نێچیرڤان بارزانی، هەسەدە و ئەنەکەسە: گفتوگۆ تاکە ڕێگەیە بۆ چارەسەری کێشەکان

سەركۆ جەمال وەزارەتی سامانە سروشتییەكان بڕیاریداوە نەوتی سپی بەسەر هاووڵاتیاندا دابەش بكات، حكومەتی عێراقیش بڕیاریداوە 150 ملیۆن لیتر نەوت بۆ هەرێمی كوردستان بنێرێت و بۆ هەر بەرمیلێكیش 35 بۆ 40 هەزار دینار وەردەگیرێت، بەڵام حكومەتی هەرێم ئەو نەوتەی خۆی كە دابەشی دەكات 100 هەزار دینار وەردەگرێت. هەرێمی كوردستان پێویستی بە 260 ملیۆن لیتر نەوت هەیە، بەڵام ساڵی رابردوو حكومەتی هەرێم تەنها 60 ملیۆن لیتری دابەشكردووەو ئەوی دیكە عێراق دابەشی كردووە. كەریم عەلی ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت: «حكومەتی عێراق ساڵانە بڕێك نەوت دەنێرێت، بەڵام ئەوە بەشی پێداویستی هاووڵاتیان ناكات، ئەوەش میزاجی كەسیی دەزانێت كەی دێت، مەسەلەی ئەو هەڵایەشی بۆی دروستكراوە ئەوەیە بیری خەڵكی ببەنەوە كە دەبێت حكومەتی هەرێم نەوت دابەش بكات، ئێمە نووسراوێكمان داوەتە وەزارەتی نەوتی عێراق، ئەوان بەنیازن 15 ملیۆن لیتر بنێرن بۆ سلێمانی لەكاتێكدا سلێمانی پێویستی بە 110 ملیۆن لیترە، بەڵێنی هەردوو حكومەتی هەرێم و بەغداد هیچیان جێبەجێنەكراوەو ناشزانین كەی جێبەجێدەكرێت». هاوكات بڕیار رەشید ئەندامی پەرلەمانی عێراق لەلێدوانێكدا بە هاوڵاتی وت: «وەزارەتی نەوتی عێراق داوای ناوی كۆمپانیا و شۆفێری بارهەڵگرەكانیان كردووە بۆ ئەوەی رێگەپێدانیان بۆ بكەن بۆ گواستنەوەی نەوتەكە بۆ سلێمانی و بڕەكەشی 150 ملیۆن لیترە». ئەو ئەندامەی پەرلەمانی عێراق وتیشی: «پێشتر بۆ ئەوەی سلێمانی  لەپارێزگاوە نووسراو كراوە بۆ عێراق و پێشبینی دەكەم تا 20 ی مانگ بگاتە سلێمانی و هەر پارێزگایەكیش پشكی خۆی بۆ دەنێرن وەك چۆن ساڵانی رابردوو ناردوویانە». هاوكات فراكسیۆنی نەوەی نوێ‌ لەبەغداد رایگەیاند: مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی كاربەڕێكەری عێراق بڕیاریدا ١٥٠ ملیۆن لیتر نەوتی سپی بۆ هەرێمی كوردستان بنێرێت.  دوای ئەوەی لەچەند رۆژی رابردوو حكومەتی هەرێم بڕیاریدا لە 20ی ئەم مانگەوە نەوتی سپی لەناوچە شاخاوی و ساردەكانی هەرێم بەسەر هاووڵاتییان دابەش بكات، بڕیارەكە كاریگەری لەسەر نرخی نەوت لەبازاڕدا كردو بەهۆیەوە نرخی بەرمیلێك نەوت لەنزیكەی 295 هەزارەوە بۆ 260 هەزار دینارو كەمتریش دابەزی. كۆسار محەمەد یەكێكە لەبریكارەكانی فرۆشتنی نەوت لەسلێمانی، بەهاوڵاتی وت:»بەرمیلێك نەوتی سپی (بێجی) بە 260 هەزار دینارە، هەروەها نرخی بەرمیلێك نەوتی بەغدا بە 255 هەزار و نرخی بەرمیلێك نەوتی كەركوكـیش بە 245 هەزار دینارە». رۆژی دووشەممە 17-10-2022 وەزارەتی سامانە سروشتییەكان رایگەیاند بڕیاریداوە  بەدەستپێكردنی پڕۆسەی دابەشكردنی نەوتی سپی بەسەر هاووڵاتیانی ناوچە شاخاوییەكان لە رۆژی 20ی ئەم مانگەوە‌، هەر خێزانێك بڕی 200 لیتر نەوتی بە 100 هەزار دینار پێدەدرێت. نافز مستەفا ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی راگەیاند:»ئەو نەوتەی عێراق دەینێرێت بۆ هەموو كوردستان و بەپێی ژمارەی دانیشتوان بەسەر هەر پارێزگایەكدا دابەش دەكرێت». هاوكات عەبدولسەمەد تیلی، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای دهۆك لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت:» ئەو نەوتەی دابەشدەكرێت پرسێكی مەركەزییەو وەكو ئەنجومەنی پارێزگای دهۆك هیچ نووسراوێكمان بۆ نەهاتووە، بەڵام بەرهەمە نەوتیەكانی دهۆك ئاماری خۆی داوەتە سامانە سروشتییەكان كەچەند نەوتی پێویستە بۆ دابەشكردنی بەسەر هاووڵاتیاندا». وتیشی:»پارێزگای دهۆك 56 تا 60 ملیۆن لیتر نەوتی پێویستە، بەڵام تائێستا نە حكومەتی هەرێم نە عێراق یەك لیتر نەوتیشی نەناردووە».  

هاوڵاتی ژمارەیەک لایەنی سیاسیی لە عێراق رایانگەیاندووە کە بەشداری لە حکوومەتی نوێیدا دەکەن و ژمارەیەک لایەنی دیکەیش رایانگەیاندووە کە بەشداری لە حکوومەتی نوێدا ناکەن. ھاوپەیمانی ئیدارەی دەوڵەت کە ھەریەک لە چوارچێوەی ھەماھەنگی، پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ھاوپەیمانی عەزم، ھاوپەیمانی سەروەریی و بابلییۆن لە خۆدەگرێت، داوای لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق کردووە کە رۆژی شەممەی داھاتووە وەک وادەیەک بۆ دەنگدان لەسەر کابینەی نوێی حکوومەت دیاری بکات. بۆیە چاوەڕوان دەکرێت بەم زووانە و بەرلە کۆتایی ھاتنی وادەی پێکھێنانی حکوومەتی نوێی، محەمەد شیاع سوودانی پێکھێنانی کابینەی حکوومەتەکەی تەواو بکات و پێشکەشی بە ئەنجوومەنی نوێنەرانی بکات بۆ ئەوەی دەنگی لەسەر بدرێت. سوودانی ھەوڵدەدات بەرێککەوتنی پێشوەختە لەگەڵ لایەنە بەشداربووەکانی حکوومەت، کابینەکەی پێکبھێنێت بۆ ئەوەی لە ئەنجوومەنی نوێنەران کێشە و گرفتی بۆ دروست نەبێت و بە ئاسانی تێپەڕێندرێت. ھەروەھا راسپێردراو بۆ پێکھێنانی حکوومەتی نوێ داوای لە لایەنە سیاسییە بەشداربووەکانی حکوومەت کردووە بۆ ھەر وەزارەتێک ناوی سێ کاندید بکەن، بۆ ئەوەی خۆی بڕیار لەسەر ناوی یەکێک لە کاندیدەکان بدات. سوودانی لە میانی راسپاردنی بۆ پێکھێنانی حکوومەتی نوێ رایگەیاند کە لە ماوەی ١٠ رۆژدا، کابینەی حکوومەتەکەی پێکدەھێنێت و پێشکەش بە ئەنجوومەنی نوێنەرانی دەکات. ــ ئەو لایەنانەی کە بەشداری لە حکوومەتی نوێی عێراقدا دەکەن لە ماوەکانی رابردوودا، ھەریەک لە چوارچێوەی ھەماھەنگیی، پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ھاوپەیمانی عەزم، ھاوپەیمانی سەروەریی و بابلییۆن پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکی نوێیان بەناوی "ئیدارەی دەوڵەت" راگەیاند، ئەوەیش بە ئامانجی ھەڵبژاردنی سەرکۆماری نوێ و پێکھێنانی حکوومەتی نوێ. رۆژی پێنجشەممە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە دانیشتنی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق تایبەت بە ھەڵبژاردنی سەرکۆمار، عەبدوللەتیف رەشید بە سەرکۆماری نوێ ھەڵبژێردرا. دواتر سەرکۆمار، عەبدوللەتیف رەشید، محەمەد شیاع سوودانی بۆ پێکھێنانی کابینەی نوێی حکوومەتی عێراق راسپارد. لە دوای ساڵی ٢٠٠٥ەوە پۆستی سەرکۆمار بۆ کورد، سەرۆکوەزیران بۆ شیعە و سەرۆکی ئەنجوومەنی نوێنەران بۆ سوننە بووە. تا ئێستا ھەریەک لە چوارچێوەی ھەماھەنگیی، پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ھاوپەیمانی عەزم، ھاوپەیمانی سەروەریی و بابلییۆن لە چوارچێوەی ھاوپەیمانی "ئیدارەی دەوڵەت" رایانگەیاندووە کە بەشداری لە حکوومەتی نوێدا دەکەن و ئەوەیان بە فەرمی راگەیاندووە. ــ ئەو لایەنانەی کە بەشداری لە حکوومەتی نوێی عێراقدا ناکەن رەوتی سەدر کە موقتەدا سەدر سەرکردایەتیی دەکات ھەر لەگەڵ کشانەوەی لە ئەنحوومەنی نوێنەران و پڕۆسەی سیاسیی رایگەیاند کە بەھیچ شێوەیەک بەشداری لە حکوومەتی نوێدا ناکات. رۆژی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ سەرکردە لە رەوتی سەدر، ساڵح محەمەد عێراقی کە بە وەزیرەکەی سەدر ناسراوە لە تویتێکدا، ھەڵوێستی رەوتەکەی لەبارەی پێکھێنانی حکوومەتی نوێ راگەیاند. ساڵح محەمەد عێراقی لە تویتەکەیدا رەخنەی لە ھەوڵەکانی چوارچێوەی ھەماھەنگیی بۆ پێکھێنانی حکوومەتێکی نوێ گرت و بە "حکوومەتی ھاوپەیمانیی شوێنکەوتەیی و میلشیایی تاقیکراوە" ناوی برد، ھاوکات بەشدارییکردنی رەوتەکەی لە حکوومەتی نوێ رەتکردەوە و ئاشکرای کرد کە ھەوڵ ھەیە بۆ رازیکردنی رەوتی سەدری بۆ بەشدارییکردن بە پێدانی پۆست لەو حکوومەتەدا. ھاوکات سەرۆکی رەوتی حیکمەی نیشتمانیی، عەممار حەکیم رایگەیاندووە کە بەشداری لە حکوومەتی نوێدا ناکەن. نووسینگەی سەرۆکی رەوتی حیکمەی نیشتمانیی لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەداوە کە عەممار حەکیم لەگەڵ راسپێردراو بۆ پێکھێنانی حکوومەتی نوێی عێراق، محەمەد شیاع سوودانی کۆبووەتەوە. راشیگەیاندووە کە لە کۆبوونەوەکەدا، عەممار حەکیم بە محەمەد شیاع سوودانی راگەیاندووە "رەوتی حیکمەی نیشتمانیی بەشداری لە حکوومەتی نوێدا ناکات". ھەروەھا ھەریەک لە بزووتنەوەی ئیمتیداد، ئیشراقەی کانوون، نەوەی نوێ، یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان و کۆمەڵی دادگەریی کوردستان پێشتر رایانگەیاند بوو کە دەبنە ئۆپۆزسیۆن و بەشداری لە حکوومەتی نوێدا ناکەن. ــ دابەشکردنی پۆستەکان بەپێی ئەو رێککەوتننامەیەی کە ھەریەک لە چوارچێوەی ھەماھەنگیی، پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ھاوپەیمانی عەزم، ھاوپەیمانی سەروەریی و بابلییۆن لە چوارچێوەی ھاوپەیمانی "ئیدارەی دەوڵەت" واژوویان کردووە، پۆستەکان بەم شێوەیە بەسەر ئەو ولایەنانە دابەش بوون. پۆستی سەرکۆمار بە کورد دراوە و دەگوترێت سێ جێگری دەبێت کە یەکێکیان شیعە، ئەوەی دیکە سوننە و ئەوەی دیکەیش تورکمان. سەرچاوە نافەرمییەکان باس لەوە دەکەن کە کابینەی نوێی حکوومەتی عێراق ٢٢ وەزارەت لەخۆدەگرێت کە بەپێی ئیستیحقاقی ھەڵبژاردن و ژمارەی کورسیی لایەنە سیاسییەکان لە ئەنجوومەنی نوێنەراندا دابەشکراون و ١٢یان پشکی لایەنەکانی سەربە چوارچێوەی ھەماھەنگیین کە بریتیین لە وەزارەتەکانی ناوخۆ، نەوت، دارایی، کەرەبا، تەندروستیی، خوێندنی بالا، کشتوکاڵ، گواستنەوە و گەیاندن، کارو کاروباری کۆمەڵایەتیی، وەرزش و لاوان، دەرامەتە ئاوییەکان و پەیوەندییەکان. ھاوکات پشکی سوننە لە حکوومەتی نوێی عێراق شەش وەزارەتە کە بریتیین لە وەزارەتەکانی بەرگریی، پلاندانان، پەروەردە، پیشەسازی، بازرگانیی و رۆشنبیری. ھەروەھا چوار وەزارەت لە کابینەی نوێی حکوومەت بەر کورد دەکەون کە بریتیین لە وەزارەتەکانی دەرەوە، داد، ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێبوون و ژینگە. سێ وەزارەتیش لە دەرەوەی وەزارەتە سیادییەکانی کابینەی نوێی حکوومەتدا ھەن کە دەدرێن بە سەربەخۆکان، مەسیحیی و تورکمان. سه‌رچاوه‌: ئاژانسی ئانادۆڵۆ

هاوڵاتی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی كەركوك دوای نزیكەی پێنج ساڵ لە بڕیاری جێبەجێكردنی و دوور لەچاوی میدیاكان و لە 16ی ئۆكتۆبەری 2022دا كرایەوە، تەوقیتی كردنەوەی فرۆكەخانەكەو چۆنیەتی بەڕێوەچوونی مەراسیمی كردنەوەكەی زۆرتین كاردانەوەی بەدوای خۆیدا هێنا. هیچ بەرپرسێكی كورد لەمەراسیمی كردنەوەی فرۆكەخانەدا بەشدارنەبوو، تادرەنگانێكی شەوی پێش كردنەوەی فڕۆكەخانەكە زانیاری دژ بەیەك بەمیدیاكان دراوەو دواجار وتراوە كە مەراسیمەكە دواخراوە، بەڵام بەیانی 16ی ئۆكتۆبەر فرۆكەیەكی حكومەتی عێراق لەفرۆكەخانەكە نیشتووەتەوەو وەفدی حكومەتی عێراق ناسر شبلی، وەزیری گواستنەوە و هەیان نعمەت، وەزیری دارایی بەوەكالەتی لێدابەزیوەو بەئامادەبوونی راكان جبوری، پارێزگاری كەركوك مەراسیمی كردنەوەی فرۆكەخانەیان راگەیاند، ئەم مەراسیمە تەنها 10 خولەكی خایاندو جگە لە راگەیاندنی پارێزگا هیچ میدیایەكی تر بانگهێشت نەكراوە، تەنانەت عەلی حەمادی یاریدەدەری پارێزگاری كەركوك دەڵێت: ئاگادارنەكراوەتەوەو هەواڵەكە بۆ ئەویش سوپرایز بووە. لە تابلۆی فرۆكەخانەكەدا زمانی كوردی تێدا نیە، بەگوێرەی هەندێك سەرچاوە بەرپرسانی كەركوك و حكومەتی عێراق چەند جارێك كردنەوەی فرۆكەخانەكەیان دواخستووە تاوەكو خستوویانەتە 16ی ئۆكتۆبەر، كە لەو رۆژەداو لەساڵی 2017 هێزە سەربازییەكانی عێراق هێرشیانكردەسەر كەركوك و ناوچە كوردستانیە دابڕاوەكان و لەماوەی كەمتر لە 48 كاتژمێردا تەواوی ئەو ناوچانەیان كۆنترۆڵكردو پێشمەرگەش كشایەوە، تەنانەت راكان جبوری پارێزگاری كەركوك لەكۆنگرەیەكی رۆژنامەنووسیدا دوای كردنەوەی فرۆكەخانەكە وەك ئاماژەیەك بۆ 16ی ئۆكتۆبەر رایگەیاند: « پێنج ساڵ بەسەر سەپاندنی یاسادا تێدەپەڕێت». نووسینگەی راگەیاندنی جێگری دووەمی سەرۆكی پەرلەمانی عێراق دەڵێت: شاخەوان عەبدوڵا جێگری سەرۆكی پەرلەمان داوای‌ لە وەزیری‌ گواستنەوە كرد كارەكانی‌ فرۆكەخانەی‌ كەركوك بوەستێنێت بەهۆی‌ بوونی‌ گومانی‌ گەندەڵی‌ لەپرۆژەكەو كێشەی‌ ئەمنی‌ و ئاستەنگی‌ ئیداری‌ و هونەری‌ تیایدا، وتیشی: ناهێڵین ئەو فڕۆكەخانەیە بكرێتەوە، ئەوە دەروازەیەكە بۆ گەندەڵی و راپۆرتی دیوانی چاودێری داراییشی لەسەرە. دواتر بەرەی توركمانی لەبەیاننامەیەكدا وەڵامی شاخەوان عەبدوڵای دایەوەو رایگەیاند: ئەم لێدوانە مەترسیدارە كە پێچەوانەی هەموو بەها مرۆییەكان و كۆمەڵایەتییەكانە، هێرشە بۆ سەر مافەكانی خەڵكی پارێزگاكە، لەپێشینەیەكی مەترسیداردا كە بۆ یەكەمجارە لەمێژووی نوێی عێراقدا روویدا، ئەو پۆستێكی یاسایی هەیە، كە رێگەی پێنادات دەستوەردان لەكاروباری دەسەڵاتی جێبەجێكردندا بكات». دوای كردنەوەی فرۆكەخانەكەش پارێزگای كەركوك بەوەكالەت لەكۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا لەبینای پارێزگا كردنەوەی فڕۆكەخانەكەی بەپرۆژەیەكی گرنگی ناوبردو رایگەیاند: بڕیاربوو مستەفا كازمی، سەرۆك وەزیران ئامادەبێت بەڵام بەهۆی بارودۆخی بەغدا و دەستاودەستكردنی سەرۆكایەتی حكومەت، نەیتوانیوەو هەر ئەوەش هۆكاری بچووكی مەراسیمەكە بووە، وتیشی: بۆ كاتی یەكەم گەشت لەفڕۆكەخانەوە مەراسیمێكی تر دەكرێت، لەبارەی دامەزراندنی ستافی فڕۆكەخانەشەوە، هەوڵدەدەن بەپاراستنی یەكسانی نێوان پێكهاتەكان بێت. پڕۆژەی فڕۆكەخانەی كەركوك، لەكۆتایی 2017ـەوە بە‌بڕیاری حكومەتی عیراق چووە بواری جێبەجێكردنەوەو دەبوایە لەساڵی 2019 كارەكانی تەواو ببێت و بكرێتەوە، بەڵام لەوكاتەوە چەندینجار وادەی جیاواز بۆ مەراسیمی كردنەوەی دانراوە و دواتر دواخراوە، بەبێ ئەوەی هۆكارەكانی روونبكرێتەوە. لەسەردەمی نەجمەدین كەریم پارێزگاری پێشووی كەركوك بڕیاری بەمەدەنیكردنی فڕۆكەخانەكە دەركراوە، فڕۆكەخانەكە دەكەوێتە باشوری خۆرئاوای كەركوك و لەساڵی 1957ـەوە وەك فڕۆكەخانەیەكی نێودەوڵەتی لەعیراقدا تۆماركرا، بەڵام لەساڵی 2003 كرا بەبنكەیەكی سەربازی هێزەكانی ئەمەریكا.

هاوڵاتی شەوی رابردوو کاتژمێر 11:00 لە سنووری ناحیەی خورماڵ دەنگێکی بەرز بیسترا. رۆژی چوارشەممە 19-10-2022، فەرەیدوون مەحموود، بەڕێوەبەری ناحیەی خورماڵ  رایگەیاندووه‌، دوای بیستنی دەنگەکە هێزەکانی پۆلیس و ئاسایش دەستیان بە کێوماڵی ئەو سنوورە کردووە کە دەنگەکەی لێ بیسترابوو دەشڵێت، ئەو دەنگە بەرزەی شەوی رابردوو لە سنووری ناحیەی خورماڵ بیسترا مووشەک بووە و بەرەبەیانیی ئەمڕۆ شوێنی کەوتنە خوارەوەی ئەو مووشەکە دۆزراوەتەوە.  بەڕێوەبەری ناحیەی خورماڵ باسی لەوە کرد، دوای کێوماڵی سنوورەکە بەرەبەیانیی ئەمڕۆ لە نزیک گوندی رۆستەم بەگ لە بێستانێکی شووتیدا شوێنی کەوتنی مووشەکێک دۆزراوەتەوە و تاوەکو ئێستا روون نییە مووشەکەکە تەقیوەتەوە یان نا، چونکە مووشەکەکە رۆچووەتە ناو زەوییەکە و چاوەڕوانی هاتنی تیمی ئەندازیاریی ئاسایشن بۆ لێکۆڵێنەوە لە رووداوەکە. لەبارەی زەرەر و زیانی کەوتنی مووشەکەکە، فەرەیدوون مەحموود گوتی، رووداوەکە هیچ زیانێکی گیانی و ماددی نییە و تاوەکو ئێستاش نازانن مووشەکەکە لە کوێوە ئاراستەکراوە و لە سنوورەکەدا کەوتووەتە خوارەوە. 

هاوڵاتی گوتەبێژی کرملین، دیمیتری پێسکۆڤ ئەو بانگەشانەی بە درۆخستەوە کە باس لەوە دەکەن رووسیا لە ئۆکراینا فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانیی ئێرانی بەکارهێناوە و رایگەیاند: ''نەخێر، زانیارییەکی لەو شێوەیەمان نییە. رووسیا خاوەنی ناوەکانێتی و ئامێری رووسیایی بەکاردەهێنرێت''. دیمیتری پێسکۆڤ لە لێدوانێکیدا بۆ رۆژنامەنووسان لە مۆسکۆی پایتەختی رووسیا، هەسەنگاندنی بۆ ئەو بانگەشانە کرد کە باس لەوە دەکەن رووسیا لە ئۆکراینا فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانیی ئێرانی بەکارهێناوە. گوتەبێژی کرملین، دیمیتری پێسکۆڤ باسی لەوە کرد کە زانیاری وایان نییە و گوتی: ''رووسیا خاوەنی ناوەکانیێتی، ئامێرە رووسیاییەکان بەکاردەهێندرێت، ئەمە دەزانن. دەتوانن تەواوی پرسیارەکانی دیکە ئاڕاستەی وەزارەتی بەرگریی بکەن''. لە کاتێکدا بەرپرسانی ئەمریکا بانگەشەی ئەوە دەکەن رووسیا لە ئۆکراینا فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی دروستکراوی ئێران بەکاردەهێنێت، بەرپرسانی ئۆکراینایش ئاماژە بەوە دەکەن لە وڵاتەکەیاندا ژمارەیەکی زۆر هێرش بە فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی "کامیکازی"ی ئەنجامدراوە.

هێمن مەحموود دواجار دوای ساڵێك چاوەڕوانی و چەندین رووداوی چاوەڕواننەكراو كەگەیشتە ئاستی بەكارهێنانی چەك لەدژی یەكتری، دوای دەستنیشانكردنی سەرۆك كۆمار بۆ پشكی كورد، محەمەد شیاع سودانی كاندیدی هاوپەیمانێتی چوارچێوەی هەماهەنگی بۆ پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەت لەلایەن (لەتیف رەشید)ی سەرۆك كۆماری نوێی عێراقەوە راسپێردرا،  بەشێك لەچاودێرانیش پێیان وایە كابینەكەی سودانی حكومەتێكی ئینتیقالی دەبێت، بەڵام چوارچێوەی هەماهەنگی رەتیدەكاتەوەو دەڵێت: كابینەكە لانی كەم سێ ساڵ تەمەنی دەبێت. سودانی دوای راسپاردنی لەیەكەم لێدوانیدا بەڵێنیدا پێكهێنانی حكومەتێكی بەهێز پێشكەش بكات كە توانای بنیاتنانی وڵاتی هەبێت و رایگەیاند: بەڵێن بەعێراقییەكان دەدەم بە پێكهێنانی كابینەی نوێ بەزووترین كات چاوەڕوانییەكانیان بەدی بێنم، هەروەها حكومەتێكی بەهێز پێكدەهێنین كە توانای بنیاتنانی وڵات و خزمەتكردنی هاووڵاتیان و پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری و بنیاتنانی هاوسەنگی نێودەوڵەتیی هەبێت.   دەربارەی كاتی راگەیاندنی كابینەكەش، هاوپەیمانێتی بەڕێوەبردنی دەوڵەت لە راگەیەنراوێكدا ئاشكرایكرد:داوایان لەپەرلەمان كردووە رۆژی شەممەی داهاتوو 22ی تشرینی یەكەم پەرلەمانی عێراق دەنگ بەكابینەكەی سودانی بدات بەهەموو وەزیرەكانیەوە. عەلی حسێن سەركردە لە هاوپەیمانی فەتح بە سایتی ئەلمەعلومەی راگەیاندوە، بەفەرمی لەهەفتەی داهاتودا كابینەی نوێی حكومەتی عیراق بەسەرۆكایەتی محەمەد شیاع ئەلسودانی رادەگەیەنرێت و ئەو ناوانەشی بڵاوكراونەتەوە بۆ وەرگرتنی پۆستی وەزارەتەكان دوورن لەڕاستیەوە، وتیشی: سەرۆك وەزیرانی راسپێردراو هیچ ناوێك ئاشكراناكات تا ئەوكاتەی كابینەی حكومەتەكەی تەواو دەكات و  بەفەرمی رایدەگەیەنێت، ئاماژەی بەوەشكرد سودانی پێوەری خۆی داناوە بۆ ئەو كەسایەتیانەی هەڵیاندەبژێرێت و كاندید دەكرێن بۆ وەرگرتنی پۆستی وەزاریی كە تەكنۆكرات دەبن. وتیشی: سودانی ماوەی مانگێكی لەبەردەمدایە بۆ راگەیاندنی كابینەكەی و پێشكەشكردنی بەپەرلەمان، هەروەها نەخشەڕێگایەك لەبارەی چۆنیەتی دابەشكردنی وەزارەتەكان بەتایبەتی وەزارەتەكانی ناوخۆو بەرگری ئامادەكراوە و لەگەڵ هێزە شیعی و سوونیەكان گفتوگۆی لەبارەوە دەكرێت. بەپێی ئەو زانیارییانەشی كەدزەیان پێكراوە پشكی لایەنەكان لەكابینە وەزارییەكەی سودانی بەم شێوەیەیە، لایەنە شیعیەكان؛ وەزارەتەكانی (كشتوكاڵ، گواستنەوە، ناوخۆ، تەندروستی، نەوت، كاروكاروباری كۆمەڵایەتی، وەرزش و لاوان، دارایی، سەرچاوە ئاوییەكان، خوێندنی باڵا، كارەبا،  پەیوەندییەكان)و پشكی  سوننەكان؛ وەزارەتەكانی (بەرگری، پلاندانان، پەروەردە، پیشەسازی و كانزاكان، بازرگانی، رۆشنبیری و گەشتوگوزارو شوێنەوار) و پشكی لایەنە كوردییەكانیش؛ وەزارەتەكانی (دەرەوە، داد، ئاوەدانكردنەوەو نیشتەجێكردن، ژینگە) دەبێت. هاوكات جاسم محەمەد، وەزیر لەكابنەی پێشوو ئەندامی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا لەلێدوانێكی رۆژنامەنووسیدا رایگەیاند: هاوپەیمانیی بەڕێوەبردنی دەوڵەت بەئامادەبوونی سەرۆك وەزیرانی راسپێردراو بۆ پێكهێنانی حكومەتی داهاتووی عێراق كۆبووەتەوەو دابەشكردنی وەزارەتەكانیان لەنێوان پێكهاتەكان تاووتوێكردووە، بەوتەی ئەو ئەندامەی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا، سەرۆك كۆمار سێ جێگری دەبێت و سەرۆك وەزیرانیش هیچ جێگرێكی نابێت. دابەشكردنی وەزیرەكان بەپێی خاڵ دەبێت و هەر پەرلەمانتارێك بەخاڵێك ئەژمار دەكرێت، وەزیرێكی سیادی 13 خاڵ دەبێت و وەزیری خزمەتگوزاری هەشت خاڵی بۆ دیاریكراوە. سەبارەت بەڕێكاری دابەشكردنی پۆستەكانیش، ئەندامەكەی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا دەڵێت: «پشت بەژمارەی كورسییەكانی هەر لایەنێك دەبەسترێت، بۆ نموونە ئەگەر هەر لایەنێك فراكسیۆنەكەی گەیشتە 50 كورسی ئەوا چوار وەزارەتی دەبێت. ئەوانەی 10 كورسی و كەمتر و زیاتر لە 10 كورسیان هەبێت پۆستێكیان دەبێت، واتە پۆستەكان و وەزارەتەكان بەو شێوەیە دابەشكراون. جێگری سەرۆك كۆمارو وەزارەتی سیادی و پۆستی سیادی ئەمانە هەریەكەیان كێشیان زیاترە، واتە كورسی زیاتر دەبەن بەراورد بەپۆستی دیكە.»  هەر بەگوێرەی زانیارییەكان لیژنەیەكی تەكنیكی بۆ دیاریكردنی كاندیدانی كابینەی حكومەتی داهاتووی عێراق پێكدەهێندرێت و بەشێك لەكاندیدەكان لەلایەن كوتلە سیاسییەكان و بەشێكی دیكەیان لەلایەن سەرۆك وەزیرانی راسپێردراوەوە دەدرێنە لیژنەكە.  سەبارەت بەتەمەنی كابینەكەی سودانی كە بەشێك لەچاودێران پێیان وایە حكومەتێكی ئینتیقالی دەبێت، چوارچێوەی هەماهەنگی رەتیدەكاتەوە حكومەتی ئینتیقالی بێت و دەڵێت لانی كەم سێ ساڵ تەمەنی دەبێت. چوارچێوەی هەماهەنگی لەڕاگەیەندراوێكدا دەڵێت: كابینەی داهاتوو گرنگی زۆر بە بابەتی هەڵبژاردن و یاساكەی دەدات، بەڵام حكومەتی ئینتیقالی نابێت، چونكە بەلایەنی كەم تەمەنی دەگاتە سێ ساڵ، هاوكات هەموو دەسەڵاتێكی بۆ رووبەڕووبوونەوەی دۆسییەكانی گەندەڵی دەبێت. هادی عامری سەرۆكی هاوپەیمانێـتی فەتح لای خۆیەوە داوایكردووە هەموو لایەك هاوكارییەكی تەواوی لەگەڵ سەرۆك وەزیرانی راسپێردراودا هەبێت بۆ تەواوكردنی كابینەكەی و هەڵبژاردنی وەزیرەكانی لەسەر بنەمای پیشەیی. ئەوەشی تائێستا بەفەرمی رەتیكردۆتەوە بەشداری لەكابینەكەی سودانیدا بكات، رەوتی سەدرو رەوتی حیكمەی عەمار حەكیمە، كە بەفەرمی رایانگەیاندووە بەشداری ئەو حكومەتە ناكەن، بەڵام بەپێی ئەو زانیارییانەشی لەناو چوارچێوەی هەماهەنگییەوە دزەیان پێكراوە فشاری ئێرانییەكان بۆ سەر چوارچێوەكە دەستیپێكردووە ئەویش بەئامانجی ئەوەی لەگەڵ رەوتی سەدردا جۆرێك ئارامی درووستبكرێت و چەند وەزارەتێكیان بۆ پێشنیازكراوە، بەڵام ئەستەمە سەدر بەمە رازی بێت. هاوكات چوارچێوەی هەماهەنگی هەر لەتەوەری ئاشتبوونەوە لەگەڵ رەوتی سەدر، پێشنیازی كاتێك بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنێكی نوێ دەخاتە بەردەم سەدرییەكان، بەڵام پێش ئەوە پێویستە یاسای هەڵبژاردن هەموار بكرێتەوەو كۆمیسیۆنێكی نوێ بۆ هەڵبژاردن درووستبكرێت، كە ئەمەش لانی كەم ساڵێك زیاتر دەبات. هاوكات لەلایەن خۆیەوە ئەیاد عەللاوی سەرۆك وەزیرانی پێشووتری عێراق و سەرۆكی هاوپەیمانێتی نیشتیمانی، لەراگەیەندراوێكدا داوای لە محەممەد شیاع سودانی، سەرۆك وەزیرانی راسپێردراوی عێراق كردووە، ئەو هەڵانە راستبكاتەوە كە حكومەتەكانی پێشوو كردوویانە، وتیشی ئەركی حكومەتی داهاتوو ئامادەكارییە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختە لەعێراقدا. دەربارەی پشكی كوردیش لەكابینە چاوەڕوانكراوەكەی سودانی، فراكسیۆنی پارتی لەبەغدا پێی وایە دەبێت كورد چوار وەزارەتی بدرێتێ، یەكێتی پۆستی سەرۆك كۆماری بردووەو دەبێت پێگەی پارتی لەو وەزارەتانە لەبەرچاو بگیرێت. سەباح سوبحی پەرلەمانتاری پارتی لەبەغدا دەڵێت لەكابینەی داهاتووی حكومەتی عێراق بەسەرۆكایەتیی محەممەد شیاع سودانی، كورد داوای چوار وەزارەت دەكات كە دوو وەزارەتیان سیادی دەبێت ئەوانیش دارایی و دەرەوە دەبن.  دەشڵێت، سەرۆك كۆمار بەركەوتەی یەكێتییەو پیرۆزباییان لێدەكەین، هەروەك لەپۆستە وەزارییەكاندا دەبێت پێگەی پارتی لەبەرچاو بگیرێت. هاوكات باس لەوەدەكرێت كه هەردوو وەزارەتی (دارایی و نەوت) بە كورد نەدرێت و رەنگە یەك وەزارەتی سیادی(دەرەوە) و سێ وەزارەتی خزمەتگوزاری بەكورد بدرێت، كە لەمەشدا لەنێوان حزبە كوردییەكاندا دابەشدەكرێت. ئەوەشی چاوەڕواندەكرێت لەدابەشكردنی وەزارەتە سیادییەكانی دیكەدا (بەرگری، دارایی، پلاندانان، ناوخۆ، نەوت) لایەنە شیعەو سونییەكان ناكۆكییەكانیان بەدیاربكەوێت، چونكە هەر لایەن و گرووپێك داوای پشكی زیاتر بۆ خۆیان دەكەن. لەئێستاشدا شەقامی عێراقی كه بەدەستی چەندین گرفتی كەڵەكەبووی ئابووری و سیاسی و كۆمەڵایەتی و دارییەوە دەناڵێنێت، لەچاوەڕوانی راگەیاندنی كابینەكەی محەممەد شیاع سودانین تا بزانن چییان بۆ دەگۆڕێت، ئەوەشی ئەوە دیاری دەكات تەنیا كاتەو هیچی تر، كه ئایا حكومەتەكەی سودانیش بەدەردی حكومەتەكانی پێش خۆی دەچێت یان نا؟.    

هاوڵاتی سەرچاوەکانی ئەمریکا ئاشکرای دەکەن ئێران موشەکی بە روسیا فرۆشتوە بڕیارە کاروانێکی دیکەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانیش بۆ ئەو وڵاتە رەوانە بکات. رۆژنامەی (واشنتۆن پۆست) و ئاژانسی هەواڵی (رۆیتەرز) لە ئەمریکا بڵاویان کردوەتەوە؛ ئێران موشەکی بالیستی کورت مەودای بە روسیا فرۆشتوە بە مەبەستی بەکارهێنانی لە جەنگی ئۆکرانیا و بڕیارە کاروانێکی دیکەی فڕۆکەی بێفرۆکەوانی جۆری (شاهید 136) و (موهاجر 6) رادەستی روسیا بکات. ئاژانسی رۆیتەرز ئاشکرای کردوە؛ محەمەد موخبیر، جێگری سەرۆک کۆماری ئێران لە کاتی سەردانی بۆ مۆسکۆ گرێبەستی فرۆشتنی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و موشەکی لەگەڵ بەرپرسانی روسیا واژۆ کردوە و روسەکان خوازیاری وەرگرتنی دەیان موشەکی جۆری (فاتیح 110) و (زولفەقار) بون. موشەکی بالیستیکی فاتیح مەودا کورتە توانای بڕینی 300 کیلۆمەتری هەیە و موشەکی زولفەقاریش توانای بڕینی 800 کیلۆمەتری هەیە. رۆژنامەی واشنتۆن پۆست ئاماژەی بەوە کردوە روسیا داوای کردوە لە زوترین کاتدا ئێران ئەو موشەک و فڕۆکە بێفڕۆکەوانانە رادەستی روسیا بکات. پێشتر ئەمریکا ئاشکرای کردبو کە ئێران زیاتر لە 100 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی بە روسیا فرۆشتوە کە ئامانجی مۆسکۆ لە کڕینی ئەو فڕۆکانە بەکارهێنانی بوە لە دژی ئۆکرانیا.

هاوڵاتی کەمال محمد ساڵح وەزیری سامانە سروشتییەکان لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕایگەیاند " بە کڕینی نەوت لە دەرەوەی هەرێم نرخی نەوت لەناوخۆدا دابەزیوەو بەدابەشکردنی زیاتر دادەبەزێت، خۆ ئەگەر نەوتمان دابین نەکردایە نەک هەر نرخەکەی کەم نەدەبووە بەڵکو زیاتریش بەرز دەبووەوە" و "بۆ دابەشکردنی نەوتی سپی، هەرێمی کوردستانمان بەسەر سێ ناوچە دابەشکردووە". وەزیری سامانە سروشتییەکان ڕایگەیاند بۆ دابەشکردنی نەوتی سپی، هەرێمی کوردستانمان بەسەر سێ ناوچە دابەشکردووە کە بە گشتی دەکاتە 1,257,000 خێزان.ئەوانیش: ١- ناوچە شاخاوییەکان 320 هەزار خێزان . ٢- ناوچەکانی دەورووبەر 340 تا 345 هەزار خێزان. ٣-سەنتەری شارەکان 625 هەزار خێزان  وەزیری سامانە سروشتییەکان ڕاشیگەیاند سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە رۆژی (2022/9/11) بڕیاری تەرخانکردنی 70 ملیار دیناری بۆ کڕینی نەوتی سپی بۆ ماڵان داوە. - بە شێوەی تەندەر 320 هەزار بەرمیل بە نرخی 284 هەزار دینار بۆ هەر بەرمیلێک دابین دەکرێت. هەروەها پاڵپشتیی حکوومەت بۆ هەر بەرمیلێک دەگاتە 65% و هاووڵاتیان تەنیا لە 35% نرخەکەی دەدەن. کەمال محەمەد ساڵح ڕاشیگەیاند: " وا بڕیارە بەغدا لە سەرەتای مانگی داهاتوو(تشرینی دووەم) 257 هەزار بەرمیلی نەوت بۆ هەرێمی کوردستان بنێریت ئەگەر ئەو بڕە بنێرێت هەمان بڕ بە هەمان نرخی هاتوو بە هاووڵاتیان دەدرێت، هەرچەندە بەگومانم ئەم بڕیارە وەکو خۆی و لەکاتی خۆی و بەپێی پشکی هەرێم جێبەجێ بکرێت. - بە کڕینی نەوت لە دەرەوەی هەرێم نرخی نەوت لەناوخۆدا دابەزیوەو بەدابەشکردنی زیاتر دادەبەزێت، خۆ ئەگەر نەوتمان دابین نەکردایە نەک هەر نرخەکەی کەم نەدەبووە بەڵکو زیاتریش بەرز دەبووەوە".

هاوڵاتی دەوروبەری کاتژمێر9 ئەم شەو ئۆتۆمبێلێک لەناوەندی شنگال تەقیەوە بەوهویەوە دوو کەس برینداربوون . سەرچاوەیەک لە پولیسی شەنگال تایبەت بە هاوڵاتی  وت" دەوروبەری کاتژمێر 9ی ئەم شەو ئۆتومبێلێک لەجوری ئۆپڵ ئومێگا لەناوەندی شەنگال تەقییەوە بەهۆیەوە ،دوو کەس برینداربوون، کەسێک پێیەکی خۆی لەدەستداوە ئەوەی تر برینەکەی سەختە بە پێی ئەو زانیاریانەی لە نەخۆشخانە بە ئێمە گەیشتووه، بەهیچ شێوەیەک فرۆکەی تورکیا ئۆتۆمبێلەکەی نەکردوە بە ئامانج بەڵکو پێشتر مین رێژکراوەو و دواتر تەقیوەتەوە" ئەو سەرچاوەیەی پولیسی شەنگال ووتیشی" پولیس دەستی کردوە بە لێکوڵینەوە لەسەر روداوەکە بەڵام تا ئێستا هیچ سەرەداوێک بەدەست ئێمە نەگەیشتووە، تا لێکوڵینەوەکان تەواو نەبن ناتوانین هیچ کەس و لایەنێک تۆمەتباربکەین". ئەمەش لە کاتێکدایە دژە تیرۆری کوردستان بڵاویکردەوەو ڕایگەیاند، فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی سوپای تورکیا ئۆتۆمبێلی بەرپرسێکی چەکدارانی پەکەکەی لە گەڕەکی شەهیدان لە ناوەندی قەزای شنگال کردۆتە ئامانج و، بەهۆیەوە بەرپرسەکە و چەکدارێک کوژران و چەکدارێکی دیکەش بریندار بوون.

هاوڵاتی لە حکومەتی نوێی عێراق چوار وەزارەت بۆ کورد دیاری کراون و هاوپەیمانیی بەڕێوەبردنی دەوڵەت داوای لە پەرلەمانی عێراق کرد، رۆژی شەممە 22-10-2022 دەنگ بە کابینەی نوێ بدات. لە کابینەی نوێی حکومەتی ئێراقدا  چوار وەزارەت وەک پشکی کورد دیاریکراون؛ ئەوانیش وەزارەتەکانی دەرەوە، ئاوەدانکردنەوە و ژینگە لەگەڵ جێگری سەرۆکوەزیران و وەزارەتی دادن بەڵام ناوی وەزیرەکان تاوەکو ئێستا پێشکێش نەکراون.  هەروەها محەممەد شیاع سوودانی داوا لە لایەنەکان دەکات بۆ هەر وەزارەتێک سێ ناو پێشنیاز بکەن. لە کابینەی نوێی حکومەتدا بۆ شیعەکان 12 وەزارەت دیاریکراون و بۆ سوننەش شەش وەزارەت، لەنێو شیعەکاندا شەش وەزارەت بەر هاوپەیمانیی فەتح دەکەوێت و چوار وەزارەتیش بۆ دەوڵەتی یاسا و دوو وەزارەتیش بۆ ئەو پەرلەمانتارە سەربەخۆیانەیە کە هاوپەیمانیی چوارچێوەی هاوئاهەنگین. دابەشکردنی ئەم پشکانەش  لە حکومەتی نوێی عێراق وابەستەیە بە قەبارەی لایەنە سیاسییەکان ژمارەی کورسییەکانیان لە پەرلەمانی عێراق.

هاوڵاتی پارتێکی رۆژهەڵاتی کوردستان رایگەیاند؛ تەنها رێگە بۆ دانانی سنورێک بۆ دیکتاتۆرییەت و گۆڕانکاریی لە کردەوەکانی ئێران لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، گۆڕینی دەسەڵاتی تارانە. حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران (حدکا)، لە پێگەی فەرمیی خۆی لە تویتەر، پەیامێکی لەبارەی پێشهاتە سیاسییەکانەوە لە ئێران بڵاو کردوەتەوە و نوسیویەتی: لە رابردودا کۆمەڵی نێودەوڵەتی و رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ، ئیدانەی سیاسەتەکانی رژێمی ئێرانیان دەکرد و هەر لەو چوارچێوەیەشدا، بە ئامانجی گۆڕانکاریی لە سیاسەتەکانی تاران، سزایان بەسەردا سەپاند. حدکا دەڵێت:بەهۆی سزاکانەوە گۆڕانکاریی لە ئێران رویداوە، بەڵام هەڵوێستی دەسەڵاتی ئەو وڵاتە خراپتر بوە چونکە سیاسەتەکانی ئێران لەم ساڵانەی دواییدا ئەماژەی رونن بۆ ئەو گۆڕانکارییە خراپانە. ئەو پارتە جەختی کردوەتەوە لەوەی، ئێستا تەنها رێگا بۆ دیاریکردنی سنورێک بۆ کردەوە دیکتاتۆرییەکانی ئێران و رەفتارەکانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، گۆڕینى رژێمی وڵاتەکەیە. پەیامەکەی حدکا لە کاتێکدایە سوپای پاسدارانی ئێران 28ی مانگی رابردو بە موشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان هێرشی کردە سەر بنکە و بارەگاکانی ئەو پارتە و پارتەلانی دیکەی رۆژهەڵات لە هەرێمی کوردستان کە بەهۆیەوە زیاتر لە 17 کەس گیانیان لەدەستدا و زیاتر لە 60 کەسیش برینداربون.

هاوڵاتی ناوەندێکی مافی مرۆڤ ئاشکرای دەکات لانیکەم 32 مێردمنداڵ  لە خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەکانی ئێران کوژراون و نەتەوەیەکگرتوەکانیش ئیدانەی کوشتنی 23 مێردمنداڵ لەو وڵاتە دەکات. دەستەی پارێزگاری لە مافەکانی مێردمنداڵان لە نەتەوە یەکگرتوەکان (سی ئاڕ سی) ئیدانەی کوشتنی ٢٣مێردمنداڵ لە خۆپیشاندانەکانی ئێران دەکات، کە لەنێویاندا منداڵێکی تەمەن ١١ ساڵان هەیە . (سی ئاڕ سی) ئاماژەی بە خراپی مامەڵەی هێزە ئەمنییەکانی ئێران بەرامبەر بە خۆپیشاندەران کرد و رایگەیاندوە ئەوەی هێزە ئەمنییەکان دەیکەن پێشێلکردنی تەواوەتی مافەکانی منداڵانە و داواش لە بەرپرسانی باڵای تاران دەکات بەپەلە دەست لە کوشتنی منداڵ هەڵبگرن. نەتەوەیەکگرتوەکان ئاماژەی بەوە کردوە بە پێی ئەو زانیارییانەی دەست ئەوان کەوتوە سەرجەم ئەو 23 مێردمنداڵە لە خۆپیشاندانەکانی ئێران کوژراون و زۆرینەشیان بە دەستڕێژی گولـلە کراونەتە ئامانج و هەندێکی دیکەیان بەهۆی لێدانی زۆرەوە گیانیان لەدەستداوە. لە لایەکی دیکەوە ناوەندی هەرانا بۆ مافەکانی مرۆڤ جەختی لەوە کردوەتەوە کە 32 منداڵ و مێردمنداڵ لە خۆپیشاندانەکانی یەک مانگی رابردوی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران کوژراون.

هاوڵاتی بەڕێوەبەری راگەیاندنی ئەورووپا لە رێکخراوی چاودێری مافەکانی مرۆڤ سەبارەت بە دوورخستنەوەی نایاسایی کۆچبەران لەلایەن تیمەکانی ئاسایشی کەناراوەکانی یۆنان بۆ سنوورە دەریاییەکانی تورکیا ڕایگەیاند "حکوومەتی یۆنان یاساکان پێشێل دەکات و یەکێتیی ئەورووپایش رازی بووە بەمە". ئێندریو سترۆڵاین لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تویتەر ڕایگەیاند ئەو تاوانانەی لە ڕاپۆرتی  نووسینگەی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی کە باس لە دوورخستنەوەی نایاسایی کۆچبەران لەلایەن تیمەکانی ئاسایشی کەناراوەکانی یۆنان بۆ سنوورە دەریاییەکانی تورکیا دەکات ،لەمساڵدا ئەنجام دراون و تا ئێستاش بەردەوامە. وتیشی "حکوومەتی یۆنان یاساکان پێشێل دەکات و یەکێتیی ئەورووپایش رازی بووە بەمە. لە کاتێکدا هێشتا یۆنان بەردەوامە لە دوورخستنەوەی کۆچبەران بۆ سنوورەکانی تورکیا، "Frontex" هاوشێوەی رابردوو بەردەوامە لە چالاکییەکانی لە یۆنان. لە کاتێکدا کاری ئەو ئاژانسە پاراستنی مافە بنەڕەتییەکانە، لە بەرامبەر ئەم دۆخەدا هیچ کارێک ناکات. کۆمیسیۆنی ئەورووپایش کە پێویستە بەهۆی پێشێلکردنی یاساکانی یەکێتیی ئەورووپا دەست بە پرۆسەی دادوەریی بکات، ئەم بابەتە نادیدە دەگرێت". هەروەها سترۆڵاین ڕاشیگەیاند پێویستە دەرفەت بۆ هەموو ئەوانە بڕەخسێندرێت کە داوای مافی پەنابەری دەکەن، "پێویستە بەبێ پشتبەستن بە یاسا کەس نەگەڕێندرێتەوە".

هاوڵاتی پێگەیەکی ئابوریی ئێران ئاشکرای دەکات زیاتر لە 40 ملیۆن لە دانیشتوانی وڵاتەکە لە ژێر هێڵی هەژارییەوە دەژین و داهاتی زۆرینەی خێزانەکانیش ناگاتە 300 دۆلار. پێگەی (ئیقتیساد 24) لە ئێران بڵاوی کردەوە؛ هەر خێزانێکی دانیشتوی وڵاتەکە بۆ ژیانێکی ئاسایی پێویستی بە 18 ملیۆن و 290 هەزار تمەنە کە لە ئێستادا دەکاتە نزیکەی 520 دۆلار و ئەگەر لەو داهاتە کەمتری هەبێت ئەوا ئەو خێزانانە لە ژێر هێڵی هەژارییەوە دەژین. پێگەکە رونی کردوەتەوە بە پێی ئەو بەراورد و لێکۆڵینەوە ئابورییانەی لە دۆخی ئێستا ئێران کراوە لە کۆی نزیکەی 85 ملیۆن کەس لە دانیشتوانی وڵاتەکە 77 ملیۆن کەس هاوکاریی ئابوریی وەردەگرن کە بە (یارانە) ناودەهێنرێت. هەروەها دەرکەوتوە داهاتی زیاتر لە 44 ملیۆن کەس لە چوارچێوەی خێزانەکانی ناو ئێراندا لە ژێر هێڵی هەژارییەوە و دەژین. پسپۆڕانی ئابوریی ئێران ئاماژەیان بەوە کردوە ئابوریی ئێستا هاوشێوەی ئەوە وایە کە نەخۆشێک تەنها 10%ی دڵی کار دەکات . بە پێی نوێترین راپۆرتی نێودەوڵەتیی زیاتر لە 60 ملیۆن دانیشتوی ئێران بەهۆی دۆخی خراپی ئابورییە بە هەژار ئەژمار دەکرێن.

هاوڵاتی بە پێی ڕاپۆرتێکی ڕێکخراوی پەیامنێرانی بێسنوور ٤١ ڕۆژنامەنوس کە دەیانیان ژنن لە زیندانەکانی ئێران دەستگیرکراون. ڕێکخراوی پەیامنێرانی بێسنور  ڕایانگەیاندووە خۆپیشاندانەکانی ئەم دواییانەی ئێران بەکاردەهێنرێن وەک هۆکارێک بۆ دەستگیرکردنی ڕۆژنامەنوسان و سەرکوتکردنیان  هەر بۆیە  داوا دەکەن بە زوترین کات سەرجەم ڕۆژنامەنووسانی زیندانیکراو ئازادبکرێن و کۆتایی بە سەرکوتی ئازادیی ڕادەربڕین بهێنرێت. لە ڕاپۆرتەکەدا باس لەوەش کراوە کە “نیلۆفەر حەمیدی، یەکەم ژنە ڕۆژنامەنووس کە کوشتنی ژینا ئەمینی ئاشکراکرد دەستگیرکراوە و بەپێی ڕاپۆرتەکە، لە ئێراندا ٤١ ڕۆژنامەنووس کە دەیانیان ژنن، زیندانی و دەستگیرکراون و دۆسییەکانیان لە دادگادایە”. هەروەها جەختیان لەوە کردۆتەوە کە لە ئێران  “دەستڕاگەیشتن بە زانیارییەکان گەیشتووەتە ئاستێکی مەترسیدار، ئەوەش بە زیندانیکردنی ٤١ ڕۆژنامەنوس”. ئەمەش لەکاتێکدایە خۆپیشاندانەکانی ئێران پێی ناوەتە ٣٣ هەمین ڕۆژییەوە و تائێستا بەردەوامی هەیە و چەندین کەس تیایدا کوژراو بریندار کراون هەروەها ژمارەیەکی زۆر خۆپیشاندەر دەستگیرکراون .