لەبەغدا دەستبەكاربوون، لەسەرەتادا دۆستی پارتی و یەكێتی بوون و بەڕەزامەندی ئەوان ئەو پۆستەیان وەرگرتەوە، هاوكات هەموو جارێك باسیان لەچارەسەركردنی كێشەكانی هەرێم و بەغدا كردووەو بۆ نیازپاكیش چەند گوژمە پارەیەكی مانگانەیان ناردووە، بەڵام هەرزوو گرفتەكان زیندوبوونەتەوەو ناردنی ئەو بڕە پارەیە راگیراوە، ئەوەش لەكاتێكدا كە بیانوویان بۆ ئەوە بەردەوامی هەناردەكردن و فرۆشتنی نەوتی هەرێم بووە كەداهاتەكەی بۆ بەغدا نەگەڕاوەتەوە. هاوكات چاودێران باوەڕیانوایە ئەوەی وایكردووە بەغداو هەرێم نەگەن بەڕێككەوتنی یەكجارەكی، چارەسەرنەكردنی پرسی نەوتی هەرێم و  فشاری جەماوەری و پەرلەمانیی عێراقە لەسەر دەسەڵاتی جێبەجێكردن كە مەرجی رادەستكردنی یەكجارەكی نەوت و تەواوی داهاتەكانیان خستووەتە بەردەم هەرێم لەبەرامبەر رادەستكردنی بەشەبودجەی تەواوەتی، هەرێمیش بەمە رازی نەبووەو كێشەكان بەمجۆرە ماونەتەوە كە لەئێستادا لەئارادان. بۆ داهاتووش نازانرێت ئایا پرسی نەوت وەكو ساڵانی رابردوو دەبێتە كێشە بۆ بودجەی هەرێم یاخود ئەو كێشەیە چارەسەر دەكرێت.

هاوڵاتی باڵیۆزی ئەمریکا لە عێراق، ئالینا رۆمانۆسکی لەبارەی یارییەکەی نێوان هەڵبژاردەی وڵاتەکەی لەگەڵ هەڵبژاردەی ئێران کە ئەمشەو لە دوایین گەڕی یارییەکانی کۆمەڵەی دووەمدا لە چوارچێوەی جامی جیهانیی "FIFA" قەتەر ٢٠٢٢دا بەڕێوەدەچێت، رایگەیاند " ئەمشەو وەرزش، سیاسەت تێدەپەڕێنێت و خەڵکی لە دەوری یەک شتی ئەرینێیدا یەک دەخات". ئالینا رۆمانۆسکی لەبارەی یارییەکەی ئەمشەوی نێوان هەڵبژاردەی ئەمریکا لەگەڵ هەڵبژاردەی ئێران تویتێکی بڵاوکردەوە و نووسیوویەتی: "ئەمشەو لە چوارچێوەی جامی جیهانییدا، هەڵبژاردەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا رووبەڕووی هەڵبژاردەی ئێران دەبێتەوە لە کاتێکدا هاندەری هەڵبژاردەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ تۆپی پێ 'USMNT' دەبم". ئاماژەی بەوەشداوە کە هەموو هەڵبژاردەیەک لە پێناو ئاواتی گەلەکەی یاری دەکات و رایگەیاندووە " ئەمشەو وەرزش، سیاسەت تێدەپەڕێنێت و خەڵکی لە دەوری یەک شتی ئەرینێیدا یەک دەخات کە ئەوەیش خۆشەویستییە بۆ یارییە جوانەکە". کاتژمێر ١٠:٠٠ی ئەمشەو سێشەممە لە دوایین گەڕی یارییەکانی کۆمەڵەی دووەمدا لە چوارچێوەی جامی جیهانیی "FIFA" قەتەر ٢٠٢٢دا، هەڵبژاردەی ئەمریکا و هەڵبژاردەی ئێران لە یاریگای "سومامە" رووبەڕووی یەکتر دەبنەوە و هەوڵی گەیشتن بە قۆناغی ١٦ی مۆندیال دەدەن. هەڵبژاردەی ئەمریکا لە دوو یاریی پێشوودا بەرامبەر بە هەڵبژاردەکانی ئینگلتەرا و وێڵز یەکسان بوو و دوو خاڵی بەدستهێناوە. هەڵبژاردەی ئێران-یش لە دوو یاریی پێشوودا، بە ئەنجامی ٢-٦ بە هەڵبژاردەی ئینگلتەرا دۆڕا و بە ئەنجامی ٢-٠ لە هەڵبژاردەی وێڵزی بردەوە، سێ خاڵی بەدەست هێناوە.

دەستەی دەسپاکی ئەمڕۆ ڕۆژی سێشەممە ڕایگەیاند کە فەرمانێکی بۆ بانگهێشتکردنی جێگری سەرۆکی پێشوی پیشەسازی جەنگی دەرکردووە. لەبەیاننامەیەکدادەستەی دەسپاکی رایگه‌یاندووه‌ دادگای لێکۆڵینەوەی کەرخ فەرمانی بانگهێشتکردنی بۆ جێگری پێشووی پیشەسازی جەنگی دەرکردووە لەبەر بەدبەکارهێنانی کارەکەی خۆی و زیانگەیاندنی بە بەرژەوەندی گشتی . ئاماژەشی بەوەکرد کە تۆمەتبارەکە هەستاوە بە ئاراستەکردنی نووسراوێک بۆ حکومەتی سڕبیا بۆ هاوکاریکردنی کۆمپانیایەکی عێڕاقی ناحکومی کەگوایا هاوبەشی لەگەڵ دەستەی پیشەسازی جەنگیداهەیە. بەیاننامەکە ئاماژەشی بەوەدا کە دادگای لێکۆڵینەوەی کەرخی دووەم فەرمانی بانگهێشتکردنەکەی بەپێی مادەی 331ی یاسای سزادانی عێڕاقی ژمارە 111ی ساڵی 1969 دەرکردووە.  

هاوڵاتی سکرتێری گشتیی ناتۆ، یانس ستۆڵتێنبێرگ بە ئاماژەدان بەوەی کە ناتۆ بەردەوام دەبێت لە پشتیوانیکردنی ئۆکراینا لەو جەنگەی رووسیا لە دژی هەڵی گیرساندووە، رایگەیاند: "ئەگەر رووسیا سەرکەوتوو بێت، ئاشتی یەکجارەکی بەدی نایەت". یانس ستۆڵتێنبێرگ لە میانی کۆڕبەندی "Aspen-German Marshall Fund" لە بوخارێست رایگەیاند کە لە بەرامبەر داگیرکارییەکانی رووسیا ئامادەکارییەکانی باڵی رۆژهەڵاتی ناتۆ زیادیان کردووە و ژمارەی گرووپە جەنگییەکان لە چوارەوە کراون بە هەشت. سکرتێری گشتیی ناتۆ ئاماژەی بەوە دا کە هەرچەند ناتۆ و وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ لایەن نین لە جەنگی نێوان رووسیا و ئۆکراینا، بەڵام ناتۆ بە جۆرێک پشتیوانی لە ئۆکراینا دەکات کە پێشتر هاوشێوەی نەبیندراوە و گوتی: "سەرۆکی رووسیا، ڤلادیمیر پوتین دەزانێت لە جەنگەکەدا لە دۆڕاندان، بۆیە ستەمکارییەکانیان زیاتر کردوون و هێرش دەکەنە سەر شارەکان و ژێرخانی مەدەنی لە ئۆکراینا". ناوبراو پتەوی پەیوەندییەکانی نێوان ناتۆ و ئۆکراینای بۆ پێشتر لە جەنگ گێڕاندەوە و گوتی: "ئەگەر رووسیا سەرکەوتوو بێت، ئاشتی یەکجارەکی بەدی نایەت. ناتۆ بەردەوام دەبێت لە پشتیوانیکردنی ئۆکراینا لەو جەنگەی رووسیا لە دژی هەڵی گیرساندووە و لە پشتیوانیکردنی ئۆکراینا پاشەکشە ناکات".

هاوڵاتی میدحاد سانجار هاوسەرۆکی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە) رایگەیاند، هەموو هێرشێکی دەرەوەی سوپای تورکیا بۆ دەرەوەی سنورەکانی تورکیا رەت دەکەنەو و وتی، " ئامانجی ئۆپراسیۆنی تورکیا بۆسەر باکوری سوریا لەناوبردنی پێگەی کوردە." میدحاد سانجار هاوسەرۆکی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە)، لە کۆبوونەوەی فراکسیونی پارتەکەیدا لە پەرلەمانی تورکیا، دژایەتی پارتەکەی بۆ ئۆپراسیۆنی دەرەوەی سنوری، سوپای تورکیا دەربڕی و رایگەیاند، دەسەڵات قازانج لە شەڕ دەکات و ئەوەی زیانی بەردەکەوێت، گەلان، کۆمەڵگا، دیموکراسی و ئازادیەکانن. دەسەڵات هەوڵ دەدات هەموو کێشەکان بە توندوتیژی چارەسەر بکات." سانجار دەڵێت،"ئەو ئۆپراسیۆنانەی لە باکور و ڕۆژهەڵاتی سوریا دەستیپێکردووە، دوو ئامانجی سەرەکییان هەیە. ئامانجی یەکەم بریتییە لە لەناوبردنی پێگەی کورد و دووەمیان، هەنگاوێکی دەسەڵاتە بۆئەوەی لە هەڵبژاردنەکاندا دەنگی زیاتر بەدەست بهێنێت." سەبارەت بە پێشنیازی هەموارکردنەوەی دەستووری بنەڕەتی کە دوێنێ، شەش لایەنی ئۆپۆزسیۆن بڵاویانکردەوە، هاوسەرۆکی هەدەپە ئاماژەی بەوەکرد، زۆر بابەتی ئەرێنی تێدایە، بەڵام کاتێک سەیری کۆی گشتی پێشنیازی هەموارکردنەوەی دەستوور دەکەیت، دەبینیت ئەم پێشنیازانە ناتەواو و لاوازن، بۆ دیموکراسییەکی ڕاستەقینە و بەهێز." میدحاد سانجار هاوسەرۆکی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە) باسی تەقینەوەکەی ئەستەنبوڵیشی کرد کە ١٣ی ئەم مانگە رویدا و وتی، " زانیاری و داتای نوێ ئاشکرا بوون. پەیوەندی تەلەفونی نێوان بەرپرسێکی مەهەپە و ئەو ژنەی تەقینەوەکەی ئەنجامدا، ئاشکراکرا، بەڵام زوو کپکرانەوە. لێرەدا دیارە کە سیناریۆیەکی تاریک هەیە. هیچ هەڵوێستێکیش بۆ ئاشکراکردنی راستیەکان دەرنابڕدرێت و ئەوەش جێگەی گۆمانە." جێگەی باسە هەر ئەمڕۆ ئیبراهیم کاڵن وتەبێژی سەرۆکایەتی کۆماری تورکیا رایگەیاند، هەموو سات و کاتێک، دەکرێت، سوپای وڵاتەکەی دەست بە ئۆپەراسیۆنی سەر رۆژئاوای کوردستان بکات.