نێچیرڤان بارزانی، هەسەدە و ئەنەکەسە: گفتوگۆ تاکە ڕێگەیە بۆ چارەسەری کێشەکان

هاوڵاتی موچەو دەرماڵەی سێ سەرۆكایەتییەكەی عێراق بودجەی گشتی بیماركردووە، شارەزایانی ئابووریش دەڵێن: بڕی زۆری پارەی تەرخانكراو بۆ ئەو سێ دەزگایە زیانێكی زۆر لەبودجەی ساڵانەی وڵات دەدات، لەساڵی رابردووشدا  كۆی بودجەو موچەی سەرۆكایەتی كۆمارو ئەنجومەنی وەزیران و سەرۆكایەتی پەرلەمان بڕی ٣٤٤ ملیار دینارو ٩٥٦ ملیۆن دینار بووە. یەكێك لەو بابەتانەی كە لەگەڵ هەر هەڵبژاردنێكی سەرۆك كۆمارو سەرۆك وەزیران و خولی نوێی پەرلەمانیدا دەبێتە بابەتی گەرمی میدیایی و شەقامی عێراقی، مەسەلەی موچەو دەرماڵەو خەرجی هەرسێ سەرۆكایەتییەكەیە لەعێراقدا كە بەپێی شارەزایانی ئابووری بڕی زۆری پارەی تەرخانكراو بۆ ئەو سێ دەزگایە زیانێكی زۆر لەبودجەی ساڵانەی وڵات دەدات و هاوكات لەڕووی بەرزی و نزمی موچەشەوە لەگەڵ فەرمانبەرێكی ئاسایی نادادپەروەریی و نایەكسانییەكی زۆری تیادایەو جیاوازییەكی گەورەیان هەیە. بەپێی ئەو داتایانەی ناوەندە ئابوورییەكان لەسەر بودجەی عێراق ساڵانە بڵاویدەكەنەوە موچەو دەرماڵەی هەریەكە لەسێ سەرۆكایەتییەكە بەمجۆرەیە: موچەی بنەڕەتی سەرۆك كۆمار ٥٠ ملیۆن دینارە، كەبەرزترین رێژەی موچەی بنەڕەتییە لەعێراقدا، هاوكات ٤٠ ملیۆن دیناری وەك دەرماڵەی پۆست و بڕوانامەو بابەتەكانی دیكەی بۆ خەرجدەكرێت، كەكۆی هەمووی دەكاتە ٩٠ ملیۆن دیناری مانگانە، كە بۆ ساڵێكیش دەكاتە یەک ملیار و ٨٠ ملیۆن و بۆ هەر چوار ساڵەكەش چوار ملیارو ٣٢٠ ملیۆن دینار. ساڵانەو لەهەر چوار ساڵەكەشدا نزیكەی سێ ملیۆن و ٤٩٠ هەزار دۆلار دەكات. موچەو دەرماڵەی سەرۆك وەزیرانیش ٦٠ ملیۆن دیناری مانگانەیە، كە بۆ هەر ساڵێك دەكاتە ٧٢٠ ملیۆن و بۆ هەر چوار ساڵەكەش دوو ملیارو ٨٨٠ ملیۆن دینارە. هاوكات موچەو دەرماڵەی سەرۆكی پەرلەمان و هەردوو جێگرەكەشی بۆ هەریەكەیان ٥٥ ملیۆن دیناری مانگانەو ٦٦٠ ملیۆنی ساڵانە و دوو ملیار و ٦٤٠ ملیۆنی هەر چوار ساڵەكەیە. موچەو دەرماڵەی هەر پەرلەمانتارێكیش ٢٥ ملیۆنی مانگانەیە، بۆ هەر وەزیرێكیش بڕی ٣٥ ملیۆن دیناری مانگانە وەك موچەو دەرماڵەی خەرجدەكرێت، ئەمە جگە لەو سەدان ملیار دینارەی مانگانەی كەوەك خانەنشینی بۆ سەرۆك و پەرلەمانتارو وەزیرەكانی پێشووتر خەرجدەكرێت، هەموو ئەمانەش لەكاتێكدایە كەمترین موچەی فەرمانبەرێك ١٧٠ هەزار دینارە. بەبڕوای ئابووریناسانیش هیچ وڵاتێك نیە لەجیهاندا موچەی سەرۆك و وەزیرو پەرلەمانتارو بەرپرسەكانی هێندەی عێراق زۆر بێت، لەكاتێكدا نزیكەی پێنج هەزار بەڕێوەبەری گشتیش لەوڵاتدا بوونی هەیە، كە ئەمانەش موچەو دەرماڵەو خەرجییان زۆر زۆرە، ئەمە جگە لەو چەندان لیواو فەوجەی كە بۆ پاراستنی سەرۆكەكان و بەرپرسانی دیكە موچە و بودجە لەبودجەی گشتیی عێراق وەردەگرن. لەبودجەی ساڵی رابووردوودا (٢٠٢١) موچەی سەرۆكایەتی كۆمار گەیشتووەتە ٣٥ ملیارو ٦٣٩ ملیۆن دینار، موچەی سەرۆكایەتی پەرلەمانیش گەیشتووەتە ٢٢٨ ملیارو ١٤١ ملیۆن دینار، هەرچی موچەی ئەمیندارێتی گشتی و نووسینگەی سەرۆكایەتی وەزیرانیش گەیشتووەتە ٨١ ملیارو ١٧٦ ملیۆن دینار، كۆی هەموو ئەمانەش بڕی ٣٤٤ ملیار دینارو ٩٥٦ ملیۆن دینار لەبودجەی گشتیدا بووە. كۆی فەرمانبەرانی ئەو سەرۆكایەتیانەش ٥٩٢٦ فەرمانبەر بووە. كۆی فەرمانبەران و موچەخۆرانی عێراقیش زیاتر لە حەوت ملیۆن فەرمانبەرو موچەخۆرە، كە موچەی ساڵانەیان زیاتر لە ٦٢ ملیار دۆلارە، بەپێی تازەترین ئاماری بانكی ناوەندی عێراقیش، بڕی یەدەگی نەختینەیی عێراق زیاتر لە ٨٥ ملیار دۆلارە، چاوەڕوانیش دەكرێت بەهۆی بەرزی نرخی نەوت و بەرزی بەهای دۆلار لەبەرامبەر دینار تاكۆتایی ئەمساڵ بڕی یەدەگی نەختینەیی بگاتە ١٠٠ ملیار دۆلار.

عەمار عەزیز نەخۆشخانەی 300 قەرەوێڵەیی لەدهۆك و نەخۆشخانەیەكی 100 قەرەوێڵەیی لەقەزای بەڕدەرەش، ماوەی 10 ساڵە بەردی بناغەیان بۆ دانراوە، بەڵام تائێستا  تەواونەكراوەن و كاركردنیش تیایاندا راگیراوەو هیچ وادەیەكیش بۆ تەواوكردنیان دیارینەكراوە. نەخۆشخانەی 300 قەرەوێڵەیی فریاكەوتن لەشاری دهۆك لەساڵی 2012 بەردی بناغەی بۆی دانراوە، بودجەی پرۆژەكە 108 ملیار دینارە، تەنها لەسەدا 30ی  تەواوكراوە، زیاتر لە شەش ساڵە كاركردن لەپرۆژەكەدا وەستاوەو نازانرێ كەی دەستپێدەكرێتەوە. دكتور ئەفراسیاب موسا، بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی پارێزگای دهۆك بەهاوڵاتی راگەیاند:» پرۆژەی دروستكردنی نەخۆشخانەیەكی 300 قەرەوێڵەیی لەدهۆك هەروەها نەخۆشخانەیەكی 100 قەرەوێڵەیی لەقەزای بەردەڕەش و نەخۆشخانەی 100 قەڕەوێڵەیی لە سنوری قەزای ئامێدی، ئەمانە پرۆژەی ستراتیژی و زۆرگرنگن بۆ پارێزگای دهۆك، بەهۆی نەبوونی پارە ئیشكردن لەنەخۆشخانە 300 قەرەوێڵەییەكەی دهۆك و 100 قەرەوێڵەییەكەی بەردەڕەش وەستاوە، ئەوەی دهۆك 30 بۆ 35%ی تەواوبووەو ئەوەی قەزای بەردەڕەش بەشێكی زۆر كەمی كراوە، بەڵام ئەوەی سنوری قەزای ئامێدی ئیشكردن تیایدا بەردەوامەو تائێستا نیوەی پرۆژەكە تەواوبووە «. وتیشی:»بۆ تەواوكردنی ئەو دوو پرۆژەیە پێویستە پارە لەبەغداوە رەوانەی هەرێم بكرێت، چونكە ئەمانە پرۆژەی گەورەو ستراتیژین و دەبێت لەسەر بودجەی بەكاربەر تەواو بكرێن ، تائێستاش هیچ وادەیەك بۆ دووبارە كاركردن لەو دوو نەخۆشخانەیە دیارینەكراوە، چاوەڕێ دەكەین پارەی بۆ تەرخان بكرێت،  بەدڵناییەوە بەتەواوكردنی ئەو دوو نەخۆشخانەیە ئەو فشارەی ئێستا لەسەر نەخۆشخانەكانمان هەیە زۆر كەمدەبێتەوەو داواشمانكردووە جارێكی تر كاری لەسەر بكرێت، بەڵام ئەوە لەدەسەڵاتی ئێمەدا دانیەو دەبێت حكومەتی هەرێم بڕیاربدات«. نەخۆشخانەی 100 قەرەوێڵەیی لەسنوری قەزای بەردەڕەش، لەساڵی 2013 بەردی بناغەی بۆ دانراوە، بودجەی پرۆژەكە 40 ملیار دینارە،  نۆ ساڵ تێپەڕی بەسەر دانانی بەردی بناغەکەو تەنیا لەسەدا  10ی تەواوبووەو چەند ساڵێكیشە كاركردن تیایدا وەستاوە. جەمیلا محەمەد، نوێنەری قەزای ئاكرێ و بەردەڕەش لەئەنجومەنی پارێزگای دهۆك و  ئەندامی لیژنەی تەندروستی سەبارەت بەپرۆژەكە بۆ هاوڵاتی دواو وتی: «نەخۆشخانەی 100 قەرەوێڵەیی بەردەڕەش بەبڕیاری نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكی حكومەتی ئەوكاتی هەرێم بەردی بناغەی دانراو دوای ماوەیەكی كەم ئیشكردن لەپرۆژەكە وەستا، ئەوەش بەهۆی بڕینی بەشە بودجەی هەرێمی كوردستان لەلایەن حكومەتی عێراق و هەروەها شەڕی داعش، ئەو پارەیەی كە بۆی دابینكرابوو تەنیا بەشێكی كەمی لێ خەرجكرا، حكومەت بۆ پڕكردنەوەی بەشە بودجەی خۆی كەئەوكات بۆ شەڕی دژ بە داعش و دابەشكردنی موچە پێویستی بەبڕە پارەیەكی زۆر هەبوو، بۆیە بەشەكەی تر خەرجنەكرا». جەمیلا محەمەد دەڵێت:» لەسەر ئەم پرسە سەردانی وەزیری تەندروستی و بەرپرسانی باڵای حكومەتمان كردووە، دواینجار توانیمان رازیبوونی حكومەت بەدەستبهێنین بۆ دروستكردنی نەخۆشخانەیەكی فریاكەوتن، بەخۆشحاڵییەوە نەخۆشخانەكە تەواوبووە تەنها ئەوە ماوە پێداویستی تەندروستی و پزیشك و پەرستاری بۆ دابینبكرێت، دانیشتوانی قەزای بەردەڕەش لەهەموو شارەكانی تر زیاتر كێشەی تەندروستییان هەیە، چەندین حاڵەتی نەخۆش هەبووە رەوانەی دهۆك و ئاكرێ كراون، بەڵام لەڕێگادا گیانیان لەدەستداوە. وتیشی: »پرسی نەخۆشخانەی 300 قەرەوێڵەیی دهۆكیش هەمان شتە، ماوەیەكی زۆر وەستاوەو هیچ وادەیەك بۆ دووبارە كاركردن لەسەر پرۆژەكە دیارنیە، نەخۆشخانەی 100 قەرەوێڵەیی قەزای ئامێدی نیوەی تەواو بووەو ئیشكردن لەپرۆژەكە بەردەوامە، بەهیوای ئەوەی لەكاتی خۆیدا تەواوبكرێت، بەردەوام بەدواداچوون بۆ پرسەكانی تەندروستی دەكەین و سەدان كێشەی تەندروستیمان ئاراستەی لایەنی پەیوەندیدار كردووە، بەڵام چارەسەركردنی كێشەكان و جێبەجێكردنی پرۆژەكان كاری حكومەتە». حەلیما عەبدولڕەحمان، ژنێكی تەمەن 48 ساڵ،  زیاتر لە 15 ساڵە لەناوەندی قەزای بەردەڕەش دەژی بەهاوڵاتی وت: « بەردەڕەش تەنها بەناو قەزایە چونكە هیچ نەخۆشخانەیەكی گشتی لەشارەكەدا نیە، تەنها بۆ سەرئێشەو  هەندێك نەخۆشی وەرزی سەردانی بنكەكانی تەندروستی لەسنوری قەزاكە دەكەین، بۆ نەخۆشی دڵ و شەكرە، شكان و نەشتەرگەی و دەیان نەخۆشی تر دەبێت سەردانی ئاكرێ یان دهۆك یان موسڵ بكەین، جگە لەمەش خوا نەكات رووداوێكی هاتوچۆ رووبدات بریندارەكان دەبێت بگوازرێنەوە بۆ ئاكرێ «. « نەخۆشی شەكرەو سەرئێشەیەكی بەردەوامم هەیە، یان دەچمە ئاكرێ یان موسڵ جگە لەدووری رێگاكە كرێی هاتوچۆش لەسەر نەخۆش دەكەوێت، هەر چەند مانگ جارێك دەبێت سەردانی پزیشك بكەم تاوەكو پشكنینم بۆ بكات یان چارەسەری پێویست بۆ نەخۆشیەكەم وەربگرم « حەلیما عەبدولڕەحمان وای وت. دكتۆرە نارین عومەر موسا، بەڕێوەبەری تەندروستی قەزای بەردەڕەش بەهاوڵاتی راگەیاند: «لە 2013وە بەردی بناغەی دروستكردنی نەخۆشخانەیەكی 100 قەرەوێڵەیی لەدەوروبەری شاری بەردەڕەش دانرا، ماوەیەكی زۆر كەم كاری لەسەركراو دواتر پرۆژەكە وەستا، تەنیا 10%ی پرۆژەكە تەواوبووەو ئەوەی تری هەمووی ماوە، هۆكاری وەستانی ئیشكردن لەنەخۆشخانەكە لەبەرپرسانی تەندروستی دهۆك و وەزارەت بپرسن ئەوەندەی ئێمە دەزانین هۆكارەكە نەبوونی پارەیە، هیچ كێشەیەك لەزەویەكەو شوێنەكەدا نیە».  وتیشی:» هیچ نەخۆشخانەیەكمان نیە، تەنیا 15 بنكەی تەندروستیمان هەیە لەگەڵ دوو بنكەی تەندروستی لەكەمپەكانی پەنابەرانی رۆژئاوا، كۆی گشتی دەبن بە 17 بنكە، بەشی زۆر نەخۆشانی سنوری قەزای بەردەڕەش روو لەقەزای ئاكرێ و دهۆك و زۆر شوێنی تر دەكەن، ئەگەر ئەو نەخۆشخانەیە تەواو بكرایە 80%ی كێشەكانی تەندروستی لەسنوری قەزاكە چارەسەردەبوون، خەڵكی بەردەڕەش و دەوروبەری سەردانی شوێنەكانی تریان نەدەكرد هەر لەشارەكەی خۆیان چارەسەری پێویستیان وەردەگرت». «بۆ شوێنگرەوەی نەخۆشخانە 100 قەرەوێڵەییەكە نەخۆشخانەیەكی فریاكەوتن دروستكراوە، بەڵام هێشتا تەواو نەبووە، بەتەواوبوونی كەمێك فشار لەسەر نەخۆشخانەكانی دهۆك و ئاكرێ كەمدەكات، بەڵام هەر دەمێنێت چونكە تاكە چارەسەر ئەوەیە ئەو نەخۆشخانە 100 قەرەوێڵەییە تەواوبێت، قایمقامی قەزای بەردەڕەش و تەواوی بەرپرسان هەوڵیانداوە بۆ تەواوكردنی پرۆژەكە بەڵام تائێستا هیچ شتێكی نوێ لەبارەی دەستپێكردنەوەی پرۆژەكە دیارنیە «، دكتورە نارین عومەر وای وت.  هاوكات نەخۆشخانەی 100 قەرەوێڵەیی لەقەزای ئامێدی، لەساڵی 2013 بڕیاری دروستكردنی بۆ دەرچووە، بەڵام بەهۆی قەیرانی دارایی و چەند هۆكارێكی تر جێبەجێكردنی پرۆژەكە دواكەوت، لەئەیلولی ساڵی 2020 سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بەردی بناغەی بۆ دانا  بەگوژمەی 43 ملیۆن دولار كەبڕیارە ماوەی 33 مانگ تەواو بكرێت، نەخۆشخانەكە پێنج نهۆمییەو دانیشتوانی سەنتەری ئامێدی لەگەڵ چوار ناحیەو كۆمەڵگاو گوندەكان سوود لێوەردەگرن، لەسەر رووبەری 20 هەزار و 150 مەتری دووجا دروستدەكرێت، ئەم پرۆژەیەش تائێستا تەنیا لەسەدا 50ی تەواو كراوە. هێرش رەشید، خەڵكی ناحیەی شیلادزێی سەر بەقەزای ئامێدی بەهاوڵاتی  وت:» حكومەت وەك پێویست گرنگی نەداوە بەكەرتی تەندروستی لەسنوری قەزای ئامێدی ، لەتەواوی سنورەكە تەنها ژمارەیەك بنكەی تەندورستی هەن، پێش دوو ساڵ بەردی بناغە بۆ نەخۆشخانەیەكی 100 قەرەوێڵەیی لەكۆمەڵگای هێتوت لەسنوری قەزاكە دانراوە، بەڵام هیچ هیوایەكمان پێ نیە لەكاتی خویدا تەواوبكرێت، چونكە تائێستا تەنها نیوەی پرۆژەكە تەواو بووەو وابڕوات دوو ساڵی تر تەواو نابێت . «سەرووی 80% دانیشتوانی سنوری قەزاكە بۆ سەردانی پزیشك و وەرگرتنی چارەسەر سەردانی دهۆك دەكەن، بەشێكی تر روو لەناوچەكانی تر دەكەن، زیاتر لە 20 ساڵە ئەوە حاڵمانە، لەوەرزی زستان و باران و بەفر دۆخەكە بۆ ئێمە دوو ئەوەندە سەخت دەبێت و زۆرجار ناتوانین سەردانی دهۆك بكەین ئەوەش لەبەر بەفرو باران ، لەلایەك دەترسین تووشی رووداوێكی هاتوچۆ بین و لەلایەكی تر هیچ رێگەچارەیەكی ترمان نیە» هێرش رەشید وای وت.

رێکخراوی هیومان رایتس وۆچ، راپۆرتێکی لەبارەی هێرشەکانی ئەم دواییەی ئێران بۆ سەر هەرێمی کوردستان بڵاوکردەوە. لە راپۆرتی رێکخراوەکەدا ئاماژە بەوەکراوە؛ هێرشەکانی ئەم دواییە کە کرانە سەر خاکی هەرێمی کوردستان بە بیانوی بونی حزبە ئۆپۆزسیۆنە ئێرانییەکان، ناوچەی مەدەنییان گرتوەتەوە. رونیشکراوەتەوە؛ هێرشەکان هەندێك پێگە و ناوچە و گوندیان کردوەتە ئامانج کە هیچ چالاکییەکی سەربازیی و سیاسیی ئەو حزبانەی تێدا نەبوە. هیومان رایتس وۆچ جەختیش دەکاتەوە هێرشەکان لەچوارچێوەی زنجیرە هێرشە بەردەوامەکانی ئێرانن کە تێیدا خەڵکانی مەدەنی بونەتە قوربانیی.

بەهۆی فڕۆشتنی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بە روسیا ژمارەیەک بەرپرسی باڵای کۆماری ئیسلامی ئێران لە لایەن یەکێتی ئەوروپاوە سزا دەدرێن. ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز بڵاوی کردەوە؛ وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا رێککەوتون سزا نوێ بەسەر دامەزاروەکانی کۆماری ئیسلامی ئێراندا بسەپێنن کە فەرماندە باڵاکان  و دامەزراوە سەربازییەکانی ئەو وڵاتە دەگرێتەوە. سزاکان هەر یەکە لە محەمەد باقری، سەرۆک ئەرکانی هێزە چەکدارەکان، بەرپرسی توێژینەوەکانی وەزارەتی بەرگریی و فەرماندەی هێزە ئاسمانییەکانی سوپای پاسداران و چەند دامەزراوەیەکی سەربازیی ئێران دەگرێتەوە. ئەو سزایانە دژی کۆماری ئیسلامی ئێران و دامەزراوە سەربازییەکانی لە کاتێکدایە، یەکێتی ئەوروپا رۆژی دووشەممە (17/10/2022) بەهۆی سەرکوتی خۆپیشاندەران و خەڵکی ئێران 15 بەرپرس و دامەزراوەی ئەمنیی دەسەڵاتی تارانی سزا دا. لە چوارچێوەی ئەو سزایانەدا ئەوروپا، دەست بەسەر داهات و داراییەکانی ئەو دامەزراوە و بەرپرسانەی ئێراندا دەگرێت کە لە وڵاتانی ئەوروپا هەیانە و هاوکات گەشتیش بۆ 27 وڵاتی ئەوروپی لەو بەرپرسانە قەدەغە دەکرێت.

ئه‌مڕۆ به‌رواری ١٩-١٠-٢٠٢٢ له‌سه‌ر داواكاری ڕێكخراوی ( MAG ) بۆ ئه‌نجامدانی ته‌قینه‌وه‌یه‌ك، ھه‌روه‌ھا له‌سه‌ر ڕاسپارده‌ی محسن شێخ عبدلكریم به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی كاروباری مینی سلێمانی له‌ لایه‌ن تیمی ته‌قاندنه‌وه‌ ( EOD  ) ی سه‌ربه‌ به‌شی تیمه‌كانی مینلابه‌ری ده‌ستی و ته‌قاندنه‌وه‌ی سه‌ر به‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی چالاكیه‌كانی ڕاسپارد بۆ ئه‌و ئه‌ركه‌ به‌ چاودێری تیمه‌كانی دڵنیایی جۆری. كه‌ له‌ گوندی تاوێر به‌رزی ناحیه‌ی ته‌كییه‌ی جه‌باری سه‌ر به‌ قه‌زای چه‌مچه‌ماڵ بۆ  له‌ناوبردنی ئه‌م ژماره‌ له‌ مین و ته‌قه‌مه‌نی كه‌ بریتی بوو له‌  ٦٩ مینی V69 و ٥١٥ مینی VS50 و ٣٣ مینی TS50 و ٢ مینی Type72 دژه‌ كه‌س و ٤٨٦ دانه‌ ته‌ره‌قه‌ی مین و ٣ گوله‌ هاوه‌ن ١٢٠ ملم و ١ گوله‌ هاوه‌نی ١٠٠ملم و ٧ گوله‌ هاوه‌نی ٨٢ ملم و ٣٧ گوله‌ هاوه‌نی ٦٠ ملم و ٢ گوله‌ تۆپی ١٠٥ ملم و ١٦ گوله‌ی ٥٧ ملم و ١ گوله‌ كاتێۆشای ١٠٦ ملم و ٥ گوله‌ی RPG و ١ نارنجۆكی ده‌ستی و ١ فیوزی PD له‌ گه‌ڵ بڕێك مین و UXO ی تر كه‌ له‌ڕۆژانی ڕابردوودا گواسترابوونه‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی ته‌قاندنه‌وه‌یان ئه‌مڕۆ سه‌رجه‌میان له‌ناوبران كه‌ بریتی بوون له‌ ٤ مینی V69 و ٢  مینی VS50 و ٨ مینی VST و ١ گوله‌ هاوه‌نی ٨٢ ملم و ٩ گوله‌ هاوه‌نی ٦٠ ملم و ٢ گوله‌ فاس و ٦ نارنجۆكی ده‌ستی و ٧ دانه‌ فیوزی PD سه‌رجه‌می ئه‌م مین و ته‌قه‌مه‌نییانه‌ له‌ ته‌قینه‌وه‌یه‌كدا زۆر به‌ھێز و سه‌ركه‌وتوودا له‌ناوبران. ڕاگه‌یاندنی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی كاروباری مین⁄ سلێمانی  M -SMAC    

ناوەندی ڕاگەیاندنی هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆی باکور و رۆژهەڵاتی سوریا بڵاویکردەوە، هێزەکانیان بە هاوبەشی لەگەڵ هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) ئۆپەراسیۆنێکیان لە سنوری شارۆچکەى تەبقا ئەنجامداوە. ئاسایشی رۆژئاوای کوردستان ئاشکرای دەکات، لەو ئۆپەراسیۆنەیاندا 17 ئەندامی شانەکانی داعشیان دەستگیرکردوە کە چەک و تەقەمەنی و پاسپۆرتیان پێبووە. ناوەندی ڕاگەیاندنی هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆی باکور و رۆژهەڵاتی سوریا رونی کردوەتەوە دوای لێکۆڵینەوە دەستگیرکراوەکان دانیان بەوەداناوە کە کاریان بۆ تێکدانی ئاسایشی ناوچەکە کردوە.

هاوڵاتی هەر لەگەڵ دەستلەكاركێشانەوەی وەزیری دارایی بەوەكالەت، ئیحسان عەبدولجەباری وەزیری نەوت و وەزیری دارایی بەوەكالەت بەتویتێك گەندەڵی و دزییەكی گەورەی لەپارەی دەستەی باجی عێراق ئاشكراكردو دوابەدوای ئەوەش بەڵگەنامەكانی تایبەت بەو پرسە گەیشتنە میدیاو بڵاوكرانەوە.  بەڵگەنامەكان باسیان لەدزینی سێ ترلیۆن و ٧٠٠ ملیۆن دیناری دەستەی باجی عێراق  دەكرد كە لەلایەن پێنج كۆمپانیای وەهەمییەوە لەڕێگای چەكی بانكییەوە ئەنجامدراوە. سەرەتای بڵاوبوونەوەی ئەو هەواڵەش لەدوای بڵاوبوونەوەی دەقی نامەی دەستلەكاركێشانەوەی وەزیری دارایی بەوەكالەت كەپێشكەشی سەرۆك وەزیرانی كاربەڕێكەری عێراقی كردووە و تێیدا باس لەدزینی ئەو بڕە پارەیە دەكات. بەگوتەی ئیحسان عەبدولجەبار، لەكاتی لێكۆڵینەوەكاندا زیجیرەیەك كاری ساختەكاری، بردنی پارە، هەواڵەكردنی چەندین بڕە پارە بۆ كۆمپانیای نوێ كراون، كە نە پەیوەندی و نە مافیان لەبەدەستهێنانی ئەو پارانەدا نەبووە، كە بڕەكەی 3.7 ترلیۆن دینار (2.5 ملیار دۆلار) بووە. بەگوێرەی نامەكەی وەزیری نەوت، پرۆسەی دزینی ئەو دوو ملیارو 500 ملیۆن دۆلارە لەنێوان 1ی ئەیلوولی 2021 تاوەكو 15ی ئابی 2022 بووە، ئەو وەزیرە دەڵێت، «هەوڵێك نەدراوە بۆ بنكۆڵكردن و گەڕان، دزییەكە ئاشكرا و بەشێوەیەكی رەها بووە». دەستەی دەستپاكیی عێراقیش لەڕاگەیەندراوێكدا بڵاویكردەوە كە لێكۆڵینەوەیان لەهۆكاری دیارنەمانی ئەو بڕە پارەیە كردووەو بەردەوامیش دەبن لەلێكۆڵینەوە. هەر سەبارەت بەو بابەتە مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی كاربەڕێكەر رایگەیاندووە «لەبارەی دۆسیەی ئەو پارەیەی لەدەستی باج لەوەزارەتی دارایی راكێشراوە، پێویستە لەو بارودۆخە بكۆڵدرێتەوە كە بووەتە هۆی بڵاوبوونەوەی گەندەڵی لەناو جومگەكانی ئەو دەستەیەدا، كە لەئەنجامدا بووەتەهۆی ئەوەی باڵ بەسەر ونبوونی دارایی گشتیدا بكێشێت، ئەم كارەش بەر لەحكوومەتی ئێستادا ئەنجامدراوە.» لەلایەن خۆشیەوە محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی راسپێردراو رایگەیاند «رێگە نادەین پارەی عێراقییەكان بەهەدەر بدرێت، وەك ئەوەی لەدەستەی گشتی باجەكانی سەر بەبانكی رافیدەین روویداوە.» هاوكات موحسین مەندەلاوی، جێگری یەكەمی سەرۆكی پەرلەمانی عێراقیش رایگەیاند: «ئەو كارە بەئاسانی تێناپەڕێت و سزای توندی ئەوانە دەدرێت كە لەو دۆسیەوە گلاون». بانكی رافیدەینیش رایگەیاندووە ئەوان هیچ پەیوەندییەكانیان بەو بابەتەوە نییەو ئەوەی باسدەكرێت پەیوەندیی بەدەستەی باج و هەژمارە بانكییهكانی خۆیانەوە هەیە. لیژنەی نەزاهەی پەرلەمانی عێراقیش بانگهێشتی وەزیری دارایی دەستلەكاركێشاوەو جێگری وەزیرو بەرپرسانی بانكی رافیدەین و دەستەی باجی كردووە بۆ لێكۆڵینەوەو لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراقیش بڕوای وایە پارەی بەهەدەردراو زۆر زیاتر بێت لەو بڕەی كە باسی لێوەدەكرێت. گەندەڵیەكە لەسەردەمی عەلی عەلاوی وەزیری دەستلەكاركێشاوەی پێشوتری دارایی عێراق روویداوە، ئەو پێشتر رایگەیاند: حكومەت نەیتوانیوە رێگە لەگەندەڵی بگرێت،  بەپێی چەند بەڵگەنامەیەك لەلایەن پێنج كۆمپانیای وەهمی بەناوەكانی( فائت، ئەلحوت، ریاح بەغداد، موبدیعون، بادیە) بەهاوكاری چەند فەرمانبەرێكی وەزارەتی دارایی بڕی سێ ترلیۆن و 700 ملیۆن دیناریان بە٢٤٧ چەكی بانكی دەستەی گشتی باج لەبانكی رافیدەین راكێشاوەو ئەو بڕە پارە زۆرەی براوە هی كۆمپانیا گەورەكانەو وەك باج لەلایەن حكومەتەوە وەرگیراون. دادگای كەرخ لەبەغدادیش لەسەر ئەو گەندەڵیە گەورەیە ژمارەیەك بەرپرس و فەرمانبەری دەستەی باج و بانكی رافیدەینی بۆ لێكۆڵینەوە بانگكردو چاوەڕوانیش دەكرێت ئەم دۆسییە كەسانی گەورەتری تێوەبگلێت.  

بەهۆی بڕینی ئینتەرنێت لە ئێران زیان بە دو ملیۆن فرۆشیار دەگات و وەزیری گواستنەوە گەیاندنیش ئاشکرای دەکات سەرمایەی بازاڕی ئۆنلاین لە ئینیستاگرامی وڵاتەکە زیاتر لە یەک ملیار و 500 ملیۆن دۆلارە. پێگەی بازاڕی ئۆنلاین لە ئێران بڵاوی کردەوە زیاتر لە (10٪) کۆی داهاتی ناوخۆیی ئێرانی پشتی بە قازانجی فرۆشتنی ئۆنلاین بەستوە و ژیانی دو ملیۆن و 400 کەسیش راستەوخۆ بەستراوەتەوە بە فرۆشی ئۆنلاینەوە. بە پێی ئامارەکان (64٪)ی ئەو فڕۆشگا ئۆنلاینانەی ئێران لە لایەن ژنان و کچانەوە بەڕێوەدەچن و بڕینی ئینتەرنێت زیاترین زیان بەوان دەگەیەنێت. ئێحسان خاندوزی، وەزیری گواستنەوە و گەیاندنی ئێران ئاشکرای کردوە لە ماوەی رابردودا زیان بە فرۆشگا ئۆنلاینەکان گەیشتوە چونکە یەک ملیار و یەک ملیار و 560 ملیۆن لە کۆی داهاتی وڵاتەکە لە رێگەی فرۆشی ئۆنلاینەوەیە. دەرکەوتوە بەهۆ بڕینی ئینتەرنێت لە یەک مانگی ناڕەزایەتی و خۆپشاندانەکاندا زیان بە 50٪ی فرۆشی ئۆنلاین گەیشتەوە و لە روی مادییشەوە ئەو زیانە بە 900 ملیۆن دۆلار خەمڵێنراوە.

هه‌په‌گه‌ رِایگه‌یاند، له‌ چالاكیی گه‌ریلاكانی ئازادیی كوردستاندا پێنج سه‌ربازی داگیركه‌ری تورك سزادران و یه‌كێكی تریش برینداربوو، گورزیش له‌ هێلیكۆپته‌رێكی جۆری سكۆرسكیی وه‌شێنرا. ئه‌مرِۆ ناوه‌ندی رِاگه‌یاندن و چاپه‌مه‌نیی هه‌په‌گه‌ رِاگه‌یه‌نراوێكی له‌باره‌ی چالاكییه‌كانی گه‌ریلاكانی ئازادیی كوردستان له‌ رِۆژانی ١٦ تا ١٨ی تشرینی یه‌كه‌م له‌ ناوچه‌ی زاپ بڵاوكرده‌وه‌. له‌ به‌شێكی تری رِاگه‌یه‌نراوه‌كه‌ی هه‌په‌گه‌دا هاتووه‌، “له‌ ئه‌نجامی چالاكیی هێزه‌كانمان پێنج داگیركه‌ر سزادران، داگیركه‌رێك به‌ سه‌ختیی برینداربوو و ١٢٠ كیلۆگرام ته‌قه‌مه‌نی كه‌ داگیركه‌ران بۆ بۆمبرێژكردنی سه‌نگه‌ره‌كانی شه‌رِ ئاماده‌یان كردبوو، له‌ناوبراوه‌ و گورز له‌ هێلیكۆپته‌رێكی جۆری سكۆرسكی وه‌شێنرا، كه‌ دوێنێ له‌ گۆرِه‌پانی به‌رخودانی شه‌هید عادل هه‌وڵی ده‌دا هێزه‌كانی له‌ گۆرِه‌پانه‌كه‌ دابه‌زێنێت، به‌ر له‌وه‌ی بتوانێت ئه‌و هێزه‌كانه‌ دابه‌زێنێت ناچاربوو گۆرِه‌پانه‌كه‌ جێبهێڵێت”. هه‌په‌گه‌ ئه‌وه‌شی خستووه‌ته‌رِوو، سوپای داگیركه‌ری تورك گۆرِه‌پانه‌كانی به‌رخودانی شه‌ش جار به‌ بۆمبی قه‌ده‌غه‌ و چه‌كی كیمیایی، ١٥ جار به‌ فرِۆكه‌ی جه‌نگیی، ٥٨ جار به‌ هێلیكۆپته‌ری هێرشبه‌ر و ده‌یان جاریش به‌ كاتیوشا بۆردوومان و تۆپباران كردووه‌.  

عه‌مار عه‌زیز نوێنەری مامۆستایانی وانەبێژ بۆ هاوڵاتی"بەهۆی داواکاری مامۆستایانی وانەبێژ بووین بە تاوانبار. عەلی رەئوف، نوێنەری گشتی مامۆستایانی وانەبێژ لە هەرێمی کوردستان بە هاوڵاتی ی وت" دوێنێ سێشەممە ١٨ی ١٠ی ٢٠٢٢ لەسەر داوای مافی مامۆستایانی وانەبێژ رەوانەی بەرێوەبەرایەتی لێکۆڵینەوەی بەلگەکانی تاوانی هەرێم (مديرية تحقيق الادلة الجينائية للأقليم) کراین بەمەبەستی پەنجەمۆرکردنمان (طبعه و صبعه) دیارە تاوانێکی گەورەمان ئەنجام داوە نەوت و خالە سنوورییەکانی ئەم وەڵاتەمان دزیوە بەندە و مامۆستا کارزان فیزیک دوای ئەم پەنجە مۆرەمان بوینە خاوەن (سابقە جرميە)"  عەلی رەئوف ووتیشی "ماف لە ژیاندا دەسەنرێت ، نادرێت ، هەزار پەنجە مۆرمان پێبکەن ئێمەش بەردەوام دەبین لە کاری نوێنەرایەتی مامۆستایانی وانەبێژ ، تاوەکو رووح لە لاشەمان مابێت بەڵێ بۆ دامەزراندنی مامۆستایانی وانەبێژ"

سەركۆ جەمال وەزارەتی سامانە سروشتییەكان بڕیاریداوە نەوتی سپی بەسەر هاووڵاتیاندا دابەش بكات، حكومەتی عێراقیش بڕیاریداوە 150 ملیۆن لیتر نەوت بۆ هەرێمی كوردستان بنێرێت و بۆ هەر بەرمیلێكیش 35 بۆ 40 هەزار دینار وەردەگیرێت، بەڵام حكومەتی هەرێم ئەو نەوتەی خۆی كە دابەشی دەكات 100 هەزار دینار وەردەگرێت. هەرێمی كوردستان پێویستی بە 260 ملیۆن لیتر نەوت هەیە، بەڵام ساڵی رابردوو حكومەتی هەرێم تەنها 60 ملیۆن لیتری دابەشكردووەو ئەوی دیكە عێراق دابەشی كردووە. كەریم عەلی ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت: «حكومەتی عێراق ساڵانە بڕێك نەوت دەنێرێت، بەڵام ئەوە بەشی پێداویستی هاووڵاتیان ناكات، ئەوەش میزاجی كەسیی دەزانێت كەی دێت، مەسەلەی ئەو هەڵایەشی بۆی دروستكراوە ئەوەیە بیری خەڵكی ببەنەوە كە دەبێت حكومەتی هەرێم نەوت دابەش بكات، ئێمە نووسراوێكمان داوەتە وەزارەتی نەوتی عێراق، ئەوان بەنیازن 15 ملیۆن لیتر بنێرن بۆ سلێمانی لەكاتێكدا سلێمانی پێویستی بە 110 ملیۆن لیترە، بەڵێنی هەردوو حكومەتی هەرێم و بەغداد هیچیان جێبەجێنەكراوەو ناشزانین كەی جێبەجێدەكرێت». هاوكات بڕیار رەشید ئەندامی پەرلەمانی عێراق لەلێدوانێكدا بە هاوڵاتی وت: «وەزارەتی نەوتی عێراق داوای ناوی كۆمپانیا و شۆفێری بارهەڵگرەكانیان كردووە بۆ ئەوەی رێگەپێدانیان بۆ بكەن بۆ گواستنەوەی نەوتەكە بۆ سلێمانی و بڕەكەشی 150 ملیۆن لیترە». ئەو ئەندامەی پەرلەمانی عێراق وتیشی: «پێشتر بۆ ئەوەی سلێمانی  لەپارێزگاوە نووسراو كراوە بۆ عێراق و پێشبینی دەكەم تا 20 ی مانگ بگاتە سلێمانی و هەر پارێزگایەكیش پشكی خۆی بۆ دەنێرن وەك چۆن ساڵانی رابردوو ناردوویانە». هاوكات فراكسیۆنی نەوەی نوێ‌ لەبەغداد رایگەیاند: مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی كاربەڕێكەری عێراق بڕیاریدا ١٥٠ ملیۆن لیتر نەوتی سپی بۆ هەرێمی كوردستان بنێرێت.  دوای ئەوەی لەچەند رۆژی رابردوو حكومەتی هەرێم بڕیاریدا لە 20ی ئەم مانگەوە نەوتی سپی لەناوچە شاخاوی و ساردەكانی هەرێم بەسەر هاووڵاتییان دابەش بكات، بڕیارەكە كاریگەری لەسەر نرخی نەوت لەبازاڕدا كردو بەهۆیەوە نرخی بەرمیلێك نەوت لەنزیكەی 295 هەزارەوە بۆ 260 هەزار دینارو كەمتریش دابەزی. كۆسار محەمەد یەكێكە لەبریكارەكانی فرۆشتنی نەوت لەسلێمانی، بەهاوڵاتی وت:»بەرمیلێك نەوتی سپی (بێجی) بە 260 هەزار دینارە، هەروەها نرخی بەرمیلێك نەوتی بەغدا بە 255 هەزار و نرخی بەرمیلێك نەوتی كەركوكـیش بە 245 هەزار دینارە». رۆژی دووشەممە 17-10-2022 وەزارەتی سامانە سروشتییەكان رایگەیاند بڕیاریداوە  بەدەستپێكردنی پڕۆسەی دابەشكردنی نەوتی سپی بەسەر هاووڵاتیانی ناوچە شاخاوییەكان لە رۆژی 20ی ئەم مانگەوە‌، هەر خێزانێك بڕی 200 لیتر نەوتی بە 100 هەزار دینار پێدەدرێت. نافز مستەفا ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی راگەیاند:»ئەو نەوتەی عێراق دەینێرێت بۆ هەموو كوردستان و بەپێی ژمارەی دانیشتوان بەسەر هەر پارێزگایەكدا دابەش دەكرێت». هاوكات عەبدولسەمەد تیلی، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای دهۆك لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت:» ئەو نەوتەی دابەشدەكرێت پرسێكی مەركەزییەو وەكو ئەنجومەنی پارێزگای دهۆك هیچ نووسراوێكمان بۆ نەهاتووە، بەڵام بەرهەمە نەوتیەكانی دهۆك ئاماری خۆی داوەتە سامانە سروشتییەكان كەچەند نەوتی پێویستە بۆ دابەشكردنی بەسەر هاووڵاتیاندا». وتیشی:»پارێزگای دهۆك 56 تا 60 ملیۆن لیتر نەوتی پێویستە، بەڵام تائێستا نە حكومەتی هەرێم نە عێراق یەك لیتر نەوتیشی نەناردووە».  

هاوڵاتی ژمارەیەک لایەنی سیاسیی لە عێراق رایانگەیاندووە کە بەشداری لە حکوومەتی نوێیدا دەکەن و ژمارەیەک لایەنی دیکەیش رایانگەیاندووە کە بەشداری لە حکوومەتی نوێدا ناکەن. ھاوپەیمانی ئیدارەی دەوڵەت کە ھەریەک لە چوارچێوەی ھەماھەنگی، پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ھاوپەیمانی عەزم، ھاوپەیمانی سەروەریی و بابلییۆن لە خۆدەگرێت، داوای لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق کردووە کە رۆژی شەممەی داھاتووە وەک وادەیەک بۆ دەنگدان لەسەر کابینەی نوێی حکوومەت دیاری بکات. بۆیە چاوەڕوان دەکرێت بەم زووانە و بەرلە کۆتایی ھاتنی وادەی پێکھێنانی حکوومەتی نوێی، محەمەد شیاع سوودانی پێکھێنانی کابینەی حکوومەتەکەی تەواو بکات و پێشکەشی بە ئەنجوومەنی نوێنەرانی بکات بۆ ئەوەی دەنگی لەسەر بدرێت. سوودانی ھەوڵدەدات بەرێککەوتنی پێشوەختە لەگەڵ لایەنە بەشداربووەکانی حکوومەت، کابینەکەی پێکبھێنێت بۆ ئەوەی لە ئەنجوومەنی نوێنەران کێشە و گرفتی بۆ دروست نەبێت و بە ئاسانی تێپەڕێندرێت. ھەروەھا راسپێردراو بۆ پێکھێنانی حکوومەتی نوێ داوای لە لایەنە سیاسییە بەشداربووەکانی حکوومەت کردووە بۆ ھەر وەزارەتێک ناوی سێ کاندید بکەن، بۆ ئەوەی خۆی بڕیار لەسەر ناوی یەکێک لە کاندیدەکان بدات. سوودانی لە میانی راسپاردنی بۆ پێکھێنانی حکوومەتی نوێ رایگەیاند کە لە ماوەی ١٠ رۆژدا، کابینەی حکوومەتەکەی پێکدەھێنێت و پێشکەش بە ئەنجوومەنی نوێنەرانی دەکات. ــ ئەو لایەنانەی کە بەشداری لە حکوومەتی نوێی عێراقدا دەکەن لە ماوەکانی رابردوودا، ھەریەک لە چوارچێوەی ھەماھەنگیی، پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ھاوپەیمانی عەزم، ھاوپەیمانی سەروەریی و بابلییۆن پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکی نوێیان بەناوی "ئیدارەی دەوڵەت" راگەیاند، ئەوەیش بە ئامانجی ھەڵبژاردنی سەرکۆماری نوێ و پێکھێنانی حکوومەتی نوێ. رۆژی پێنجشەممە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە دانیشتنی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق تایبەت بە ھەڵبژاردنی سەرکۆمار، عەبدوللەتیف رەشید بە سەرکۆماری نوێ ھەڵبژێردرا. دواتر سەرکۆمار، عەبدوللەتیف رەشید، محەمەد شیاع سوودانی بۆ پێکھێنانی کابینەی نوێی حکوومەتی عێراق راسپارد. لە دوای ساڵی ٢٠٠٥ەوە پۆستی سەرکۆمار بۆ کورد، سەرۆکوەزیران بۆ شیعە و سەرۆکی ئەنجوومەنی نوێنەران بۆ سوننە بووە. تا ئێستا ھەریەک لە چوارچێوەی ھەماھەنگیی، پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ھاوپەیمانی عەزم، ھاوپەیمانی سەروەریی و بابلییۆن لە چوارچێوەی ھاوپەیمانی "ئیدارەی دەوڵەت" رایانگەیاندووە کە بەشداری لە حکوومەتی نوێدا دەکەن و ئەوەیان بە فەرمی راگەیاندووە. ــ ئەو لایەنانەی کە بەشداری لە حکوومەتی نوێی عێراقدا ناکەن رەوتی سەدر کە موقتەدا سەدر سەرکردایەتیی دەکات ھەر لەگەڵ کشانەوەی لە ئەنحوومەنی نوێنەران و پڕۆسەی سیاسیی رایگەیاند کە بەھیچ شێوەیەک بەشداری لە حکوومەتی نوێدا ناکات. رۆژی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ سەرکردە لە رەوتی سەدر، ساڵح محەمەد عێراقی کە بە وەزیرەکەی سەدر ناسراوە لە تویتێکدا، ھەڵوێستی رەوتەکەی لەبارەی پێکھێنانی حکوومەتی نوێ راگەیاند. ساڵح محەمەد عێراقی لە تویتەکەیدا رەخنەی لە ھەوڵەکانی چوارچێوەی ھەماھەنگیی بۆ پێکھێنانی حکوومەتێکی نوێ گرت و بە "حکوومەتی ھاوپەیمانیی شوێنکەوتەیی و میلشیایی تاقیکراوە" ناوی برد، ھاوکات بەشدارییکردنی رەوتەکەی لە حکوومەتی نوێ رەتکردەوە و ئاشکرای کرد کە ھەوڵ ھەیە بۆ رازیکردنی رەوتی سەدری بۆ بەشدارییکردن بە پێدانی پۆست لەو حکوومەتەدا. ھاوکات سەرۆکی رەوتی حیکمەی نیشتمانیی، عەممار حەکیم رایگەیاندووە کە بەشداری لە حکوومەتی نوێدا ناکەن. نووسینگەی سەرۆکی رەوتی حیکمەی نیشتمانیی لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەداوە کە عەممار حەکیم لەگەڵ راسپێردراو بۆ پێکھێنانی حکوومەتی نوێی عێراق، محەمەد شیاع سوودانی کۆبووەتەوە. راشیگەیاندووە کە لە کۆبوونەوەکەدا، عەممار حەکیم بە محەمەد شیاع سوودانی راگەیاندووە "رەوتی حیکمەی نیشتمانیی بەشداری لە حکوومەتی نوێدا ناکات". ھەروەھا ھەریەک لە بزووتنەوەی ئیمتیداد، ئیشراقەی کانوون، نەوەی نوێ، یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان و کۆمەڵی دادگەریی کوردستان پێشتر رایانگەیاند بوو کە دەبنە ئۆپۆزسیۆن و بەشداری لە حکوومەتی نوێدا ناکەن. ــ دابەشکردنی پۆستەکان بەپێی ئەو رێککەوتننامەیەی کە ھەریەک لە چوارچێوەی ھەماھەنگیی، پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ھاوپەیمانی عەزم، ھاوپەیمانی سەروەریی و بابلییۆن لە چوارچێوەی ھاوپەیمانی "ئیدارەی دەوڵەت" واژوویان کردووە، پۆستەکان بەم شێوەیە بەسەر ئەو ولایەنانە دابەش بوون. پۆستی سەرکۆمار بە کورد دراوە و دەگوترێت سێ جێگری دەبێت کە یەکێکیان شیعە، ئەوەی دیکە سوننە و ئەوەی دیکەیش تورکمان. سەرچاوە نافەرمییەکان باس لەوە دەکەن کە کابینەی نوێی حکوومەتی عێراق ٢٢ وەزارەت لەخۆدەگرێت کە بەپێی ئیستیحقاقی ھەڵبژاردن و ژمارەی کورسیی لایەنە سیاسییەکان لە ئەنجوومەنی نوێنەراندا دابەشکراون و ١٢یان پشکی لایەنەکانی سەربە چوارچێوەی ھەماھەنگیین کە بریتیین لە وەزارەتەکانی ناوخۆ، نەوت، دارایی، کەرەبا، تەندروستیی، خوێندنی بالا، کشتوکاڵ، گواستنەوە و گەیاندن، کارو کاروباری کۆمەڵایەتیی، وەرزش و لاوان، دەرامەتە ئاوییەکان و پەیوەندییەکان. ھاوکات پشکی سوننە لە حکوومەتی نوێی عێراق شەش وەزارەتە کە بریتیین لە وەزارەتەکانی بەرگریی، پلاندانان، پەروەردە، پیشەسازی، بازرگانیی و رۆشنبیری. ھەروەھا چوار وەزارەت لە کابینەی نوێی حکوومەت بەر کورد دەکەون کە بریتیین لە وەزارەتەکانی دەرەوە، داد، ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێبوون و ژینگە. سێ وەزارەتیش لە دەرەوەی وەزارەتە سیادییەکانی کابینەی نوێی حکوومەتدا ھەن کە دەدرێن بە سەربەخۆکان، مەسیحیی و تورکمان. سه‌رچاوه‌: ئاژانسی ئانادۆڵۆ

هاوڵاتی فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی كەركوك دوای نزیكەی پێنج ساڵ لە بڕیاری جێبەجێكردنی و دوور لەچاوی میدیاكان و لە 16ی ئۆكتۆبەری 2022دا كرایەوە، تەوقیتی كردنەوەی فرۆكەخانەكەو چۆنیەتی بەڕێوەچوونی مەراسیمی كردنەوەكەی زۆرتین كاردانەوەی بەدوای خۆیدا هێنا. هیچ بەرپرسێكی كورد لەمەراسیمی كردنەوەی فرۆكەخانەدا بەشدارنەبوو، تادرەنگانێكی شەوی پێش كردنەوەی فڕۆكەخانەكە زانیاری دژ بەیەك بەمیدیاكان دراوەو دواجار وتراوە كە مەراسیمەكە دواخراوە، بەڵام بەیانی 16ی ئۆكتۆبەر فرۆكەیەكی حكومەتی عێراق لەفرۆكەخانەكە نیشتووەتەوەو وەفدی حكومەتی عێراق ناسر شبلی، وەزیری گواستنەوە و هەیان نعمەت، وەزیری دارایی بەوەكالەتی لێدابەزیوەو بەئامادەبوونی راكان جبوری، پارێزگاری كەركوك مەراسیمی كردنەوەی فرۆكەخانەیان راگەیاند، ئەم مەراسیمە تەنها 10 خولەكی خایاندو جگە لە راگەیاندنی پارێزگا هیچ میدیایەكی تر بانگهێشت نەكراوە، تەنانەت عەلی حەمادی یاریدەدەری پارێزگاری كەركوك دەڵێت: ئاگادارنەكراوەتەوەو هەواڵەكە بۆ ئەویش سوپرایز بووە. لە تابلۆی فرۆكەخانەكەدا زمانی كوردی تێدا نیە، بەگوێرەی هەندێك سەرچاوە بەرپرسانی كەركوك و حكومەتی عێراق چەند جارێك كردنەوەی فرۆكەخانەكەیان دواخستووە تاوەكو خستوویانەتە 16ی ئۆكتۆبەر، كە لەو رۆژەداو لەساڵی 2017 هێزە سەربازییەكانی عێراق هێرشیانكردەسەر كەركوك و ناوچە كوردستانیە دابڕاوەكان و لەماوەی كەمتر لە 48 كاتژمێردا تەواوی ئەو ناوچانەیان كۆنترۆڵكردو پێشمەرگەش كشایەوە، تەنانەت راكان جبوری پارێزگاری كەركوك لەكۆنگرەیەكی رۆژنامەنووسیدا دوای كردنەوەی فرۆكەخانەكە وەك ئاماژەیەك بۆ 16ی ئۆكتۆبەر رایگەیاند: « پێنج ساڵ بەسەر سەپاندنی یاسادا تێدەپەڕێت». نووسینگەی راگەیاندنی جێگری دووەمی سەرۆكی پەرلەمانی عێراق دەڵێت: شاخەوان عەبدوڵا جێگری سەرۆكی پەرلەمان داوای‌ لە وەزیری‌ گواستنەوە كرد كارەكانی‌ فرۆكەخانەی‌ كەركوك بوەستێنێت بەهۆی‌ بوونی‌ گومانی‌ گەندەڵی‌ لەپرۆژەكەو كێشەی‌ ئەمنی‌ و ئاستەنگی‌ ئیداری‌ و هونەری‌ تیایدا، وتیشی: ناهێڵین ئەو فڕۆكەخانەیە بكرێتەوە، ئەوە دەروازەیەكە بۆ گەندەڵی و راپۆرتی دیوانی چاودێری داراییشی لەسەرە. دواتر بەرەی توركمانی لەبەیاننامەیەكدا وەڵامی شاخەوان عەبدوڵای دایەوەو رایگەیاند: ئەم لێدوانە مەترسیدارە كە پێچەوانەی هەموو بەها مرۆییەكان و كۆمەڵایەتییەكانە، هێرشە بۆ سەر مافەكانی خەڵكی پارێزگاكە، لەپێشینەیەكی مەترسیداردا كە بۆ یەكەمجارە لەمێژووی نوێی عێراقدا روویدا، ئەو پۆستێكی یاسایی هەیە، كە رێگەی پێنادات دەستوەردان لەكاروباری دەسەڵاتی جێبەجێكردندا بكات». دوای كردنەوەی فرۆكەخانەكەش پارێزگای كەركوك بەوەكالەت لەكۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا لەبینای پارێزگا كردنەوەی فڕۆكەخانەكەی بەپرۆژەیەكی گرنگی ناوبردو رایگەیاند: بڕیاربوو مستەفا كازمی، سەرۆك وەزیران ئامادەبێت بەڵام بەهۆی بارودۆخی بەغدا و دەستاودەستكردنی سەرۆكایەتی حكومەت، نەیتوانیوەو هەر ئەوەش هۆكاری بچووكی مەراسیمەكە بووە، وتیشی: بۆ كاتی یەكەم گەشت لەفڕۆكەخانەوە مەراسیمێكی تر دەكرێت، لەبارەی دامەزراندنی ستافی فڕۆكەخانەشەوە، هەوڵدەدەن بەپاراستنی یەكسانی نێوان پێكهاتەكان بێت. پڕۆژەی فڕۆكەخانەی كەركوك، لەكۆتایی 2017ـەوە بە‌بڕیاری حكومەتی عیراق چووە بواری جێبەجێكردنەوەو دەبوایە لەساڵی 2019 كارەكانی تەواو ببێت و بكرێتەوە، بەڵام لەوكاتەوە چەندینجار وادەی جیاواز بۆ مەراسیمی كردنەوەی دانراوە و دواتر دواخراوە، بەبێ ئەوەی هۆكارەكانی روونبكرێتەوە. لەسەردەمی نەجمەدین كەریم پارێزگاری پێشووی كەركوك بڕیاری بەمەدەنیكردنی فڕۆكەخانەكە دەركراوە، فڕۆكەخانەكە دەكەوێتە باشوری خۆرئاوای كەركوك و لەساڵی 1957ـەوە وەك فڕۆكەخانەیەكی نێودەوڵەتی لەعیراقدا تۆماركرا، بەڵام لەساڵی 2003 كرا بەبنكەیەكی سەربازی هێزەكانی ئەمەریكا.

هاوڵاتی شەوی رابردوو کاتژمێر 11:00 لە سنووری ناحیەی خورماڵ دەنگێکی بەرز بیسترا. رۆژی چوارشەممە 19-10-2022، فەرەیدوون مەحموود، بەڕێوەبەری ناحیەی خورماڵ  رایگەیاندووه‌، دوای بیستنی دەنگەکە هێزەکانی پۆلیس و ئاسایش دەستیان بە کێوماڵی ئەو سنوورە کردووە کە دەنگەکەی لێ بیسترابوو دەشڵێت، ئەو دەنگە بەرزەی شەوی رابردوو لە سنووری ناحیەی خورماڵ بیسترا مووشەک بووە و بەرەبەیانیی ئەمڕۆ شوێنی کەوتنە خوارەوەی ئەو مووشەکە دۆزراوەتەوە.  بەڕێوەبەری ناحیەی خورماڵ باسی لەوە کرد، دوای کێوماڵی سنوورەکە بەرەبەیانیی ئەمڕۆ لە نزیک گوندی رۆستەم بەگ لە بێستانێکی شووتیدا شوێنی کەوتنی مووشەکێک دۆزراوەتەوە و تاوەکو ئێستا روون نییە مووشەکەکە تەقیوەتەوە یان نا، چونکە مووشەکەکە رۆچووەتە ناو زەوییەکە و چاوەڕوانی هاتنی تیمی ئەندازیاریی ئاسایشن بۆ لێکۆڵێنەوە لە رووداوەکە. لەبارەی زەرەر و زیانی کەوتنی مووشەکەکە، فەرەیدوون مەحموود گوتی، رووداوەکە هیچ زیانێکی گیانی و ماددی نییە و تاوەکو ئێستاش نازانن مووشەکەکە لە کوێوە ئاراستەکراوە و لە سنوورەکەدا کەوتووەتە خوارەوە. 

هاوڵاتی گوتەبێژی کرملین، دیمیتری پێسکۆڤ ئەو بانگەشانەی بە درۆخستەوە کە باس لەوە دەکەن رووسیا لە ئۆکراینا فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانیی ئێرانی بەکارهێناوە و رایگەیاند: ''نەخێر، زانیارییەکی لەو شێوەیەمان نییە. رووسیا خاوەنی ناوەکانێتی و ئامێری رووسیایی بەکاردەهێنرێت''. دیمیتری پێسکۆڤ لە لێدوانێکیدا بۆ رۆژنامەنووسان لە مۆسکۆی پایتەختی رووسیا، هەسەنگاندنی بۆ ئەو بانگەشانە کرد کە باس لەوە دەکەن رووسیا لە ئۆکراینا فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانیی ئێرانی بەکارهێناوە. گوتەبێژی کرملین، دیمیتری پێسکۆڤ باسی لەوە کرد کە زانیاری وایان نییە و گوتی: ''رووسیا خاوەنی ناوەکانیێتی، ئامێرە رووسیاییەکان بەکاردەهێندرێت، ئەمە دەزانن. دەتوانن تەواوی پرسیارەکانی دیکە ئاڕاستەی وەزارەتی بەرگریی بکەن''. لە کاتێکدا بەرپرسانی ئەمریکا بانگەشەی ئەوە دەکەن رووسیا لە ئۆکراینا فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی دروستکراوی ئێران بەکاردەهێنێت، بەرپرسانی ئۆکراینایش ئاماژە بەوە دەکەن لە وڵاتەکەیاندا ژمارەیەکی زۆر هێرش بە فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی "کامیکازی"ی ئەنجامدراوە.