ئێران هەژدەهەمین ڕۆژی ناڕەزایەتییەکان؛ هەزاران کەس کوژراون

وەزیری بازرگانی عێراق:" لە سبەینێوە بەشە ئاردی دووەمی ئەم ساڵ دابەشدەکرێت".  ئەسیر داود غەریری، وەزیری بازرگانی عێراق، ئەمڕۆ شەممە 25ی2ی2023،  لە ڕاگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە: "کۆمپانیای گشتی لە پارێزگاکان پشکەکانیان دابەشکردووە و بریکارەکانیش ئاگادارکراونەتەوە و بڕی ئاردی خۆیان وەرگرتووە". ئەوەشی ئاشکرا کرد،"سبەینێ یەکشەممە پشکی دووەمی ئارد لە چوارچێوەی بەشەخۆراکی مانگانە بەسەر هاوڵاتییاندا دابەشدەکرێت". وەزیرەکە داوای لە هاوڵاتییان کرد، "سەردانی بریکارەکانی خۆراك بکەن و پشکەکانیان وەرگرن و لە کاتی بونی هەر کێشەیەكدا پەیوەندییان پێوە بکەن".

وڵاتی ئیماراتی یەکگرتوی عەرەبی دان نا بە "ئایینی ئیبراهیمی" و ئەوەش ناڕەزایی زانایانی ئیسلامی لێدەکەوێتە و بە پیلانی ئیسرائیل وەسفی دەکەن. لەم بارەیەوه، یه‌كێتى جیهانى زانایانى مسوڵمان و چه‌ند رێكخراوێكى تر ڕایانگه‌یاند، ووڵاتى ئیمارات ئاینى ئیبراهیمى كردۆته‌ ئاینى ده‌وڵه‌ت و ده‌ڵێن، ئه‌م ئاینه‌ بت په‌رستى تێكه‌ڵه‌و له‌سه‌ر داواى ئیسرائیل ئه‌مه‌كراوه‌. له‌به‌یاننامه‌یه‌كى یه‌كێتى زانیایانى جیهانى مسوڵمانان و چه‌ند رێكخراوێكى تر هاتوه‌، بنچینەی بیرۆكەی ئاینی بەناو ئیبراهیمی بەرپا دەبێت لەسەر خاڵی هاوبەش لەنێوان باوەڕی ئیسلام و باوەڕەكانی تردا، ئەمەش بیرۆكەیەكی پووچ و ناڕەوایە، چونكە ئیسلام لەسەر بناغەی یەكتاپەرستیی و بە تاك و تەنها ناساندنی خوای گەورە، لەسەر پەرستشكردن تەنها بۆ خوای گەورە دامەزراوە، بەڵام باوەڕی هاوەڵگەریی چووەتە ناو ئاینە گۆڕدراو و لادەرەكانی تر، بتپەرستییان تێكەڵ بووە،  یەكتاپەرستیی و هاوەڵگەریش دوو شتی دژ بەیەكن و كۆنابنەوە لەیەك بیرۆكەدا. باس لەوەش کراوە، ئەوەى كە دەوترێ‌ گوایا ئیبراهیم سەلامی خوای لێبێت لەسەر یەك ئاینە كە كۆكەرەوەی ئیسلام و جولەكەو مەسیحییەتە، ئەوە گوتەیەكی ناڕەوایەو باوەڕێكی خراپە. هه‌ر له‌ به‌یاننامه‌كه‌دا هاتوه‌، لەڕاستیدا هەوڵدان بۆ پشتگیریی لە ڕێكەوتننامەكانی ئەبراهام بۆ ئاساییكردنەوەو چۆكدادان، لە ڕێگای ڕەواجدان بە ئاینێكی نوێ‌ كە پشتگیری لە ئاساییكردنەوەی سیاسیی بكات، كارێكە لە شێوەو لە بابەت و لە ناوەڕۆك بە ئەسل و فەرعیەوە ڕەتدەكرێتەوە.

وەزارەتی نەوتی عێراق له‌ نوسراوێكدا ڕایدەگەیەنێت"وەزارەتی نەوتی عێراق دژی ئەوەیە حكومەتی هەرێم نەوت بفرۆشێت". فەرمانگەی یاسایی لە وەزارەتی نەوتی عێراق له‌ نوسراوێكدا كه‌ رۆژی 15ی ئه‌م مانگه‌ ده‌رچوه‌ و وه‌ڵامی پێشنیاره‌كانی حكومه‌تی هەرێمی كوردستان داوه‌ته‌وه‌ له‌باره‌ی یاسای نەوت و غاز و لەكۆی 15 پێنشیار 10 پێشنیاریان رەتكراونه‌ته‌وه‌ و تیایدا هاتوه‌، "وەزارەتی نەوتی عێراق دژی ئەوەیە حكومەتی هەرێم نەوت بفرۆشێت. هەروەها دەشڵێت دژی ئەوەین،"هێڵی بۆری نەوت‌و غازی تایبەت بەخۆی هەبێت،  ئاماژەی بەوەش داوە،لەگەڵ ئەوەش نین،" ئەنجومەنی نەوت‌و غازی هەبێت،  باسی لەوەش کردوە،دژی ئەوەیه" یاسای نەوت‌و غازی هەرێم دوای هەڵوەشاندنەوەی لەلایەن دادگای فیدڕاڵییەوە جارێكی تر زیندو بكرێتەوە". به‌م دواییانه‌ چه‌ند جارێك شاندی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان چوه‌ته‌ به‌غدا و له‌باره‌ی پرسی نه‌وت و پشكی كورد له‌ بودجه‌ی 2023ی عێراق، ڕایانگەیاند لەگەڵ حکومەتی عێرق لێکتێگەیشتن هەیە و نزیکین له ڕێکەوتن.

ئێران رایگەیاند چالاککردنەوەی رێککەوتنی ئەتۆمیی پێویستی بە دانوستانی راستەوخۆ لەگەڵ ئەمریکا ناکات و لە بەرامبەردا واشنتۆنی رەتی دەکاتەوە ئامانجی زیندوکردنەوەی ئەو رێککەوتنە بێت. ناسر کەنعانی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند؛ وڵاتەکەی پابەندی رێککەوتنی ئەتۆمییە و ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمییش لە 15 راپۆرتدا ئەوەی رون کردوەتەوە. کەنعانی وتویەتی: بە پێی ئەزمونی رابردو دەرکەوتوە ئەمریکا پابەندی بەڵێنەکانی نابێت بۆیە بە بڕوای کۆماری ئیسلامی لەسەر پرسی گەڕانەوە بۆ رێککەوتنی ئەتۆمیی ئەمریکا شایەنی دانوستانی راستەخۆ لەگەڵ ئێران نییە. بە وتەی کەنعانی، ئەمریکا لە دوای کشانەوەی لە رێککەوتنی ئەتۆمیی زیاتر لە 800 سزای نوێی دژی ئێران سەپاندوە و سەرەڕای ئەوەش کۆماری ئیسلامی پابەندە بە چالاککردنەوەی رێککەوتنەوە بەو مەرجەی سەرجەم سزاکان هەڵوەشێتەوە. لێدوانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە کاتێکدایە جۆ بایدن، سەرۆکی ئەمریکا لە نوێترین لێدوانیدا رایگەیاند؛ وڵاتەکەی لە ئێستا کار بۆ چالاککردنەوەی رێککەوتنی ئەتۆمیی ناکات و پشتیوانیی لە ناڕەزایەتیی ئاشتیانەی خەڵک لە ئێران دەکات.

هاوڵاتی نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، ملیۆنێک و ٥٠٠ هەزار زیانلێکەوتووی بومەلەرزەکانی تورکیا پێویستیان بە خانووبەرە هەیە و پێویستە ٥٠٠ هەزار یەکەی نیشتەجێبوون دروست بکرێن. پرۆگرامی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان (یۆ ئێن دی پی) رایگەیاند، لە بومەلەرزەکانی شەشی شوباتدا، تەنیا لە تورکیا ١٦٠ هەزار باڵەخانە رووخاون و زیانی گەورەیان بەرکەوتووە کە دەکاتە زیاتر لە ٥٢٠ هەزار یەکەی نیشتەجێبوون. رێکخراوەکە دەڵێت، بە گشتی ملیۆنێک و ٥٠٠ هەزار کەس لەئێستادا بێماڵ و حاڵ بوون و پێویستە دەست بە دروستکردنی ٥٠٠ هەزار یەکەی نیشتەجێبوون بکرێت. یو ئێن دی پی ئاشکرای کرد، بومەلەرزەکانی ٦ی شوبات، نزیکەی ٢١٠ ملیۆن تۆن پاشماوەی ئاسن، چێمەنتۆ و شیشی دوای خۆی بەجێهێشتووە، لە کاتێکدا کە بومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٩٩ی ئەستەنبوڵ ١٣ ملیۆن تۆن پاشماوەی بەدوای خۆیدا بەجێ هێشتبوو. لەلایەکی دیکەوە، بەرپرسێکی حکومەتی تورکیا بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاندووە، حکومەت دەستی بە دروستکردنی ٢٠٠ هەزار یەکەی نیشتەجێبوون لە شارەکان و ٧٠ هەزار خانوو لە گوندەکان، بۆ زیانلێکەوتووانی بومەلەرزەکان دەکات و تێچووی ئەو پرۆژەیانە، بە ١٥ ملیار دۆلار دەخەمڵێندرێت.

هاوڵاتی پەیامێک بۆ یەکخستنی ئیرادەی نیشتمانیی      بۆ هەموو کوردو کوردستاننشینان، لە هەر کوێیەکی دنیا هەن..      هۆکاری سەرەکیی بێسەریی و بێئیرادەیی و بێدەوڵەتیی و تەواوی نەهامەتیی و کەوتن و شکست و پاشەکشەو لەتبونمان؛ ناکۆکییە ناڕەواکانمانن، قبوڵکردنی هەموو ئەوای ترە بە دوژمنەکانیشمانەوە؛ جگە لە خۆمان، لە دوای تۆفانەوە بۆ لە دەستدانی نێوان دەریای قەزوین و دەریای ڕەش، بۆ مادو بۆ چاڵدێران و بۆ ناوبەرداشی ململانێ ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان و شەڕی میرەکان و شەڕی براکان و بۆ ئەمڕۆ، بۆ شەڕی نێوان هەست و نەستمان، چ لە سەر ئاستی خود، چ لەسەر ئاستی تاک، چ لەسەر ئاستی کۆمەڵگاو دامەزراوە کۆمەڵایەتیی و سیاسیی و حیزبیی حکومیی و ئابوریی و ئارامیی و زانیاریی و دادوەریی و دبلۆماسییەکان؛ پەرت و کەرت و کەم و کورت و کووڕ بوین و؛ چاومان یەکتر نابینێت.  مێژومان ئەزموننەکردووەو هەزار گلان نەیکردوین بەسوار، نە سودمان لە شکستەکانمان بینیوە، نە توانیومانە سەرکەوتنەکان بپارێزین.بەردەوام هەندێکمان دەبینە کلکی تەورو ئەوی ترمان دەبڕینەوە، شایی لایەکمان شینی ئەویترمان و کۆستی لایەکمان شادیی ئەویترمانە، خۆمان بێئەرزش و دوژمنانمان سەردار کردووە. ((ئەوانەی لە مێژووی ڕابردووی خۆیان بێئاگا دەمێننەوە، مەحکومن بەوەی؛ کە دووپاتی بکەنەوە))؛ ئێستا ئیتر، کاتی ئەوە درەنگبووە کە دەبێت بەئاگابێینەوە، دەسەڵات و داهات و فەخفەخەو فەنتازیاو لەزەت و شیرینیی و چەوریی دەسەڵاتدارێتیی؛ لەمەزیاتر فریومان نەدەن. مانەوەو چارەنوسی کوردو کوردستان بە تەمەن و مانەوەو ژیانی کەسمانەوە نەبەستراوەتەوە، بەڵام بەیەکەوە دەتوانین ئەمڕۆو ئایندەیەکی باشترو سەروەریی زیاتر بۆ خەڵک و خاک و نیشتمانەکەمان و خۆمان؛ زامنبکەین، تاوان و کارەسات و هەڵەو چەوت و چەوێڵییەکانی پێشوومان؛ ڕاستبکەینەوە، باری لاری سەرشانمان ڕێکبکەینەوە. بە ناکۆکیشمان تەنها قەدەری ژیانێکی شایستەتر؛ دوردەخەینەوە. بۆیە؛ ئەمڕۆ، بەر لە سبەی داوا لە هەموو تاک و دەستەو لایەنێکی ئەم کوردو کوردستانە، لە ناوەوەو دەرەوەی کوردستان، دەکەم: بەر لە نەورۆزی ئەمساڵ، بەگیانێکی لەخۆبوردووانەوە، بڕیاری قبوڵکردنی یەکتر بدەن، گرنگ نییە چی لە یەکتر قبوڵدەکەن، یاخود نایکەن، گرنگ ئەوەیە یەکتر قبوڵبکەن، یەکتر ئاشتبکەنەوەو ئیرادەی نیشتمانیمان بەهێزبکەنەوە، لە کەلەڕەقیی و سەرکەشیی و سەرەڕۆیی و پەرتەوازەیی و جەمسەرگیریی؛ دور بکەونەوە. خۆتان دەستی ئاشتەوایی بۆ یەکتر درێژبکەن، بۆ ئاشتیی پرس بە کەس مەکەن، تێبگەن لەوەی کەستان ناتوانن ئەویترتان خاپور بکەن. ئیرادە و شکۆو مێژوو ڕەسەنایەتیی و قوربانیی و دەسکەوتەکانی کوردو کوردستانیان؛ لەمە وردوخاشتر مەکەن. ئازابن، بەرپرسیارو جوامێر و دەستپێشخەرو لێبوردەو  بوێربن؛  پێش ئاگری نەورۆز، ئاگر لە ناکۆکییەکانتان بەردەن. ئەگەرنا؛ ناکۆکییە ناڕەواکانتان؛ ئاگر لە هەموو ڕەوایەتییەک بەردەدات. د.هەڤاڵ ئەبوبەکر پارێزگاری سلێمانی

هاوڵاتی پارێزگاری بانکی ناوەندی عێراق رایگەیاند، پێنج رێکاری نوێیان لەپێناو سەقامگیرکردنی نرخی دۆلار دەرکردووە. دەشڵێت، "هیچ هاوڵاتییەک ناتوانێت بەشێوەی نەختینەیی لە ١٠ هەزار دۆلار زیاتر بباتە دەرەوەی وڵات". عەلی موحسین ئیسماعیل، پارێزگاری بانکی ناوەندی عێراق راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تیایدا رایگەیاند، پێنج رێکاری نوێیان بەمەبەستی سەقامگیرکردنی نرخی دۆلار دەرکردووە. دەشڵێت، بۆ ئەو مەبەستەش ژمارەیەک لە لێپرسراوانی ئەمنی و خاوەن کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕ و کڕین و فرۆشتن لە دراوی بیانیدا باس لە رێگاکانی هەماهەنگی و رێکارەکانی نێوان بانکی ناوەندی و دەزگا پەیوەندیدارەکان و دیاریکردنی رۆڵ و ئەرکەکان لەژێر رۆشنایی رێنماییەکانی فەرماندەی گشتی هێزەچەکدارەکان دەکەن. پارێزگاری بانکی ناوەندی عێراق ئاماژەی بەوەشکردووە، رێنماییەکان بریتین لە: یەکەم: بانکی ناوەندی تاکە لایەنە کە بەرپرسیارە لە چاودێریکردن و پشکنینی بانکەکان و کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕکردن و دامەزراوە داراییە نابانکییەکان کە لەلایەن بانکی ناوەندییەوە و لەچوارچێوەی یاساکانی بانکەکەدا مۆڵەتی کارکردنیان پێدراوە. دووەم: گواستنەوەی پارەی نەختینەیی بە (دینار و دۆلار) و هەردراوێکی دیکە لەناوخۆی عێراق رێگەپێدراوە بۆ هەمو و ئەوکەسانەی بەیاسایی کاردەکەن لەوانەش بانکەکان و کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕی دراو و کۆمپانیاکانی نێوەندگیری لەکڕین و فرۆشتنی دراوی بیانی و لقەکانیان لەسەرجەم پارێزگاکاندا. سێیەم: بە ئامانجی رێگریکردن لە بردنە دەرەوەی پارەی نەختینەیی بۆ دەرەوەی وڵات زیاتر لە ١٠ هەزار دۆلار رێگە پێنەدراوە کە لەلایەن بانکی ناوەندییەوە دیاریکراوە، لایەنە ئەمنییەکان راسپێردراون پشکنین بۆ ئۆتۆمبێلەکانی سەرسنوورەکان بکەن ئەمەش لەپێناو رێگریکردن لە بەقاچاخبردنی پارە و گرتنەبەری رێوشوێنی یاسایی بەهەماهەنگی لەگەڵ بانکی ناوەندیدا. چوارەم: ئەو بڕە پارانەی لە بانک و کۆمپانیاکانەوە دەنێردرێت بۆ لقەکانیان لەگەڵ بەڵگەنامەکانی لایەنی نێردەر کە وردەکارییەکانی نێردەر و بۆنێردرا و نیشاندەدەن، هەروەها لە بازگەکانی کۆنترۆڵی دەرەکی لەسەر داواکاری پێشکەش دەکرێن و لە ئەگەری گومان یان پێویستی پشتڕاستکردنەوە لەرێگەی ئەم ژمارانەوە پەیوەندی بە بەشی کۆنترۆڵی بانکی لە بانکی ناوەندی دەکرێت کە ئەمانەن (٠٧٧٢١١١١٤١٨ ، ٠٧٨٠٩٢٢٤٦٦٣، ٠٧٨٥٣٣٣٠٥٥٥). پێنجەم: بانک و کۆمپانیاکان پێویستە بانکی ناوەندی ئاگادار بکەنەوە لە هەر ئەگەرێک و تووشبوونیان بە رێکارەکان و سەردانی پشکنەران یان دەستوەردان لە کارەکانیان لەلایەن کەسانی نابەرپرسەوە.

سوپای پاسداران دروستکردنی موشەکێکی نوێی راگەیاند و هەڕەشەی تۆڵەکردنەوەی کوشتنی قاسم سولەیمانی لە سەرۆکی پێشوی ئەمریکا و ژمارەیەک بەرپرسی دەیکەی ئەو وڵاتە کرد. ئەمیرعەلی حاجی زادە، فەرماندەی هێزی ئاسمانی سوپای پاسدارانی ئێران دروستکردی موشەکی کڕوزی پاوە ئاشکرا دەکات و رایگەیاند ئەو موشەکە توانەی بڕینی مەوادای هەزار و 650 کیلۆمەتری هەیە. ئەو ئاماژەی بەوە کردوە؛ موشەکەکە وەک یادی کوژراوانی سوپای پاسداران لە شاری پاوە لە رۆژهەڵاتی کوردستان ناونراوە و یەکەمجارە تواناکانی ئەو موشەکە ئاشکرا دەکرێت. حاجی زادە وتویەتی؛ ئێران توانای موشەکییان بەرز کردوەتەوە و دەتوانێت پێگە و بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە دوریی دو هەزار کیلۆمەتر بکاتە ئامانج. بە وتەی حاجی زادە کە ساڵی 2020 سەرپەرشتیی موشەکبارانی بنکەی (عەین ئەسەد)ی ئەمریکای لە عێراق کردوە، ئامانجی ئێران لەو کاتەدا کوشتنی سەربازانی ئەمریکا نەبوە چونکە ئێران تۆڵەی کوشتنی قاسم سولەیمانی بە کوشتنی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشوی ئەمریکا و مایک پۆمپیو، وەزیری دەرەوەی پێشوی وڵاتەکە و بەرپرسانی باڵای ئەو وڵاتە دەکاتەوە. لێدوانی ئەو فەرماندەیەی سوپای پاسداران لە کاتێکدا قاسم سولەیمانی، فەرماندەی پێشوی فەیلەقی قودس بە بڕیاری دۆناڵد ترەمپ و بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە (3/1/2022) فڕۆکەخانەی بەغدا کوژرا.

هاوڵاتی بەگوێرەی دوایین ئاماری فەرمی، لە بومەلەرزەکانی باکوری کوردستاندا، ٤٤ هەزار و ٢١٨ کەس گیانیان لەدەستداوە. دەزگای کارەسات و فریاگوزاری تورکیا (ئافاد)، ئامارێکی نوێی گیان لەدەستدان و کۆچی هاوڵاتیانی لە ناوچە زیانلێکەوتووەکان بڵاوکردەوە. بەگوێرەی ئامارەکە، تاوەکو ئێستا ٤٤ هەزار و ٢١٨ کەس لە بومەلەرزەکاندا گیانیان لەدەستداوە. ئافاد دەڵێت، دوای بومەلەرزەکانی ٦ی شوباتدا کە بە گوڕی ٧.٧، ٧.٦ و ٦.٥ لە باکوری کوردستان روویاندا، ٩ هەزار و ١٣٦ پاشەلەرزەی دیکە روویانداوە. هەروەها باسی ئەوەش دەکات کە ٥٢٨ هەزار و ١٤٦ هاوڵاتی لە ناوچە زیانلێکەوتووانەوە بۆ شارەکانی دیکەی تورکیا گواستراونەتەوە. ئەمەش لە کاتێکدایە کە لایەنە کوردیەکانی باکوری کوردستان، هوشداری لە گۆڕینی دیموگرافیای شارە زیانلێکەوتووەکان دەدەن و داوا دەکەن، هاوڵاتییە کوردیەکان شارەکانیان بەجێ نەهێڵن.

هاوڵاتی پنتاگۆن، وەزارەتی بەرگری ئەمریکا بەهۆی ساڵیادی یەک ساڵ لەشكرکێشی ڕوسیا بۆسەر ئۆکرانیا بەبڕی ٢ ملیار دۆلار هاوکاری سەربازی بۆ ئۆکرانیا ڕاگەیاند. وەزارەتی بەرگری ئەمریکا " پنتاگۆن " لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاندووە هاوکارییەکان چەندەها جۆری جیاواز  لە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لەخۆدەگرن، لەناویاندا  فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی سویچ بلەید ٦٠  کامیکازی نوێکراو و هەروەها ئامێرەکانی دەستنیشانکردنی جەنگی ئەلیکترۆنی؛ هەروەها پارەی تەقەمەنی بۆ سیستەمی موشەکی تۆپخانەیی و تەقەمەنی بۆ سیستەمی موشەکی ڕێنماییکراوی لەیزەریش لەخۆدەگرێت. ئەمەش تەنها چەند ڕۆژێک دوای سەردانە لەناکاوەکەی جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا دێت بۆئۆکرانیا، کە تێیدا بایدن بەڵێنی مانەوە و پشتگیریکردنی ئۆکرانیای بۆ سەرۆک ئۆکرانیا دووپاتکردەوە. ویلایەتە یەکگروتەکانی ئەمریکا لە سەرەتای جەنگەکەوە چەندین هاوکاری سەربازی بۆ ئۆکرانیا ناردووە و بودجەیەکی زۆری لەو پێناوەدا خەرج کردووە، کۆی بڕی هاوکاریەکانی ئەمریکا لەگەڵ دواین پاکێجی سەربازی دەگاتە نزیکەی ٣٢ ملیار دۆلار.

هاوڵاتی بەریتانیا ئەمڕۆ دەستیکرد بە داڕشتن و ڕێکاری ورد هاوشێوەی ڕێکارەکانی کۆرۆنا بۆ خۆپاراستن لە ئەگەری بڵاوبونەوەی ئەنفلۆنزای باڵندە. دەزگای ئاسایشی تەندروستی بەریتانیا ڕایگەیاند، هیچ بەڵگەیەک نیە بۆ ئەوەی مەترسیەکی نزیک هەبێت کە ڤایرۆسی " ئێچ پێنج ئێن ١ " لە نێوان خەڵکدا بڵاوبێتەوە، سەرەڕای ئەوەی هەندێکیان بەهۆی بەرکەوتن لەگەڵ باڵندەیەکی نەخۆش توش دەبن، بەڵام لەوبارەیەوە شارەەزایەکی تەندروستی بەریتانیا ڕایگەیاندووە" پێویستە خۆمان بۆ خراپترین ئەگەر ئامادە بکەین". ڕێکارەکان دوای ئەوە دێن کە ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی داوای بەرزکردنەوەی وریایی لە هەموو وڵاتان کردووە ، ئەمەش دوای مردنی کچێکی تەمەن ١١ ساڵ لە کەمبۆدیا بەهۆی ڤایرۆسی ئەنفلۆنزای باڵندەوە. مرۆڤ بە دەگمەن تووشی ئەنفلۆنزای باڵندە دەبێت، بەڵام کاتێک تووشی ئەنفلۆنزای باڵندە دەبێت بەزۆری لە بەرکەوتنی ڕاستەوخۆی باڵندە تووشبووەکانەوەیە،، لەگەڵ ئەوەشدا  چەند تووشبوونێک لە هەندێک شیردەردا هەبووە، لەوانە ڕێوی و کۆتر لە بەریتانیا. هاوکات دکتۆر میرا چاند لە دەزگای ئاسایشی تەندروستی بەریتانیا دەڵێت، هەرچەند لە ئێستادا بە ئاسانی ئەو ڤایرۆسە ناتوانێت لەناو مرۆڤدا بڵاو ببێتەوە،  بەڵام ڤایرۆسەکان بەردەوام پەرەدەسەنن، ئێمەش بە وریای دەمێنینەوە بۆ هەر بەڵگەیەک کە  مەترسی لەسەر دانیشتووان هەیە، هەروەها کارکردن لەگەڵ هاوبەشەکانمان بۆ چارەسەرکردنی بۆشاییەکانی بەڵگە زانستییەکان. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢١ەوە جیهان یەکێک لە هەرە خراپترین بڵاوبوونەوەی ئەنفلۆنزای باڵندەی جیهانی بەخۆیەوە بینی  کە  تاوەکو ئێستا تۆمارکراوە،  کە بووە هۆی ئەوەی بە دەیان ملیۆن پەلەوەر بکوژرێن و باڵندەی کێوی بەکۆمەڵ کوژراون.

هاوڵاتی  محەمەد سودانی سەرۆکوەزیرانی عێراق پاکێجی پاڵپشتیکردنی خانەنشینانی راگەیاند، کە 12 خاڵ لە خۆدەگرێت. یەکێک لە خاڵەکان دابەشکردنی زەوییە بەسەر ئەو خانەنشینانەدا، کە تاوەکو ئێستا سوودمەند نەبوون. خاڵێکی دیکە بریتییە لە پێدانی پاداشتێک بە بڕی 500 هەزار دینار بۆ هەر خانەنشینێک "لەهەمان ئەو رۆژەی دەستلەکارترازاندنی بۆ دەکرێت"، ئەمە جگە لەوەی بڕیارداوە لەگەڵ وەرگرتنی یەکەم موچەی خانەنشینیدا بڕی پاداشتی کۆتایی خزمەتەکەیان بۆ خەرجبکرێت و بە هیچ شێوەیەک دوانەکەوێت. هەر بە گوێرەی پاکێجەکە، هێڵی ئاسمانیی عێراق ساڵانە یەک جار داشکاندنێک بە بڕی 25% بۆ خانەنشینان دەکات.  ئەو خانەنشینانەی پێویستیان بە چارەسەری دەرەوەی وڵات هەیە و نەخۆشییەکانیان قورسن، لەسەر حسابی دەوڵەت رەوانەی دەرەوەی عێراق دەکرێن.

هاولاتی بەڕێوەبەری گشتیی بوومەلەرزە و کەمکردنەوەی مەترسییەکان لە سه‌رۆكایه‌تی ئافاد ڕایگەیاند، هەشت هەزار و٥٥٠ پاش لەرزە  لەدوای   دوو بوومەلەرزە بەهێزەکەی ٦ی شوباتەوە ڕویانداوە، ئەوەش ئەگەر بەراورد بکرێن بە تۆماری ساڵێک ئەوا دەبوو ئەو ژمارە زۆرە لەماوەی چوار مانگدا تۆماربکرێن لەکاتێکدا لە مانگەدا  لە ١٧ ڕۆژدا تۆمار کراوە.   ئۆرهان تاتار، بەڕێوەبەری گشتیی بوومەلەرزە و کەمکردنەوەی مەترسییەکان لە سه‌رۆكایه‌تی ئافاد لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لەبارەی پاشلەرزە و بوومەلەرزە بەهێزەکەی ئەم مانگەوە کە بە پلەی ٧.٨ و ٧.٥ ڕویاندا کە چەقەکەی پارێزگای مەرەش بوو ئاماژەی بەوەدا ئەو پاش لەرزە زۆرە بەبەراورد بەو ئامارانەی کە لەساڵێکدا کۆمان کردوونەتەوە دەبوو لە جوار مانگدا ڕوبدەن. هاوکات ئۆرهان تاتار ئاماژەشی بەوەدا، لە ئێستادا هێشتا پاشلەرزە ڕوودەدات کە گوڕەکەیان لە ٥ پلەی ڕێختەردایە ئەوەش مەترسی لەسەر باڵەخانە زیانمەندەبووەکان دروست دەکات بۆیە هاوڵاتیانمان ئاگادار کردۆتەوە بۆ هێنانی کەلوپەلیش نزیک نەکەونەوە و نەچنەوە ناو باڵەخانەکانیان، هاوکات وتیشی بەبڕیار چونی گەڕانەوەی هاوڵاتیانمان بۆ ناو ماڵەکانیان لەو پارێزگایانەی کە لەناوچەی بومەلەرزەکەدا بوون  قەدەغەکردووە. ئەمەش لەکاتێکدایە کە بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٦.٤ لە ٢٠ی شوباتدا ڕویدا و زیاتر لە ٢٠٠ کەس برینداربوون و نزیکەی ٨ کەس زیاتریش برینداربوون وچەندین باڵەخانەش ڕوخان.

هاوڵاتی دەسەڵاتدارانی ئیتاڵیا ڕۆژی پێنج شەممە دەستیانگرت بەسەر کەشتیەکی فریاگوزاریدا  و غەرامەیان کرد کە لەلایەن پزیشکانی بێ سنوورەوە بەڕێوەدربێت، ئەمەش دوای ماوەیەک لە پەسەندکردنی بڕیارێک پەیوەست بە ڕێکارەکانی کاری کەشتیە خێرخوازیەکان. ئێوارەی ڕۆژی پێنجشەممە ڕێکخراوی پزیشکانی بێ سنور ڕایگەیاند، کەشتیی فریاگوزاری جیۆ بارێنتس بۆ ماوەی  ٢٠ ڕۆژ خراوەتە دەستبەسەری کارگێڕییەوە و بە بڕی  ١٠هەزار یۆرۆ  غەرامە کراوە. ئەم بڕیارە دوای ئەوە هات کە  پەرلەمانی ئیتاڵیا ڕۆژی پێنجشەممە دەنگی بە یاسای ئەو یاسایە دا کە دەڵێت کەشتییەکان دەبێت داوای چوونە بەندەرێک بکەن و "بەبێ دواکەوتن" بۆی بچن دوای تەوابوونی کارەکانیان لە ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردن، هەروەها وردەکارییەکانی چالاکیەکانیان  ئاشکرا بکەن. هەر بەگوێرەی یاساکەش، هەرکەشتیەک سەرپێچی یاساکە بکات ئەوا بەبڕی ٥٠ هەزار یۆرۆ مەترسی غەرامەکردنیان لەسەرە،هەروەها ئەگەر سەرپێچیەکە بەردەوام بێت و دووبارەببێتەوە ئەوا کەشتیەکە دەستی بەسەردا ئەگیرێت. ڕێکخراوی پزیشکانی بێ سنور" ئێم ئێس ئێف" لە تویتێکدا لەبارەی دەستبەسەرداگرتنی کەشتی فریاگوزاری جیۆر بارێنتس وتی، " دەسەڵاتدارانی ئیتاڵیا ئێوارەی پێنجشەممە چوونەتە ناو کەشتییەکە و تیمی کەشتییەکەیان لە ڕێوشوێنە دیسپلینییەکان ئاگادارکردووەتەوە"   هەروەها ڕێکخراوەکە ڕاشیگەیاندووە  ئێمە هەڵسەنگاندن دەکەین کە دەتوانین چ ڕێوشوێنێکی یاسایی بگرینەبەر بۆ  ئەوەی ڕوویداوە  و " قبوڵ نیە لەسەر ڕگارکردنی ژیان سزا بدرێن" بە گوێرەی وتەبێژی ڕێکخراوەکە، ئەو کەشتیە لە یەک کاتدا سی ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی کۆچبەرانی ئەنجامداوە پێش ئەوەی  ئەوەی بگاتە لا سپێزیا، لە پارێزگای لیگوریا لە باکووری ئیتاڵیا، ئەمەش تەحەدای بڕیارەکەی حکومەتە. ئەم یاسا نوێیە بەشێکە لە سەرکوتکردنی کەشتییە ڕزگارکەرەکانی ڕێکخراوە ناحکومییەکانی جۆرجیا مێلۆنی، سەرۆکوەزیرانی ڕاستڕەو، کە حکومەتەکەی دەڵێت هانی خەڵک دەدات بۆ ئەنجامدانی ئەو گەشتە مەترسیدارانە  لە باکووری ئەفریقاوە بەسەر دەریای ناوەڕاستدا. ڕێکخراوە ناحکومیە مرۆییەکانیش دەڵێن، گلەیی ئەوە دەکەن کە حکومەت ناچاریان دەکات کۆچبەران و پەنابەران ببەن بۆ بەندەرەکانی دووری باکور، کە دوورن لەو شوێنەی کە ڕزگارکردنەکان ئەنجام دەدەن. هاوکات بڕیارەکە دەنگدانەوە و ناڕەزایی زۆری بەدای خۆیدا هێنا، ڤۆڵکەر تورک، کۆمیساری باڵای مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان سەرەتای ئەم مانگە ڕایگەیاندبوو، ڕێوشوێنەکانی ئیتاڵیا بەپێی پێویست نین،  وتیشی: "ئەمە تەنها ڕێگەیەکی هەڵەیە بۆ چارەسەرکردنی ئەم قەیرانە مرۆییە" کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکیش لە ئیتاڵیا مانگی ڕابردوو ڕایگەیاند، ڕێوشوێنە نوێیەکان پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکانە و پێویستە هەڵبوەشێنرێنەوە.  

هاوڵاتی کۆمپانیای نێتفڵیکس  بڕیاریدا لە زیاتر لە ٣٠ وڵاتدا نرخەکانی بەشداربوون کەم بکاتەوە  بۆ بەکارهێنەرانی، ئەمەش لە هەوڵێکیدا بۆ ڕاکێشانی بینەری زیاتر بۆخۆی لەناو قەیرانی ئابوری جیهانیدا. وتەبێژی کۆمپانیای نێتفلێکس دەڵێت "هەمیشە بەدوای ڕێگایەکدا دەگەڕێین بۆ باشترکردنی ئەزموونی ئەندامەکانمان"، هەروەها ئاماژەی بە نوێکردنەوەی پلانەکانیان کرد لە هەندێک وڵاتیشدا. بە گوێرەی بڕیارەکە، ئەو وڵاتانەی پارەی بەشداریکردنیان کەمکراوەتەوە بریتین لە مالیزیا، ئەندەنوسیا، تایلەند، فلیپین، کرواتیا، ڤەنزوێلا، کینیا و ئێران. کەمکردنەوەکان بەجۆرێکە، هەندێک پلانی بەشداربوان بۆ نرخەکان دەگرێتەوە، لە هەندێک حاڵەتیشدا پارەی بەشداریکردن بۆ نیوە دابەزیوە. کۆماپنیای نێتفلێکس کە لە ١٩٠ وڵاتدا کار دەکات، ڕووبەڕووی کێبركێی بەهێز بۆتەوە لەگەڵ کۆماپنیاکانی دیکەی وەک ئەمازۆن و ئێچ بی ئۆو دیزنی، هاوکات ڕۆژی پێنج شەممە پشکەکانی کۆمپانیاکە لە نیویۆرک دابەزینی بەڕێژەی ٪٣.٤ بەخۆیەوە بینی؛ هاوکات لەبارەی قەیرانەکانی کۆماپانیاکەوە مانگی ڕابردوو گرێگ پیتێرز، هاوبەشی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری نێتفلێکس باسی لەوەکرد کە   پلانی هەیە بەشداربووانی زیاتر بۆ خۆی ڕابکێشێت. هاوکات ئەو بڕیارەی کۆمپانیای نێتفلیکس باسی لە هیچ یەک لە وڵاتەکانی ئەمریکا وبەریتانیا نەکردووە کە نرخەکان بۆ بەشداربوان کەم بکرێتەوە لەهەریەک لەو دوو وڵاتەدا. ئەمەش لەکاتێکدایە کە  هاوینی ڕابردوو کۆمپانیای نێتفلێکس ئاشکرایکرد کە لە نێوان مانگی نیسان و کۆتایی مانگی حوزەیران نزیکەی ملیۆنێک بەشداربووی لەدەستداوە، چونکە خەڵکی زیاتر بڕیاریانداوە واز لە خزمەتگوزارییەکە بهێنن، بەڵام لە مانگی یەکدا کۆمپانیاکە ڕایگەیاندبوو ژمارەی بەشداربووان لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢دا بەرزبونەوەی بەخۆیەوە بینیوە.