هاوڵاتی لهلێدوانێکی ڕۆژنامهنوسیدا ئهندامێکی ئیئتیلافی دهوڵهتی یاسا ئاشکرای دهکات زیاتر لە ١٩٠ پەرلەمانتاری عێراق داوا لە محەمەد حەلبوسی دەکەن وادەیەک بۆ دەستپێکردنەوەی کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دیاریبکات. لهوبارهیهوه سائیر مەخیف پەرلەمانتاری ئیئتیلافی دەوڵەتی یاسا رایگەیاند، زیاتر لە ١٩٠ پەرلەمانتار لە فراکسیۆنە جیاوازەکان، داواکارییەکی رەسمییان پێشکەشی محەمەد حەلبوسی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کردووە و داوادەکەن دوای کۆتاییھاتنی مەڕاسیمەکانی چلەی ئیمام حسێن، کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی نوێنەران دەستپێبکاتەوە. راشیگەیاند، سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران پابەندە بە پەیڕەوی ناوخۆیی ئەنجومەن بۆ دیاریکردنی وادەیەک بۆ دەستپێکردنەوەی کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی نوێنەران، ئەوەش بەپێی ئەو نوسراوەی کە پێشکەشیان کردووە، چونکە ھیچ پاساوێک نییە بۆ بەردەوامیدان بە پەکخستنی کاری ئەنجومەنی نوێنەران. ئەوەش لە کاتێکدایە کە لە کۆتایی مانگی حوزەیرانی رابردووەوە، کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی نوێنەران بەھۆی ناکۆکی رەوتی سەدر و چوارچێوەی ھەماھەنگییەوە پەکیکەوتووە.
یهپهگه رایگهیاند، مهروان دهربهندیخان شەڕڤانی هێزەکانیان له حهڵهب له كاتی جێبهجێكردنی ئهركهكانی به رووداوێك شههیدبووه. ناوهندی راگهیاندن و چاپهمهنی یەکینەکانی پاراستنی گەل – یەپەگە، به راگهیهنراوێك شههیدبوونی شهڕڤانێكی خۆی لە حەڵەب ڕاگەیاند. یەپەگە ڕایگەیاندووە: هاوڕێمان مهروان دهربهندیخان ساڵی ١٩٩٩ له ناوچهی دهربهندیخانی سهر به سلێمانی لهدایكبووه. وهك ههموو كوردێك بۆ ئهوهی بهرپرسیارێتیهكانی بهرامبهر به گهلهكهی جێبهجێ بكات، ساڵی ٢٠١٧ هاته ناوی ریزهكانمانهوه. ئاماژەی بەوەکردووە ئەو شەڕڤانەیان، باری شۆڕشی گرتووەتە ئهستۆ و له ههرێمی عهفرین کاری کردووە و دوایین جاریش له حهڵهب خهباتی كرداری بهڕێوهبردووە. له بهرخودانی سهردهمی عهفریندا به چالاكانه بهشداربوو برینداربوو، بهڵام دیسان له ماوهیهكی كورتدا بهشداری له كار و خهباتدا كردهوه. یەپەگە ئاشکرای کردووە: له ١٦ی كانونی یهكهمی ٢٠٢١ دا له ئهنجامی رووداوێكدا شههیدبوو و چووه ناو كاروانی نهمرانهوه. زهحمهت و رهنجی ٥ ساڵهی له ناو شۆڕشدا بههایهكی گهورهیه له پێناو ئازادی گهلهكهمان. ناسنامهی شههید بهم جۆرهیه: ناسناو: مهروان دهربهندیخان ناو و پاشناو: ئالان جهمال ناوی دایك: شههین ناوی باوك: جهمال شوێنی لهدایكبوون: سلێمانی كات و شوێنی شههیدبوون: ١٦ی كانونی یهكهمی ٢٠٢١ حهڵهب
هاوڵاتی بەهۆی زۆری زیارەتكاری ئێرانییەوە نرخی گەشتەكانی نێوان ئێران و عێراق بەرزدەبێتەوەو داوادەكرێت بۆ ئەوەی قەرەباڵغی لەسنورەكان روونەدات ئەو زیارەتكارانە پێشوەخت بگەڕێنەوە. لەماوەی 15 رۆژدا نزیكەی سێ ملیۆن زیارەتكاری ئێران روویان لەباشوری عێراق كردووە بەمەبەستی بەشداریی لەڕێوڕەسمی چلەی ماتەمینی ئیمام حسێن، لەو ماوەیەشدا زیاتر لە 10 هەزار زیارەتكار تەندروستییان تێكچووە. جگە لەوەی ئەمساڵ زۆرترین زیارەتكاری ئێرانی رووبەڕووی كێشەی تەندروستی بووەتەوەو ژمارەیەكیشیان زۆرترین پارەیان بۆ كڕینی تكتی گەشت بۆ كەربەلا خەرجكردووە كە لەهەندێك حاڵەتدا هەر گەشتێكی ئاسمانیی تاران بۆ كەربەلا نزیكەی دوو هەزار دۆلاری تێچووە. بەهۆی گڕگرتنی پاسێكی زیارەتكاران 12 كەس گیانیان لەدەستداو 30 كەسیش برینداربوون و پۆلیسی بابلیش دەڵێت: لەو رووداوەدا 11 زیارەتكاری ئێرانی گیانیان لەدەستداوە. پاسێكی زیارەتكاران لەپارێزگای بابل بەهۆی پێكدادان لەگەڵ تەنكەرێكی سووتەمەنی ئاگری گرت و رووداوەكەش 32 قوربانیی لێكەوتەوە. بەرپرسانی فریاگوزاریی ئێران رایانگەیاندووە بەهۆی سوتاوییەوە ناسنامەی كەسەكان دیار نییەو تەنها یەك زیارەتكاری ئێرانی لەڕووداوەكەدا گیانی لەدەستداوەو هەر لەو رۆژەدا بەهۆی وەرگەڕانی پاسێكی زیارەتكارانی ئێران لەحلە چوار كەس گیانیان لەدەستداو 10 كەسیش برینداربوون. بەپێی ئامارەكان زیاتر لە 23 هاووڵاتی ئێران كە بەمەبەستی بەشداریی لەڕێوڕەسمی چلەی ماتەمینی لەكەربەلا روویان لەعێراق كردووە بەنەخۆشی و رووداوی هاتوچۆ گیانیان لەدەستداوە. لەماوەی رابردوودا زیاتر لەدوو ملیۆن و 600 هەزار هاووڵاتی و دانیشتوی ئێران روویان عێراق كردووە بەمەبەستی بەشداریی لەڕێوڕسمی چلەی ئیمام حسێندا. نرخی گەشتی تاران بۆ پاریس هەرزانترە تا كەربەلا نرخی گەشتی ئاسمانی ئێران بۆ نەجەف و كەربەلا بەهۆی زۆریی گەشتیارانەوە چوار بۆ هەشت هێندە بەرزبووەوەو ئەوەش وایكردووە گەشتی پاریس بۆ تاران هەرزانتر بێت لەگەشتی تاران بۆ كەربەلاو نەجەف. میدیاكانی ئێران بڵاویانكردەوە نرخی هەر تكتێكی فڕۆكە بەمەبەستی گەشت بۆ كەربەلا و نەجەف لەعێراق، لەشەش ملیۆن تمەنەوە بۆ زیاتر لە 51 ملیۆن تمەن بەرزبووەتەوە كەدەكاتە هەزارو 800 دۆلار. بەپێی ئەو زانیاریانەی لەمیدیاكانی ئێران بڵاوبووەتەوە رۆژی شەممەی رابردوو (3/9/2022) نرخی هەر گەشتێكی ئاسمانیی مەشەهد بۆ نەجەف كەپێشتر 200 دۆلار بووە گەیشتووەتە 900 تا هەزارو 800 دۆلار لەكاتێكدا نرخی هەر گەشتێكی ئاسمانی لەشاری پاریسی فەڕەنساوە بۆ تاران 607 دۆلارە. بەرپرسانی ئێران پێشتر هۆشدارییان دابوو كەنابێت نرخی گەشتە ئاسمانییەكانی وڵاتەكەیان بۆ كەربەلاو نەجەف لە 200 دۆلار زیاتر بەرزببێتەوە، بەڵام لێشاوی گەشتیاران و زیارەتكارانی ئێران بۆ ئەو دوو شارەی عێراق نرخی گەشتەكانی بەرزكردووەتەوە. بەرپرسانی ئێران داوای گەڕانەوە لەزیارەتكاران دەكەن بەهۆی قەرەباڵغی و زۆری ژمارەی زیارەتكاران، وەزیری ناوخۆیی ئێران داوای لەزیارەتكاران كردووە پێش بەڕێوەچوونی چلەی ئیمام حسێن لەكەربەلا، بگەڕێنەوە وڵاتەكەیان بۆ ئەوەی رووبەڕووی كێشە نەبنەوە. هاوكات پۆلیسی فڕۆكەخانەكانی ئێران رایگەیاندووە ئامادەكاریی دەكرێت بۆ گەڕانەوەی زیاتر لە 60 هەزار زیارەتكار لەڕێگەی گەشتی ئاسمانییەوە. بەرپرسانی فڕۆكەخانەكانی ئێران رایانگەیاندووە نزیکەی 50 هەزار زیارەتكار لەڕێگەی 11 فڕۆكەخانەوە رەوانەی كەربەلا كران و سەرجەمیان گەڕاونەتەوە.
میدیاکانی ئێران لهزاری سەرکۆماری ئێران، ئیبراهیم رەئیسی رایانگەیاند، بڕیاری بوونە ئەندامی ئێران لە رێکخراوی هەماهەنگی شەنگەهای یەکلایی دەکەنەوە. ئاژانسی هەواڵیی خوێندکارانی ئێران بڵاوی کردەوە کە رەئیسی بەر لەوەی بەمەبەستی بەشداریکردن لە کۆبوونەوەی رێکخراوی هەماهەنگی شەنگەهای بەرەو ئۆزبەکستان بەڕێ بکەوێت لە فڕۆکەخانەی میهرئاباد بۆ میدیاکاران دواوە. رەئیسی وتیشی: "واژوو لەسەر ئەو بەڵگانە دەکەین کە بڕیاری بوونە ئەندامی ئێران لە رێکخراوی هەماهەنگی شەنگەهای یەکلایی دەکاتەوە". رەئیسی بە ئاماژەدان بەوەی کە لە کۆبوونەوەی پێشووی رێکخراوەکە سەرنج خراوەتە سەر پرۆسەی بوونە ئەندامی ئێران لەو رێکخراوە، تیشکی خستە سەر ئەوەی کە بەڵگەکان لەلایەن بەرپرسانی وەزارەتی دەرەوە واژوویان لەسەر دەکرێت و پرۆسەی یاسایی تەواو دەکرێت. ناوبراو سەرنجیشی خستە سەر ئەوەی کە لە میانی سەردانەکەیدا لەگەڵ هاوتا ئۆزبەکستانییەکەی کۆدەبێتەوە و پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات تاوتوێ دەکەن.
هاوڵاتی لهبهیاننامهیهکدا وەزیری نەوتى عێراق دروستكردنی سێ كەشتی بە ئامێر و تكنۆلۆژیای پێشكەوتوو ڕاگەیاند، ئاماژهشی بهوهکرد خاوەنداریكردنی ئەو کهشتییانه لەلایەن وەزارەت و كۆمپانیای نەوتی نیشتمانی هەنگاوێكی پێشكەوتووە بۆ كەمكردنەوەی خەرجی دارایی و دابینكردنی دراوی قورس كە دراوە بە كۆمپانیا بیانیەكان. لهو بهیاننامهدا که ئهمڕۆ چوارشهممه بڵاوکراوهتهوه، ئیحسان عەبدولجەببار ئیسماعیل وەزیری نەوت، دەڵێت: وەزارەتەكەی بەپەرۆشە بۆ جێبەجێكردنی بەرنامەو پلانەكان بۆ جێبەجێكردنی سیستمی پێشكەوتوو و پێشكەوتووی چاودێری لەبەندەری هەناردەكردن، بۆ بەردەوامبوون لەكارەكانیان و بەردەوامبوون لەپڕكردنەوەی ئۆپراسیۆنەكان بەبێ وەستان. ئاماژەی بەوەدا: كە ئەمە لە ڕێگەی هەوڵ و كۆششی وەزارەتەوە دێت بۆ پەرەپێدانی توانا نیشتمانییەكان و بەرزكردنەوەی میكانیزمەكانی كاری خۆی لە گەڵ پێشكەوتنی جیهانی لەم بوارەدا. وتیشی: وەزارەتی گرێبەستی لەگەڵ یەكێك لەكۆمپانیا نێودەوڵەتییەكان كردووە بۆ دروستكردنی سێ كەشتی گواستنەوەی نەوت تایبەت بەكارەكانی خزمەتگوزاری و پاڵپشتی لۆجستی و چاودێری و چاودێری پێشكەوتووی بەندەرەكانی هەناردەكردن لەباشووری عێراق. رونیشیكردەوە: خاوەنداریكردنی ئەو تانكەرانە لەلایەن وەزارەت و كۆمپانیای نەوتی نیشتمانی هەنگاوێكی پێشكەوتووە بۆ كەمكردنەوەی خەرجی دارایی و دابینكردنی دراوی قورس كە دراوە بە كۆمپانیا بیانیەكان. لای خۆیەوە بەڕێوەبەری جێبەجێكاری كۆمپانیای نەوتی نیشتمانی حامد یونس وردهکاری زیاتر رایگەیاند و وتی:"عێراق گرێبەستی دروستكردنی سێ كەشتی بەناوی كەشتی (ئەبو فەزڵ) كردووە كە بەمەبەستی پاراستن و چاودێری و چارەسەركردنی نەوتی ئاوەكانی سەرزەوی دروستكراوە و چۆتە بواری خزمەتەوە. وتیشی: كەشتی دووەم (سەفوان) بەم نزیكانە دەچێتە بواری خزمەتیەوە و هیواخوازە لە ماوەی چەند ڕۆژی داهاتوودا بگات و چەندین چالاكی و ئەركی هەیە لەوانە ئەنجامدانی كاری چاودێری لەسەر ئاسانكاری هەناردەكردن لە بەندەرەكانی عێراق و مینبەرەكانی باركردنی تاك، كەشتیە بارهەڵگرەكە ئەرك و چالاكییەكانی دیكەی هەیە لە بواری ئاگركوژێنەوە و چارەسەری ئاوی قورس بۆ شوێنە دوورەكانی كۆمپانیای نەوتی بەسرە، جگە لە دروستكردنی هێزی كارەبا بۆ حاڵەتی فریاگوزاری. ئاشكراشیكرد: سێیەمین كەشتی (شناشیل) هیوای خواست لەمانگی ئازاری ساڵی داهاتوودا بچێتە بواری خزمەتەوە و گەورەترە لە تانكەرەكانی تر كە كاری چاودێریی گەورە بۆ بەندەرەكانی عێراق ئەنجام بدات جگە لەئەگەری كاركردنی كارمەندانی عێراق لەبەندەرەكان و باركردنی سەكۆكان، ئاماژەی بەوەدا كە كۆمپانیای بیانی كاردەكات بۆ ئامادەكردنی دەستەی ئەندازیاریی و تەكنیكی نیشتمانی بۆ بەڕێوەبردنی تانكەرەكان.
هەرێم كەمال ئاغا لەچاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ هاوڵاتی: «بافڵ تاڵەبانی و مەسعود بارزانی تیمێكیان پێكهێناوەو نزیكن لەڕێككەوتن» «یەكێتی و چوارچێوەی هەماهەنگی و عەزم متمانەو روئیای هاوبەشیان هەیە» هاوڵاتی سەرۆكی فراكسیۆنی یەكێتی لەپەرلەمانی عێراق دەڵێت: چوارچێوەی هەماهەنگی مەبەستیەتی پارتی و یەكێتی رێكبكەون و بافڵ تاڵەبانی و مەسعود بارزانی دانیشتنیان كردووەو تیمێكیان پێكهێناوە. هەرێم كەمال ئاغا سەرۆكی فراكسیۆنی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان لهپهرلهمانی عێراق و ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان لەچاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ هاوڵاتی رایگەیاند: تائێستا هەم پارتی و هەم یەكێـتی كاندیدی خۆیان هەیە بۆ پۆستی سەرۆك كۆمار، بەڵام نزیكن لە رێكەوتن، كاك بافڵ و كاك مەسعود لەڕابردوودا دانیشتوون و تیمێكیان پێكهێناوە، ئەم تیمە هەوڵیداوە و دەتوانم بڵێم قۆناغی باشی بڕیوە و كاتێك رێككەوتن بكرێت كۆنفرانس دەكرێ و بۆ رایگشتی ئاشكرادەكرێت». وتیشی: «یەكێتی نیشتیمانی كوردستان و عەزم و چوارچێوەی هەماهەنگی سێ لایەنی سیاسین كۆمەڵێك بەرنامەو متمانەو كارو روئیای هاوبەشیان هەیە بۆ ئایندە بۆ پێكهێنانی حكومەتێكی خاوەن دەسەڵات»، هاوكات هەرێم كەمال ئاغا سەبارەت بەم پرسانەو دۆخی ناوخۆی یەكێتی زانیاری زیاتر دەخاتەڕوو. هاوڵاتی: هیچ ئاسۆیەك هەیە بۆ كۆبوونەوەی پەرلەمانی عێراق؟ هەرێم كەمال ئاغا: «پاش نزیکەی ساڵیك بەسەر دەربازبوونی هەڵبژاردن، پێكنەهێنانی حكومەت و رێكنەكەوتنی لایەنە سیاسییەكان بووەتە مەسەلەیەكی قورس و بابەتێكی نەخوازراو لەئاست راستگۆیەتی عێراق بەرامبەر كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و رێكخراوە نێودەوڵەتیەكان و شەقامی عێراقیش بەگشتی، لەماوەی رابردوودا كوتلەی گەورە دوای پێكهێنانی چەند هاوپەیمانێتییەك دەرئەنجام كشانەوەیان قبوڵبوو بەتایبەت رەوتی سەدر، بەڵام رێككەوتنیان قبوڵ نەبوو و شەقامیان گرتەبەرو چەندین شتی نەخوازراوو قوربانییەكی زۆری لێ پەیدابوو، بەئاڕاستەیەك رۆیشت گەیشتە شێوازی توندوتیژی و چەكهەڵگرتن كە لەوانەیە درێژەی بكێشایە ناوچەی سەوز دەبووە ناوچەی خوێن و كارەساتێك كەچارەسەرەكەی قورس دەبوو». «ئەوەی كەئێستا هەیە دەتوانین بڵێین، یەكەم، دیالۆگی نیشتیمانییە كە بەڕێز كازمی بەڕێوەی دەبات، ئەم دیالۆگە دوو خول كۆبوونەوەی كردووەو لەكۆبوونەوەكاندا چەند رێنماییەك خراوەتەڕوو لەسەر مەسەلەی راگەیاندنی دژی یەكترو مەسەلەی ئاساییبوونەوەو دروستكردنەوەی متمانە لەگەڵ یەكتر، هەرچەندە رەوتی سەدر بەشدارییان نەكرد، بەڵام بەو ئاراستەیەیە رێگایەك بدۆزرێتەوە بۆ پێكهێنانی حكومەتی داهاتوو كەشێوازەكەی و سەقفی زەمەنییەكەی چۆن بێت». «چوارچێوەی هەماهەنگی پێیوایە پاش تێپەڕبوونی چلەی ماتەمینی ئیمام حسێن دەبێت رێكبكەون لەگەڵ لایەنە سیاسییەكان و حكومەت پێكبهێنن، ئەم حكومەتەش نەخشەڕێگایەك بێت بۆ ئەوەی ئەگەر رێككەوتن لەسەر سازانی پێشوەختە كرا، دەبێت حكومەتێكی نوێی دەسەڵاتدارو كۆمسیۆنێكی نوێ هەبێت و رێبكەون لەسەر یاسایەك جا یاسایەكی نوێ دەبێت یان ئەو یاسایانەی كەساڵانی پێشوو لەسەر ئاستی پارێزگاكان جێبەجێدەكرا». لەبەرامبەردا رەوتی سەدر پێیوایە ئەم حكومەتەو ئەم كۆمسیۆنە هەڵبژاردن بكاتەوە، بەڵام ئەمە قورسەو لەلایەن چوارچێوەی هەماهەنگییەوە قبوڵناكرێت». هاوڵاتی: چوارچێوەی هەماهەنگی لەچەند رۆژی رابردوودا لەهەولێر لەگەڵ پارتی دیموكراتی كوردستان كۆبوونەتەوە، ئایا لەگەڵ یەكێتی نیشتیمانی كوردستانیش كۆبوونەوەیان كردووە؟ هەرێم كەمال ئاغا: چوارچێوەی هەماهەنگی لەگەڵ یەكێتی كۆبوونەوەی زیاتریان هەیەو بەردەوام ئاگاداری پلان و نەخشەڕێگاكانین و دەتوانین بڵێین یەكێتی نیشتیمانی كوردستان و عەزم و چوارچێوەی هەماهەنگی سێ لایەنی سیاسین، كۆمەڵێك بەرنامەو متمانەو كاری هاوبەشیان هەیەو كۆبوونەوەكان بەردەوامن و لێكتێگەیشتنی بەردەوامیش هەیە، كارو روئیای هاوبەش هەیە بۆ ئایندە بۆ پێكهێنانی حكومەتێكی خاوەن دەسەڵات». «پێویستە پارتی و سوننەش لەم حكومەتەدا بن و لەڕاگەیاندنی كۆبوونەوەكەیاندا شتی باش و تەواو دەستووری هەبوو و لەگەڵ ئەوەدا كۆكن بەمیكانیزمی دەستووری ئەم قۆناغە تێبپەڕێندرێت، ئەگەر هەڵبژاردنێكی پێشوەختەش بكرێتەوە، حكومەت بەدەسەڵاتێكی تەواوەوە بێت نەك ئەم حكومەتەی ئێستا.» هاوڵاتی: چوارچێوەی هەماهەنگی داوای لەیەكێتی نیشتمانی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستان كردووە یەك كاندیدی هاوبەشیان هەبێت بۆ پۆستی سەرۆك كۆمار؟ هەرێم كەمال ئاعا: «وەكو میكانیزمێكی دەستووری هەموو لایەنەكان جیا لەپلانی سەدر رێكن لەسەر ئەو میكانیزمە دەستووریە بۆ هەڵبژاردنی پێشووەختە یان حكومەتێك دەسەڵاتی هەبێت و دەبێت رێككەوتنی فرەلایەنە بكرێت، تائێستاش هەم پارتی و هەم یەكێـتی كاندیدی خۆیان هەیە و پاش تەواوبوونی ماتەمینی ئیمام حسێن بێگومان ئەم گفتوگۆیانە چڕتر دەبنەوە، بیگومان ئەگەر رێككەوتن هەبێت پێویستە هەردوولا تەنازولات بۆ یەكتر بكەن و بەتایبەت چوارچێوەی هەماهەنگی مەبەستییەتی كە پارتی و یەكێتی رێكبكەون. هاوڵاتی: گفتوگۆكانی یەكێتی و پارتی لەسەر ئاستی وەفدی هەردوولایە یان لەسەر ئاستی شەخسیە؟ هەرێم كەمال ئاغا: كاك بافڵ و كاك مەسعود لەڕابردوودا دانیشتوون و تیمێكیان پێكهێناوە، ئەم تیمە هەوڵیداوەو دەتوانم بڵێم قۆناغی باشی بڕیوەو كاتێك رێككەوتن بكرێت كۆنفڕانس دەكرێ و رادەگەیەندرێـت و شتێك نییە بشاردرێـتەوە لەڕای گشتی و شەقام. هاوڵاتی: لەگەڵ پارتی دیموكراتی كوردستان لەسەر چ پرسێك نزیكن و لەسەر چ پرسێك دوورن لەیەكترییەوە؟ هەرێم كەمال ئاغا: «كۆبوونەوەكانی یەكێتی و پارتی وەك خۆی ماوە، بەڵام قۆناغی باشی بڕیوەو مەسەلەی هەڵبژاردن لەكوردستان و یاساكەی بەشێوەیەكی گشتی و مەسەلەی كۆتاكان و كۆمەڵێك پرسی گرنگ هەبووە، لەوانە مەسەلەی دادپەروەری لەئیدارەدانی پارێزگاكان لەسەر پرسی بودجەو كۆمەڵێك بابەتی دیكە گفتوگۆمان بووە، ئەوەی پێویستە باسبكرێت یەكێتی و پارتی لەكۆبوونەوەكان مۆفەق بوون و بەقۆناغێكی باشدا تێپەڕیوون و هیوادارین لەنزیكترین كاتدا ئەم كۆبوونەوانە بەرهەمێكی باشیان هەبێت و ببێتە مایەی سەقامگیریەكی باش بۆ كوردستان و هەروەها دەبێتەهۆی بەهێزكردنی پێگەی كورد لەبەغدا بۆ بەدیهێنانی داخوازی و مافە دەستوورییەكان و شایستەی دارایی و كێشەی پێشمەرگەو ناوچە كێشەلەسەرەكان و چەند پرسێكی دیكەی وەك نەوت و گاز». هاوڵاتی: بەدیاریكراوی سەبارەت بەپۆستی سەرۆك كۆمار لەگەڵ پارتی دیموكراتی كوردستان گفتوگۆتان كردووە؟ هەرێم كەمال ئاغا: «بەڵێ گفتوگۆ بەردەوامە، بەڵام تائێستا هەردوولا كاندیدی خۆیان هەیەو مەسەلەی كاندیدی هاوبەش تائێستا نەبووەتە گفتوگۆی جددی، بەڵام نزیكن لەڕێككەوتن و گفتوگۆكان بەئاڕاستەیەكی باشدا رۆیشتووەو چاوەڕێدەكەین سەركەوتووبێت، دەبێت هەردوولا تەنازول بۆ یەكتری بكەن». هاوڵاتی: لەماوەی رابردوودا یەكێتی نیشتیمانی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستان تۆمەتباركراون بەوەی ئێوەش وەكو هێزە سیاسییەكانی عێراق بەشێك بوون لە بنبەستی سیاسی، رای ئێوە چیە لەم بارەیەوە؟ هەرێم كەمال ئاغا: «بێگومان ئەو گلەییە كراوە، ئەگەر ناوماڵی شیعە یەكبوایە كورد كێشەكەی ئاسانتر دەبوو، گریمان یەكێتی و پارتی تەنازول ناكەن لەكاندیدی خۆیان وەكو 2018، كەنیسابی 220 ئەندامی پەرلەمان تەواوبێت لەوێ كاندید یەكلا دەبووەوەو بەدەنگی كوردو سوننەش كاندید یەكلایی نابێتەوە، بەڵام بەدەنگی شیعە یەكلادەبێتەوە». «لەم قۆناغەی ئێستادا یەكێتی و پارتی رێكبكەون بۆ چوارچێوەی هەماهەنگی قۆناغێكی گرنگەو مەسەلەی پێكهێنانی حكومەتێكی مەبدەئی تەوافق دروستدەبێت كە لەدەستووری عێراقیدا باسكراوەو مانەوەی یەكپارچەیی خاكی عێراقەو مەبدەئی تەوافق فەلسەفەی رەوتی سەدر نەبووەو ئەو داوای زۆرینەی كردووەو كورد لەزۆرینەدا زەرەریەتی». هاوڵاتی: ئایا چاوەڕوان دەكرێت فراكسیۆنی سەدر بگەڕێتەوە بۆ ناو پەرلەمانی عێراق؟ هەرێم كەمال ئاغا: «ئەمە بابەتێكی دەستووری و یاساییەو خۆشیان رایانگەیاند كەناكرێـت و سەرۆكی ئەنجومەنی باڵای دادوەرییش رایگەیاند كەگەڕانەوەیان كارێكی نادەستوورییەو ئەمان دەستلەكاركێشانەوەیان نوسیووەو سوێندیان خواردووەو لەڕووی سیاسییەوە كێشەیان هەیە، بەڵام پێموایە گەڕانەوەیان قورسە». هاوڵاتی: سەبارەت بەدۆخی ناوخۆی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان، ئایا هیچ دەرفەت هەیە بۆ ئەو کەسانەی كەبڕیاری دەركردنیان دراوە بگەڕێنەوە ناو یەكێتی؟ هەرێم كەمال ئاغا: ئەوە دەسەڵاتی سەرۆك و دەستەی كارگێڕییە و هەركاتێك رێككەوتنێك بكرێت كەبگەڕێنەوە بەپێی ئەو پەیڕەوەی كەئێستا هەیە، ناوماڵی یەكێتی هەمیشە بەهەموومانەوە جوانەو كەس زیاد نییە، بەڵام ئەو دۆخەی كەدروستبوو بێگومان نەخوازراوبوو و خەڵكی دڵسۆزی یەكێتی بەدڵنیاییەوە پێی خۆش نییە، بەڵام بابەتەكە روویداوەو بووەتە ئەمری واقع، ئەوەی كەئێستا هەیە پەیڕەوی ناوخۆ گۆڕاوەو ئەو دەسەڵاتەش ئەم كۆنگرەیە بەئەنجومەنی سەركردایەتی داوە پەیڕەوی ناوخۆ بۆ یەكجار گۆڕانكاری بەسەردابێت هەتا لەسیستەمی هاوسەرۆكییەوە بووە سیستەمی سەرۆك، بۆیە ئەمە واقعێكەو دەبێت مامەڵەی لەگەڵدا بكەین و ئەم واقعە دروستبووە، ئەوەی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بەپەیڕەوی ئێستا كەدەنگی بۆدراوە بووەتە سیستەمی سەرۆك». هاوڵاتی: سەبارەت بەكورسیی پەرلەمانتاری ئێوە کەسکاڵای لەسەر کرابوو، ئایا چاوەڕواندەكرێت لەداهاتوودا سكاڵای دیكە لەدژتان بكرێت؟ هەرێم كەمال ئاغا: لەگەڵ سوێندخواردنی ئێمە لەپەرلەمانی عێراق ئەو كێشەیە كۆتایی پێهاتووە بەبڕیاری دەستەی قەزائی كەدەنگی بۆ دراوەو لەسێ قازی پێكهاتووە كەپێیدەڵێن سەر بەكۆمسیۆن و مسداقیەتی بڕیارەكانی كۆمسیۆنن و كە ئەم دەستەیە بڕیارێك دەردەكات قابیلی رەتكردنەوە نییە، بەڵام راگەیاندنەكان و سۆشیال میدیا دەهێنن و دەیبەن هەریەكەو لەلایەكەوە، هەروەها بەپێی ماددەی 52ی دەستووری عێراق هەر پەرلەمانتارێك كە تانەی هەبێت دەتوانێت تانە لەپەرلەمانتارێكی دیكە بدات لەسەر دروستی ئەندامبوونی، ئەو دۆكیومێنتانەی سكاڵایان لەڕابردوو كردبوو كە رەتكرایەوە، ئەم دەستەیەی دادوەری كە بۆ كۆمسیۆن پێكهاتبوو بۆ مسادەقەی كۆمسیۆن و تانەو راییكردنی كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنی عێراق لەم هەیئەتە تانەكەیان رەتكرایەوە.
.jpg)
له 22 وڵاتی جیاوازی جیھانهوه 350 پارێزهر، داوادهكهن سهردانی عهبدوڵا ئۆجهلان رێبهری زیندانیكراوی پهكهكه بكهن له ئیمراڵی. ئهو پارێزهرانه له كۆنگرهیهكی ڕۆژنامهوانیدا له برۆكسل داوایان له وهزارهتی دادی توركیا كرد سهردانی ئیمراڵی بكهن، چونكه عهبدوڵا ئۆجهلان له ژێر گۆشهگیریدایه. ھێلین دیبهیتی سهرۆكی یهكێتی پارێزهرانی دیموكراسی و ئهندامی پارێزهرانی دیموكراتی ئهوروپا ڕایگهیاند، ئهوان ڕاپۆرتێكی وردیان لهبارهی ئیمراڵییهوه پێشكهش به وهزارهتی دادی توركیا كردووه. ئاماژهی بهوهشكردووه، له رۆژی 10ی حوزهیرانی ئهمساڵ 775 پارێزهر له 29 سهندیكای پارێزهران داوایان له داواكاری گشتی شاری بورسایان كردووه بۆ ئهوهی بچنه ئیمراڵی. ھاوكات مهرال ئاكشهنهر سهرۆكی پارتی پاش راگهیاندووه، زانیاریان ھهیه كه حزبی دهسهڵاتداری توركیا لهگهڵ ئیمراڵی له گفتوگۆدایه بۆ ئهوهی دهنگی كورد له ھهڵبژاردنی سهرۆكایهتی كۆمار و پهرلهماندا بهدهستبھێنێت.
.jpg)
هاوڵاتی نیوهرِۆی ئهمرِۆ چوارشهممه 2022/9/14 نێچیرڤان بارزانی، سهرۆكی ههرێمی كوردستان، پێشوازی له شاندێكی پهرلهمانتارانی پارتی (SPD)ی پهرلهمانی ئهڵمانیا به سهرۆكاتیی بهرِێز نیڵس شمید كرد. له كۆبوونهوهیهكدا كه وهزیری پێشمهرگهی حكومهتی ههرێمی كوردستان ئامادهی بوو، پهیوهندییهكانی ئهڵمانیا لهگهڵ عێراق و ههرێمی كوردستان، ئهركی هێزه ئهڵمانییهكانی چارچێوهی هاوپهیمانیی نێودهوڵهتیی دژی داعش له عێراق و ههرێمی كوردستان، دۆخی سیاسیی عێراق، كێشهكانی ههولێر ـ بهغدا، دۆخی ئابووری و چالاكییهكانی كهرتی تایبهت، پرسهكانی دیموكراسی، مافی مرۆڤ و ئازادییهكان له ههرێمی كوردستان، تاوتوێ كران. نێچیرڤان بارزانی دووپاتی كردوه كه داعش له عێراق و سووریا هێشتا ههرِهشهیهكی رِاستهقینهیه و بۆ لهنابردنی تیرۆر، عێراق و ههرێمی كوردستان هێشتا پێویستییان به هاریكاریی و پشتگیریی نێودهوڵهتی ههیه، بۆیه هیوای خواست پهرلهمانی ئهڵمانیا له ئۆكتۆبهری داهاتوودا برِیار لهسهر درێژكردنهوهی ئهركی هێزهكانی وڵاتهكهی له عێراق و ههرێمی كوردستان بدات. ههروهها سوپاس و پێزانینی ههرێمی كوردستانی بۆ هاریكاریی مرۆیی و سهربازیی ئهڵمانیا بۆ عێراق و ههرێمی كوردستان دهربرِی و دووپاتی كردهوه كه عێراق و ههرێمی كوردستان بۆ برهودان به دامهزراوهكان و دیموكراسی و بهرهوپێشبردنی بنهماكانی مافی مرۆڤ و ئازادییهكان، پێویستیان به یارمهتیی ئهورووپییهكان ههیه و دهتوانن لهمبارهوه هاوكار بن. وێرِای دهربرِینی پێزانینی وڵاتهكهیان بۆ رِۆڵی ههرێمی كوردستان و قارهمانیهتیی پێشمهرگه له تێكشكاندنی داعش، شاندی میوان سهرسامیی خۆیان به پێشكهوتنهكان و ئاوهدانیی ههرێمی كوردستان نیشان دا و خۆشحاڵیی خۆیان دهربرِی كه دوای تێكشكاندنی تیرۆر، پرۆسهی ئاوهدانی و وهبهرهێنان دهستی پێكردووهتهوه. ههروهها جهختیان له دۆستایهتی و هاوبهشیی ئهڵمانیا لهگهڵ عێراق و ههرێمی كوردستان كردهوه و ئارامی و سهقامگیریی عێراقیان بۆ ناوچهكه بهگشتی به گرنگ زانی. ههماههنگیی نێوان سوپای عێراق و پێشمهرگه، دۆخی ناوچهكه بهگشتی و چهند پرسێكی دیكهی جێی بایهخی هاوبهش، تهوهرێكی دیكهی كۆبوونهوهكه بوون.
هاوڵاتی مەرگی ژنێك لەمەریوان لەپێناو ئەوەی كەڕێگەی نەدا دەستدرێژیی بكرێتە سەری، خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی ژنانی لێكەوتەوەو رێكخراوەكانی مافی مرۆڤیش ئاشكرایانكرد: توندوتیژیی بەرامبەر ژنانی رۆژهەڵاتی كوردستان بەراورد بەڕابردوو زۆر زیادیكردووە. شلێر رەسوڵی كەتەمەنی 36 ساڵ بوو دایكی دوو منداڵ بوو لەبەرئەوەی رێگەنەدات لەلایەن پیاوێكەوە دەستدرێژیی بكرێتەسەر لەنهۆمی دووەمی خانوویەكەوە خۆیهەڵدەدا و بەهۆیەوە دوای شەش رۆژ بێهۆشبون رۆژی پێنجشەممە (8/9/202) لەنەخۆشخانەیەكی شاری سنە گیانی لەدەستدا. ئەو رووداوە خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی ژمارەیەكی بەرچاوی خەڵكی مەریوانی لێكەوتەوەو ناڕەزایەتییەكانیش گەیشتە شاری سنە لەڕۆژهەڵاتی كوردستان، خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەكانی مەریوان لەئاستێكی بەرفراواندا بوون و رێپێوان و ناڕەزایەتیی شارەكەی گرتەوە. ژمارەیەكی زۆر لەژنان بەوەستان لەبەردەم ماڵی شلێر رەسوڵی داوای سزادانی تاوانبارو مافەكانی ژنانیان كردو بەرفراوانبوونی كاردانەوەكانیش بەرپرسانی باڵای ئێرانی هێنایە دەنگ. شلێر پاڵەوانێكی قوربانیی میدیاو بەرپرسانی ئێران شلێر رەسوڵیان بەشەهیدی پاكیزەیی وەسفكردووەو تەنانەت ئەحمەد وەحیدی وەزیری ناوخۆی ئێران لەكاردانەوەی مەرگی ئەو قوربانیەی تووندوتیژییەدا رایگەیاند: شڵێر رەسوڵی نموونەی شكۆی ژنی كوردە بۆ پاراستنی پاكیزەیی و شەرەفی خۆی كەپێویستە سەرجەم ژنانی ئێران ئەو بكەنە هێمای پاكدامێنی. هاوكات ئەنیسە خەزعەلی، راوێژكاری ئیبراهیم رەئیسی، سەرۆك كۆماری ئێران بۆ كاروباری ژنان لەو وڵاتە بەپەیامێك؛ مەرگی شلێری رەسوڵی هاوشێوەی هەوڵەكانی رژێمی بەعسی عێراق بۆ داگیركردنی ناوچەی شلێر لەڕۆژهەڵاتی كوردستان شوبهاندووەو دەڵێت: نهێنییەك لەناوی شلێردا هەیە كەدامێنی پاكەو خۆ بەدەستی دەستدرێژیكار نادات. وتیشی: شلێر بەخۆ خستنەخوارەوە رەسەنایەتی ژنی كوردی لەپاكیزەیدا نمایش كردووە. لێدوانی بەرپرسانی باڵای كۆماری ئیسلامی ئێران لەسەر ئەو رووداوە كاردانەوەی ژنان و چالاكوانانی كوردی لێكەوتەوەو لەبەیاننامەیەكدا ئەو لێدوانانە وەك هاندانی ژنان بۆ خۆكوشتن لەقەڵەمدراو راگەیەنرا سیستمی دەسەڵات لەئێران هاوكارە بۆ بەرزبوونەوەی تووندوتیژیی بەرامبەر ژنان. چیرۆكی مەرگی شلێر شلێر رەسوڵی، كەدایكی دوو منداڵ بوو، لەلایەن پیاوێكی دراوسێیانەوە بەبیانوی هاوكاریی هاوژینە دوو گیانەكەی، داوای لێكردووە بچێت بۆ ماڵی ئەو پیاوە، دواتر كە شلێر زانیویەتی خێزانی ئەو پیاوە لەماڵەوە نییەو دەركەوتووە ئامانجی پیاوەكە بەپێی پێشینەی رابردووی، دەستدرێژیكردنە، خۆی لەنهۆمی دووەمی ئەو خانووە هەڵداوەتەخوارەوە. لەڕاپۆرتی پزیشكیدا دەركەوتووە شلێر رەسوڵی كەهەوڵی خۆدەبازكردنی داوە بەسەر كەوتووەتە خوارەوەو هەر ئەوەش وایكردووە دەستبەجێ بێهۆش ببێت و لەماوەی شەش رۆژدا بەهۆش خۆی نەهاتووەتەوەو داواجار گیانی لەدەستدا. ئەگەرچی هەندێك كەس دەڵێن هەنگاوەكەی شلێر هاوشێوەی خۆكوژییە بەڵام بەپێی لێكۆڵینەوەكان ئەو تەنها هەوڵی خۆدەربازكردنی داوەو ئەوەش بووەتە هۆی گیانلەدەستانی. ئامارەكانی مەرگی ژنان لەڕۆژهەڵاتی كوردستان لەئامارەكانی رێكخراوی مافەكانی مرۆڤی كوردستان دەركەوتووە لەئازاری ساڵی رابردوودا تائازاری ئەمساڵ 94 ژن لەڕۆژهەڵاتی كوردستان كۆتاییان بەژیانی خۆیان هێناوەو 41 ژنیش كوژراون. هۆكاری زۆربەی خۆكوژییەكان و كوژرانی ژنان لەڕۆژهەڵاتی كوردستان بەتووندوتیژیی بەرامبەر ژنان لەقەڵەمدراوە. بەپێی راپۆرت و ئامارەكان؛ تووندوتیژیی بەرامبەر ژنان لەڕۆژهەڵاتی كوردستان بەراورد بەساڵانی رابردوو 36% زیادیكردووەو زۆرجار بۆ پەردەپۆشكردنی ئامارەكان هەوڵدەدرێت دۆسیەی ئەو ژنانەی رووبەڕووی تووندوتیژیی دەبنەوە تەنها وەك دۆسیەیەكی خێزانیی مامەڵەیان لەگەڵ بكرێت.
هاوڵاتی كۆمپانیا نهوتییهكان لهههرێمی كوردستان پلانیان ههیه تاوهكو كۆتایی ئهمساڵ ئاستی بهرههمهێنانی نهوت نزیكهی 25 ههزار بهرمیل زیادبكهن. بهپێی ماڵپهری ئیراك ئۆیل ریپۆرت، سهرهڕای گوشاره بهردهوامهكانی وهزارهتی نهوتی عێراق لهسهر كهرتی نهوتی ههرێمی كوردستان، بهڵام كۆمپانیا نهوتییه كاركهرهكان له ههرێمی كوردستان پارهی زیاتریان خستووهته گهڕ بۆ ئهوهی تاوهكو كۆتایی ئهمساڵ، ئاستی بهرههمهێنانی نهوت تێكڕا نزیكهی 25 ههزار بهرمیل بهرزبكهنهوه. بهپێی دوایین راپۆرتی كۆمپانیا نهوتییهكان، زیادبوونی بهرههمهێنانی نهوتی ههرێمی كوردستان له سێ كێڵگهی سهرسنگ، شێخان و ئهترووش دهبێت كه له نیوهی دووهمی ئهمساڵدا ئاستی بهرههمهێنانی نهوت بهزۆری لهو سێ كێڵگهیه بهرزدهبنهوه. ئهمهش لهكاتێكدایه، حكومهتی عێراق چهندینجار داوای لهحكومهتی ههرێمی كوردستان كردوه كه ههناردهی نهوتییان لهرێگهی كۆمپانیای سۆمۆ وه بنێرنه دهرهوهی وڵات، بهڵام حكومهتی ههرێمی كوردستان ئهو داوایهی رهتكردوهتهوه. فشارهكانی حكومهتی عێراق بۆ كشانهوهی كۆمپانیاكانی نهوت لهههرێمی كوردستان بهردهوامیی ههیهو حكومهتی ههرێمی كوردستانیش لهههوڵی زیادكردنی بهرههمدایه.
هاوڵاتی ههرێم كهمال ئاغا لهچاوپێكهوتنێكیدا لهگهڵ رۆژنامهی هاوڵاتی رایگهیاند: بافڵ تاڵهبانی و مهسعود بارزانی تیمێكیان پێكهێناوهو نزیكن لهڕێككهوتن. سهرۆكی فراكسیۆنی یهكێتی لهپهرلهمانی عێراق دهڵێت: چوارچێوهی ههماههنگی مهبهستیهتی پارتی و یهكێتی رێكبكهون و بافڵ تاڵهبانی و مهسعود بارزانی دانیشتنیان كردووهو تیمێكیان پێكهێناوه. ههرێم كهمال ئاغا سهرۆكی فراكسیۆنی یهكێتیی نیشتیمانیی كوردستان و ئهندامی سهركردایهتی یهكێتیی نیشتیمانیی كوردستان لهچاوپێكهوتنێكدا لهگهڵ رۆژنامهی هاوڵاتی رایگهیاند: تائێستا ههم پارتی و ههم یهكێتی كاندیدی خۆیان ههیه بۆ پۆستی سهرۆك كۆمار، بهڵام نزیكن له رێكهوتن، كاك بافڵ و كاك مهسعود لهڕابردوودا دانیشتوون و تیمێكیان پێكهێناوه، ئهم تیمه ههوڵیداوه و دهتوانم بڵێم قۆناغی باشی بڕیوه و كاتێك رێككهوتن بكرێت كۆنفرانس دهكرێ و بۆ رایگشتی ئاشكرادهكرێت». وتیشی: «یهكێتیی نیشتیمانیی كوردستان و عهزم و چوارچێوهی ههماههنگی سێ لایهنی سیاسین كۆمهڵێك بهرنامهو متمانهو كارو روئیای هاوبهشیان ههیه بۆ ئاینده بۆ پێكهێنانی حكومهتێكی خاوهن دهسهڵات»، هاوكات ههرێم كهمال ئاغا سهبارهت بهم پرسانهو دۆخی ناوخۆی یهكێتی زانیاری زیاتر دهخاتهڕوو. لهنوێترین ژمارهی رۆژنامهی هاوڵاتی تهواوی ئهو چاوپێكهوتنه بهخوێنهرهوه.
هاوڵاتی / شهنای فاتح وهزارهتی پهروهردهی حكومهتی ههرێمی كوردستان بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠٢٢-٢٠٢٣ شهش رهنگی دیاریكردووه بۆ جگوبهرگی قوتابیان و خوێندكاران، كهڕهنگهكانیش بهپێی قۆناغ گۆڕانكارییان بهسهردادێت. ساڵانی پێشووتر قوتابخانهكان ئارهزوومهندانه جلوبهرگهكانیان ههڵدهبژاردو قوتابخانه ههبووه لهماوهی دوو ساڵدا دوو جۆر جلوبهرگی جیاوازی دیاریكردووه، بهڵام ئهم سیستهمه لهساڵی ٢٠٢٠هوه گۆڕانكاری بهسهرداهاتووه و قۆناغ بهقۆناغ جلوبهرگهكان جیاكراونهتهوهو لهسهر ئاستی ههرێم بهپێی قۆناغهكان رهنگهكان جێگیركراوه. محهمهد عهبدوڵا، تهمهن ٣٥ ساڵ كهپیشهی كاسبهو منداڵهكهی لهپۆلی چوارهمی بنهڕهتییه، لهلێدوانیكدا بۆ هاوڵاتی دهڵێت: ههموو ساڵێك جلوبهرگی قوتابخانه بۆ منداڵهكهم دهكڕم، ههرچهنده بۆ ماوهی ساڵهكه لهبهری دهكات و تێكناچێت و رهنگهكانیش گونجاون، بهڵام نرخهكانیان بهڕادهیهكی زۆر گرانن كه لهئاست دارایی خهڵكدا نین». هاوكات، چیمهن محهمهد تهمهن ٥٣ ساڵ، كارمهندی تهندروستییه لهنهخۆشخانهی منداڵبوونی سلێمانی و منداڵهكهی لهپۆلی پێنجهمی بنهڕهتییه به هاوڵاتی وت:»ساڵانه لهگهڵ تهواوبوونی قوتابخانه جلوبهرگی قوتابخانهكهشی فڕێدهدهم و دهستپێكی قوتابخانه بۆی دهكڕمهوه، نرخهكانیشی گران نییهو گونجاوهو كوالێتییهكهشی باشه». ههروهها خوێندكارانیش باس لهوهدهكهن كهجلوبهرگهكان نرخیان گونجاو نییهو گرانه. جلوبهرگی باخچهی ساوایان و قوتابیان و خوێندكاران بۆ ئهمساڵی خوێندن بهم شێوهیهیه:- جلوبهرگی باخچه: كچ: تهنوره یان پانتۆڵی رهساسی لهگهڵ كراسی پهمهیی. كوڕ: پانتۆڵی رهساسی لهگهڵ كراسی شین جلوبهرگی قۆناغی بنهڕهتی (١ تا ٦): كچ: تهنوره یان پانتۆڵی رهساسی لهگهڵ كراسی سپی. كوڕ: پانتۆڵی رهساسی لهگهڵ كراسی سپی. جلوبهرگی قۆناغی بنهڕهتی (٧،٨،٩): كچ: تهنوره یان پانتۆڵی نیلی لهگهڵ كراسی سپی. كوڕ: پانتۆڵی نیلی لهگهڵ كراسی سپی. جلوبهرگی قۆناغی ئامادهیی (زانستی-وێژهیی-پیشهیی-ئیسلامی) كچ قۆناغی (١٠،١١،١٢): تهنوره یان پانتۆڵی رهش لهگهڵ كراسی سپی. كوڕ قۆناغی (١٠،١١،١٢): كابۆ یان پانتۆڵی رهش لهگهڵ كراسی سپی. ئهم رهنگانهی كهدیاریكراوه تهنها بۆ باخچهكانی ساوایان و قوتابخانهو خوێندنگا حكومییهكانه، بهڵام باخچهی ساوایان و خوێندنگا ئههلییهكان رهنگی تایبهت بهخۆیان ههڵدهبژێرن. ئهم جلوبهرگانه بهشێكی زۆریان لهوڵاتی توركیاوه هاوردهی ههرێمی كوردستان دهكرێن و بهشێكی كهمیشیان لهچهند وڵاتێكی دیكهوه هاورده دهكرێن. هیوا قادر تهمهن ٣٦ ساڵ، خاوهن فرۆشگایهكی فرۆشتنی جلوبهرگی قوتابخانهیه لهشاری سلێمانی و نزیكهی ١٢ ساڵه خاوهنی ئهو پیشهیهیه، لهلێدوانێكدا بههاوڵاتی راگهیاند: «بهشێكی زۆری جلوبهرگی قوتابخانهكان لهوڵاتی توركیاوه هاورده دهكرێن و بهشێكی كهمیش لهوڵاتانی ئێران و چینهوه هاوردهكرێن چونكه خواستی هاووڵاتیانی لهسهر كهمهو پۆشاكه توركییهكان فرۆشیان زیاتره چونكه كوالێتییهكهی باشتره«. سهبارهت بهنرخهكانیش ئاماژهی بۆئهوهكرد:«كراسهكان لهسێ ههزار دینارهوه ههیه تا 10 ههزار دینار، پانتۆڵهكانیش رهساسییهكه له ١٠ تا ١٤ ههزار دینارو نیلی و رهشهكهش له ١٢ تا ١٥ ههزار دیناره، جلوبهرگی باخچهش كراسهكهی بهپێنج ههزار و پانتۆڵهكهشی به 10 ههزار دیناره. پهسهند داود، تهمهن ١٨ ساڵ كهقوتابی پۆلی ١٢ی ئامادهییه سهبارهت بهیهكپۆشی بۆ هاوڵاتی قسهی كردو وتی: ساڵانه جلوبهرگی قوتابخانه دهكڕم و ههندێك جاریش به دووساڵ جارێك جلوبهرگی قوتابخانه دهكڕم، ئهوهش كوالێتی جلهكه دهیگۆڕێت، بهڵام نرخهكانیان گونجاو نییهو گرانن بهتایبهت لهسهرهتای كردنهوهی قوتابخانهدا». هاوكات، بارین عهبدوڵا تهمهن ١٤ ساڵ كهخوێندكاری قۆناغی نۆی بنهڕهتییه لهلێدوانێكدا بۆ هاوڵاتی باسی لهوهكرد: كوالێتی جلوبهرگهكه ئهوه دیاریدهكات كهساڵانه جلوبهرگی قوتابخانه بكڕیت یان نا، ئهگهر كوالێتییهكهی باش بێت ماوهی دووساڵ دهتوانیت بهكاریبهێنیت و كوالێتییهكهشی خراپ بێت ساڵانه یان تهنانهت ساڵی دووجار دهبێت بیكڕیت و رهنگهكانیش بۆ قوتابخانه زۆر گونجاون». ههڵبژاردنی رهنگهكانی یهكپۆشی بابان حهمه تووێژهری كۆمهڵایهتی لهیهكێك لهقوتابخانهكانی شاری سلێمانی سهبارهت بهههڵبژاردنی رهنگی یهكپۆشی لهكوردستان بۆ هاوڵاتی دواو دهڵێت:»یهكپۆشی گرنگییهكهی لهوهدایه كهجیاوازی ناكات لهنێوان منداڵی ئاست ئابووری بهرز یان نزم چونكه ههمووی یهك جۆر جلوبهرگ دهپۆشێت و رهنگهكانیشیان گونجاون و پهروهردهیین». وتیشی: هیچ رێنمایی و فهرمانێكی فهرمی و وهزاری نییه كه یهكپۆشی نهبێت لێپێچینهوه یان رێكار ههبێت و ئهوهی ههیه لهڕێی بهڕێوهبهرایهتی پهروهردهكانهوه خراوهته بواری جێبهجێكردنهوه». «لهزۆربهی قوتابخانهكاندا لهو بڕه پارهیهی لهفرۆشگاكان دهمێنێتهوه یان یارمهتی خێرخوازان، ئهو پارهیهی لهبهردهستی قوتابخانهكاندایه، جلوبهرگ و پێداویستی قوتابخانه بۆ ئهو منداڵانه دابین دهكرێت كه توانای كڕینیان نییه بهشێوهیهكی نائاشكرا لهلایهن لیژنهیهكی تایبهتمهندهوه كه لهلایهن تووێژهری كۆمهڵایهتییهوه دیاریدهكرێن»، بابان حهمه وای وت. بهپێی ئاماری وهزارهتی پهروهردهی حكومهتی ههرێم بهباخچهی ساوایان و قوتابخانه و پهیمانگاكانی سهر بهوهزارهتی پهروهرده یهك ملیۆن و ٨٨٥ ههزارو ٤١٦ قوتابی و خوێندكار لهههرێمی كوردستان ههیه.
.jpg)
هاوڵاتی بههۆی دهستپێكی دهوامی خوێندنگهكان و لهپێناو رێگری له دروستبونی قهرهباڵغی لهشهقامهكان لهكاتی دهستپێكردنی دهوام رۆژانه له كاتژمێر 7تا 9 بهیانی هاتوچۆی بارههڵگرهكان قهدهغه دهكرێت. لهڕاگهیهندراوێكی بهڕێوهبهرایهتی هاتوچۆی سلێمانیدا هاتووه، هاتوچۆی سلێمانی ئاگاداری شۆفێرانی بارههڵگر دهكاتهوه، لهپێناو كهمكردنهوهی لۆدو قهرهباڵغی لهشهقامهكاندا، ڕێگهیان پێنادرێت لههیچ شهقامێكی سنوری شاری سلێمانی لهكاتژمێر (7 بۆ 9)ی سهرلهبهیانی هاتوچۆ بكهن. ئهوهشخراوهتهڕوو، ئهو شۆفێرانهی پابهندی ئهم بڕیارهنهبن تووشی لێپرسینهوهی یاسایی دهبنهوه. ههر لهو بارهیهوه سهرچاوهیهك لههاتوچۆی سلێمانی به هاوڵاتی راگهیاند: ئهو بڕیاره بارههڵگری بچوك ناگرێتهوهو ئهو بارههڵگرانه دهگرێتهوه كه چهند تۆنێك ههڵدهگرن. ساڵانه لهگهڵ دهستپێكی دهوامی قوتابخانهكان هاتوچۆی بارههڵگرهكان لهبهشێك له شارهكانی ههرێم قهدهغه دهكرێت، ئهمهش لهپێناو ئهوهی كه خوێندكاران و مامۆستایان و فهرمانبهران لهكاتی خۆیاندا بگهنهن دهوامهكانیان.
.jpg)
هاوڵاتی وتهبێژی دهزگای دادی ئێران لهبارهی دۆسیهی خۆفڕێدانی ژنێكی دانیشتووی مهریوان له ترسی دهستدرێژیكردنهسهری لهلایهن دراوسێیهكیانهوه رایگهیاند، كهسێك به ناوی "گۆران قادری" ئهو ژنهی به بارمته گرتووهو ههوڵیداوه دهستدرێژی بكاتهسهر، بۆیه خۆی فڕێداوهته خوارهوه. مهسعود ستایشی، وتهبێژی دهزگای دادی ئێران رایگهیاند، دوای رووداوهكه هێزهكانی پۆلیس به بڕیاری دادگا ئهو كهسهیان دهستبهسهركردووه و ئێستا له زیندان-دایه. لهلایهكی دیكهوه، سوپای پاسداران له راگهیهندراوێكدا بێ ئهوهی تۆمهتی ئهندامبوونی دهستدرێژیكار لهو رێكخراوه رهتبكاتهوه، داوا دهكات به تووندترین شێوهو بێ لهبهرچاوگرتنی هیچ شتێك، سزا بدرێت و سزاكهی بهخێرایی جێبهجێ بكرێت. شلێر رهسووڵیی تهمهن 36 ساڵان و دایكی دوو منداڵ، بهیانیی پێنجشهممهی رابردوو له نهخۆشخانهی سنه گیانی لهدهستدا. شلێر نیوهشهوی شهممه 03-09-2022، له پهنجهرهی نهۆمی دووهمی ماڵی دراوسێكهیانهوه لهترسی دهستدرێژی كردنه سهری خۆی فڕێدایه خوارهوه و به سهختی برینداربوو.
هاوڵاتی دوای ئهوهی لهمیدیاكانهوه بڵاوكرایهوه گوایه زیاتر له 50.000 كۆچبهر به لێشاو له توركیاوه بهرهو یۆنان و وڵاتانی دیكهی ئهوروپا بهڕێ كهوتوون، وهزیری پهنابهرانی یۆنان له لێدوانێكدا ڕایگهیاند كه ڕێگه به یهك كهس نادهن دبچێته ناو وڵاتهكهیهوه. نۆتیس میتاراكیس، وهزیری پهنابهرانی یۆنان ئهمڕۆ له میدیایهكی یۆنانیدا سهبارهت به كۆچی نایاسایی كۆچبهرنا به لێشاو له توركیاوه بهرهو سنوورهكانی یۆنان و یهكێتی ئهوروپا هاته دهنگ و وتی، كه هێزه ئهمنیهكانی یۆنان له ئامادهباشیدان و یهكێتی ئهوروپا و IOM و لایهنی پهیوهندیدارم ئاگادار كردوهتهوه كه توركیا هانی كۆچبهران دهدات بۆ ئهوهی بهلێشاو بهڕێبكهون بهرهو سنووورهكانی یهكێتی ئهوروپا. میتاراكیس ئهوهشی ئاشكرا كرد: توركیا بههۆی كێشهی داراییهوه ناتوانێت ئهو ههموو كۆچبهرانه لهخۆی بگرێت، بۆیه كار لهسهر ئهوه دهكات، هانیان بدات و پێیان دهڵێت دهتوانن سنوورهكانی یهكێتی ئهوروپا ببهزێنن، بهڵام من لێرهدا پێیان دهڵێم كهس ناتوانێت سنوورهكای یۆنان ببهزێنێت.
