رێكخراوی هەنگاو: تا ئێستا 48 هاوڵاتی كورد لە خۆپیشاندانەكاندا كوژراون

بەرپرسێکی باڵای سوپای پاسداران رایگەیاند؛ 40 وڵات دەستیان لە ناڕەزایەتییەکاندا هەبوە و سعودیە بە ملیارد دۆلاری بۆ زیانگەیاندن بە کۆماری ئیسلامی ئێران تەرخان کردوە. یەحیا رەحیم سەفەوی، روێژکاری باڵای فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی ئێران و فەرماندەی سوپای پاسداران رایگەیاند؛ بە هەوڵەکانی سوپای پاسداران پلانی وڵاتانی جیهان بۆ ناڕەزایەتیی و زیانگەیاندن بە کۆمار ئیسلامی لە ئێران کۆنتڕۆڵ کراوە. ئەو وتوی؛ لەو ناڕەزایەتییانەدا زیاتر لە 40 وڵاتی جیهان رۆڵیان گێڕاوە دژی دەسەڵاتی ئێران و هەوڵیانداوە وڵاتەکە بەرە پارچە کردن و دابەشبون بەرن. بە وتەی رەحیم سەفەوی لایەنگرانی سیستمی پاشایەتی و وڵاتی سعودیە بە ملیارد دۆلار پارەیان تەرخان کردوە بۆ زیانگەیاند بە ئێران بەڵام شکستیان هێناوە. لە لایەکی دیکەوە رۆژنامەی جەوان کە سەر بە سوپای پاسدارانە بڵاوی کردوەتەوە زیانی مادیی ناڕەزایەتییەکان پارێزگای سنە لە رۆژهەڵاتی کوردستان زیاتر لە یەک ملیارد و 380 ملیۆن دۆلار بوە.  

هاوڵاتی هێمن مەحموود  لێدوان و سەردان و كۆبوونەوەكانی بەرپرسانی بەغداو هەرێم لەسەر یاسای نەوت و غاز كەوا بڕیارە لەماوەی ئەم كابینەی محەممەد شیاع سوودانیدا تێبپەڕێت، ئەویش بەپێی ئەو رێككەوتنەی كەپێش دەسTبەكاربوونی سودانی لەگەڵ بەرپرسانی هەرێم كردوویەتی تادێت زیاتر دەبێت و هەوڵەكان بۆ تێپەڕاندن و نەمانی گرفت و بەربەست و كەلێنەكانی ناو یاساكە زیاتر دەبێت، لیژنەی نەوت و غازی پەرلەمانی عێراقیش دەڵێت پرۆژەیاساكە چاوەڕێی هەڵكردنی گڵۆپی سەوزن لەلایەن حكومەتەوە بۆ ئەوەی ببرێتە پەرلەمان و گفتوگۆی لەبارەوە بكرێت و بەتێپەڕاندنیشی كێشە نەوتییەكانی نێوان هەرێم و بەغدا چارەسەر دەبێت، سەرۆكی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاساش دەڵێت بەدەرچوونی یاسای نەوت‌و غاز ماف بەكوردستان‌و حكومەتی ناوەندیش دەدرێت‌و ئەو مافانەی كەیاساكە دانی پێداناوە باڵادەست دەبێت لەسەر مامەڵەی نێوان هەردوولا. لەبەیاننامەیەكدا لیژنەی نەوت و غاز لەپەرلەمانی عێراق دەڵێت یاسای نەوت و غاز یەكێكە لەیاسا گرنگەكان و لەكارنامەی وەزاری كابینەكەی محەممەد شیاع سوودانیدا باسكراوەو بەتێپەڕاندنی دەبێتەهۆی چارەسەركردنی كێشە نەوتییەكانی نێوان هەولێر و بەغداو تەواوكەری ئەو رێككەوتنە سیاسییەی كەحكومەتی   لەسەر درووستكراوە. لیژنەكە ئاماژە بۆ ئەوەشدەكات یاسای نەوت و غاز پشت بەهەرسێ ماددەی دەستوری (111 و 112 و 115) دەبەستێت بۆ چارەسەر كێشەكانی هەرێم و بەغداو خاڵەكانی 20و 23ش لەكارنامەی كابینەكەی سوودانی باس لەتێپەڕاندنی ئەم یاسایە دەكات بۆ سفركردنەوەی كێشەكانی نێوان هەولێرو بەغدا. هێشتا یاسا نوێیەكەی نەت و غاز بەتەواوەتی ئامادەنەكراوەو نازانرێت بەندە تازەكانی چین و چەندێك دەبێتەمایەی رێككەوتن یاخود ناڕەزایەتی دەربڕینی لایەنەكانی پەرلەمان، ئەوەی هەیە هەر پرۆژە كۆنەكەیە كە لەساڵی 2005ەوە چاوەڕێی تێپەڕاندن دەكات لەپەرلەمان و پەكخراوە، هەرێمیش باس لەوەدەكات تاوەكو ئەو یاسایە تێنەپەڕێت ئەو مافی ئەوەی هەیە خۆی نەوت هەناردەی دەرەوە بكات، بەڵام بەغدا ئەوە رەتدەكاتەوەو هەناردەكردنی نەوت بەنایاسایی وەسفدەكات. لەساڵی 2009شەوە هەرێمی كوردستان بەپێی یاسای نەوت و غازی تایبەت بەخۆی كە لەساڵی 2007ەوە لەلایەن پەرلەمانی كوردستانەوە دەركراوە، نەوت هەناردە دەكات، دوای ساڵانێكیش لەناكۆكی دواجار لە 15ی شوباتی 2022 دادگای فیدراڵی عێراق بڕیاری نادەستوریبوونی یاسای نەوت و غازی هەرێمی دەركردو رایگەیاند تەواوی گرێبەست و كاركردن و گەڕان بەدوای نەوتی هەرێم لەگەڵ كۆمپانیا نەوتییەكان و وڵاتان بۆ هەناردەی نەوت نادەستورییە، حكومەتی هەرێمیش ئەوەی رەتكردەوەو ئەوەی بەپێشێلكردنی سەروەری خۆی وەسفكرد. بەپێی ماددەی 112 لەدەستوری عێراقی حكومەتی ناوەندی لەگەڵ هەرێمییەكان و پارێزگاكان ئیدارەی دەرهێنانی نەوت و غاز لەكێڵگەكانی ئێستا دەكات بەو مەرجەی داهاتەكەی بەشێوەیەكی دادگەرانە كە لەگەڵ دابەشبوونی دانیشتواندا بگونجێت لەتەواوی وڵاتدا دابەشبكرێت. لەناوەڕاستی ئەم مانگەش لەسەردانێكیدا بۆ بەغدا سەرۆكی حكومەتی هەرێم  لەگەڵا سەرۆك وەزیرانی عێراق كۆبووەوەو لەبەیاننامەیەكدا رایانگەیاند: لەسەر چارەسەركردنی كێشەكانی نێوانیان رێككەوتن لەبواری بودجەو یاسای نەوت و غاز بەپێی دەستور. ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە: كە باسیان لەو هەنگاوە پێویستیانە كرد كەدەبێت بگیرێتەبەر بۆ دانانی پرۆژەیاسای نەوت و غاز، ئەویش بەپێی ئەو رێككەوتنە سیاسییەی كە لایەنەكان لەسەری رێككەوتوون لەكاتی پێكهێنانی ئەم حكومەتەدا. هاوكات نوری مالیكی سەرۆكی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا دەڵێت:  بابەتی نەوت قەیرانێكە كەكۆتایی نایەت، هەموو ساڵێك ئێمە كەبودجە دەنووسینەوە كێشەی مامەڵەو مافەكانی هەرێم دروستدەبێت، من بەبرایانی كوردم وت ئەگەر یاسای نەوت‌و غاز دەرنەچوو، ناكرێت ئەم قەیرانە كۆتایی بێت، بەدەرچوونی یاسای نەوت‌و غاز ماف بەكوردستان‌و حكومەتی ناوەندیش دەدرێت‌و ئەو مافانەی كەیاساكە دانی پێداناوە ئەوە باڵادەست دەبێت لەسەر مامەڵەی نێوان هەردوولا، بەبێ یاسا بابەتەكە هەروەكو موجامەلە دەمێنێتەوە. لەتیف رەشید سەرۆك كۆماری عێراقیش رایگەیاندووە تێپەڕاندنی یاسای نەوت و غاز زۆر گرنگە بۆ بەدیهێنانی دادگەری لەدابەشكردنی سەروەت و سامانی وڵات، محەممەد حەلبوسی سەرۆكی پەرلەمانیش لەگەڵ سەرۆكی حكومەتی هەرێم باسیان لەگرنگی یاساكە كردووە وەك چارەسەرێك بۆ كێشەكانی نێوان هەرێم و بەغدا. بەرپرسێكی پارتیش بەسایتی (بەغداد الیوم)ی راگەیاندووە: لەخولی ئەمجارەی پەرلەماندا یاسای نەوت و غاز دەچێتە پەرلەمان و تێدەپەڕێت ئەویش بەهۆی رێككەوتنی لایەنەكانی ئیدارەی دەوڵەتەوە. بەپێی ئەو پرۆژەیاسایەی نەوت و غاز كە 18 ساڵە لەپەرلەمانە بەرپرسیارێتی ئیدارەدانی كێڵگەنەوتییەكان لەوڵاتدا پێویستە لەلایەن كۆمپانیایەكی نیشتیمانییەوە بەڕێوەببرێت كە ئەنجومەنێكی ئیتیحادی تایبەتمەند لەو بوارەدا سەرپەرشتی دەكات، بەڵام بەهۆی ناكۆكییەوە تائێستا نە یاساكە دەرچووەو نە كۆمپانیاو ئەنجومەنەكە درووستكراوە، بەغداو هەرێمیش لەساڵی 2003ەوە لەسەر بەڕێوەبردنی كێڵگە نەوتییەكان كێشەیان هەیە، بەغدا دەڵێت هەرێم داهاتی نەوت ئاشكرا ناكات و رادەستی بەغدای ناكاتەوە، هەرێمیش دەڵێت كێڵگە نەوتییەكان دەكەونە خاكی خۆیەوە، بۆیە خۆی ئیدارەیان دەدات جا چ لەبابەتی كنەو پشكنینی تازەبێت یاخود ئیدارەدانی كێڵەگە هەبووەكان بێت یاخود لەهەناردەكردن و بەستنی گرێبەست بێت بۆ فرۆشتن و گەشەپێدان. بەشێك لەچاودێرانیش دەڵێن هەموو ئاماژەكان بۆ ئەوەدەچن ئەمجارە هەرێم و بەغدا دوای چەندین دواخستن لەسەر یاساكە رێكدەكەون، بەڵام بەشێك لەچاودێرانیش بڕوایان وایە نابێت هێندە گەشبینی بدرێت بە رێككەوتن و پرسیاری ئەوەدەكەن یاسایەك بە 17 ساڵ لەسەری رێكنەكەوتبن چۆن بەماوەیەكی كەم لەسەری رێكدەكەون و كێشە چارەسەرنەكراوەكانی هەرێم و بەغدا چارەسەر دەبن

سەرۆک وەزیرانی عێراق بەیانی ئەمڕۆ بەغدا بەرەو پاریس بەجێهێشت.  هەرچەندە تا ئێستا نوسینگەی سەرۆک وەزیران هەواڵی سەردانەکەی بڵاونەکردوەتەوە، بەڵام سەرچاوەیەکی حکومەتی عێراق بە کەناڵی سۆمەریەنیوزی راگەیاندووە: محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی عێراق بەیانی ئەمڕۆ5شەممه بەغدای بەرەو فەڕەنسا جێهێشت. سەرۆک وەزیرانی عێراق کە سەردانەکەی ئەمڕۆ دەبێتە هەشتەمین گەشتی دەرەوەی وڵات لە دوای دەستبەکاربونی حکومەتەکەی کە تەمەنی ناگات 100 رۆژ، لە پەیامێکدا ئاماژەی بە ئەوەکردبوو، ئامانجی سەردانەکەی بۆ فڕەنسا دروستکردنی دەرفەتێکی تازەیە بۆ دامەزراندنی هاوبەشی بەردەوام و ستراتیژی لە نێوان کۆمپانیاکانی هەردوو وڵاتدا. ئاماژەی بە ئەوەشکردبوو، باوەڕیان بە ئەوەیە دەبێت عێراق لە ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتیشدا پەیوەندییەکانی هاوکار و هاوسەنگی هەبێت و دوربێت لە جەمسەرگیری، هەروەها بەغدا دەیەوێت هاوکاری لەگەڵ کۆمپانیاکانی جیهان پەرەپێبدات و کۆمپانیاکانی فڕەنساش لەپێشەوەی ئەوانەدان کە بەغدا بانگهێشتیان دەکات بۆ وەبەرهێنان لە وڵاتدا.

هاوڵاتی  سەرچاوەیەك لە  عوسمانی حاجی مەحمود - سەركردەی دیاری هەرێمی كوردستان دەڵێت: عوسمانی حاجی مەحمود ئامادەیی دەربڕیوە ئەگەر بزوتنەوەی گۆڕان ئامادەیی‌و ئیرادەی بۆ هەستانەوەو چاكسازیی هەبێت، ئەویش ئامادەیە بەپڕۆژەیەكی تایبەتەوە بگەڕێتەوە بۆ ناو بزوتنەوەكەو پێكەوە هەنگاوەكان بنێن بۆ پرۆسەی هەستانەوە. سەرچاوەیەك بە سایتی (شارپرێس)ی راگەیاند: كە پڕۆژەكەی عوسمانی حاجی مەحمود، تایبەتە بەدەستنیشانكردنی هۆكاری شكستی گۆڕان ‌و نەخشە ڕێگەی هەستانەوەی بزوتنەوەكە، بۆ ئەم مەبەستە لەئێستادا سەردان‌و دانیشتن‌و پەیوەندیی بەردەوامە لەنێوان هەردولاداو بڕیاریشە لەچەند ڕۆژی داهاتودا عوسمانی حاجی مەحمود پڕۆژەكەی بخاتە بەردەم بزوتنەوەی گۆڕان. سەرچاوەكە ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە: عوسمانی حاجی مەحمود وەڵامی چەند دەستپێشخەرییەكی داوەتەوەو پێیڕاگەیاندون، گۆڕان توشی شكستێكی گەورە بوەو بۆ هەستانەوەشی پێویستی بەبڕیارێكی ئازایانەو ڕاشكاوانە هەیە. عوسمانی حاجی مەحمود وتویەتی: "دەبێت پەنجە بخرێتەسەر برینەكان‌و هۆكارەكانی ئەو شكستەی گۆڕان ڕوبەڕوی بۆتەوە". لەدوای هەڵبژاردنی 10ی ئۆكتۆبەری 2021 عێراق كاتێك بزوتنەوەی گۆڕان دوچاری شكستێكی گەورە بۆوە نەیتوانی هیچ كورسیەكی پەرلەمانیی بەدەستبهێنێت، زۆرێك لەسەركردەو دامەزرێنەرانی بزوتنەوەكە، لەگەڵ ژمارەیەك هەڵسوڕاو و بەشێك لەكەسایەتیەكان‌و دەنگدەرانی بزوتنەوەكەو زۆر هەوڵیاندا پەیوەندییەكانی نێوان بزوتنەوەكەو عوسمانی حاجی مەحمود ئاسایی بكەنەوەو چارەسەرێك بدۆزنەوە وەك پڕۆژەیەك بۆ هەستانەوەی گۆڕان.  

هاوڵاتی  لە کاتێکدا کە پرۆسەی ئەندامێتی سوید و فینلەندا لە ناتۆدا دەستیپێکردبوو، بەڵام دوایین پێشهاتەکان کاریگەری نەرێنی لەسەر پرۆسەکە داناوە، بە دوور دەزانرێت کە بەرلە هەڵبژاردنەکانی تورکیا، هەردوو وڵات لە ناتۆدا قبوڵ بکرێن. دوای لەشکرکێشی روسیا بۆ سەر ئۆکراینا، سوید و فینلەندا لە ترسی ئەگەری هێرشی روسیا بۆسەریان، داوای ئەندامێتی ناتۆیان کرد. بەڵام رەزامەندی هەنگاریا و تورکیای پێویستە. لە کاتێکدا کە بڕیارە هەنگاریا لە چەند هەفتەی داهاتوودا پرۆسەی پەسەندکردنەکە تەواو بکات، بەڵام تورکیا مەرجی ئەوەی داناوە کە لە رووی "شەڕ دژی تیرۆر" کە مەبەست لێی دژایەتیکردنی پەکەکە و فەتحوڵلاچیەکان و چەند پارتی چەپی دیکەیە، پێویستە ئەو دوو وڵاتە هاوکاری بکەن. لە کاتێکدا میکانیزمێکی سێ قۆڵی لە نێوان تورکیا، سوید و فینلاند دامەزرا و سوید هەندێک هەنگاوی بۆ جێبەجێکردنی داواکارییەکانی ئەنقەرە ناوە، بەڵام تورکیا بەوە رازی نییە. لە کۆتاییدا سووتاندنی 'قورئانی پیرۆز' لەلایەن ڕاسموس پالودان سەرۆکی پارتی ڕاستڕەوە کە دژی ئیسلام و کۆچبەرانە، لەبەردەم باڵیۆزخانەی تورکیا لە سوید و خۆپیشاندانی کوردان لە ستۆکهۆڵم کە بوکەڵەیەکی هاوشێوەی ئەردۆغان بە قاچ هەڵواسرا، کاردانەوەی توندی ئەنقەرەی لێکەوتەوە و دوێنێ رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆککۆماری تورکیا رایگەیاند، "سوید نابێت چاوەڕێی پشتیوانی ناتۆ لە ئێمە بکات". لە ئەنجامدا کۆبوونەوەی میکانیزمی هاوبەشی نێوان سێ وڵات دوای پێشهاتەکانی چەند ڕۆژی رابردوو بۆ ماوەیەکی نادیار دواخراوە. دواتر پێکا هاڤیستۆ وەزیری دەرەوەی فینلەندا رایگەیاند کە وڵاتەکەی پێویستە بژاردەی پەیوەستبوون بە ناتۆ بەبێ سوید لەبەرچاو بگرێت. لەم قۆناغەدا پرسیاری زۆر لە ئارادایە کە گفتوگۆکان چۆن و کەی بەردەوام دەبن، ئایا هەردوو وڵات پێکەوە دەبنە ئەندام یان بەجیا و ئایا تورکیا بەر لە هەڵبژاردنەکانی ئەو وڵاتە کە بڕیارە لە ١٤ی ئایاردا ئەنجام بدرێن، رەزامەندی لەسەر ئەندامێتی سوید و فینلەندا لە ناتۆدا دەردەبڕێت یان نا؟ پۆڵ لیڤین، سەرۆکی پەیمانگای توێژینەوەی تورکیا لە زانکۆی ستۆکهۆڵم، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ بەشی تورکی، مالپەڕی دویچە ڤێلای ئەڵمانی، رایگەیاند کە پێی وایە بەر لە هەڵبژاردنەکانی تورکیا، ئەندامێتی سوید و فینلەندا لە رێکخراوی ناتۆدا کارێکی زەحمەت بێت. لیڤین وتیشی: "ئەگەر دوایین هەواڵ سەبارەت بە بڕیاری میکانیزمی سێ قۆڵی بۆ هەڵوەشاندنەوەی کۆبوونەوەکەیان راست بێت، ئمانای ئەوە دەگەیەنێت کە پرۆسەکە لە ئێستادا بە تەواوی راگیراوە. پێدەچێت ئەردۆغان بڕیاریدابێت کە زیاتر لە شەڕ سوودمەند دەبێت نەک رێککەوتن. لانیکەم دۆخەکە تاوەکو دوای هەڵبژاردن ناگۆڕێت و رەنگە ئێستا سوید و فینلەندا سەرنجیان لەسەر رێگریکردن لە کۆتاییهێنان بە پرۆسەکە بێت، نەک بەخێراکردنی پرۆسەکە." سەلیم کونەرئاڵپ، باڵیۆزی پێشووی تورکیا لە سوید بۆ هەمان ماڵپەڕ لەم بارەیەوە قسەی کرد و ئەوەی خستەڕوو، ئەستەمە بەر لە هەڵبژاردنی مانگی ئایار تورکیا گلۆپی سەوز بۆ فینلەندا و سوید هەڵبکات و وتی، "ئەندامێتی ناتۆ لەم قۆناغەدا بۆ ئەو دوو وڵاتە کارێکی بەپەلە نییە." کونەرئاڵپ دەڵێت، "کاتێک سوید و فینلەندا داوایان کرد ببنە ئەندامی ناتۆ، دۆخی روسیا لە ئوکراینا زۆر بەهێزتر بوو لەوەی ئێستا هەیە، نیگەرانی جددی لە هەموو ئەوروپا هەبوو کە شەڕەکە تەنها لە ئۆکرانیادا سنووردار نابێت. بەڵام ئێستا وا نییە. روسیا نەیتوانی بە تەواوی دەست بەسەر ئۆکراینادا بگرێت و بۆیەش روسیا لاواز دەردەکەوێت و ئەوەش بەشێک لە نیگەرانیەکانی سوید و فینلەندای رەواندووەتەوە."

کاردانەوەکان دژی دەسەڵاتی ئێران بەهۆی ناڕەزایەتییەکانەوە بەردەوامە و ئەمریکا جارێکی دیکە جەختی لە پشتیوانیی خەڵک و ناڕەزایەتییەکان لە وڵاتەکە کردەوە و رایگەیاند؛ دۆسیەی رێککەوتنی ئەتۆمی ناگەڕێننەوە سەر مێزی دانوستانەکان و لە شاری سەقز دەیان چالاکوان و گەنج بانگهێشتی دادگا کران و هەواڵگریی ئێرانیش دەڵێت 12 تیمی سەر بە ئیسرائیل دەستگیر کراون. رۆژنامەی (جەوان) سەر بە سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند تەنها زیانەکانی خۆپیشاندانەکانی پارێزگای سنە یەک ملیارد و 380 هەزار دۆلار بوە. فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی رۆژنامەوانان داوی ئازدکردنی 33 رۆژنامەوانی دەستگیرکراو لە ئێران دەکات و رایدەگەیەنێت رۆژنامەنوسێکی بواری تەنز 18 ساڵ زیندانیی بەسەردا سەپێنراوە و زۆربەی ئەو دەستگیرکراوانە سزای زیندانیان بەسەردا سەپێنراوە. سەرچاوەکانی هەواڵی رۆژهەڵاتی کوردستان بڵاویان کردوەتەوە تەنها لە شاری سەقز دەیان ئاگادارکردنەوە لە لایەن دادگایەکی ئێران ئەو شارەوە بۆ چالاکوانان و گەنجان رەوانەکراوە و بانگهێشتی بەردەم دادگا کراون. ئەو سەرچاوانە ئاماژەیان بەوە کردوە نەمانی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەکان لە شەقامەکان بوەتە دەرفەرتێک بۆ دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران کە گەنجان و لاوان دەستگیر بکات و هێزە ئەمنییەکانیش بەردەوام بن لە هەڵکوتانە سەر ماڵی خەڵک. وەزیری هەواڵگریی ئێران (ئیتلاعات) رایگەیادند؛12 تیم-یان لە ناوخۆی وڵاتەکە دەستگیر کردوە کە سەرجەمیان گرێدراوی ئیسرائیل بون و پەیوەندییان بە دەزگای هەواڵگریی و بەرگریی ئەو وڵاتەوە هەبوە. لەسێدارەدانی هەشت تۆمەتباری کورد لە ماوەی سێ هەفتەدا هەشت کەسی کورد بە تۆمەتی جیاواز لە زیندانەکانی ئێران لەسێدارە دراون. رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ لە رۆژهەڵاتی کوردستان بڵاویان کردوەتەوە' لە 21 رۆژی رابردودا هەشت کەس بە تۆمەتەکانی "بازرگانیی بە ماددەی هۆشبەر" و "کوشتنی بە ئەنقەست" لە زیندانەکانی ئێتران لەسێدارە دراون. ئەو رێکخراوانە ئاماژەیان بەوە کردوە؛ ئەگەرچی هەڕەشەی لەسێدارەدانی زیاتر لە 110 دەستگیرکراوی ناڕەزایەتییەکان هەیە بەڵام دەسەڵاتی ئێران بەهۆی فشارە نێودەوڵەتی و ناوخۆییەکانەوە لەسێدارەدانی ئەو کەسانەی راگرتوە کە لە خۆپیشاندانەکاندا دەستگیرکراون و لە بەرامبەردا دەستی بە لەسێدراەدانی تۆمەتباری کوشتنی بە ئەنقەست و ماددە هۆشبەرەکان کردوە. 17ساڵ زیندانیی بۆ مامۆستایەکی رۆژهەڵات مامۆستایەکی رۆژهەڵات سزای 17 ساڵ زیندانیی و 74 قامچیی بەسەردا دەسەپێنرێت.. مامۆستایەکی ئایینی شاری جوانڕۆ سزای زیندان و قامچی و دورخستنەوە لە رۆژهەڵاتی کوردستانی بەسەردا سەپێنرا. سەرچاوەکانی هەواڵی رۆژهەڵاتی کوردستان بڵاویان کردەوە: مامۆستا سەیفوڵڵا حسێنی، پێشنوێژی مزگەوتی "خاتمولئەنبیاء" لە شاری جوانڕۆ کە ماوەیەک پێش ئێستا لە ناڕازایەتییەکانی ئەو شارەی رۆژهەڵاتی کوردستان دەستگیرکرا لە لایەن دادگاوە سزای زیندانیی و قامچی و دورخستنەوەی لە زێدی خۆی بەسەردا سەپێنراوە. دادگای تایبەت بە زانایانی ئایینیی کۆماری ئیسلامی ئێران لە هەمەدان بە تۆمەتی ئەندامبون لە (مەکتەب قورئانی کوردستان) شەش ساڵ زیندانی و بە تۆمەتی هەوڵدان دژی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی و بێڕێزی بە رێبەری ئەو کۆمارە 11 ساڵ زیندانیی بەسەر مامۆستا سەیفوڵڵا حسێنیدا سەپێنادوە و بەگشتی ئەو مامۆستایە 17 ساڵ زیندانیی بەسەردا سەپێنراوە. ئەو مامۆستایە لە لایەن دادگاوە جگە لە زیندانییکردن، سزای 74 قامچی و لێسەندنەوەی مۆڵەتی مامۆستایەتی و دوساڵ گواستنەوەی بۆ شاری ئەردەبیل بەسەردا سەپێنراوە. بمرێت ئەو دڵەی دەترسێت! ئەو پاڵەوانە کوردەی کرماشان کە چاوێکی لە ناڕەزایەتییەکان لەدەستدا رایدەگەیەنێت نیگەران نیم و نابم لەوەی بینایی چاوێکم لە پێناو ئامانجێکدا لەدەستداوە و دەڵێت "بمرێت ئەو دڵەی دەترسێت". لە تۆمارێکی ڤیدیۆیی کە بە زمانی فارسی بڵاو کراوەتەوە مەهبانو خۆشنودی کیا، کچەکوردێکی خەڵکی شاری کرماشان کە پێشتر پلەی دومی پاڵەوانێتیی وڵاتانی ئاسیای لە نیشان شکاندن تۆمار کردەوە دەڵێت: من لەگەڵ باوکم برینداربوم، باوکم دو گولـلەی ساچمەیی بەر دەستی و منیش سێ گوللـەی ساچمەیی بەر دەستی راست و گوللـەیەکی ساچمەیش بە چاوی چەپم کەوت. ئەگەرچی مەهبانو لە دەڕبڕینەکەیدا دەیەوێت ئازار و خەمی قوڵی ئامانجەکەی بشارێتەوە بەڵام جەخت دەکاتەوە لەوەی ئەو لە کاتی نیشان شکاندن و کێبركێ هەستیارەکاندا توشی دڵەڕاوكێ و ترس دەبوەوە ئەو دێڕەی لەگەڵ خۆی وتوتەوەتەوە "بمرێت ئەو دڵەی دەترسێت". مەهبانو و باوکی لە ناڕەزایەتییەکانی (9/12/2022) لە ناوچەی تاقەوسان لە کرماشان بریندراببو. بە پێی ئامارەکان تا ئێستا نزیکەی 600 کەس لە رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران بەهۆی گوللـەی ساچمەیی هێزە ئەمنییەکانەوە چاوێک یان هەردوچاویان لەدەستداوە. سوید رەتی دەکاتەوە سوپای پاسداران بخرێتە لیستی تیرۆرەوە سوید رایگەیاند ناتوانن سوپای پاسداران بخەنە لیستی تیرۆرەوە بەڵام بە توندنی سزای ئەو دامەزراوەیە و کۆماری ئیسلامی ئێران دەدەن. تۆبیاس بیڵسترۆم، وەزیری دەرەوەی سوید لە پەرلەمانی وڵاتەکەی رایگەیاند؛ ستۆکهۆڵم هەوڵ ئەدات بە توندترین شێوە سزای کۆماری ئیسلامی ئێران بدات بەڵام بە تیرۆریست لەقەڵەمدانی سوپای پاسداران پڕۆسەیەکی ئاڵۆزە و ئامادەکاریی زۆری پێویستە. بیڵسترۆم وتویەتی: ناتوانرێت سوپای پاسدارن تەنها بە هۆی پێشلکردنی مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، بخرێتە لیستی تیرۆری ئەوروپا چونکە پێویستە تۆمەتەکانی کاری تیرۆریستیی ئەو سوپای ئاشکرابن و دەرکەوێت ئەو دامەزراوەیەی کۆماری ئیسلامی پەیوەندیی بە تیرۆرەوە هەیە. ئەمریکا رێککەوتنی ئەتۆمیی رەت دەکاتەوە ئەمریکا دوای لێدوانی بەڕێوبەری ئاژانسی ئەتۆمیی بۆ دەستپێکردنەوە دانوستانەکان لەگەڵ ئێران رایگەیاند واشنتۆن نایەوێت ئەو رێککەوتنە بێتەوە سەر مێزی دانوستان و گفتوگۆکان. نێد پرایس، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا لە وەڵامی رۆژنامەنوسان و میدیاکاران سەبارەت بە رێککەوتنی ئەتۆمیی لەگەڵ ئێران رایگەیاند؛ سەرنجی ئێستای واشنتۆن لەسەر پشتیوانیی لە ناڕەزایەتییەکانی ناوخۆی ئێرانە و نایەوێت دانوستانە ئەتۆمییەکان دەست پێبکەنەوە.   ئێران دەڵێت سزای ئەوروپا و بەریتانیا دەدات وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە بەیاننامەیەکدا کە رۆژی چوارشەممە بڵاوی کردوەتەوە؛ ناوی 34 بەرپرس و چوار ناوەند و دامەزراوەی یەکێتی ئەوروپا و بەریتانیا-ی بڵاو کردوەتەوە کە لە لایەن دەسەڵاتی وڵاتەکەیەوە سزای بەسەریاندا سەپاندوە. بە پێی بەیاننامەکە 22 بەرپرس و سێ دامەزراوەی ئەوروپا و هەشت بەرپرس و دامەزراوەیەکی بەریتانیا لە لایەن کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە وەک کاردانەوەیەک سزا دراون. لە ناو ئەو بەرپرس و دامەزراوانەدا کە ئێران دەڵێت سزایان دەدات ناوی سەرۆکی شارەوانیی پاریس و سەرنوسەری بڵاوکراوەی شارلی ئیبدۆ لە فەڕەنسا هێنراوە.    

هاوڵاتی حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕاگەیەندراوێک لەبارەی بڕیارەکەی دادگای فیدراڵی عێراق بڵاودەکاتەوە. حکومەتی هەرێمی کوردستان لەبارەی بڕیارەکەی دادگەی باڵای فیدراڵیی عێراق راگەیێندراوێكی بڵاوکردەوە و دەڵێت، ئەو دادگەیە بە شێوەیەکی دەستووری پێکنەهاتووە و رێکنەخراوە و ناتوانێت وەک دادگەیەکی فیدرالی بڕیاربدات. داوش لە حکومەتی عێراق دەکات بڕیارەکانی دادگەکە جێبەجێ نەکات. لە راگەیێندراوەکەی حکومەتی هەرێمی کوردستان دا هاتووە، "ئەو بڕیارەی دادگای ئیتیحاددی، بە بڕیارێک نەک تەنیا دژی هەرێمی کوردستان، بەڵکو دژی حکومەتی نوێی عێراق و لایەنە پێکهێنەرەکانی حکومەت دەزانین و پێویستە هەڵوێستێکی ڕوون و ئاشکرایان بەرامبەر بڕیار و ڕەفتارە ناڕەواکانی دادگای ئیتیحاددی هەبێت." باسلەوەشدەکات،"حکومەتی هەرێمی کوردستان، چەندین جار شاندی ناردووەتە بەغدا و لە دوا سەردانیشدا، لە بەغدا گفتوگۆی زۆر بەرهەمدار کرا و هەردوولا نیازپاکی خۆیان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان لە چوارچێوەی دەستوور و ئەو کارنامەیەی کە لایەنەکان لەسەری ڕێککەتوون دووپاتکردەوە". دەقی ڕاگەیەندراوەکەی حکومەتی هەرێم: بە داخەوە ئەمڕۆ دادگای ئیتیحاددی، جارێکی دیکەش، دژایەتی خۆی بۆ مافە دەستووری و شایستە داراییەکانی خەڵکی هەرێمی کوردستان دووپات کردەوە. ئەم هەڵوێستە نوێیەی ئەم دادگایە، جەختکردنەوەیە لە درێژەدان بە سیاسەتی ناڕەوا و دژایەتیکردنی خۆی بەرامبەر هەرێمی کوردستان، لە کاتێکدا کە کەشێکی ئەرێنی و لەیەکنزیکبوونەوە لە نێوان هەردوو حکومەتی هەرێم و حکومەتی فیدراڵ دروست ببوو بۆ ڕێککەوتن و چارەسەرکردنی کێشەکان لە سەر بنەمای دەستوور، کەچی بەداخەوە ئەمڕۆ دادگاکە، لە جیاتی پاڵپشتی ئەو كەشە ئەرێنییەی کە دروست بووە، لە بڕیارێكی ناڕەوا و دژ بە خەڵکی کوردستان، ڕێگری لە ناردنی ئەو بڕە پارەیە کرد کە بڕیار بوو لەلایەن حکومەتی فیدراڵەوە بۆ هەرێمی کوردستان بنێردرێت. حکومەتی هەرێمی کوردستان، چەندین جار شاندی ناردووەتە بەغدا و لە دوا سەردانیشدا، لە بەغدا گفتوگۆی زۆر بەرهەمدار کرا و هەردوولا نیازپاکی خۆیان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان لە چوارچێوەی دەستوور و ئەو کارنامەیەی کە لایەنەکان لەسەری ڕێککەتوون دووپاتکردەوە. هەرێمی کوردستان، هەرێمێکی فیدرالی دەستوورییە و ئەم بڕیارانە، پێشێلکردنێکی زەق و ئاشکرای دەستووری عێراقە. هەروەها دژی رێککەوتنی لایەنەکانی ئیدارەی دەوڵەتە بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێ و دژی کارنامەی وەزاری حکومەتی عێراقیشە کە لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە پەسەند کراوە و تێیدا لە بڕگەیەکدا بە ڕوونی باس لە خۆدوورگرتن لە هەر ڕێکاڕێک دەکات کە کێشەکان ئاڵۆزتر بکات ( تجنب اية اجراءات تصعيدية). بۆیە ئێمە ئەو بڕیارەی دادگای ئیتیحاددی، بە بڕیارێک نەک تەنیا دژی هەرێمی کوردستان، بەڵکو دژی حکومەتی نوێی عێراق و لایەنە پێکهێنەرەکانی حکومەت دەزانین و پێویستە هەڵوێستێکی ڕوون و ئاشکرایان بەرامبەر بڕیار و ڕەفتارە ناڕەواکانی دادگای ئیتیحاددی هەبێت. هەروەک لە کارنامەی وەزاری حکومەتی عێراقیشدا هاتووە کە هەموو لایەنە بەشداربووەکان لە سەری ڕێککەوتوون، پێویستە لە ماوەی شەش مانگدا، پڕۆژە یاسای دادگای ئیتیحاددی دەربچێت، چونکە لە سایەی ئەم دادگایەی ئێستا، کە بە پێی دەستوور دروست نەکراوە ، هیچ دەرفەتێک بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان نییە و نابێت. هەرێمی کوردستان ڕێز لە دەستوور و یاسا و دادگا شەرعییەکان دەگرێت، بەلام ئەم دادگایە بە شێوەیەکی دەستووری پێکنەهاتووە و ڕێک نەخراوە و ناتوانێت وەک دادگایەکی فیدرالی بڕیار بدات ، بۆیە بڕیارەکانی ڕەت دەکەینەوە و داواش لە حکومەتی فیدراڵ دەکەین، نەچێتە ژێرباری ئەم بڕیارە و پابەند بێت بەو بەڵێنانەی کە بۆ ناردنی شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان داویەتی. حکومەتی هەرێمی كوردستان

هاوڵاتی ئەمڕۆ چوارشەممە ئۆکرانیا ڕایگەیاند، کە سەربازەکانی لە سۆلیدار لە ڕۆژهەڵاتی ئۆکرانیا کشاونەتەوە، نزیکەی دوو هەفتە پاش ئەوەی سوپای ڕووسیا گوتیان دەستیان بەسەر ئەو شارۆچکەیەدا گرتووە. سێرهی چێرڤاتی، وتەبێژی هێزەکانی ئۆکرانیا لە ڕۆژهەڵات بە ئاژانسی هەواڵی ئەسۆشیەتد پرێسی ڕاگەیاند، سوپای ئۆکرانیا لە شارۆچکەی خوێی کانزایی سۆلدار کشایەوە بۆ "پاراستنی گیانی کارمەندان هێزەکانی بەرگری ئۆکرانیا". وتیشی "هێزەکانمان ئەرکی سەرەکی خۆیان جێبەجێ کرد: ڕێگە نەدەن دوژمن بە شێوەیەکی سیستماتیک بە ئاڕاستەی دۆندسکدا بکشێت". باسی لەوەشکرد،"هێزەکانی ڕوسیا هیچ سەربازێکی ئۆکرانیایان لەو ناوچەیە بە بارمتە نەگرتووە". قسەکانی سیرهی یەکەم پشتراستکردنەوەی ئۆکرانیایە کە هێزەکانی ڕوسیا دەستیان بەسەر ئەو شارۆچکەیەدا گرتووە . کشانەوەی هێزەکانی ئۆکرانیا لە سۆلدار هێزەکانی ڕووسیا هەنگاوێک لە باخموت نزیک دەکاتەوە، بەڵام شیکەرەوە سەربازییەکان دەڵێن گرتنی شارۆچکەکە زیاترسیمبولیە و کاریگەرییەکی ئەوتۆی لەسەر شەڕەکە نابێت. جێگەیباسە، زۆرێک لە سەربازانی ڕووسیا لە دەوروبەری سۆلدار سەر بە گروپی واگنەرن ،کە بەڵێندەرێکی سەربازیی تایبەتی ڕووسیان.

ئێران رایگەیاند؛ ژمارەیەک بەرپرس و دامەزراوەی یەکێتی ئەوروپا و بەریتانیای وەک وەڵامێک بۆ سزاکانی لەندەن و برۆکسێل سزا داوە. وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە بەیاننامەیەکدا کە رۆژی چوارشەممە بڵاوی کردوەتەوە؛ ناوی 34 بەرپرس و چوار ناوەند و دامەزراوەی یەکێتی ئەوروپا و بەریتانیا-ی بڵاو کردوەتەوە کە لە لایەن دەسەڵاتی وڵاتەکەیەوە سزای بەسەریاندا سەپاندوە. بە پێی بەیاننامەکە 22 بەرپرس و سێ دامەزراوەی ئەوروپا و هەشت بەرپرس و دامەزراوەیەکی بەریتانیا لە لایەن کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە وەک کاردانەوەیەک سزا دراون. لە ناو ئەو بەرپرس و دامەزراوانەدا کە ئێران دەڵێت سزایان دەدات ناوی سەرۆکی شارەوانیی پاریس و سەرنوسەری بڵاوکراوەی شارلی ئیبدۆ لە فەڕەنسا هێنراوە. وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئەو 34 بەرپرس و دامەزراوانەی ئەوروپا و بەریتانیای تۆمەتبار کردوە بە پشتیوانیی لە تیرۆر و بڵاوکردنەوەی زانیاریی هەڵە سەبارەت بە دۆخی ئێران. ئێوارەی دوشەممە (23/1/2023) هەر یەکە لە یەکێتی ئەوروپا و بەریتانیا و ئەمریکا دەیان سزایان بەسەر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران و سوپای پاسداراندا سەپاند و لە بەرامبەردا ئێران رایگەیاند کە وەڵامی پێویست و هاوتای بۆ ئەو سزایانە دەبێت.  

هاوڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان ڕۆژی چوارشەممە ڕایگەیاند کە 31 تانکی پێشکەوتووی ئێم 1 ئەبرامس لە ماوەی چەند مانگێکدا بۆ ئۆکرانیا دابین دەکات. جۆ بایدن لە لێدوانێکیدا لە کۆشکی سپی ئەو بڕیارەی ڕاگەیاند و گوتی تانکەکان پێویستە بۆ یارمەتیدانی ئۆکرانییەکان بۆ ئەوەی" توانایان باشتر بکەن بۆ مانۆڕکردن لە ناوچەی کراوەدا". هاوکات سوپاسی ئەڵمانیای کرد بۆ بڕیارەکەی بۆ دابینکردنی ئوکراینا بە تانکی لیۆپارد 2 و وتی "ئەلمانیا بە ڕاستی هەنگاوێکی ڕاستی  نا". لە چاوپێکەوتنەکەدا، بایدن دەربارەی هاوپەیمانەکانی ئەمەریکا و ئەوروپا وتی: "پێشبینییەکانی ڕوسیا دەربارەی ئێمە ئەوەیە کە تیکدەشکێین بەڵام ئێمە بە تەواوی و تەواو یەکگرتووین". لە وڵامی پرسیاری رۆژنامەنوسێکدا سەبارەت بە هۆکاری ناردنی تانکی ئەمریکی بۆ ئۆکرانیاو لە ئەگەری ناردنی ئەم تانکانە بەهۆی فشاری ئەڵمانیاوە.  بایدن وتی ،کە دەیەوێت دڵنیا بێت لەوەی هاوپەیمانانی ڕۆژئاوا بە هەماهەنگی هەڵسوکەوتیان کردووە. وتیشی ،"ئەڵمانی هۆکاری ئەو بڕیارە نەبووە بەڵکو ویستومانە دڵنیای بکەینەوە کە هەموومان پێکەوە کاردەکەین". ئەم بڕیارەی ئەمریکاش لە کاتێکدایە کە حكومه‌تی ئەڵمانیا ئەمڕۆ چوارشەممە رایگەیاند، کە تانکی "لیۆپارد 2" ڕەوانەی ئۆکرانیا دەکات، دوای ئه‌وه‌ی بەسەر "دودڵی خۆیدا زاڵ بو" لە ناردنی چەکی قورس کە کیێڤ بە پێویستی دەزانێت بۆ شکستپێهێنانی لەشکرکێشی روسیا. ئۆلاف شۆڵز، راوێژکاری ئەڵمانیا لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاندوە، "بڕیارەکە تەواوکەری پاڵپشتی ئێمەیە بۆ ئۆکرانیا تاوه‌كو ئەوپەڕی توانامان، ئێمە بە شێوەیەکی نزیک و هاوئاهەنگ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا مامەڵە دەکەین". ئاماژەی بەوەشکرد، هێزەکانی ئۆکرانیا لە ئەڵمانیا مەشق و راهێنانیان پێدەکرێت، هەروەها بەرلین کەرەستەی لۆجستی و تەقەمەنی دابین دەکات، هاوكات وڵاتەکەی 14 تانکی "لیۆپارد 2" بۆ ئۆکرانیا دابین دەکات. لە وڵامی ئەم هاوکارییانەشدا کە بۆ ئۆکرانیا دابین دەکرێت ،دیمیتری پێسکۆڤ، وتەبێژی كۆشكی سه‌رۆكایه‌تی روسیا بە ڕۆژنامەنوسانی راگەیاند، "لە روی تەکنەلۆژیاوە پلانەکە شکستی هێناوە، ئەمە زیادەخەمڵاندنێکە بۆ ئەو توانایانەی کە بۆ سوپای ئۆکرانیا زیاد دەکرێن، ئەم تانکانە وەک هەمو تانکەکانی دیکە دەسوتێن".

هاوڵاتی   لەكاتێكدا كە رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا ئاماژەی بە ١٤ی ئایار كرد وەك وادەی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی و پەرلەمانی توركیا، بەڵام ئەگەر پارتی دیموكراتی گەلان (هەدەپە) كە بە پارتی «كلیل» ناوزەند دەكرێت، كاندیدی خۆی بۆ پۆستی سەرۆكایەتی توركیا دیاری بكات، پێشبینی دەكرێت هەڵبژاردنەكە بكەوێتە خولی دووەمەوە. هەدەپە كە رۆڵێكی گرنگی هەبووە لەسەركەوتنی كاندیدەكانی هاوپەیمانی گەل بەسەرۆكایەتی پارتی گەلی كۆماری (جەهەپە)، بە دیارینەكردنی كاندیدی خۆی لەهەندێك لەشارە گەورەكان لەهەڵبژاردنەكانی شارەوانی ٢٠١٩دا، رایگەیاند كە دەرگاكانی كراوەیە بۆ دیاریكردنی كاندیدی هاوبەش لەگەڵ ئۆپۆزسیۆندا. بەڵام هەڵسوكەوتی مێزی شەشقۆڵی ئۆپۆزسیۆن سەبارەت بەپەیوەندی لەگەڵ هەدەپە، هەندێك گوتاری دژبەیەك و نەبوونی هەڵوێستی ئاشكرا لەو بەرەیەوە دژی دۆسیەی داخستنی هەدەپەو بڕینی بودجەی هەدەپە، هیواكانی رێككەوتنی هەدەپەو شەش لایەنەكەی لاواز كردووە. پەروین بوڵدان هاوسەرۆكی گشتی پارتی دیموكراتی گەلان (هەدەپە) بەئاشكرایی رایگەیاند كەئەوان پاشكۆی هیچ لایەنێك نین و پێویستە كەس بەبێ بەرامبەر چاوەڕوانی دەنگی ئەوان نەكات و وتی: « هاوپەیمانی رەنج و ئازادی بە زووترین كات كاندیدی خۆی بۆ پۆستی سەرۆكایەتی توركیا ئاشكرا دەكات.» دوابەدوای قسەكانی بوڵدان، میدحەد سانجار هاوسەرۆكی هەدەپە قسەی كردو ئاماژەی بەوەكرد كە هەدەپە كراوەیە بۆ دانوستان و بەو شێوەیە دەرگاكانی بە رووی شەش لایەنەكە دانەخستوەو بە ناڕاستەوخۆیی وتی، ئەگەر رێكبكەون، دەتوانن دەنگ بەكاندیدی شەش لایەنەكە بدەن.   ئاكشەنەر سەری ئۆپۆزسیۆن دەخوات وادەردەكەوێت كە پارتی گەلی كۆماری (جەهەپە) و هاوبەشە بچووكەكانی دیكەی، مەیلێكیان بەلای هەدەپەوە هەبێت، بەڵام ئاستەنگە گەورەكەی نێوانیان پارتی باش-ە بەسەرۆكایەتی مەڕال ئاكشەنەر. پارتی باش لەساڵی ٢٠١٧دا لە ئەنجامی دروستبوونی درزێكی گەورە لەنێوان پارتی بزوتنەوەی نەتەوەپەرست (مەهەپە) بەسەرۆكایەتی دەوڵەت باخچەلی دوژمنە سەرسەختەكەی كورد دامەزرێنرا. بەگوێرەی راپرسییەكان، پارتی باش لەهەڵبژاردنەكاندا دەتوانێت زیاتر لەسەدا ١٥ی دەنگەكان بەدەستبهێنێت و ئەوەش وەها لەجەهەپە و هاوپەیمانەكانی دیكەیان دەكات كە پشتی پێببەستن و دڵی رابگرن. بەڵام لەلایەكی دیكەوە كە بەهیچ شێوەیەك هەدەپە قبوڵ ناكات، بووەتە بەربەستێكی گەورە لەبەردەم هەدەپەو لایەنەكانی دیكەی ئۆپۆزسیۆن و ئەم كێشەیەش ئەگەر چارەسەر نەكرێت، دوور نییە، جەهەپە لەخەونی گەیشتن بەدەسەڵات دووربكەوێتەوە و ئاكشەنەر سەری ئۆپۆزسیۆنی توركیا بخوات. بەگوێرەی یاساكانی هەڵبژاردن، كاندیدی سەرۆكایەتی پێویستە بۆ سەركەوتن لەهەڵبژاردنەكاندا لەسەدا ٥١ی كۆی دەنگەكان بەدەستبهێنێت، بەڵام بەگوێرەی هەموو ئەو راپرسیانەی كەتاوەكو ئێستا ئەنجامدراون، وادیارە كەهیچ هاوپەیمانێتیەك ناتوانێت ئەو رێژەیە بەدەستبهێنێت، بەتەنیا لەحاڵەتێكدا نەبێت كە هەدەپەو هاوپەیمانەكانی بچنەپاڵ یەكێك لەهاوپەیمانێتیەكانی دیكە. بەڵام دۆخەكە ئاماژە بەوەدەكات كەهەدەپە كاندیدی سەربەخۆی دەبێت و ئەوەش وادەكات كە لەخولی یەكەمدا، هیچ كاندیدێك سەرنەكەوێت و لەخولی دووەمدا بەتەنیا كاندیدی هاوپەیمانی گەل و هاوپەیمانی كۆمار بمێننەوە و لەو حاڵەتەشدا، هەدەپە كە ئیدی مافی كاندیدكردنی نامێنێت، دەتوانێت رۆڵی یەكلاكەرەوە یاخود «كلیل» ببینێت و بەو شێوەیە داواكاریەكانی پێشكەش بكاتەوەو لەو حاڵەتەدا، ئەگەری جێبەجێكردنی داواكاریەكانی لەلایەن ئۆپۆزسیۆنەوە زیاترە، بەهۆی ئەوەی بەبێ هەدەپە، شكستی ئەردۆغان مەحاڵ دەبێت.   كاندیدی هاوپەیمانی گەل لە ٢٦ی ئەم مانگەدا، یەكێك لەگەورەترین كۆبوونەوەكان لەلایەن شەش لایەنەكەی هاوپەیمانی گەل (جەهەپە، پارتی باش، دەڤا، دواڕۆژ، سەعادەت و پارتی دیموكرات) بەڕێوەدەچێت. لەو رێككەوتەوە تاوەكو ٣٠ مانگ زنجیرە كۆبوونەوەكانیان بەردەوام دەبن. لەم بارەیەوە كەمال كلچدارئۆغلۆ سەرۆكی پارتی گەلی كۆماری (جەهەپە) رایگەیاند، لە ٣٠ مانگدا لەكۆبوونەوەیەكی فراوانی كراوەدا، ئۆپۆزسیۆن، بەرنامەی كاری حكومەتەكەی و پرۆژەكانی بۆ هاووڵاتیانی ئاشكرادەكات. هەروەها میدیاكانی نزیك لەجەهەپە و لایەنەكانی دیكەی ئۆپۆزسیۆنیش ئاماژە بەوەدەدەن كە لەو زنجیرە كۆبوونەوەیەدا، ئۆپۆزسیۆن خۆی لەسەر كاندیدە هاوبەشەكە یەكلایی دەكاتەوەو لەسەرەتای مانگی شوباتدا ناوی كاندیدەكەیان ئاشكرادەكەن. لەنێو ئۆپۆزسیۆندا، باسی چەند كەسایەتییەك بۆ كاندیدی هاوبەش دەكرێت كە جەهەپە سوورە لەسەر كاندیدیكردنی كلچدارئۆغلۆ. بەوپێیەی جەهەپە گەورەترین لایەنی ئۆپۆزسیۆنە و تاوەكو ئێستاش لەنێو ئەو پارتەدا، هیچ كەسایەتییەك ركابەرایەتی كلچدارئۆغلۆی نەكردووە. بەڵام مەڕال ئاكشەنەر سەرۆكی پارتی باش، هەرچەندە كاندیدی جەهەپە پەسەند دەكات، بەڵام تێبینی لەسەر كەمال كلچدارئۆغلۆ هەیەو زیاتر مەیلی بەلای ئەكرەم ئیمامئۆغلۆ سەرۆكی گەورەشارەوانی ئەستەنبوڵە كە لەئێستادا مەترسی جێبەجێكردنی سزای دوو ساڵ و پێنج مانگ و ١٥ رۆژ زیندانی لەسەرە كەدەسەڵات بەبیانووی سووكایەتیكردن بەسەرۆك و ئەندامانی كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان راپێچی دادگای كردبوو. لەلایەكی دیكەوە، مەڕال ئاكشەنەر چەندین جار ناوی مەسنوور یاڤاش سەرۆكی گەورەشارەوانی ئەنقەرەی هێناوە كەدوای ئیمامئۆغلۆ پێدەچێت رەزامەندی لەسەر ئەو بدات. كەسایەتییەكی دیكە كەئامادەیی خۆی دەربڕیوە، ئەگەر لەلایەن ئۆپۆزسیۆن پەسەندبكرێت بۆ كاندیدی پۆستی سەرۆكایەتی، عەلی باباجان سەرۆكی پارتی دیموكراسی و پێشكەوتنە (دەڤا). كاندیدی بەرەی دەسەڵات بەرەی دەسەڵاتیش كە لەپارتی دادو گەشەپێدان (ئاكەپە)و پارتی بزوتنەوەی نەتەوەپەرست (مەهەپە) پێكدێت، هەرچەندە تاوەكو ئێستا بەفەرمی كاندیدی خۆیان بۆ پۆستی سەرۆكایەتی توركیا دیاری نەكردووە، بەڵام وردە وردە كار بۆ كاندیدكردنەوەی ئەردۆغان دەكات. كاندیدكردنەوەی ئەردۆغان مشتومڕێكی زۆری لەنێوان بەرپرسانی بەرەی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆندا دروستكردووە كەئۆپۆزسیۆن پێی وایە، پێشێلكردنی دەستووری توركیایە و نابێت هیچ كەسێك لەدوو جار زیاتر خۆی بۆ پۆستی سەرۆككۆماری كاندید بكاتەوە، بەڵام دەسەڵات پێی وایە هەنگاوێكی یاساییە. مستەفا شەنتۆپ سەرۆكی پەرلەمانی توركیا كە لەلایەن ئاكەپەوە لەو پۆستەدا دانراوە، بابەتێكی یاسایی وروژاند كەپێدەچێت، دەسەڵات بتوانێت جارێكی دیكە، ئەردۆغان كاندید بكاتەوە. شەنتۆپ وتی: « ئەردۆغان جارێك لەساڵی ٢٠١٤دا وەك سەرۆككۆمار هەڵبژێردراوە، بەڵام چەند مانگێك بەر لەهەڵبژاردنەكانی ساڵی ٢٠١٨ كە سیستمی توركیا لەڕێگەی ریفراندۆمێكەوە لەسیستمی پەرلەمانیەوە بۆ سیستمی سەرۆكایەتی گۆڕا، ماددەی ١٠١ی دەستووری بنەڕەتی توركیا گۆڕا كەتایبەتە بەهەڵبژاردنەكان و كاندیدی سەرۆكایەتی توركیا. بەگوێرەی ئەو یاسایە یەك جار ئەردۆغان خۆی بۆ پۆستی سەرۆكایەتی هەڵبژاردووە، بەڵام یاساكە رێگەدەدات، كەسێك دوو جار خۆی بۆ پۆستی سەرۆكایەتی كاندید بكاتەوە. بۆیە لەساڵی ٢٠١٤دا، یاسایەكی دیكە هەبوو كە لەچوارچێوەی سیستمی پەرلەمانی بوو، بەڵام دوای ریفراندۆمەكە سیستم گۆڕاوە و مافی ئەردۆغانە كە خۆی كاندید بكاتەوە. هەرچی پارتی بزوتنەوەی نەتەوەپەرستیشە كەوەك هاوبەشە بچووكەكەی ئاكەپە ناوی دەهێندرێت، بەئاشكرا پشتگیری لەكاندیدكردنی ئەردۆغان دەكات، لەدوایین قسەكانیدا دەوڵەت باخچەلی سەرۆكی پارتەكە رایگەیاندبوو كە داوا لەلایەنگرانی دەكات، لەدەوری ئەردۆغان كۆببنەوە و كاری بۆ بكەن.

هاوڵاتی ئاژانسی هەواڵی دی پی ئەی ئەڵمانی بڵاویکردەوە،کە ئەمرۆ چوارشەممە  پیاوێک  لە شەمەندەفەرێکدا لە باکوری ئەڵمانیا چەند کەسێکی بە چەقۆ و بریندار کرد پێش ئەوەی پۆلیس دەستگیری بکات و دوو کەس لە قوربانییەکان گیانیان لەدەستداوە. سابین سوتەرلین-واک، وەزیری ناوخۆی ویلایەتی شلسویگ هۆڵستین، ڕایگەیاند،  لەو هێرشەدا دوو کەسی کوژراون و پێنج کەسیش برینداربوون، کە کاتژمێر 3ی پاشنیوەڕۆ بە کاتی ناوخۆیی ئەڵمانیا ڕویداوە. هاوکات هێزەکانی پۆلیسی فیدڕاڵی ئەڵمانیا گوتیان پیاوەکە چەقۆیەکی بەکارهێناوە بۆ هێرشکردنە سەر چەند سەرنشینێک کەمێک پێش گەشتی شەمەندەفەرەکە لە  کیلەوە بۆ هامبورگ بۆ وێستگەی برۆکستێدت،بە پێی زانیارییە سەرەتاییەکان پێنج کەس بریندار بوون و دوو کەسیش گیانیان لەدەست داوە. ئاژانسەکانی هەواڵی ئەڵمانیاش ڕایانگەیاند، وێستگەی شەمەندەفەری برۆکستێدت بۆ ماوەی چەند کاتژمێرێک داخراوە دوای ڕوداوەکە وتا ئێستا هیچ زانیارییەک لەسەر گومانلێکراوەکە بڵاونەکراوەتەوە.

وەزارەتی سامانە سرووشتییەکانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ئه‌مڕۆ چوارشه‌ممه‌ 25ی1ی 2023 لە راگه‌یه‌ندراوێکدا ڕایگەیاند: 60 تەنكەر نه‌وت کە دەکاتە دوو ملیۆن لیتر نەوتی سپی، ره‌وانه‌ی هه‌رێمی كوردستان ده‌كرێت، بە هەماهەنگی لەگەڵ پارێزگاكان و ئیدارە سەربەخۆكان بێبەرامبەر بەسەر هاووڵاتییان دابەشدەكرێت. وەزارەت ئاماژەی بەوەش داوە، لەم بڕە نەوتە 30 تەنكەر بۆ پارێزگای هەولێر، دهۆك و ئیدارەی سەربەخۆی سۆران و زاخۆ دابیندەکرێت، هەروەها 30 تەنكەریش بۆ پارێزگای سلێمانی، هەڵەبجە و ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیان و راپەرین دابیندەکرێت.

دوای ئەوەی دادگای فیدڕاڵی عێراق  بڕیارێکی نوێی دەرکرد ، لەبارەی هەرێمی کوردستان، مه‌سعود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان پەیامێکی بڵاوکردەوە. له‌ په‌یامه‌كه‌دا هاوتوە، : "جێگەی سەرسوڕمانە هەر كات كەشێكی ئیجابی لەنێوان هەرێم و بەغدا دروست بووبێت و دەرفەتێك بۆ چارەسەریی گرفتەكان هاتبێتە ئارا، دەستبەجێ دادگەی فیدڕاڵی كاری بۆ تێكدانی ئەو دەرفەتە كردووە و بە بڕیارێكی دوژمنكارانە دەرفەتەكەی لەبار بردووە و بووەتە هۆی ئاڵۆزتربوونی كێشەكان". ده‌قی په‌یامه‌كه‌ بەناوی خودای بەخشندە و میهرەبان جێگەی داخە جارێكی تر دادگەی فیدڕاڵیی عێراق هەڵوێستێكی تری دوژمنكارانەی بەرانبەر هەرێمی كوردستان نیشان دا و، ڕێگری لەوە كرد ئەو بڕە پارەیە بۆ هەرێم بێت كە بڕیار بوو لە لایەن حكوومەتی فیدڕاڵەوە بۆ هەرێمی كوردستان بنێردرێت. لێرەدا مەبەست بڕە پارە نیە بەڵكو، كێشە سەرەكییەكە پێشێلكردنی ماف و پڕەنسیبە. هەموو لایەك ئاگادارن كە بەشداریی ئێمە لە هاوپەیمانێتیی ئیدارەی دەوڵەت و پێكهێنانی حكوومەتی نوێی عێراق، لەسەر بنەمای بەرنامەیەكی ڕوون و تێروتەسەل بووە كە هەموو لایەنەكان ڕێككەوتنیان لەسەر كردووە. دابینكردنی بەشێك لە شایستە دارییەكانی هەرێمی كوردستانیش كە مافێكی ڕەوای خەڵكی كوردستانە، بەشێك بووە لەو بەرنامەیە و ڕێككەوتنی لەسەر كراوە. بۆیە بڕیارەكەی ئەمڕۆی دادگەی فیدڕاڵ، بەر لەوەی دژی هەرێمی كوردستان بێت، دژی پڕۆسەی سیاسی و دژی حكوومەتی عێراقی و دژی بەرنامەی خودی هاوپەیمانێتیی ئیدارەی دەوڵەتیشە. جێگەی سەرسوڕمانە هەر كات كەشێكی ئیجابی لەنێوان هەرێم و بەغدا دروست بووبێت و دەرفەتێك بۆ چارەسەریی گرفتەكان هاتبێتە ئارا، دەستبەجێ دادگەی فیدڕاڵی كاری بۆ تێكدانی ئەو دەرفەتە كردووە و بە بڕیارێكی دوژمنكارانە دەرفەتەكەی لەبار بردووە و بووەتە هۆی ئاڵۆزتربوونی كێشەكان. دیارە ئەجیندایەكی گوماناوی جێبەجێ دەكات و جێگەی دادگەی شۆڕش (محكمة الثورة)ـی ڕژێمی پێشووی گرتووەتەوە. لێرەدا داوا لە حكوومەتی عێراقی و لایەنە پێكهێنەرەكانی هاوپەیمانێتیی ئیدارەی دەوڵەت دەكەم هەڵوێستی خۆیان لەمەڕ ئەو پێشێلكاری و دژایەتیكردنە نیشان بدەن كە لەلایەن دادگەی فیدڕاڵی لە دژی بەرژەوەندییەكانی عێراق و هەرێمی كوردستان ئەنجام دەدرێت. مسعود بارزانی

پارێزەر شیراز شەهاب بارزانی فەرمانبەرێکی باج دەمانچەی لێدەرهێناوم لەکۆنفراسێکی ڕۆژنامەوانی پارێزەرەکە پەیامێکی بڵاوکردەوە. دەقی پەیامەكە:- پەیامێک بۆ رای گشتی و ئەنجومەنی دادوەری و سەندیکای پارێزەرانی کوردستان من پارێزەری راوێژکار ( شیراز شەهاب بارزانیم ) کە خاوەنی چەندین ساڵی خەبات و شەهید و ئەنفالم لە بنەماڵەکەم و چەندین ساڵە لە بواری کاری حزبی و پارێزەریم خزمەتم بە هاوڵاتیان و ڕێبازی پیرۆزی پارتی و بارزانیم کردوە، بەداخەوە لە بەرواری ( 2022/12/7 ) كاتژمير دوای ( ٦) ئيواره دوو بە ناو فەرمانبەری بەرێوبەرایەتی باجەکانی هەرێم بەبێ خۆ ناساندن و به ئسلوبێکی ناشیاو هاتنە ناو ئۆفیسی پارێزەریم وێڕایی ئەوەی کە بە ڕێزەوە پێشوازیمان لێکردن بەڵام بەداخەوە یەکێکیان کە ناوی فەتحوڵایە کە سکرتێرو ئامۆزایی کمال وەرتی بەڕێوبەری گشتی باجەکانی هەرێمە دەستی بە سوکایەتی کردن بە من و خانەوادەکەم و ئۆفیسی پارێزەریم منیش بۆ بەرگری کردن لە پیرۆزی پیشەی پارێزەری و ئۆفیسی پارێزەریم وەڵامم دایەوە ئەویش لە ناو ئۆفیسی پارێزەریم دەمانچەی لێڕاکێشام هەڕەشەی کوشتنی لێکردم لەبەرامبەر ئەوەی کە قبوڵم نەکردیە کە ناوبراو سوکایەتی به پیشەی پارێزەری و ئۆفیسی پارێزەریم بکا کە لە گرتە ڤیدیۆکەیانی ئەوە دەردەکەوێ  دواتر من بۆ بەرز ڕاگرتنی یاسا و سەروەری یاسا پەیوەندیم بە پۆلیسی فریاکەوتن و ئاسایش کرد تاوەکو دەمانچە له دەستی تۆمەتبار ( فەتحوڵا ) سکرتێرو ئامۆزایی کمال وەرتی بەرێوبەری گشتی باجەکانی هەرێم وەربگرن بەڵام سەیر لەوەدایە لە بڕی ئەوەی تۆمەتبارەکه دەستگیر بکەن و ڕادەستی دادگایی بکەن لەم کاتەدا بە بڕیاری قایمقامی هەولێر بۆ ڕازی کردنی دڵی کمال وەرتی ئامۆزایی تۆمەتبار (فتح اللە ) نوسینگەی منیان بە قفلی قایمقامیەت قفل دا بەو شێوەی وەک من بە دەمانچە هێرشم کردبێتە سەر فتح اللە ی تۆمەتبار وە سەیرتر ئەوەیە کە سەندیکای پارێزەرانی کوردستان و خودی سەرۆکی سەندیکا وێڕایی ئاگادار کردنەوەیان لەو کێشەیە هیچ کاردانەوەکیان نەنواندو بێدەنگیان هەڵبژارد کە دەبوا وا نەبوا ئەگەر بەڕاست نوێنەری پارێزەرانن ، ئەوەی جێگایی سەرسوڕمانە ئەوەیە کە من له بەرواری (2022/12/8 ) لە بنکەی پۆلیسی بەختیاری سکاڵام لەسەر هەر یەک لە تۆمەتباران ( کمال وەرتی ) بەڕێوبەری گشتی باجەکانی هەرێم و هەر یەک  ( فتح اللە ) و ( ڕۆژان) تۆمار کردیە بە بڕیاری دادوەری دادگایی لێکۆلینەوەی هەر سێ تۆمەتبار بڕیاری استخدامیان لەسەرە بۆئامادە بونیان لە دادگایی ناوبراو کەچی تاوەکو ئێستا تەنها لەبەردەم بنکەی پۆلیسی بەختیاری ئامادە بوینە نازانم لەبەر چ هۆکارێک ڕەوانەی بەردەم دادوەری دادگایی لێکۆلینەوەی هەولێر نەکراون لەلایەن بنکەی پۆلیسی بەختیاریی وە سەیرتر لە تەواوی ئەو بابەتانە ئەوەیە لە بڕی تۆمەتباران ڕەوانەی بەردەم دادوەری دادگایی لێکولینەوەی هەولێر تاوەکو ڕێکاری یاسایی له دژیان ئەنجام بدرێ لەلایەن بنکەی پۆلیسی بەختیاری و خودی ئەفسەری بنکەی ناوبراو ڕێگا دراوە کە تۆمەتباران سکاڵا لە دژی من تۆمار بکەن وەک ئەوەیە من بە دەمانچەوە هێرشم کردبیته سەریان لە بەڕێوبەرایەتی باجەکانی هەرێم لە خۆڕا نەوترایە ( تا خاوەن ماڵ دزی دەستگیر کرد دز خاوەن ماڵی دەستگیر کرد ) وه سه ير تو له وه من خوم په يوه نديم به به ريوه به ري باجه كان كمال وه رتي كرد هه ره شه ي ل من ده كرد كه اسايش اجرائاتم ل گه ل ده كه ن بي ئه وه ي راست و دروستي بابه ته كه بزانی. من وەک پارێزەر شیراز تەنها دەمەوێ یاسا سەروەر بێ و پیشەی پیرۆزی پارێزەری شکۆدار بێ و تۆمەتباران سزایی خۆیان وەربگرن و کمال وەرتیش لە سەروی یاسا نەبێ.