زانیارى نوێ لەسەر ئەو داعشانەى گواسترانەوە بۆ عێراق

پەنجەرە لەو کاتەوەی چەرخی شەڕ لە سوریا بە ئاراستەیەکی نوێدا سووڕایەوە و هێرشەکان بۆ سەر گەڕەکەکانی "شێخ مەقسود" و "ئەشرەفییە" لە حەلەب دەستیپێکرد و دواتر پەلهاوێشتنی هێزە چەکدارەکان بۆ ناوچەکانی وەک "دێر حافر" و دەوروبەری، میدیا زەبەلاحەکانی کەنداو، لە ئەرکی خۆیان کە ڕووماڵە، داماڵراون.  کەناڵە زەبەلاحەکانی وەک ئەلجەزیرەی قەتەری، ئەلعەرەبیە و ئەلحەدەسی سعودی، لە ڕووماڵکارێکی هەواڵییەوە بوونەتە "بووقێکی پڕۆفیشناڵ" بۆ شەرعییەت دان بەو گروپانەی کە ئێستا بە "ڕژێمی ئەحمەد شەرع" و جاران بە "ئەبو محەمەد جۆلانی" دەناسرێن. شەڕی شاشەکان؛ کاتێک جیهان لە سوریا کورت دەبێتەوە تێبینییەکی سەرنجڕاکێش کە چاودێرانی میدیایی ئاماژەی پێدەدەن، ئەوەیە کە ئەم کەناڵانە بەشێکی زۆری کارنامەی ڕۆژانەی خۆیان بەتەنها تەرخانکردووە بۆ گواستنەوەی ئەوەی خۆیان پێی دەڵێن "سەرکەوتنە مەیدانییەکانی" گروپە چەکدارەکانی سوریا. ڕووداوە گرنگەکانی تری جیهان، لە شەڕی ئۆکرانیاوە بگرە تا دۆزی فەڵەستین "کە کەناڵێکی وەکو ئەلجەزیرە و وڵاتێکی وەکو قەتەر بە دۆزیی ویژدانیی و ئەخلاقی خۆیانی دەزانن"، خراونەتە پەراوێزەوە. ئەم میدیایانە وەک "ژووری ئۆپەراسیۆنی دەروونی" کار دەکەن؛ بە جۆرێک ڕووماڵەکان تەنها گواستنەوەی هەواڵ نین، بەڵکو "ئاراستەکردنی ڕای گشتیین". ئەوان بە شێوەیەکی ناهاوسەنگ و لایەندارانە، تیشکدەخەنە سەر هەر پێشڕەوییەک بەرەو ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) و بە زمانێکی زبر و پڕ لە دنەدان، خەڵکی ناوچەکە دژی کورد و پێکهاتەکانی تری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سوریا هان دەدەن. هەسەدە لە نێوان بەرداشی ڕژێم و میدیای "شەرع"ـدا ئەوەی جێی تێڕامانە، نزیکبوونەوەی گوتاری ئەم کەناڵانەیە لەگەڵ گوتاری فەرمی گروپەکەی ئەحمەد شەڕع. لە کاتێکدا پێشتر جۆلانی وەک "تیرۆریست" ناودەبرا، ئێستا لە شاشەی ئەلجەزیرە و ئەلعەرەبیەوە وەک "سەرکردەیەکی ڕزگاریخواز" یان "بەدیلێکی سیاسی" نمایش دەکرێت. لە بەرامبەردا، هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) کە هاوبەشی سەرەکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتین لە شەڕی داعشدا، لەم میدیایانەدا وەک "هێزێکی داگیرکەر" یان "گرێبەستکار" نیشان دەدرێن. ئەم لایەنگیرییە تەنها هەڵەیەکی میدیایی نییە، بەڵکو وەک شیکەرەوەکان ئاماژەی پێدەدەن، جەنگێکی میدیاییە بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیا و سڕینەوەی شەرعییەتی سیاسی ئەو قەوارانەی کە لەگەڵ کارنامەی قەتەر و سعودیەدا یەکناگرنەوە. بەرژەوەندیی قەتەر و سعودیە؛ پارە و سیاسەت لە پشت پەردەوە ئەوەی مایەی پرسیار و تێبینییە، ئەوەیە بۆچی قەتەر و سعودیە، سەرەڕای ناکۆکییە مێژووییەکانیان، ئێستا لە پشتگیریی ئەم بزووتنەوە نوێیە لە سوریا یەکدەگرن؟ وەڵامەکە دەکرێت لە چەند خاڵێکدا کورت بکرێتەوە: ١. خەتی سوننی و عەرەبی: سوریا ئەگەرچی بەشی زۆری پێکهاتەکەی سوننە مەزهەبە، بەڵام دەیان ساڵ لەلایەن عەلەوییەکانەوە کە لە بنەماڵەی ئەسەددا خۆی بەرجەستە دەکات، حوکم دەکرا. ئێستا و دوای کەوتنی ڕژێمی ئەسەد، ئەو دوو وڵاتە کە خۆیان بە ڕابەری تەوژمی ئیسلامی سوننی دەزانن، دەیانەوێت ڕووبەرێکی تر بۆ ئەو پانتاییەیان زیاد بکەن. ٢. دژایەتی ئێران: هەردوو وڵات دەیانەوێت بە هەر نرخێک بێت هەژموونی ئێران جارێکی لە سوریا سەرهەڵنەدات، بۆ ئەم مەبەستەش گروپەکەی ئەحمەد شەرع بە ئامرزێکی کاریگەر دەبینن. ٣. دیزاینکردنەوەی ناوچەکە: قەتەر لە ڕێگەی ئیخوان موسلیمین و گروپە ئیسلامییەکانەوە دەیەوێت پێگەی خۆی قایم بکات، سعودیەش دەیەوێت لە ڕێگەی پاڵپشتی دارایی و سیاسییەوە، ڕێڕەوێکی نوێ لە سوریا دروست بکات کە لە بەرژەوەندی هاوسەنگییە هەرێمییە نوێیەکان بێت بە ئاراستەی خۆیان. ٤. لاوازکردنی کورد: هەژموونی هێزە کوردییەکان و مۆدێلی خۆبەڕێوەبەریی، مۆدێلێکی تەواو جیاوازە لەوەی پێشتر پیادە کراوە، چونکە مۆدێلێکی دیموکراسی و جیاواز پێشکەش دەکات کە لەگەڵ سیستەمی پاشایەتی و داپڵۆسێنەرانەی ئەواندا ناگونجێت. میدیا وەک چەکێکی کوشندە ئەوەی ئێستا لە شاشەکانی ئەلجەزیرە، ئەلعەرەبیە و ئەلحەدەسـەوە دەبینرێت، تەنها ڕۆژنامەوانی نییە، بەڵکو بە "بەکارهێنانی میدیا بۆ پاکتاوی سیاسی" ناوزەد دەکرێت. پاڵپشتی دارایی، دیپلۆماسی و میدیایی ئەم دوو وڵاتە بۆ گروپە توندڕەوەکان و دنەدانیان دژی هەسەدە، ئاماژەیەکی مەترسیدارە بۆ ئەوەی کە سوریا بەرەو قۆناغێکی تاریکتر دەبرێت، کە تێیدا ڕاستییەکان لە ژێر پێی بەرژەوەندییە جیۆپۆلیتیکییەکاندا دەکرێنە قوربانی. بەمشێوەیە، ئەحمەد شەرع و گروپەکەی، نەک تەنها بە چەک، بەڵکو بەو باڵە میدیاییە بەهێزەی قەتەر و سعودیە بۆیان ڕەخساندوون، خەریکی سەپاندنی ڕژێمێکی نوێن. ڕژێمێک کە مەترسییەکەی کەمتر نییە لەوەی پێشوو، یەکەم ئامانجیشیان تێکدانی ئەو سەقامگیرییە ڕێژەییەیە کە لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هەسەدەدا هەبووە و هەیە.

 سەرۆکی سووریا، بە ئامانجی کۆتاییهێنان بە ناکۆکییەکان، وردەکاریی ڕێککەوتنێکی ستراتیژیی لەگەڵ هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) ئاشکرا کرد، کە خۆی لە گەڕانەوەی دامەزراوەکانی دەوڵەت بۆ ڕۆژهەڵاتی فورات و کۆنترۆڵکردنەوەی سەرچاوەکانی وزە دەبینێتەوە. یەکشەممە، 18ـی کانوونی دووەمی 2026، ئەحمەد شەرع، سەرۆکی سووریا، گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی نوێی لەگەڵ هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) ڕاگەیاند. ئامانجی سەرەکیی ئەم ڕێککەوتنە بریتییە؛ لە ڕاگەیاندنی ئاگربەست، بەهێزکردنەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵات و باکووری ڕۆژهەڵاتی وڵات، و چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری لە ناوچەکانی ململانێدا. وردەکاریی 12 خاڵە سەرەکییەکەی ڕێککەوتنی نێوان حکوومەتی سووریا و هێزەکانی سووریای دیموکرات  دۆسیەی سەربازی و ئەمنی ئاگربەستی گشتگیر: ڕاگەیاندنی ئاگربەستی دەستبەجێ و هەمەلایەنە لە سەرجەم بەرەکانی شەڕ و خاڵەکانی بەریەککەوتنی نێوان هێزەکانی سوپا و هەسەدە. تێکەڵکردنی هێزەکان: گواستنەوەی سەرجەم هێزەکانی "هەسەدە" بۆ سەر پەیکەری وەزارەتی بەرگریی سووریا. پڕۆسەکە بە شێوەی "تاکەکەسی" و دوای ئەنجامدانی وردبینیی ئەمنی بۆ هەر چەکدارێک جێبەجێ دەکرێت، لەگەڵ گەرەنتیکردنی پاراستنی تایبەتمەندێتیی ناوچە کوردییەکان. دۆسیەی کۆبانی: نەهێشتنی چەکی قورس لە شاری کۆبانی و پێکهێنانی هێزێکی ئەمنیی خۆجێیی بۆ شارەکە کە سەر بە وەزارەتی ناوخۆی سووریا بێت. دەرکردنی پەکەکە: هێزەکانی سووریای دیموکرات پابەند دەبن بە دەرکردنی سەرجەم چەکدار و ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان (PKK) بۆ دەرەوەی سنوورەکانی سووریا. شەڕی داعش: دەوڵەتی سووریا پابەند دەبێت بە بەردەوامبوون لە ئەرکی بەرەنگاربوونەوەی ڕێکخراوی تیرۆریستیی داعش.   دۆسیەی کارگێڕی و حوکمڕانی ڕادەستکردنەوەی ناوچەکان: ڕادەستکردنەوەی تەواوەتیی هەردوو پارێزگای دێرەزوور و ڕەققە بە حکوومەتی سووریا (چ لە ڕووی کارگێڕی و چ لە ڕووی سەربازییەوە) بە شێوەیەکی دەستبەجێ. دامەزراوەکانی حەسەکە: تێکەڵکردنەوەی سەرجەم دامەزراوە مەدەنییەکانی پارێزگای حەسەکە لە چوارچێوەی دامودەزگاکانی دەوڵەتی سووریادا. دانانی پارێزگار: دەرکردنی مەرسوومێکی سەرۆکایەتی بۆ دەستنیشانکردنی پارێزگارێکی نوێ بۆ پارێزگای حەسەکە. دامەزراندن: پەسەندکردنی لیستێکی ناوی پاڵێوراوانی "هەسەدە" بۆ ئەوەی لە پۆست و پلە جیاوازەکانی دەوڵەتی سووریادا دامەزرێن. دۆسیەی ئابووری و مرۆیی سەرچاوەکانی وزە: ڕادەستکردنەوەی تەواوی کێڵگە نەوتییەکان بە حکوومەتی سووریا. زیندانیانی داعش: دۆسیەی بەڕێوەبردنی زیندانەکان و کەمپی خێزانەکانی داعش دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی سووریاوە. گەڕانەوەی ئاوارەکان: کارکردن لەسەر لێکتێگەیشتن و ڕێکارەکان بۆ زەمینەخۆشکردن بە مەبەستی گەڕانەوەی ئاوارە و کۆچبەران بۆ هەردوو ناوچەی عەفرین و گەڕەکی شێخ مەقسوود.

سەرۆکی سووریا، لە لێدوانێکی ڕۆژنامەوانیدا نەخشەڕێگەی گەڕانەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت بۆ ناوچەکانی باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا خستەڕوو و ڕایگەیاند، دەوڵەت ئیدارەی سەرجەم ناوچە و جوگرافیای سووریا دەکات. یەکشەممە، 18ـی کانوونی دووەمی 2026، ئەحمەد شەرع، سەرۆکی سووریا، لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا گوتی: بڕیار بوو ئەمڕۆ پێشوازی لە مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) بکەم، بەڵام بەهۆی نالەباریی دۆخی کەشوهەوا و ئاستەنگی هاتووچۆوە، کۆبوونەوەکە بۆ سبەی دواخراوە. لە بارەی چارەکردنی کێشە ناوخۆییەکان، شەرع جەختی لەوە کردەوە کە سەرجەم دۆسیە هەڵپەسێردراو و ناکۆکییەکانی نێوان حکوومەت و هێزەکانی سووریای دیموکرات چارە دەکرێن. ئەحمەد شەرع دووپاتی کردەوە، کە دامەزراوە فەرمییەکانی دەوڵەت دەگەڕێنەوە بۆ پارێزگاکانی دێرەزوور، ڕەققە و حەسەکە و دەست بە ئەنجامدانی ئەرکەکانیان دەکەنەوە. سەرۆکی سووریا ڕایگەیاند: سبەی لەگەڵ مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) کۆدەبمەوە. ئەحمەد شەرع: بنەمای رێککەوتنمان لەگەڵ مەزڵووم عەبدی ئاگربەستە و دەبێ دامەزراوەکانی دەوڵەت بچنە سەرجەم پارێزگاکانی سووریا. ئەحمەد شەرع: بڕیار بوو لەگەڵ مەزڵووم عەبدی کۆببینەوە، بەڵام بەهۆی خراپیی کەشوهەواوە نەمانتوانی و بە تەلەفۆن قسەمان کرد. ئەحمەد شەرع لەبارەی دۆخی سوریا:  داوا لە هۆزە عەرەبییەکان دەکەم دان بەخۆیاندا بگرن.  کۆبوونەوەکەم لەگەڵ مەزڵوم عەبدی بەهۆی خراپی کەشوهەواوە نەکرا.  دەبێت دامەزراوەکان لە تەواوی سوریا بگەڕێنەوە و دەوڵەت دەسەڵاتی لە هەموو ناوچە و پارێزگاکان هەبێت.  هەموو دۆسیە هەڵپەسێردراوەکان لەگەڵ هەسەدە چارەسەر دەکەین.

سەرۆکایەتیی کۆماری سووریا دەڵێت، ئەحمەد شەرع و تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ سووریا کۆبوونەوە. ئەحمەد شەرع "ئاماژەی بە گرنگیی دیالۆگ لە قۆناغی ئێستادا و بونیادنانەوەی سووریا بە بەشداریی هەموو سوورییەکان کرد." دەقی راگەیێندراوەکەی سەرۆکایەتیی کۆماری سووریا  ئەمڕۆ لە دیمەشق، بەڕێز سەرۆک ئەحمەد شەرع پێشوازی لە تۆماس باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ سووریا کرد، بە ئامادەبوونی ئەسعەد حەسەن شەیبانی، وەزیری دەرەوە و کۆچبەران. بەڕێز سەرۆک جەختی لە یەکپارچەیی سووریا و سەروەرییەکەی بەسەر تەواوی خاکەکەیدا کردەوە، هەروەها ئاماژەی بە گرنگیی دیالۆگ لە قۆناغی ئێستادا و بونیادنانەوەی سووریا بە بەشداریی هەموو سوورییەکان کرد، لەگەڵ بەردەوامبوونی هەماهەنگیی هەوڵەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر. هەروەها لە دیدارەکەدا باس لە ڕێگاکانی بەهێزکردنی هاوکارییە ئابوورییەکانی نێوان سووریا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دوایین پێشهاتە ناوچەییەکان کرا.

بەڕێوەبەرایەتیی خۆبەڕێوەبەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا (خۆسەر)، بڕیاری چەکهەڵگرتنی گشتی ڕاگەیاند و داوای لە هاووڵاتییان کرد بۆ پاراستنی ناوچەکە پشتیوانی هەسەدە و یەپەژە بن. بەڕێوەبەرایەتی خۆسەر لە ڕاگەیێنراوێکی فەرمی ڕایگەیاندووە: گرووپە چەکدارەکانی سەر بە دیمەشق ڕێککەوتنەکانیان پێشێل کردووە و لە چەندین قۆڵەوە هێرشیان دەستپێکردووە و تا ئێستاش بەردەوامە. لەم قۆناغەدا چەکهەڵگرتنی گشتی ڕادەگەیەنن. دیمەشق سوورە لەسەر پەرەدانی زیاتر بە بارگرژی سەربازی و ئامانجیانە برایەتی نێوان پێکهاتەکان تێکبدەن و توندوتیژی و ناکۆکی دروست بکەن. بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر هۆشداریدا، ئەم قۆناغە چارەنووسسازە و هەڕەشەیەکی بوونییە بۆ سەر دەستکەوتەکانی شۆڕش و ناسنامەی کۆمەڵایەتی، بۆیە پێویستە خەڵک بۆ پاراستنی شارەکان و کەرامەتیان یەکدەنگ بن. لە کۆتایی ڕاگەیێنراوەکەی خۆسەر هاتووە، جەخت لەسەر گرنگیی یەکڕیزیی سەرجەم چین و توێژەکانی کۆمەڵگە کراوەتەوە. دووپات کراوەتەوە، سەرەڕای نیشاندانی نیازپاکی و کشانەوە لە هەندێک ناوچە بۆ دۆزینەوەی چارەسەری ئاشتییانە، بەڵام لایەنی بەرامبەر بژاردەی شەڕی هەڵبژاردووە، ئەمەش پێویستی بە ئامادەباشییەکی گشتگیر هەیە تاوەکو ڕێگری لە هەر هەوڵێک بگیریێت کە ئامانجی تێکدانی یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی و ئاسایشی ناوچەکەیە. ئەم ڕاگەیێنراوە لە کاتێکدایە، سەرەڕای بڕیاری کشانەوەی هەسەدە لە ڕۆژئاوای فورات، بەڵام سوپای عەرەبیی سووریا و گرووپە چەکدارەکانی نزیک لە تورکیا لە دوێنێوە هێرشێکی چڕیان بۆسەر ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی هەسەدە دەستپێکردووە. 

شاندی ئیمراڵی رایگەیاند دوێنێ شەممە کۆبوونەوەیکی دوو کاتژمێر و نیویان لەگەڵ رێبەر ئۆجەلان هەبووە و تێدا باسی لە ئاڵۆزییەکانی سوریا کردووە. شاندەکە دەڵێت، لە کۆبوونەوەکەدا رێبەر ئۆجەلان نیگەرانی قووڵی خۆی لەبارەی بە ململانێکان و پەرەسەندنی گرژییەکان دەربڕی، ئەو گرژییانەی بە هەوڵێک ناوبرد بۆ تێکدانی پڕۆسەی ئاشتی و گوتی، کێشەکانی سوریا تەنیا لە رێگەی دیالۆگ و دانوستان و لۆژیكی دروستەوە دەتوانرێت چارەسەر بکرێن. بەیاننامەی شاندی پارتی یەكسانی و دیموکراسی لە ئیمرالی:  رۆژی ١٧ی كانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە ئیمرالی کۆبونەوەیەکمان لەگەڵ بەڕێزعەبدوڵا ئۆجەلان ئەنجامدا، کە نزیکەی دوو کاتژمێر و نیوی خایاند. لە میانی دیدارەکەدا، بەڕێز ئۆجەلان پابەندبوونی خۆی بە پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەیەکی دیموکراسی دووپاتکردەوەو رایگەیاند، دیدگای ٢٧ی شوبات هەر بە دروستی ماوەتەوە، لەو چوارچێوەیەشدا گرنگیی گرتنەبەری هەنگاوی پێویست بۆ پێشخستنی پرۆسەکە دووپاتکردەوە. سەرنجی سەرەکی کۆبونەوەکە پێشهاتەکانی سوریا بوو، بەڕێز ئۆجەلان نیگەرانی قوڵی خۆی سەبارەت بە ململانێکان و پەرەسەندنی گرژییەکان دەربڕی و ئەوەی بەهەولێك ناوبرد بۆ تێکدانی پڕۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەیەکی دیموکراسی ، بە توندی جەختی لەوە کردەوە، کێشەکانی سوریا تەنیا لە ڕێگەی دیالۆگ و دانوستان و لۆژیكی دروستەوە دەتوانرێت چارەسەر بکرێن. ئامادەیی خۆشی دووپاتکردەوە بۆ جێبەجێکردنی بەرپرسیارێتیەكانی بۆ دڵنیابوون لە چارەسەركردنی ئەم پرسە لە ڕێگەی گفتوگۆو دوورکەوتنەوە لە ململانێ، داواشی لە هەموو لایەنە چالاكەكان رۆڵی ئەرێنی خۆیان بگێڕن و بەرپرسیارانەو جددی لەم بوارەدا مامەڵە بکەن.

د. عەلی قەرەداغی • سەرۆکى یەكێـتی جیهانی زانایانی مسوڵمان لە راگەیەندراوێكدا سەبارەت بە مەرسومەكەی ئەحمەد شەرع تایبەت بە كورد نوسیویەتی: - من پێشوازی لە بڕیارە سەركەوتووەكانی سەرۆك ئەحمەد شەرع دەكەم و داوا لە پێكهاتەی كوردی دەكەم پشتیوانی لێبكەن و سەرقاڵی بەدیهێنانی سوریایەكی یەكگرتوو بن. - پێشتر بڕیاری وانەبووەو پێشینەی نیە، بانگەوازەكانی روون و سورە لەسەر مافەكانی پێكهاتەی كوردی. - بڕیارەكانی (خوا بیپارێزێت) هەوڵێكە بۆ چاككردنی ماڵی سوری كە بەهۆی نادادی و خراپ بەڕێوەبردن و دابەشبوونی تائیفیەوە وێران بووە. - داننان بە پێكهاتەی كورد و پێدانی مافە رەواكانی كورد، هەنگاوێكە بۆ گەیشتن بە یەكسانی و بونیادنانی دەوڵەتی سەروەری یاسا، پەیامێكە بۆ هەموو لایەك كە دەوڵەت پابەندە بە دادپەوەری و هاوسەنگی ماف و بەرپرسیارێتی. داوا لە فەخامەتی سەرۆكی كۆماری وسریا دەكەم بڕیاری زیاتر دەربكات بۆ حزمەتی هەموو پێكهاتەكانی سوریا. - پەیامێكی روون ئاراستەی كورد دەكەم، كە بڕیارەكانی فەخامەتی سەرۆككۆماری سوریا بانگهێشتێكی روونە بۆ تێكەڵبوونی تەواوەتی لەگەڵ گەلی سوریاییەكی یەكگرتوو.  

سەرۆک بارزانی میوانداریی باڵیۆز تۆم بەڕاك نێردەی تایبەتی سەرۆكی ئەمریكا بۆ سووریا و مەزڵووم عەبدی فەرماندەی گشتیی هێزەكانی سووریای دیموكرات و محەمەد ئیسماعیل سەرۆكی ئەنەكەسە دەكات. بارەگای بارزانی بڵاوی کردەوە،  ڕۆژی شەممە 17ی كانوونی دووەمی 2026 لە پیرمام سەرۆك مەسعود بارزانی میوانداریی كۆبوونەوەیەكی گرنگی كرد لەنێوان باڵیۆز تۆم بەڕاك نێردەی تایبەتی سەرۆكی ئەمریكا بۆ كاروباری سووریا و ویندی گرین كونسوڵی گشتیی ئەمەریكا لە هەولێر و ژەنراڵ كێڤن لامبارت فەرماندەی هێزەكانی ئەمەریكا لە سووریا و كۆڵۆنێڵ زاكاریا كۆرك و ژەنەڕاڵ مەزڵووم عەبدی فەرماندەی گشتیی هێزەكانی سووریای دیموكرات و محەمەد ئیسماعیل سەرۆكی ئەنەكەسە.  دەقى ڕاگەیەندراوەکە.. سەرۆك بارزانی میوانداریی باڵیۆز تۆماس باراك نێردەی تایبەتی سەرۆكی ئەمەریكا بۆ سووریا و مەزڵووم عەبدی فەرماندەی گشتیی هێزەكانی سووریای دیموكرات و محەمەد ئیسماعیل سەرۆكی ئەنەكەسە دەكات. ڕۆژی شەممە 17ی كانوونی دووەمی 2026 لە پیرمام سەرۆك مەسعود بارزانی میوانداریی كۆبوونەوەیەكی گرنگی كرد لەنێوان باڵیۆز تۆماس باراك نێردەی تایبەتی سەرۆكی ئەمەریكا بۆ كاروباری سووریا و ویندی گرین كونسوڵی گشتیی ئەمەریكا لە هەولێر و ژەنراڵ كێڤن لامبارت فەرماندەی هێزەكانی ئەمەریكا لە سووریا و كۆڵۆنێڵ زاكاریا كۆرك و ژەنەڕاڵ مەزڵووم عەبدی فەرماندەی گشتیی هێزەكانی سووریای دیموكرات و محەمەد ئیسماعیل سەرۆكی ئەنەكەسە. لە دیدارەكەدا سەرۆك بارزانی بەگەرمی بەخێرهێنانی هەموو لایەنەكانی كرد و سوپاس و پێزانینی خۆی پێشكێش كردن كە لەم هەلومەرجە تایبەتەدا ئامادەیان بۆ ئەم كۆبوونەوەیە هەبووە لەپێناو ئاشتی و ڕێگرتن لە توندوتیژی. سەرۆك بارزانی جەختی لە بایەخ و گرنگیی دیالۆگ و سەقامگیری و پێكەوەژیان لە سووریای نوێ كردەوە. هەر لەو دیدارەدا باڵیۆز تۆماس باراك بە نوێنەرایەتیی ئەمەریكا سوپاس و پێزانینی ئاراستەی سەرۆك بارزانی كرد بۆ ئەم میوانداری و كۆبوونەوەیە و پشتیوانییە بەردەوامەكانی. دواتر ئامادەبووان گفتوگۆ و ئاڵوگۆڕی بیروڕایان هەبوو لەسەر چەند بابەتێك و بۆ هێنانە ئارای سەقامگیری ڕۆشناییان خستەسەر چەند هەنگاوێكی كرداری.

ئێران ئینتەرناشناڵ ئاشکرایکردووە، هێزی قودسی سوپای پاسدارانی ئێران و هێزە میلیشیا جیاوازەکانی ئێران لە وڵاتانی تر ڕۆڵی سەرەکییان لە کوشتنی خۆپیشاندەرانی وڵاتەکە لە ٨ و ٩ـی ئەم مانگەدا هەبووە. بەگویرەی ئەو زانیارییانەی ئێران ئینتەرناشناڵ دەستکەوتوون، هەریەکە لە فیرقەی فاتمیونی ئەفغانستان، فیرقەی زەینەبیونی پاکستان و هێزەکانی حەشدی شەعبی بەشداربوون لە کوشتنی بەشێکی زۆری خۆپیشاندەران. حەسەن هاشمیان، شرۆڤەکاری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە ئێران ئینتەرناشناڵی ڕاگەیاندووە، دەسەڵاتدارانی ئێران پشتیان بە میلیشیاکان بەستووە، چونکە  قەبارەی خۆپیشاندانەکان ئەوەندە زۆربوون هێزەکانی ناوخۆی ئێران بە تەنیا نەیانتوانیووە کۆنترۆڵیان بکەن. هاشمیان ئاماژەی بەوەشکرد، قەبارەی قوربانییەکان ئاماژەیە بۆ ئەوەی ئەم میلیشیا بە ئەزموونا دەستیان لە کوشتنی خۆپیشاندەران هەبووە و لەماوەی ئەو دوو رۆژەدا 12 بۆ 20 هەزار کەسیان کوشتووە، دەشڵێت، ئەو گروپانە بە مەبەستی کوشتن نێردراون و ئەزموونی شەڕکردنیان لە عێراق و سوریا هەیە. نزیکەی سێ هەفتەیە خەڵکی ئێران خۆپیشاندانیان دژی رژێمی ئێران دەستپێکردووە و داوای رووخانی حکومەت دەکەن. بەپێی ئاماری کۆمەڵێک رێکخراوی مافی مرۆڤ، لە خۆپیشاندانەکاندا زیاتر لە شەش هەزار کەس کوژراون، بەڵام ئاژانسی رۆیتەرز دەڵێت، ژمارەی کوژراوان تا ئێستا سەروو دوو هەزار کەسە لە خۆپیشاندەران و هێزە ئەمنییەکانی ئێران.

هاوڵاتی محەممەد عەبدولڕەحمان تورکۆ، وەزیری پەروەردەی سوریا، پشتگیری لە مەرسومەکەی ئەحمەد شەرع دەکات و دەڵێت، بە زووترین کات خوێندنی کورد لە قوتابخانەکاندا جێبەجێدەکرێت. محەممەد عەبدولرەحمان تورکۆ لە راگەیاندراوێکدا دەڵێت، خوێندن بە زمانی کورد لە قوتابخانە حکومییەکاندا هەنگاوێکی گەورەیە بۆ بەهیزکردنی بەهاکانی یەکسانی هاووڵاتییبوون و پەتەوکردنی مافەک کلتوکرییەکانی هاووڵاتییانی کورد وەک بەشێکی دانەبڕاوی نیشتمانی سوریا. وەزیری پەروەردەی سوریا دەشڵێت، بەزووترین کات دەستدەکەن بە نووسینەوەی مەرسومەکی ئەحمەد شەرع، سەرۆکی سوریا، بۆ جێبەجێکردنی خوێندنی کوردی لە قوتابخانەکاندا. تورکۆ جەختی لەوە کردەوە، قوتابخانەکانی سوریا دەبێت بۆ هەموو کەسێک بێت و پێویستە دادپەروەری و یەکگرتوویی بەرەوپێشببەن نەک دووری بخەنەوە. شەوی رابردوو ئەحمەد شەرع مەرسوێکی هەشت خاڵی راگەیاند کە تێدا باسی ئەوەی کرد، گەلی کورد بە فەرمی وەک بەشێکی ڕاستەقینە و گرنگی سوریا ناسێنراوە و لە ناوچە کوردییەکاندا رێگە بە خوێندنی زمانی کوردی دەدرێت.

رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"ی ئەمریكی ئاشکرای دەكات، ئەحمەد شەرع، سەرۆک کۆماری سوریا پلانی ئۆپراسیۆنێکی سەربازی بەرفراوانی دژ بە هێزەکانی سوریای دیموکرات بە پاڵپشتی تورکیا دادەڕێژێت، ئەمەریکاش ترسی هەیە لەوەی ئەم هەنگاوە ببێتە هۆی ئەوەی سوریا زیاتر ناسەقامگیر بکات. بەگوێرەی رۆژنامەکە، دەزگا هەواڵگرییەکانی ئەمەریکا هەڵسەنگاندنیان بۆ ئەوە کردووە، شەرع پلانی ئۆپەراسیۆنێکی فراوان و فرە ئاڕاستەی هەیە، بە پاڵپشتی سوپای تورکیا، لەدژی هێزەکانی سوریای دیموكرات لە گوندەواری رۆژهەڵاتی حەلەب و رەنگە لەڕێی ڕووباری فوراتەوە درێژببێتەوە بۆ باکووری رۆژهەڵاتی سوریا، بەگوێرەی بەرپرسانی ئەمەریکا. رۆژنامەکە باسی لەوەكردووە، بەرپرسانی باڵای ئەمەریکا نیگەرانن لەوەی هێرشێکی نوێی سەربازیی سوریا بۆ سەر هێزەکانی سوریای دیموکرات ببێتە هۆی هەڵمەتێکی فراوانتر لە دژی ئەو هێزانە كە لەلایەن ئەمەریکاوە پشتیوانی دەكرێن. ئاماژەی بەوەشکردووە، واشنتۆن هەڕەشەی کردووە ئەگەر دیمەشق بەردەوام بێت لە ئەنجامدانی هێرشێكی فراوانتر، سزاکانی یاسای قەیسەر بەسەر حکومەتی سوریادا دەسەپێنێتەوە. رۆژنامەکە ئەوەشی بڵاوکردووەتەوە، وەک ئاماژەیەک بۆ مەترسیداری دۆخەکە، هێزە سەربازییەکانی ئەمریکا رۆژی هەینی گەیشتوونەتە شاری دێرحافر بۆ ئەوەی لەگەڵ هاوبەشە سورییەکانیان کۆببنەوە، ئەوەش دواى چەند رۆژێک لە پێکدادانێكی خوێناوی.

کەمێک لەمەوبەر تۆم باراک، نیردەی تایبەتی ترەمپ بۆ سوریا، گەیشتە هەولێر و لەگەڵ سەرۆک بارزانی لە کۆبوونەوەدایە. بەپێی زانیارییەکان، مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتی هەسەدەش گەیشتووەتە هەولێر و دواتر لە بارەگای بارزانی لەگەڵ تۆم باراک کۆدەبێتەوە. بەیانیی ئەمڕۆ شەممە، 17ـی کانوونی دووەمی 2026، مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) و تۆم باراک، نوێنەری تایبەتی ئەمریکا بۆ کاروباری سووریا؛ گەیشتنە هەولێر. بە گوێرەی زانیارییەکانی کوردستان24، هەر ئەمڕۆ، سەرۆک بارزانی لەگەڵ تۆم باراک، نێردەی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا بۆ کاروباری سووریا کۆدەبێتەوە.  چاوەڕێ دەکرێت لە کۆبوونەوەکەدا، ڕێککەوتنی 10ـی ئاداری نێوان هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە)، دۆخی سووریا و دوا پێشهاتەکانی ناوچەکە تاوتوێ بکرێن.  ئەم کۆبوونەوەیە لە کاتێکدایە،  ئێوارەی ڕۆژی هەینی، 9ـی کانوونی دووەمی 2026، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەنێوان سەرۆک بارزانی و تۆم باراک، نێردەی تایبەتی سەرۆک ترەمپ بۆ کاروباری سووریا و باڵیۆزی ئەمریکا لە تورکیا ئەنجامدرا. لەم پەیوەندییەدا، هەردوولا بیروڕایان لەبارەی بارودۆخی سیاسیی ناوچەکە و سووریا بە گشتی ئاڵوگۆڕ کرد و تیشکیان خستە سەر گرنگیی هەماهەنگی و گفتوگۆ بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان. لە پەیوەندییە تەلەفۆنییەکەدا، هەردوولا جەختیان لەوە کردەوە، پێویستە هەموو هەوڵێک بدرێت بۆ ئەوەی گرژی و ئاڵۆزییەکانی نێوان هێزە کوردییەکان و حکوومەتی سووریا نەمێنن و بارودۆخی ناوچە تێكچووەکان ئاسایی ببێتەوە. هەروەها جەخت لەسەر نانی هەنگاوی جدی کرایەوە بۆ بەدیهێنانی ئاسایش و سەقامگیری و چەسپاندنی ئاشتی لە سووریا، تاوەکو ڕێگری لە زیاتر تێکچوونی دۆخی مرۆیی و ئەمنیی ناوچەکە بگیرێت. دوای ڕووخانی ڕژێمی بەشار ئەسەد لە مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی 2024، سەرۆک مەسعود بارزانی چەندین هەنگاوی گرنگ و ستراتیژی بۆ پاراستنی ماف و دەستکەوتەکانی کورد لە ڕۆژئاوای کوردستان ناوە. هاوکات، مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە)، چەندین جار سەردانی هەرێمی کوردستانی کردووە و لەگەڵ سەرکردایەتیی سیاسیی کوردستان کۆبووەتەوە.

ئەحمەد شەرع، مەرسوومی ژمارە 13ـی ساڵی 2026ـی دەرکرد کە تێیدا جەخت دەکاتەوە هاووڵاتییانی کوردی سووریا بەشێکی سەرەکی و ڕەسەنی گەلی سووریان و ناسنامەی کولتووری و زمانی ئەوان بەشێکی دانەبڕاوە لە ناسنامەی نیشتمانیی سووریای یەکگرتوو. بە پشتبەستن بە ئەحکامەکانی ڕاگەیاندنی دەستووری و لەسەر بنەمای پێویستییەکانی بەرژەوەندیی باڵای نیشتمانی و لەبەر ڕۆڵ و بەرپرسیارێتی دەوڵەت لە بەهێزکردنی یەکڕیزی نیشتمانی و چەسپاندنی مافە کولتووری و شارستانییەکانی هەموو هاووڵاتییانی سووریا، ئەم بڕیارانە دەرکرا. ماددەی 1: هاووڵاتییانی کوردی سووریا بەشێکی سەرەکی و ڕەسەنی گەلی سووریان، و ناسنامەی کولتووری و زمانی ئەوان بەشێکی دانەبڕاوە لە ناسنامەی نیشتمانیی سووریای یەکگرتوو. ماددەی 2: دەوڵەت پابەند دەبێت بە پاراستنی فرەچەشنیی کولتووری و زمانی و مافی هاووڵاتییانی کورد مسۆگەر دەکات لە زیندووکردنەوەی کەلەپوور و هونەرەکانیان و پەرەپێدانی زمانی دایکیان لە چوارچێوەی سەروەریی نیشتمانیدا. ماددەی 3: زمانی کوردی وەک زمانێکی نیشتمانی دادەنرێت و ڕێگە دەدرێت بە وانەگوتنەوەی لە قوتابخانە حکوومی و تایبەتەکاندا لەو ناوچانەی کە کورد ڕێژەیەکی بەرچاو لە دانیشتووانەکەی پێکدەهێنن، وەک بەشێک لە پڕۆگرامە بژاردەکان یان وەک چالاکییەکی کولتووری و پەروەردەیی. ماددەی 4: کارکردن بە هەموو ئەو یاسا و ڕێکارە نائاساییانەی کە دەرەنجامی سەرژمێری ساڵی 1962 بوون لە پارێزگای حەسەکە هەڵدەوەشێتەوە و ڕەگەزنامەی سووری دەدرێتە هەموو ئەو هاووڵاتییە کوردانەی کە لەسەر خاک و وڵاتی سووریا نیشتەجێن، بە "مەکتومولقەید"ەکانیشەوە (ئەوانەی ناویان لە تۆمارەکاندا نییە)، لەگەڵ یەکسانکردنی تەواویان لە ماف و ئەرکەکاندا. ماددەی 5: جەژنی "نەورۆز" وەک پشوویەکی فەرمیی  (بە مووچەوە) لە سەرتاسەری  سووریا دیاری دەکرێت، وەک جەژنێکی نیشتمانی کە گوزارشت لە بەهار و برایەتی دەکات. ماددەی 6: دامەزراوە ڕاگەیاندن و پەروەردەییەکانی دەوڵەت پابەند دەبن بە گرتنەبەری گوتارێکی نیشتمانیی گشتگیر و هەر جۆرە جیاکاری یان پەراوێزخستنێک لەسەر بنەمای ڕەگەزی یان زمانی بە یاسا قەدەغە دەکرێت، هەر کەسێک هانی فیتنەی نەتەوەیی بدات بەپێی یاسا کارپێکراوەکان سزا دەدرێت. ماددەی 7: وەزارەت و لایەنە پەیوەندیدارەکان بەرپرسن لە دەرکردنی ڕێنماییە جێبەجێکارییە پێویستەکان بۆ جێبەجێکردنی ئەحکامەکانی ئەم مەرسوومە، هەر لایەنەو بەپێی تایبەتمەندی خۆی. ماددەی 8: ئەم مەرسوومە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاودەکرێتەوە و لە ڕێککەوتی دەرچوونییەوە کاری پێدەکرێت. ئەحمەد شەرع، مەرسوومی ژمارە 13ـی ساڵی 2026ـی سەبارەت بە کورد دەکرد. پێشەکی مەرسومەکە؛ بە پشتبەستن بە ئەحکامەکانی راگەیاندنی دەستووری و لەبەر رۆڵ و بەرپرسیارێتی دەوڵەت لە بەهێزکردنی یەکڕیزی نیشتمانی و چەسپاندنی مافە کولتووری و شارستانییەکانی هەموو هاوڵاتییانی سوریا، ئەم بڕیارانە دەرکرا. مەرسومەکە لە ‌هەشت مادە پێکهاتووە، کە بریتین لە: 🔻 هاوڵاتییانی کوردی سوریا بەشێکی سەرەکی و رەسەنی گەلی سوریان. 🔻 دەوڵەت پابەند دەبێت بە پاراستنی فرەچەشنیی کلتووری و زمانی و مافی هاوڵاتییانی کورد مسۆگەر دەکات لە زیندووکردنەوەی کەلەپوور و هونەرەکانیان و پەرەپێدانی زمانی دایکیان لە چوارچێوەی سەروەریی نیشتمانیدا. 🔻  زمانی کوردی وەک زمانێکی نیشتمانی دادەنرێت و رێگە دەدرێت بە وانەگوتنەوەی لە قوتابخانە حکومی و تایبەتەکاندا لەو ناوچانەی، کە کورد رێژەیەکی بەرچاو لە دانیشتووانەکەی پێکدەهێنن. 🔻 کارکردن بە هەموو ئەو یاسا و رێکارە نائاساییانەی کە دەرەنجامی سەرژمێری ساڵی 1962 بوون لە پارێزگای حەسەکە هەڵدەوەشێتەوە و ڕەگەزنامەی سووری دەدرێتە هەموو ئەو هاووڵاتییە کوردانەی کە لەسەر خاک و وڵاتی سووریا نیشتەجێن، بە "مەکتومولقەید"ەکانیشەوە (ئەوانەی ناویان لە تۆمارەکاندا نییە)، لەگەڵ یەکسانکردنی تەواویان لە ماف و ئەرکەکاندا. 🔻 جەژنی "نەورۆز" وەک جەژنێکی نیشتمانی و پشوویەکی فەرمیی  (بە مووچەوە) لە سەرتاسەری سوریا دیاری دەکرێت، کە گوزارشت لە بەهار و برایەتی دەکات. 🔻 دامەزراوە ڕاگەیاندن و پەروەردەییەکانی دەوڵەت پابەند دەبن بە گرتنەبەری گوتارێکی نیشتمانیی گشتگیر و هەر جۆرە جیاکاری یان پەراوێزخستنێک لەسەر بنەمای رەگەزی یان زمانی بە یاسا قەدەغە دەکرێت، هەر کەسێک هانی فیتنەی نەتەوەیی بدات بەپێی یاسا کارپێکراوەکان سزا دەدرێت. 🔻 وەزارەت و لایەنە پەیوەندیدارەکان بەرپرسن لە دەرکردنی ڕێنماییە جێبەجێکارییە پێویستەکان بۆ جێبەجێکردنی ئەحکامەکانی ئەم مەرسوومە، هەر لایەنە و بەپێی تایبەتمەندی خۆی. 🔻 ئەم مەرسوومە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاودەکرێتەوە و لە ڕێککەوتی دەرچوونییەوە کاری پێدەکرێت.

لە چوارچێوەی هەوڵەکانی ئەمریکا بۆ ڕێگرتن لە هەڵگیرسانی ململانێیەکی سەربازیی بەرفراوان لە نێوان سوپای عەرەبیی سووریا و هێزەکانی سووریای دیموکرات، بڕیارە ڕۆژی شەممە تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ سووریا، لە شاری هەولێر لەگەڵ مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) کۆببێتەوە. هەینی، 16ـی کانوونی دووەمی 2026، چەند سەرچاوەیەک بە رۆژنامەی ئەلمۆنیتەریان ڕاگەیاند: سبەی لە شاری هەولێر، هەر یەکە لە تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمەریکا بۆ سووریا لەگەڵ مەزڵووم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سووریای دیموکرات کۆدەبێتەوە. بە گوێرەی سەرچاوەکە، کۆبوونەوەکەی نێوانیان بە نێوەندگیریی نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستانە، هەروەها ئامانج لە کۆبوونەوەکە تاوتوێکردنی دۆخی سووریا و ڕێگەگرتنە لە پەرەسەندنی گرژیی زیاتر لە نێوان سوپای عەرەبیی سووریا و هێزەکانی سووریای دیموکرات.

مارک ساڤایا نوێنەری سەرۆکی ئەمەریکا بۆ کاروباری عێراق دوای کۆبوونەوەی لەگەڵ وەزیری جەنگ و بەرپرسێکی باڵای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر لە ئیدارەی وڵاتەکەی، چەند وێنەنەکی بڵاوکردووەتەوە و نووسیویەتی: عێراق مەزن دەکەینەوە. مارک ساڤایا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس ئەمڕۆ هەینی 16ی کانوونی دووەمی 2026، دوای کۆبوونەوەی لەگەڵ هەر یەک لە پێت هێگیسیس، وەزیری جەنگی ئەمەریکا و سباستیان گۆرکا، بەڕێوەبەری ناوەندی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، چەند وێنەیەکی بڵاوکردووەتەوە و نووسیویەتی: لە کۆشکی سپی لەگەڵ وەزیری جەنگ و بەڕێوەبەری ناوەندی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر کۆبوومەوە و گفتوگۆمان لە بارەی ئەو باس و بابەتانە کرد لە سەردانی داهاتووم بۆ عێراق دێنە پێش، بۆ ئەوەی بڕیارێکی دروستیان لە بارەوە بدەم کە لە بەرژەوەندی و خزمەتی گەلی عێراق بن. ساڤایا لەکۆتایی پەیامەکەیدا نووسیویەتی "عێراق مەزن دەکەینەوە".