هاوڵاتی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق بە سەرۆکایەتی محەمەد شیاع سودانی چەند بریارێکی دەرکرد کە تیادا بڕیارەکانی ساڵی رابردوی حکومەتی مستەفا کازمی هەڵوەشاندەوە. لە کۆبونەوەی ئەمڕۆی ئەنجومەنی وەزیراندا بڕیاردرا موهەنەد نەعیم لە پۆستی ڕاوێژکاری دەزگای ئاسایشی نیشتمانی و حەیدەر حەمادە لە پۆستی بەڕێوەبەری گشتی دەستەی وەبەرهێنانی نیشتمانی سەفیە سوهەیل و عومەر بەرزنجی، وەک دوو وەکیل وەزیری وەزارەتی وەزارەتی دەرەوە و مەشرەق عەباس لە پۆستی ڕاوێژکاری سیاسی سەرۆک وەزیران لە کارەکانیان دوربخرێنەوە. هەروەها ڕائد جوحی لە پۆستی بەرپرسی دەزگای هەواڵگری دوورخرایەوە کە پێشتر بڕیاری بۆ دەرچوبوو، بڕیاری دانانی پارێزگاری نەجەف و زیقاریش هەڵوەشیندرانەوە. هەر لە کۆبونەوەکەدا بڕیاردرا بە دامەزراندنی هەڵگرانی بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرا و یەکەمەکانی زانکۆ و پەیمانگەکان، کە ژمارەیان زیاتر لە 74 هەزار کەس دەبێت. ئەمەشلەکاتێکدایە رۆژی ٢٧ی تشرینی یهكهمی ٢٠٢٢ به ئامادهبوونی ٢٥٣ پهرلهمانتار، ئهنجومهنی نوێنهرانی عێراق متمانهی به دهستبهكاربوونی ٢١ وهزارهت له كابینهی نوێی حكومهتی عێراق به سهرۆكایهتی محهمهد شیاع سودانی بهخشی.
.png)
هاوڵاتی وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر دەسەڵات لە ئێران کارکردن لە کانی زێڕی پارێزگای سیستان و بەلوچستان لە لایەن دانیشتوانی ناوچەکەوە راگیرا. بە پێی ئەو تۆمارە ڤیدیۆییانەی بڵاوکراونەتەوە؛ ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵکی سیستان و بەلوچستان بە کاروانی سەدان ئۆتۆمبێل رێگای سەرەکیی کارکردن لە کانی زێڕی (ئەنجیرەک) لە ناوچەی تەفتان لە پارێزگاکەیان داخستوە. ئەوە دوەمجارە لە چوارچێوەی ناڕەزایەتییەکانی خەڵکی ئەو ناوچەیە بەرامبەر سەرکوتی خەڵک ئەو کانە زێڕە کە بە گەورەترین کانی زێڕی ئێران ئەژمار دەکرێت و یەدەگی ئاڵتونەکەی دەگاتە 49 ملیۆن تەن داخراوە. بونی ئەو کانە زێڕە لە سیستان و بەلوچستان لە کاتێکدایە ئەو پارێزگایە لە کۆی 31 پارێزگای ئێران بە هەژارترین ناوچە لەو وڵاتە لەقەڵەم دەدرێت.
هاوڵاتی نوێنهری نهتهوه یهكگرتووهكان له عێراق ڕایگهیاند ناتوانن ناوچهی دژه فڕین له عێراق دروست بكهن وڕێ له بۆردومانی وڵاتانی بیانی بگرن بۆ سهر ههرێم و سەبارەت بەدۆخی عێراقیش گوتی گەندەڵییەکی زۆر لە عێراقدا هەیە. جینین پلاسخارت نوێنهری تایبهتی سكرتێری گشتی نهتهوه یهكگرتووهكان له دیداری میری كه له ههولێر بهڕێوه دهچێت، سەبارەت بە داواکارییەکی بەرپرسانی هەرێم بۆ ڕاگرتنی هێرشی وڵاتانی تورکیا و ئێران بۆ سەر خاکی هەرێم ڕایگەیاند لە توانای مندا نییە ناوچەی دژە فڕین دروست بکەم و هێرشەکان ڕاگرم،بەڵام باشترین پاڵپشتی بۆ ئێوە باشترکردن و هاوکاری کردنە لەگەڵ عێراق و یەکڕیزییە لە ناوخۆی هەرێمدا . هەروەها پلاسخارت باسی لە دۆخی عێراق کردوو ڕایگەیاند هیچ كام لهو حكومهتانهی دروست بوون له عێراق نهیانتوانیوه ڕووبهڕووی گهندهڵی ببنهوه و دهسهڵاتێكی باش نهبوون بۆ وڵاتهكهیان، بۆیه ئێستا كاتی ریفۆرم و چاكسازی و كۆتایی هێنانه به گهندهڵی. وتیشی بەربەستی یەکەم لە بەردەم عێراقدا هەبوونی سیستمێكی گهندهڵە كه ڕێگره لهبهرهو پێچشوونی ئهم وڵاته.
هاوڵاتی لە پێنج مانگى رابردودا لە تورکیا و باکورى کوردستان 33 رۆژنامەوانی کورد دەستگیرکراون و سزای زیندانیش بەسەر زۆرینەیاندا سەپێنراوە. ئاژانسى هەواڵى مێزۆپۆتامیا بڵاوی کردەوە؛لە پێنج مانگى رابردودا 33 رۆژنامەنوس دەستگیرکراون و لەو ژمارەیەش 26کەسیان زیندانى کراون. ئەو رۆژنامەنوسانەى دەستگیرکراون کارمەندى ئاژانسى هەواڵى میزۆپۆتامیا و ژن نیوز و رۆژنامەى خۆبون و هاوسەرۆکى کۆمەڵەى دیجلە و فورات بۆ کاری رۆژنامەگەریی بوون و زۆرینەى ئەو رۆژنامەنوسانە تۆمەتى تیرۆر خراوەتە پاڵیان. پێشتر لە 25ى مانگى رابردود 11 رۆژنامەنوسى کورد لەلایەن تورکیاوە دەستگیرکرابون کە بە بڕیارى دادگای وڵاتەکە 9 لەو رۆژنامەنوسانە سزای زیندانیکردنیان بەسەردا جێبەجێکراوە.
.jpg)
هاوڵاتی سەرۆکی دەستەی وەبەرھێنان ڕایگەیاند ھەفتەی داھاتوو بەردی بناغەی یەکەم پڕۆژەی دروستکردنی ٢٠ ھەزار یەکەی نیشتەجێبوون دادەنرێت و ھەوڵەکان چڕکراونەتەوە ئەمساڵ لەھەموو ناوچەکان دەست بەدروستکردنی پڕۆژەی یەکەی نیشتەجێبوون بکرێت. دکتۆر محەمەد شوکری ، سەرۆکی دەستەی وەبەرھێنانی ھەرێمی کوردستان ، بە میدیاکانی پارتی ڕاگەیاند: “دروستکردنی ٢٠ ھەزار یەکەی نیشتەجێبوون بەفەرمیی وادەی دەستپێکردنی دیاریکرا بەبڕیاری مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بڕیارە ھەفتەی داھاتوو ڕۆژی یەکشەممە بەردی بناغەی یەکەم پڕۆژە دابنرێت لەئیدارەی سەربەخۆی زاخۆ. د. محەمەد شوکری گوتیشی: “وەکو سەرەتا لە زاخۆ دەستپێدەکەین کە ھەموو ئامادەکاریان بۆ کردووە و زەوی تەرخان کراوە و ئەوان پێش ھەموو ناوچەکانی دیکە خۆیان ئامادەکردووە، بۆیە لەزاخۆ دەستپێدەکەن و داوامان لەھەموو ناوچەکانی دیکەش کردووە پەلە بکەن بۆ ئەوەی لەھەموو ناوچەکان دەست بەدروستکردنی یەکەکانی نیشتەجێبوون بکەین”. د. محەمەد شوکری باسی لەوەشکرد: “لە ھەولێر خەریکە زەوی ئامادەبێت و رێکارەکان تەواوبن، لە سۆران و سلێمانی و ناوچەکانی دیکەش خەریکی دابینکردنی زەویین، بۆیە ھەوڵەکانمان چرکردۆتەوە ئەمساڵ بەردی بناغەی پڕۆژەکان لە ھەموو ناوچەکان دابنرێت”.
.jpg)
هاوڵاتی لەلێدوانێکی ڕۆژنامەنوسیدا هاوسەرۆکی کۆدار داوا لە لایەنەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکات، “لەم کاتە سەختەدا بەیەکەوەبین و هاوکاریی یەکتر بکەین”، ئامادەیی خۆشیان بۆ “هاوکاریکردنی لایەنەکانی دیکە دەردەبڕێت و دەڵێت “ئامادەین لەو بوارانەدا هاوکاریی لایەنەکانی دیکە بکەین، کە هێزیان وەک پێویست نییە”، داواش لە خۆپیشاندەرانی ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکات، “ڕێگەنەدەن کەس شۆڕشەکە بدزێت”. فوئاد بێریتان، هاوسەرۆکی کۆمەڵگەی دیموکرات و ئازادی ڕۆژهەڵاتی کوردستان-کۆدار لە لێدوانێکدا بۆ ئاژانسی فورات نیوز باسی لە ناڕەزایەتییەکانی ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکات و دەڵێت: ساڵەهای ساڵە گەلانی ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەدەست دەسەڵاتێکی ئاینییەوە ئازار دەکێشێت و دەناڵێنێت، ئێستا چەقۆ گەیشتووەتە سەر ئێسک! گەل ڕاپەڕیوە و مافەکانی خۆیان دەوێت، ڕاپەڕینی ئەمجارە زۆر جیاوازە و لە ئاستێکی گەورەدایە، ئەو ئاستەی ئەم ڕاپەڕینە پێی گەیشتووە، پارادایمی ڕژێمی ڕووخاند و تێکیشکاند، کۆتایی ڕاپەڕینەکان هەرچییەک بێت، ئیتر ئێران ناگەڕێتەوە بۆ ڕابردوو، هیچ چارەیەکیش نەماوە، ئەو ڕژێمە تێکدەشکێت و سیستمێکی نوێ دروستدەبێت. لەبارەی دروشمی خۆپیشاندانەکانیشەوە دەڵێت:”دروشمی ‘ژن، ژیان، ئازادی’ وای کردووە سنوورەکان نەتوانن خۆیان بەرامبە بە بای ئەم شۆڕشە ڕابگرن، وەک شۆڕشگێڕانی پێشوو دەیانوت ‘شۆڕش لە بازنەی لاوازەوە سەرهەڵدەدات’، ئێستا ئەوە ڕوویداوە. ناکۆکی و لاوازیی وڵاتانی ملهوڕ و دەسپۆت لە ناوچەکەدا بابەتی ‘ژن’ بوو، کە ئیدی ئێستا تەقیوەتەوە، ئەوە کاریگەرییەکی زۆری دەبێت، بە دڵنیاییەوە شەپۆلی شۆڕشی ژنان بەتەنیا بە ئێرانەوە سنووردار نابێت”. هاوسەرۆکی کۆدار تیشکی خستەسەر جاڕنامەی چارەسەریی و بەرەوپێشچوونی شۆڕش لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران وتی:”ئەوەی ئێمە ڕامانگەیاند، بەیاننامە نەبوو، جاڕنامە بوو، ئێمە ئەو بنەمایانەمان خستەڕوو، کە بە بڕای ئێمە دەبێت شۆڕش لەسەر ئەو بنەمایانە پێبکبێت و بەڕێوەبچێت، ئێمە گفتوگۆ و شیکاریش بۆ جاڕنامەکە دەکەین، ئێمە لە چوارچێوەی بیروباوەڕ و پارادایمی خۆماندا ئەو خاڵەمان دەستنیشانکردووە، کە دەبێت ببنە بنەمای کارکردن لە شۆڕشدا”. لەبارەی بنەماکانی ئەوانیش بۆ گۆڕانکاریی لە ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان، فوئاد بێریتان دەڵێت:”ئەو خاڵانەی بڕوامان پێیان هەیە بریتین لە؛ فرەڕەنگیی، دیموکراسیی، ئازادیی، خۆبەڕێوەبەریی و ژینگەپارێزیی، ئێمە هەمیشە گفتوگۆ لەسەر ئەو کێشانە دەکەین، بەڵام بەپێویستمان زانی، کە سەرلەنوێ و بۆ جارێکیتریش باسیان بکەینەوە و دەستنیشانیان بکەین و ئێمە لەو چوارچێوەیەدا ئامادەین هاوپەیمانی پێکبهێنین، ئەو خاڵانە دەتوانن ئازادیی بۆ ئایندەی گەلەکەمان مسۆگەر بکەن، بەڕێوەبەریی باش دابمەزرێنن و شایستەی مرۆڤایەتی بن”. لەبارەی پێشنیازی خۆیان بۆ ناساندنی ئاڵای کۆماری کوردستان وەک سیمبولی هاوبەش، هاوسەرۆکی کۆدار دەڵێت:”ئامانجمان لەو پێشنیازە ئەوە بوو، کە جیاوازیی ڕۆژهەڵات نیشان بدەین، هەندێک هێز ئاڵای باشووری کوردستانیان هەڵگرتبوو، کە دەبووەهۆی ناکۆکیی لەگەڵ هێزەکانی ئێران، ئەو هێزانە هەڵکردنی ئاڵای باشووری کوردستانیان بە جیابوونەوە دەزانی، هەڵکردنی ئاڵای هەرێمێکی فیدراڵی وڵاتێک (واتە عێراق) لە وڵاتێکی تردا دروست نییە، لەبەر ئەوە ئێمە ئەو پێشنیارەمان کرد، ئێمە ئاڵایەکمان هەڵبژارد، کە قبوڵکردنی بۆ هەندێک هێزی تر ئاسان بێت، باوەڕمان وایە، کە ئەوە بۆ خێر و قازانجی گەلەکەمان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەبێت “. داواش لە خۆپیشاندەرانی ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکات و دەڵێت:”مەهێڵن هێزە سەرکوتکار و دواکەوتووەکان شۆڕشەکە بدزن، دەبێت پارێزگاریی لە پێشەنگایەتیی ژنان بکرێت، دەبێت مافی گەلان بەڕوونی باسی لێبکرێت، دەبێت هەموومان هەوڵ بدەین کە دەوڵەتێکی ناناوەندی لە ئێران بێتە سەرکار”. داواش لە هێزە کوردییەکان دەکات، “لەڕووی ڕێکخستن، دیپلۆماسیی و پاراستنەوە هاوکاری یەک بکەین و هیوا و ئاواتەکانی گەلەکەمان دەستەبەر بکەین، ئێمە ئامادەین کە لە هەندێک بواردا کە هێزی هەندێک حزب و لایەن وەک پێویست نییە هاوکاریی ئەوانیش بکەین، کاتەکانی شۆرش کاتی سەختن و دەمانەوێت لەمکاتە سەختەدا پێکەوەبین و هاوکاریی یەکتربکەین، دەبێت بەگوێرەی ڕاستییەکان بجوڵێینەوە، ئێمە داوا دەکەین کە بەبێ دوودڵی لە چوارچێوەی ئێرانێکی ئازاد و کۆنفێدڕاڵدا لەگەڵ هێزە ئێرانییەکان دابنیشین”.
هاوڵاتی لە نامەیەکدا بۆ سەرۆکی دەسەڵاتی دادی عێراق، سەرۆکی دەسەڵاتی دادی ئێران داوای خێرا کردنەوەی رەوتی دادگایی کردنی بکوژانی قاسم سولەیمانی کرد. موحسێنی ئێژەیی، سەرۆکی دەسەڵاتی دادی ئێران لە نامەیەکدا بۆ فائیق زەیدان، سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەری عێراق خۆشحاڵی خۆی لە بەڕێوەچوونی سێ خول دانوستانی کومیتەی لێکۆڵینەوە هاوبەشەکانی نێوان بەرپرسانی دادوەری دوو وڵاتەکە دەربڕی و ستایشی ئەنجامەکانی ئەو هاوکارییە هاوبەشەی کرد. هاوکات ناوبراو ئاماژەى بە کوژرانی قاسم سولەیمانی و ئەبو مەهدی موهەندیس کرد کە بەوتەی خۆی لەلایەن سەرۆک کۆماری ئەمریکا و بەشداری بەرپرسانی فەمی هەندێک وڵاتانی دیکە ئەنجام دراوە بەڵام بە پێی ئەوەی کە ئەو کوژرانە لەناو خاکی عێراق ئەنجام دراوە و دوو ساڵیشی بە سەردا تێدەپەڕێت،ئەوەی خستە ڕوو کەوا وڵاتەکەی داوای خێرا کردنەوەی شوێنگیری، لێپێچینەوە و سزادانی بەرپرسانی ئەو کوشتنە دەکات.
هاوڵاتی جێگری راگری فاكهڵتی زانسته تهندروستیییهكانی زانكۆی هیتیت و پسپۆڕی تهندروستیی گشتیی، دكتۆر گولای یڵمازهر، رایگهیاند: "مهترسیی تووشوون به نهخۆشییهكانی دڵ و خوێنبهرهكان كه رهنگه له تهمهنی ٤٠ ساڵیدا سهرههڵبدهن، بهڵام ئێمه ئهم مهترسییه لهرێگهی ئالوودهبوون به مۆبایله زیرهكهكان، پێشتر دهخهین بۆ تهمهنی گهنجتر". دكتۆر گولای یڵمازهر له لێدوانێكدا بۆ پهیامنێری ئاژانسی ئانادۆڵو، باسی له ههستیاریی تهمهنی ههرزهكاریی كرد كه قۆناغی راگوزهری نێوان مناڵی و پێگهیشتوویی مرۆڤه و ئهگهر بێت و بهشێوهیهكی تهندروست بهڕێبكرێت، ئهوا دهستپێكی پێگهیشتووییش تهندروست دهبێت. یڵمازهر باسی لهوهكرد تاك له تهمهنی ههرزهكاریدا كراوهتره بهڕووی ئالوودهبوونهكاندا و ههڵكشانی بهكارهێنانی مۆبایلی زیرهك له ماوهی ساڵانی رابردوودا له جیهاندا، به تایبهت له ههرزهكاراندا رهنگه ببێته هۆی گرفت جهستهیی و سایكۆلۆجی-كۆمهڵایهتی. ئهو پزیشكه باسی لهوه كرد بهكارهێنانی زۆری مۆبایلی زیرهك به تێپهڕینی كات دهبێته هۆی ئالوودهبوون و گوتی: "بههێزبوونی تۆڕی پشتیوانیی كۆمهڵایهتی دهبێته هۆی ئهوهی مهترسی ئالوودهبوون به مۆبایلی زیرهك كهمبێتهوه. ئالوودهبوون به مۆبایل لهلای ههرزهكاران دهبێته هۆی تێكچوونی دۆخی ههست و سۆز، خهمۆكی، دڵهڕاوكێ، خۆ بهكهمزانین، نهبوونی چالاكی جهستهیی، قهڵهویی و لهگهڵ ئهوانهشدا گرفتهكانی بیستن و بینین، واته سهرجهم ئهم گرفته جهستهیی و سایكۆلۆجی-كۆمهڵایهتییانه ئهوانهن كه ئالوودهبوون به مۆبایلی زیرهك دهبێته هۆكاریان". دكتۆر گولای یڵمازهر راشیگهیاند: "لهگهڵ قهڵهوییدا نهخۆشییه درێژخایهنهكان زیاد دهكهن. له پشتدا، له فشاری خوێندا، له زیادبوونی خێرایی لێدانی دڵدا، دهبێته هۆی هاندانی تووشبوون به نهخۆشییهكانی دڵ و خوێنبهرهكان. وا دهكات شهوان تا درهنگ نهنوویت، به رۆژ به خهواڵوویی بهخهبهربێیت و تێكچوونی خهو لهگهڵ خۆی دههێنێت. لهپاڵ ههموو ئهمانهدا، ئهگهری تووشبوون خهمۆكی و گرفته جهستهییهكانی دیكه ههڵدهكشێت. مهترسیی تووشبوون به نهخۆشییهكانی دڵ و خوێنبهرهكان كه رهنگه له تهمهنی ٤٠ ساڵیدا سهرههڵبدهن، بهڵام ئێمه ئهم مهترسییه لهرێگهی ئالوودهبوون به مۆبایله زیرهكهكان، پێشتر دهخهین بۆ تهمهنی گهنجتر. ستایلێكی ژیان به نهبوونی چالاكی جهستهیی رێك و پێك یان ههر نهبوونی به هیچ شێوهیهك، خۆراكی خراپ، سهرههڵدانی قهڵهویی، دهبنه هۆی ئهوهی چهوری خوێنمان زیادبكات، فشاری خوێنمان بهرزبێت و ئهم مهترسییانه كه جاران له سهروو ٤٠ ساڵییهوه ههبوون، چیتر له ١٥ ساڵییهوه، رێگهیان بۆ خۆش دهكرێت و زهمینه بۆ نهخۆشییه درێژخایهنهكان سازدهكهن".
هاوڵاتی سەرچاوەکانی هەواڵ لە ئەمریکا بڵاویان کردەوە، ئیلۆن ماسک کە بەرلە چەند رۆژێک گرێبەستی کڕینی کۆمپانیای تویتەری تەواو کرد بڕیاری دا، ئەنجوومەنی کارگێڕیی کۆمپانیاکە هەڵوەشینێتەوە. ئیلۆن ماسک کە رۆژی پێنجشەممەی رابردوو، بووە خاوەنی کۆمپانیای تۆڕی کۆمەڵایەتیی تویتەر ژمارەیەک گەورە بەرپرسی جێبەجیکاری لە کار دەکرد و بە چەواشەکاری سەبارەت بە ژمارەیەک ئەکاونتی هەڕەمەکیی تۆمەتباری کردن. بەپێی سەرچاوە تایبەتەکان سەرۆکی جێبەجێکاری تویتەر، پاراگ ئاگراوال، بەڕێوەبەری دارایی، نێد سیگال و سەرۆکی کاروباری یاسایی و سیاسەتەکان، ڤیجایا جەید لەنێو گەورە بەرپرسە دوورخراوەکاندان. هەروەها بەپێی تۆڕی "سی ئێن ئێن"، ماسک ٥٠ کارمەندی کۆمپانیای تێسلا کە زۆربەیان ئەندازیاری پرۆگرامسازیین گواستەوەتەوە کۆمپانیای تویتەر. رۆژی هەینیی رابردوو، ئیلۆن ماسک گرێبەستی کڕینی کۆمپانیای تویتەر بە بەهای ٤٤ ملیار دۆلار تەواو کرد و دەست بەجێ بڕیاری دەرکردنی چوار گەورە بەڕێوەبەری تۆڕە کۆمەڵایەتییەکەی دەرکرد. هەر هەمان رۆژ ماسک راگەیاند کە تویتەر ئەنجوومەنێکی نوێ پێکدەهینێت بۆ چاودێریکردنی ناوەڕۆکەکان، بەبێ ئەوە وەردەکاری زیاتر بخاتەڕوو.
هاوڵاتی لەچاوپێکەوتنێکدا سەرۆکی تیمی پارێزەرانی دەستگیرکراوانی بادینان ڕایگەیاند، ئەگەر ئازادکردنی مەرجدار دەستگیرکراوانی بادینان نەگرێتەوە، ئەوا ئازادکردنیان دەکەوێتە نێوان مانگەکانى ١٢ ى ئەمساڵ و مانگى ٦ى ساڵى ئایندە، دەشڵێت، لە ئێستادا شێروان شێروانی و هاوڕێکانى گواستراونەتەوە بۆ شوێنێک، کە ئێمە نازانین لە کوێیە. بەشدار حەسەن، سەرۆکى تیمى پارێزەرانى، دەستگیرکراوانى بادینان سەرۆکی تیمی پارێزەرانی دەستگیرکراوانى بادینان بە ئاژانسی (ڕۆژنیوز)ی ڕاگەیاندووە: پرسى دەستگیرکراوانى بادینان دابەشدەکرێت بۆ چەند بەشێک و یەکێک لەوانەش دۆسیەى دەستگیرکراوانى شیلادزێییە، کە ماوەى دوو ساڵ زیندانیکران بەپێى ماددەى ٢١ ساڵى ٣٠٠٣ ى پەرلەمانى هەرێم، ئێمەش ئازادکردنى مەرجدارمان لە دادگاى دەشتى هەولێر پێشکەشکرد، بەڵام ڕەتکرایەوە. بەشدار حەسەن لەبارەى ڕەتکردنەوەى داواکەیان وتیشى: سەرەتا پێیان وتین ئەمانیش ئازادکردنی مەرجدار دەیانگرێتەوە و هاوشێوەی هاوەڵەکانی تریان، کە لە هەولێر و بادینان، بە هەمان ماددە گیرابون و دواتر ئازاد کران، بەڵام دواتر داواکاری گشتی ڕای خۆی گۆری بەهۆی دەستێوەردانی حزبی و دادگاش پشتی بە بۆچونی داواکاری گشتی بەست و ئەویش ڕەتی کردەوە . ئەو پارێزەرە باسیلەوەشکرد، پاشان لەگەڵ تیمی پارێزەران لە ڕێگای دادگای تاوانی سێی هەولێرەوە ئەم پرسەمان تەمیزکردەوە، بەڵام بەداخەوە ئەوانیش دوای ماوەیەکی زۆر بریارەکەی کەتنی دەشتی هەولێریان پشت راستکردەوە و وتیان: ئەمان ئازادکردنی بە مەرج نایانگرێتەوە. ئاماژەى بەوەشکرد، بۆ ڕەتکردنەوەى داواکەمان پشتیان بە بڕیارێکی دادگای تەمیزی ساڵی ٢٠١٨بەستووە، کە ئەو بڕیارە تایبەتە بە موکافەحەی تیرۆر و ئەو بڕیارەش بۆ تیرۆرستانی داعش بۆیە مەترسیەکی گەورە هەیە لەسەر ڕەوشی دادوەرى، چونکە کەوتوەتە ژێر هەژمونی حزبی و لەئێستاشدا بارو دۆخێکی خراپ دروستبووە لە کوردستان . بەشدار حەسەن سەبارەت بە دۆخى سەبارەت بە شێروان شێروانی ئەوەى خستەڕوو، لە ئێستادا شێروان شێروانی و هاوڕێکانى گواستراونەتەوە بۆ شوێنێک، کە ئێمە نازانین لە کوێیە، زۆریش هەوڵمانداوە بیانبینین، بەڵام ڕێگەمان پێ نادرێت و گومان دەکرێت کەیسێکی دیکەیان بۆ شێروان شێروانی دروستکردبێت، کە ئەمەش جێگای داخە ئەم دەسەڵاتە بە شەش ساڵ زیندانیکردنی دڵی ئاو ناخواتەوە و هەستاوە بە بێ سەروشوێنکردنی. سەرۆکى تیمى پارێزەرانى بادینان سەبارەت بە دۆسیەى مەلا شڤان، هەریوان عیسا، ئەیاز کەرەم و گوهدار زێباری وتى: ئەگەر ئازادکردنی بە مەرج جێگیر بکرێت ئێمە هەفتەی داهاتوو داوای دەستوەردانى چاکسازى دەکەین لە سەرۆکی دادگای تەمیزی کوردستان و هەم لە ئەندامانی دادگای تەمیز، لەگەڵ دەستەی پارێزەران لە هەوڵەکانمان بۆ ئەو مەبەستە بەردەوام دەبین و ئەگەر سەربگرێت هەموویان سودمەند دەبن لە ئازادکردنی بە مەرج. لە کۆتایشدا بەشدار حەسەن، ڕاشیگەیاند، ئەگەر ئازادکردنی بەمەرج جێبە جێ نەکرێت و حوکمی خۆیان تەواو بکەن، ئەوا دەستگیرکراوانى شیلادزێ لەنێوان ڕۆژانى ١٠ بۆ ١٥ی مانگی ١٢ ى ئەمساڵ ئازاد دەکرێن و ئەوانی دیکەش دەکەونە مانگی ٦ى ساڵی داهاتوو، تەنها شێروان شێروانی، نەبێت، کە ئازادکردنەکەی دەکەوێتە مانگی ٦ ى ساڵی داهاتوو.
هاوڵاتی لەچاوپێکەوتنێکی ڕۆژنامەنوسیدا هاوسەرۆکی دەستەی کاروباری دەروەی ئیدارەی خۆسەری کوردی سووریا جەختی کردەوە کە زلهێزەکان بەپێی بەرژەوەندییەکانی خۆیان یاری بە کارتی کوردەکانی سووریا دەکەن. عەبدولکەریم عومەر هاوسەرۆکی دەستەی کاروباری دەروەی خۆبەڕێوەبەریی دیموکراتیکی باکور و ڕۆژەهەلاتی سووریا لە گفتوگۆ لەگەڵ گۆڤارێکیی ئیسپانیایدا ڕەخنەی لە هەڵسوکەوتی زلهێزەکان گرت، بەتایبەت وڵاتانی ڕۆژاوایی لەگەڵ کوردەکانی سووریا. ناوبراو لە گفتوگۆ لەگەڵ ناسیۆ دیجیتاڵ، وتی: زلهێزەکان لەسەر بنەمای بەرژەوەندییەکانیان لەگەڵ کوردەکانی سووریا مامەڵە دەکەن. دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە تویتێک دوو شاری ژێر دەسەڵاتی کوردەکانی سووریای دا بە تورکیا. لە ئێستادا دەبینین کە سوید و فینلاند بۆ چوونە ناو ناتۆ، لەگەڵ تورکیا ڕێککەوتنێک دەکەن سەبارەت بە کورد. ئێمە لە شەڕی داعشدا 12 هەزار هێزمان لەدەست دا، بەڵام هەموو جیهان لەسەر بنەمای بەرژەوەندییەکانیان لەگەڵ ئێمەدا مامەڵە دەکەن. هاوسەرۆکی دەستەی کاروباری دەروەی خۆبەڕێوەبەریی دیموکراتیکی باکور و ڕۆژەهەلاتی سووریا، تورکیای بە گەورەترین دوژمنی کوردەکانی سووریا ناوبرد و زیادی کرد: تورکیا دەیەوێت لەم سەدەیەدا کۆتایی بە بوونی کورد بهێنێت. ناوبراو سەبارەت بە پەیوەندیی ئیدارەی خۆسەری کوردی سووریا لەگەڵ وڵاتانی جیهان وتی: ئەم هەرێمە پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی جۆراوجۆری وەک ئەمریکا، کەنەدا و ڕووسیا هەیە، هەروەها لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەی هەموو وڵاتانی ئەندامی یەکێتی ئەوروپا پێوەندییمان دەکەین، بەڵام تەنها پەرلەمانی کەتەلۆنیای ئیسپانیا ئیدارەی خۆسەری کورد لە سووریا بە فەرمی ناساندووە. ئەم بەرپرسە کوردەی سوریا وتی ئێستاش داعش هەڕەشەیەکی جیددیە بۆ سەر کورد و جیهان. ناوبراو دانی بەوەدانا کە ئیدارەی خۆسەری باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا لەسەر بنەمای بیر و باوەڕی عەبدوڵڵا ئۆجالان، سەرکردەی زیندانیکراوی PKK دامەزراوە. عەبدولکەریم عومەر جەختی کردەوە لەسەر دەستپێکردنەوەی پرۆسەی ئاشتی تورکیا لەگەڵ کورد و وتی ئەم بابەتەی دەتوانێت پرسی کوردەکان چارەسە بکات.
.jpg)
هاوڵاتی له زۆربهی زانكۆكانی رۆژههڵاتی كوردستان و شارهكانی ناڕهزایهتی و گردبوهنهوه بهڕێوهچوو و بڕیاره رۆژی سێشهممه خۆپیشاندانی سهرتاسهریی بهڕێوهبچێت و به پێی دوایین ئامار تا ئێستا 283 كهس له ناڕهزایهتییهكاندا كوژراون. رۆژههڵاتی كوردستان به مانگرتن دهستیپێكردهوه رۆژی دووشهممه مانگرتن له شاری شنۆ و روانسهر دهستیپێكرد و دوكان و بازاڕهكان نهكراونهوه و هاوكات كچانی خوێندكار له مهریوان رژانه شهقامهكان و دروشمیان دژی دهسهڵاتی ئێران وتهوه. به بهشداریی خهڵكێكی زۆر، تهرمی كۆمار ئهو لاوه 16 ساڵهیهی كه شهوی یهكشهممه به تهقهی هێزه ئهمنییهكانی ئێران له پیرانشار گیانی لهدهست دا، له گوندی زێوكه بهخاك سپێردرا و بهشداربوانیش دروشمی "مهرگ بۆ دیكتاتۆر"یان وتهوه. باوكی كۆمار لهكاتی بهخاكسپاردنی رۆڵهكهیدا؛ وتی جهرگ سوتان ئاسان نییه من كوڕهكهم له 25 گهلاوێژ لهدایكبو بۆیه ناوم نا كۆمار، ئهو بێتاوان بو شانازیی دهكهم كه بۆ خاك و وڵاتی خۆی شههیدبوو ئهگهرچی ژانی ئهو مهرگه ئاسان نییه. وتیشی: نابێت خهڵك و وڵاتی خۆمان بفڕۆشین و سیخوڕیی بۆ دهسهڵات بكهین چونكه دهسهڵات ههوڵی كوشتنی ههموان دهدات. هاوكات لهشاری سنه جهماوهرێكی زۆر بهشدارییان كرد له بهخاكسپاردنی تهرمی سارینا ساعدی تهمهن 16 ساڵ كرد كه له خۆپیشاندانهكانی رۆژی چوارشهممهی رابردودا برینداركرا و دوای مانهوهی چهند رۆژ له نهخۆشانهی تهوحید له سنه گیانی لهدهستدابوو پزیشكی دادی سهر به دهسهڵاتی ئێران رایگهیاندبو كه مهرگی سارینا پهیوهندیی به خۆپیشاندانهكانهوه نهبوه و بههۆی بهكارهێنانی ماددهی هۆشبهرهوه گیانی لهدهستداوه. خوێنداكارانی زانكۆكانی سنه گردبونهوهیان ئهنجام دا و خوێندكارانی ئهو زانكۆیانه دروشمیان دژی دهسهڵاتی ئێران وتهوه. شهوی دووشهممه له شاری سهردهشت خۆپیشانداو ناڕهزایهتیی دهستی پێكردهوه و گهنجانی شارهكه رێگا سهرهكییهكانیان كۆنتڕۆڵ كردهوه. له كامیاران لهچوارچێوهی ناڕهزایهتییهكاندا ژمارهیهك كامێرای چاودێریی شارهكه سوتێنران. ناوهندی ههنگاو بۆ مافهكانی مڕۆڤ بڵاوی كردهوه زیاتر له 20 كهس له شاری قهسری شیرین له رۆژههڵاتی كوردستان له لایهن هێزه ئهمنییهكانهوه دهستگیركراون و چارهنوسیان نادیاره. ناڕهزایهتیی له زانكۆكانی ئێران له زانكۆ بهههشتیی تاران خۆپیشاندانهكان بهفراوان بون و دروشمیان دژی رێبهری كۆماری ئیسلامی ئێران وتهوه. ئهو خوێندكارانهی كه له زانكۆی شهریف له تاران دهركرابون چونه بهردهم زانكۆكه و مانگرتنیان راگهیاند، له ماوهی رابردودا دهیان خوێندكار به بیانوی هاندانی خوێندكاران له زانكۆكانی ئێران دهركراون. له زانكۆی چهمران له شاری ئههواز له باشوری ئێران خوێندكارانی زانكۆ گردبونهوه و ناڕهزایهتیان رێكخست و دروشمیان دژی "بهسیج" و دهسهڵات لهو وڵاته وتهوه. خوێندكارانی زانكۆكانی شیراز هاوشێوهی شارهكانی دیكه بهردهوامبون له دربڕینی ناڕهزایهتی و دروشم وتنهوه دژی دهسهڵات. له زانكۆی زانستی پزیشكی تهبرێز خۆپیشاندانی بهرفراوان بهڕێوهچو و خوێنكاران دروشمی " دهجهنگین و ئێران وهدهگرینهوه"یان وتهوه. شهوی دووشهممهش له ژمارهیهك شهقامی شاری تاران و تهبرێز ناڕهزایهتیی بهڕێوهچوو. له زانكۆی ئههلیی شاری ئیسلامشههر له تاران به درۆن چاودێریی ناڕهزایهتییهكان كرا به مهبهستی ناسینهوهی خۆپیشاندهران بهڵام سهرهڕای ئهوهش خوێندكاران دروشمی " نا بۆ كۆماری ئیسلامی"یان وتهوه. خوێندكارانی زانكۆی سیستان و بهلوچستان گردبونهوه و دروشمی "ئازادی، ئازادی.."یان وتهوه و له زانكۆی شاری ئهراك و له زانكۆی خهیام له شاری مهشههد ناڕهزایهتیی بهڕێوچوو. خوێندكاره هاوپۆلهكانی سارینا ئیسماعیلزاده یادی چلهی مهرگی ئهویان كردهوه و بۆیان نوسیوه له "خاكی تۆ هیوا دهڕوێت" و " بۆنی بههار دێت ئێمه دهنگی دهبیستین" سارینا ئیسماعیلزاده تهمهن 16 ساڵ بههۆی لێدانی هێزه ئهمنییهكانی ئێران له شاری كهرهج كوژرا و دواتر هێزه ئهمنییهكان رایانگهیاند خۆی كوشتووه. سهرۆكی دهزگای داد له تاران رایگهیاند؛ دوای سزادانی ههزار خۆپیشاندهری تاران كراوه و بڕیاره بهڕێوچونی دادگای تۆمهتبارانیش به ئاشكرا بێت و له تهلهفیزیۆنی فهرمی وڵاتهكهش پهخش بكرێت. به بهشداریی ههزارن كهس له گۆڕستانی وحیده له شارۆچكهی شههریار سهر به پارێزگای تاران چلهی جهماوهریی بۆ عێرفان خهزایی كه له ناڕهزایهتییهكانی شههریار كوژرابو بهڕێوهچوو. هاوكات له شاری قهزوێن چلهی جهواد حهیدری له لایهن كهسوكاری بهڕێوهچوو. له بهیاننهمهیهكدا به ناوی چالاكانی مهدهنی داوا كراوه رۆژی سێشهممه و چوارشهممه ناڕهزایهتیی له سهرتاسهری شارهكانی ئێران بهڕێوهبچێت و ئهو ناڕهزایهتییانهش بڕیاره له كاتژمێر (11:00) دهست پێبكات. به پێی داوایین ئامار ژمارهی كوژراوانی خۆپیشاندان و ناڕهزایهتییهكانی سهرتاسهری رۆژههڵاتی كوردستان و ئێران 283 كهس و زیاتر له 14 ههزار كهسیش دهستگیر كراون.
.jpg)
کەنەدا ژمارەیک سزای دیکەی دژی بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی ئێران و دامەزراوەکانی رادەگەیەنێت. وەزارەتی دەرەوەی کەنەدا لە بەیاننامەیەکدا رۆژی دوشەممە ئاشکرای کرد؛ بەهۆی پێشێلکاریی مافەکانی مرۆڤ لە لایەن کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە ژمارەیەک سزای بەسەر چوار بەرپرس و دوو دامەزراوەی وڵاتەکەدا سەپاندوە. لە بەیاننامەکەدا ناوی حسێن رەحیمی، ئەحمەد فازلیان، ئەسەدوڵڵا جەعفەری، مورتەزا موسەوی لە فەرماندە سەربازییەکانی پۆلیس و هێزە ئەمنییەکانی هێنراوە . جگە لەو چوار بەرپرسەی کۆماری ئیسلامی ئێران، دامەزراوەی پۆلیس و ناوەندێنی پەروەردە و راهێنانی(موستەفا)ی لە لایەن کەنەداوە سزایان بەسەردا سەپێنراوە. مێلانی جولی، وەزیری دەرەوەی کەنەدا رایگەیاند؛ وڵاتەکەی پشتیوانیی لە ناڕەزایەتییەکان و خواستی بوێرانەی خەڵکی ئێران دەکات. ئەو سزایانە چوارەم قۆناغی سزاکانی کەنەدایە کە بەهۆی سەرکوتی ناڕەزایەتییەکان دژی بەرپرسانی ئێران و دامەزاروەکانی سەپێنراوە.
رۆژنامەنوسێکی ئیسرائیلی ئاشکرای دەکات حیزبوڵڵای لوبنا ئامادەکاریی دەکات بۆ رەوانەکردنی دو یەکەی هێزە چەکدراەکانی بۆ ئێران ئەوەش بە مەبەستی سەرکوتی ناڕەزایەتییەکان لەو وڵاتە. ئێمیلی شرەیدێر، رۆژنامەنوس لە رۆژنامەی (جۆرۆسەلیم پۆست)ی ئیسرائیل بڵاوی کردوەتەوە بە بڕیاری حەسەن نەسڕوڵڵا، سەرۆکی حیزبوڵڵای لوبنا یەکەی 133 و یەکەی 910ی سەر بە چەکدارانی ئەو حیزبە رەوانەی ئێران کراون. بە پێی ئەو بەڵگەی شرەیدێر بڵاوی کردوەتەوە ژمارەی ئەو دو یەکەیە کە هێزی تایبەتی حیزبوڵڵا لە دەرەوەی لوبنان ناودەهێنرێت نۆ هەزار و 500 چەکدارە. لە بەڵگەنامەکەدا هاتوە ئەو چەکدارانە بە مەبەستی پاراستنی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران و روبەڕوبونەوەی ناڕەزایەتییەکان لە رێکەوتی (20/10/2022) رەوانەی ئێران دەکرێن.
هاوڵاتی راوێژکاری باڵای ئەڵمانیا ئیدانەی هەڵسوکەوتی هێزە ئەمنییەکانی ئێران دەکات بەرامبەر خۆپیشاندەران و رایدەگەیەنێت: سزای زیاتر چاوەڕوانی دەسەڵاتدارانی تاران دەکات. ئۆلاف شۆڵز، راوێژکاری باڵای ئەڵمانیا لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر بڵاوی کردەوە؛ وڵاتەکەی و ئەندامانی یەکێتی ئەوروپا سەرقاڵی تاوتوێکردنی سەپاندنی سزای نوێن بەسەر دەسەڵاتدارانی ئێران. شۆڵز هەڵسوکەوتی هێزە ئەمنییەکانی ئێرانی بە نەگونجاو و توندوتیژانە ناوهێناوە ئیدانەی ئەو توندوتیژیانەی کردوە کە بەرامبەر بە خۆپیشاندەران لە وڵاتەکە بەکاردەهێنرێت. ئەوە لە کاتێکدا نیوەڕۆی رۆژی دوشەممە ناسر کەنعانی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا داوای لە ئەڵمانیا و یەکێتی ئەوروپا کردبو کە لەژێر کاریگەریی ئەمریکا هەوڵی سزادانی تاران نەدەن. کەنعانی وتیشی؛ سزادانی سوپای پاسداران کە دامەزراوەیەکی فەرمیی ئێرانە لە لایەن ئەوروپاوە نایاساییە. پێشتر وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا و وتەبێژی حکومەتی ئەو وڵاتە رایانگەیاندبو؛ بەرلین لەگەڵ هاوپەیمانەکانی لە یەکێتی ئەوروپا تاوتوێی ئەوە دەکەن کە سوپای پاسدارانی ئێران بخەنە لیستی تیرۆری یەکێتی ئەوروپا.
