بەپێی ئامارەکانى ماڵپەڕى شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان، داهاتی هەفتەى رابردوو زیاتر بووە لە 21 ملیار و 764 ملیۆن و 367 هەزار دینار. کە 94%ی بەشێوەی نەختینەیە و 6% داهاتەكەش بەشێوەی چەك بووە. داهاتى هەفتانەى نانەوتى سنورى هەردوو پارێزگاى سلێمانى و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان زیادیکردووە، لەکاتێکدا لەسەر ئاستى مانگانە کەمیکردووە. بەپێی ئامارەکانى ماڵپەڕى شەفافیەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان، داهاتی هەفتەى رابردوو زیاتر بووە لە 21 ملیار و 764 ملیۆن و 367 هەزار دینار. کە 94%ی بەشێوەی نەختینەیە و 6% داهاتەكەش بەشێوەی چەك بووە. داهاتەکە بەراورد بە هەفتەى پێشتر بەڕێژەى زیاتر لە 81% بەرزبووەتەوە، بەو پێیەى بڕەکەى زیاتر بووە لە 11 ملیار و 969 ملیۆن دینار. لەگەڵ ئەوەشدا ئامارەکە دابەزینى داهاتەکە لەسەر ئاستى مانگانە دەردەخات بەڕێژەى زیاتر لە 30%، بەو پێیەى داهاتى ئەم مانگە تا ئێستا 51 ملیار و 854 ملیۆن دینار بووە، لەکاتێکدا مانگى رابردوو زیاتر بووە لە 74 ملیار و 800 ملیۆن دینار.
راوێژکاری دارایی سوودانی دەڵێت، سیاسەتی نەختینەیی ئامانجەکانی بەدیهێناوە لە عێراق و کاری هاوبەش هەیە بۆ پاراستنی نەختینە. موزهر محەممەد ساڵح، راوێژکاری دارایی و ئابووریی محەممەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق بە رووداوی راگەیاند، "عێراق بەرەوپێشچووە لە پەرەپێدانی میکانیزمەکانی چاکسازیی بانکی و رێکخستنەوەی دامەزراوە بانکییەکان. ئەمەش لە کۆتایی ساڵی رابردووەوە بەشێوەیەکی راستەوخۆ و خێرا دەستیپێکردووە". ئەو راوێژکارە دەڵێت، ئەم چاکسازییانە "لەڕێگەی هەردوو کۆمپانیای راوێژکاریی جیهانی، 'ئێرنست ئەند یۆنگ' بۆ چاکسازیی کەرتی بانکیی حکومی و 'ئۆلیڤەر وایمان' بۆ چاکسازیی کەرتی بانکیی تایبەت دەکرێن". موزهر محەممەد گوتیشی، "دەسەڵاتی جێبەجێکردن رەزامەندی لەسەر رێوشوێنەکانی رێکخستن [ـی بانکەکان] داوە بۆ ئەوەی دەستبەجێ بچنە بواری جێبەجێکردنەوە. ئێستاش کۆدەنگی و ئاسوودەییەک لەنێو دامەزراوە بانکییەکاندا هەیە سەبارەت بە هەنگاوەکانی چاکسازی، جا چ لەسەر ئاستی باشترکردنی پابەندبوون بێت یان بەهێزکردنی پێوەرەکانی سەرمایە و بەدەستهێنانی گشتگیریی دارایی دیجیتاڵی". راوێژکارە داراییەکە ئەوەشی باسکرد، سیاسەتی نەختینەیی ئامانجەکانی بەدیهێناوە لە عێراق، کە سەقامگیریی گشتیی نرخەکانە، ئەوەش دەبێت پارێزگاری لێبکرێت. یەدەگی بیانیی عێراق نزیکەی 100 ملیار دۆلارە. موزهر محەممەد دەڵێت، بانکی ناوەندیی عێراق خاوەنی یەدەگێكی بیانیی بەهێزە کە فرەچەشن کراوە بە دراوی بیانی، زێڕ و ئامرازەکانی وەبەرهێنان و ئێستا ئەو یەدەگە لە باشترین دۆخیدایە. بەتایبەتیش کە زیادبوونی هەڵاوسانی ساڵانە لەنێوان 2.5% بۆ 3%ـە، ئەوەش رێژەیەکی سرووشتییە. موزهر محەممەد گوتیشی، "جەخت لەوە دەکەینەوە، یەکێک لە کارە لەپێشینەکان پاراستنی ئەم سەقامگیرییە -کە بە یەدەگی بیانیی پێویست پشتیوانی دەکرێت، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی هیچ گۆڕانکارییەک لە نرخی فەرمیی نرخی دینار بەرامبەر بە دۆلار ناکرێت کە 1320 دینارە بۆ هەر دۆلارێک.
مەسرور بارزانی لەبارەی دواکەوتنی مووچەی مانگی 9 دەڵێت هیچ پاساوێک بۆ دواخستنی مووچە نییە، جێی داخە مووچەی مانگی 9 لە هەرێمی کوردستان دابەشنەکراوە و بەغدا دابەشکردنی مووچەی مانگی 11ـی دەستپێکردووە. چوارشەممە، 26ـی تشرینی دووەمی 2025، مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، هیچ پاساوێک نییە بۆ دواخستنی مووچە، نەدەبوایە ئەوەندە دواش بکەوێت، هەموو هەوڵیشمان بۆ ئەوەیە کە هیچ مووچەی ئەمساڵ نەفەوتێت و فشاری تەواویش دەکەین لەسەر حکوومەتی فیدراڵی کە هەموو مووچەکان بنێرن. مەسرور بارزانی لەبارەی پرسی مووچە و پێکهێنانی باسی لەوەشکرد، هیچ پاساوێک نییە بۆ دواخستنی مووچە، نەدەبوایە ئەوەندە دواش بکەوێت، جێی داخە کە ئێستا ئێمە چاوەڕێی مووچەی مانگی 'نۆ' ین، بەڵام حکوومەتی فیدراڵی دەستی بە دابەشکردنی مووچەی مانگی 11 کردووە یان خەریکە دەستی پێدەکات. سەرۆکی حکوومەتی هەرێم جەختیشی کردەوە، ئێمە هەمیشە گفتوگۆمان لەسەر ئەوە کردووە و داوامان کردووە کە شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان وەکو خۆی لە کاتی خۆیدا بنێرن، ئێستاش چاوەڕێ دەکەین، ئەوەی بیستوومانە بەڵێنی ئەوەیان داوە کە بە زووترین کات ئەو مووچانە بنێرن. بەڵام ئەمە تەنیا مووچەی مانگی نۆ نییە، ئێمە خەریکین بەرەو کۆتایی ساڵ دەڕۆین و هەموو هەوڵیشمان بۆ ئەوەیە کە هیچ مووچەی ئەمساڵ نەفەوتێت و فشاری تەواویش دەکەین لەسەر حکوومەتی فیدراڵی کە هەموو مووچەکان بنێرن. دەشڵێت: ئەگەر ئەمە نەکرێ، دەبێ گلەییەکە ئاراستەی حکوومەتی فیدراڵی بکرێت، چونکە حکوومەتی هەرێم هەموو پابەندبوونەکانی خۆیان جێبەجێ کردووە لە دابینکردنی داهاتی نانەوتی، لە فرۆشتنی نەوت لە هەرێمی کوردستانەوە بۆ دەرەوە، هەموو ئەو ئەرکانەی کە لەسەر هەرێمی کوردستانن جێبەجێ کراون، ئیتر ئێستا نۆرەی حکوومەتی فیدراڵییە کە ئەوانیش بە ئەرکی خۆیان هەڵبستن و ئەرکەکانی خۆیان جێبەجێ بکەن.
تەیف سامى بڕیاریداوە لەچەند کاتژمێرى داهاتوودا مووچە بنێێرێت بەوتەی بەرپرسێکی باڵای کورد لە بەغدا تەیف سامی، وەزیری دارایی عێراق لە چەند کاتژمێری داهاتوودا مووچەی مانگی 9ی فەرمانبەرانی کوردستان دەنێرێت. ئەمڕۆ لە عێراق دابەشکردنی مووچە دەستی پێکرد، بەڵام تا کاتژمێر 12ی نیوەڕۆ تەنها مووچە وەزارەتی نەوت دابەشکرا، لە دوای نیوەڕۆوە ئینجا نۆرەی وەزارەتی پەروەردە هات، بەڵام بە کەموکورتییەوە دابەش دابەشکرا بەوەی هەرجارە و مووچەی پەروەردەی شارێک خەرج دەکرا هێشتاش تەواو نەبووە. بەرپرسێکی کورد لە بەغدا ئاماژەى بۆ ئەوەکردوە "چەند ڕۆژێکە پارە خراوەتە سەر هەژماری وەزارەتەکان، بەڵام بەهۆی کەمی پارەی کاش دابەشکردنی مووچە دواکەوتووە". بەرپرسان و خەڵک ترسیان هەبوو ئەگەر بەمشێوەیە لە عێراق مووچە بدرێ، ناردنی مووچە خەڵکی کوردستان دوادەکەوێت. هاوکات ئەمڕۆ کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق کرا، بەڵام باسی مووچە نەکرا. دوای کۆبوونەوەکە کاتژمێر چوار و نیوی ئێوارە بەرپرسێکی باڵای کورد لە بەغدا قسەی لەگەڵ تەیف سامی، وەزیری دارایی عێراق کردووە و پێی گوتووە "ئێستا دەستان بە دابەشکردنی مووچەی خۆتان کرد، کەی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان دەنێرن؟"، وەڵامی تەیف سامی چاوەڕوان نەکراو بووە، "گوتوویەتی لە چەند کاتژمێری داهاتوودا مووچەی هەرێمی کوردستان دەنێرم". بەپێی ئەم لێدوانە بێت بۆ ئەم مانگەش كێشەی سیولە و پارەی کاشیان چارەسەر کردووە و ئێستا پارە هەیە. لەبارەی چارەنووسی دوو مووچەکەی کۆتایی ئەمساڵ، مانگەکانی 11 و 12 چی لێدێ؟ دکتۆر جەمال کۆچەر، کە لە خولی پێشوودا ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق بوو، بۆ ئەم خولەش دەرچووەتەوە بە ئاڤای ڕاگەیاند، لەبەرئەوەی حکومەتی عێراق دەڵێت، ئەم مووچەی ئەینێرم مووچەی مانگی نۆیە و نەیوتووە مووچەی 11ـەیە، واتە ئەو دوو مووچەی دەمێنێت لەسەر حکومەتی عێراقە بیدات، جا ئەگەر بکەوێتە ساڵی داهاتووشەوە هەر دەبێ بیدات. هەر ئەمڕۆ تیمێکی وەزارەتی دارایی کوردستان لیستی مووچەی مانگی 10ـی بردە بەغدا و ڕادەستی وەزارەتی دارایی عێراقیان کرد.
سکرتێری ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان، ڕەخنە لەو مەرجە دەگرێت کە وەزارەتی دارایی عێراق بۆ ناردنی مووچە دایناوە و دەڵێت "ئەوەی دەکرێت جیاکارییە". تەیف سامی، وەزیری دارایی عێراق مەرجی داناوە تاوەکو مووچەی مانگی 11ـی عێراق دابەش نەکەن، مووچەی مانگی 9ـی هەرێمی کوردستان نانێرن، بەڵام ئامانج ڕەحیم دەڵێت لەگەڵ وەزیرە کوردەکان لەسەر هێڵن بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشەیە. ئامانج ڕەحیم ئاشکرای دەکات، هەرێمی کوردستان هەموو ئەرکەکانی جێبەجێ کردووە: ڕۆژانە 200 هەزار بەرمیل نەوت ڕادەست کراوە و داهاتەکەی بۆ بەغداد بووە. بڕی 120 ملیار دینار پشکی گەنجینەی فیدراڵی لە داهاتی ناوخۆ نێردراوە. لیستی مووچەی مانگی 9 وردبینی کراوە و بێ کێشە بووە. بەپێی قسەکانی سکرتێری ئەنجوومەنی وەزیران، هەرێمی کوردستان بە داهاتی نەوت و ناوخۆ، بڕی 665 ملیار دیناری کاشی خستووەتە خەزێنەی عێراقەوە و تەنیا 280 ملیار دینار لەسەر بەغدادە، لەکاتێکدا خەرجیی مانگانەی مووچەی عێراق زیاتر لە 8 تریلیۆن دینارە. ئامانج ڕەحیم پێیوایە ئەگەر بەغداد کێشەی نەبوونی پارەی کاشی هەبێت، دەبێت هەرێمی کوردستان پێش بخات لەبەر دوو هۆکار: فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان مووچەی مانگی 9 وەردەگرن، بەڵام عێراق هی مانگی 11. هەرێمی کوردستان خۆی بەشێک لە پارەی کاشی بۆ دارایی عێراق دابین کردووە.
بەپێى ڕاگەیەندراوێکى وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتى هەرێمى کوردستان، لیستی مووچەی مانگی تشرینی یەکەم ڕادەستی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ کرا. لەراگەیەندراوەکەدا ئەوە هاتووە: ڕۆژی سێ شەممە ( ٢٥ ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ ) لیستی مووچەی مانگی تشرینی یەکەمی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان لەلایەن تیمی تەکنیکی وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستانەوە ڕادەستی فەرمانگەی ژمێریاری وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ کرا. ناردنى لیستى موچەى مانگى دە لەکاتێکدایە، کێشەى کەمیى نەخیتنە، هۆکارى پشت دواکەوتنى دابەشکردنى مووچەى فەرمانبەر و مووچەخۆرانی عێراقە کە بەهۆیەوە ناردنى مووچەى فەرمانبەرانى هەرێمى کوردستانیش دواکەوتووە. عێراق مانگانە پێویستى بە زیاتر لە 8.5 ترلیۆن دینارە وەک خەرجى بەکارخستن و وەبەهێنان، لەکاتێکدا داهاتى هەناردەى نەوتەکەى کەمتر لە 805 تریلیۆن دینارە. ئەو دۆخە داراییە لە عێراق ناڕوونى لە چارەنووسی دوو مووچەى کۆتایی ئەم ساڵى هەرێمى کوردستان دروست کردووە، بەڵام بە گوتەى ئەندامێکى لیژنەى دارایی خولى پێنجەمى پەرلەمانى عێراق، دادگەى فیدراڵی ئەوەى یەکلا کردووەتەوە کە مووچە لە پشکى هەرێمى کوردستان جیا بکرێتەوە و مووچە دەبێتە سپاردە لە ئەستۆى بەغدا. بەگوێرەی بەدواداچوونی تۆڕی میدیایی رووداو، دواکەوتنی ناردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان پەیوەندی بە نەبوونی پارەی نەختینە لەبەردەست وەزارەتی دارایی فیدراڵ هەیە. سەرچاوەیەکی بەرپرس لە بەغدا بە رووداوی گوت، "دەبوو رۆژی یەکشەممە بەڕێوەبەرایەتیی ژمێریاری وەزارەتی دارایی فیدراڵ فەرمانی خەرجکردنی مووچەی فەرمانبەرانى عێراقى دەربکردایە. ئەگەری هەیە ئەو بڕیارە بکەوێتە ئەمڕۆ دووشەممە." بڕیارى وەزارەتى دارایی فیدڕاڵ وایە کە دواى دابەشکرنى مووچەى فەرمانبەرانى وەزارەت و دامەزراوەکانى حکومەتى فیدراڵى، پارەى مووچەى هەرێمى کوردستان بنێرێت.
جێگری بەڕێوەبەری نووسینگەی سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان، جەختی لەوە کردەوە، بەغدا پێویستە مووچەی مانگی ئەیلوولی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بنێرێت، چونکە حکوومەتی هەرێم هەموو پابەندییەکانی خۆی جێبەجێ کردووە. شەممە 15ـی تشرینی دووەمی 2025، عەزیز ئەحمەد، جێگری بەڕێوەبەری نووسینگەی سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان، لە هەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی (ئێکس) نووسیویەتی: بەغدا هیشتا مووچەی مانگی 9 (ئەیلوول)ـی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستانی نەناردووە و پێویستە بینێرێت. جێگری بەڕێوەبەری نووسینگەی سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان، ئاماژەی بەوە کرد، حکوومەتی هەرێم هەموو پابەندییەکانی خۆی جێبەجێ کردووە. هاوکات جەختی لەوە کردووە، حکوومەتی هەرێمی کوردستان بەردەوامە لە هەناردەکردنی نەوت لە ڕێگەی کۆمپانیای سۆمۆوە. عەزیز ئەحمەد، لە بارەی داهاتی نانەوتییەوەش گوتی: حکوومەتی هەرێمی کوردستان داهاتی نانەوتی بۆ بەغدا دەنێرێت. شەممە، 08ـی تشرینی دووەمی 2025، ڕێباز حەملان، یاریدەدەری سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بۆ کاروباری دارایی، لە لێدوانێکدا بۆ کەناڵەکانی ڕاگەیاندن ئاماژەی بەوە کردبوو، هیچ کێشەیەکی تەکنیکی لەنێوان هەولێر و بەغدا نەماوە و لیستی مووچە و میزانی پێداچوونەوە ڕەوانە کراون، ئەوەی لە بەغدا بەرانبەر هەرێمی کوردستان دەکرێت سیاسییە، ستەم و زووڵمە . ناوبراو گوتبووی: زیاتر لە حەوت ملیۆن و 500 هەزار بەرمیل نەوتی هەرێمی کوردستان لە ڕێگەی کۆمپانیای سۆمۆوە فرۆشراوە و حکوومەتی هەرێمی کوردستان بە بەردەوامی مانگانە بڕی 120 ملیار دینار لە داهاتی ناوخۆ ڕادەستی بەغدا دەکات. لە بارەی چۆنییەتی چارەکردنی کێشەکان، ڕێباز حەملان ئەوەی خستبووەڕوو، دوای هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق، شاندێکی وەزارەتی دارایی حکوومەتی هەرێمی کوردستان سەردانی بەغدا دەکات بۆ گفتوگۆکردن سەبارەت بە بابەتی مووچە.
بەرهەمی ناوخۆی هەرێمی کوردستان هەنگاوێکی گەورەی دیکە بەرەو بازاڕەکانی جیهان دەنێت، دوای ئەوەی گرێبەستێک بۆ هەناردەکردنی شەش هەزار تۆن پەتاتە بۆ وڵاتی ئیمارات واژۆ کرا و ئەمڕۆ یەکەم کاروان کە 100 تۆن بوو، ڕەوانە کرا. ڕەسوڵ حاجی عومەر، سەرۆکی لقی هەولێری یەکێتیی هاوردە و هەناردنکاران، لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند: "گرێبەست واژۆ کراوە بۆ هەناردەکردنی شەش هەزار تۆن پەتاتە و هەر ئەمڕۆ بڕی 100 تۆن لە پەتاتەی هەرێمی کوردستان دەگاتە ئیمارات". ناوبراو ئاماژەی بەوەشکرد کە وەبەرهێنان لە کەرتی کشتوکاڵی هەرێمی کوردستان گەشەیەکی بەرچاوی کردووە و داوای لە جووتیاران کرد، "کار بۆ زیادکردنی بەرهەمی ناوخۆیی بکەن تاوەکو ئەو بەرهەمانەی زیاد دەکەن، کار بۆ هەناردەکردنیان بکرێت". ئەم گرێبەستە نوێیە درێژکراوەی هەوڵەکانی پێشووە بۆ ناساندنی بەرهەمی ناوخۆیی بە بازاڕەکانی دەرەوە. ساڵی 2023: 13 هەزار تۆن پەتاتە و هەنار هەناردە کرا. ساڵی 2024: 25 هەزار تۆن پەتاتە هەناردەی ئیمارات، سعودیە و وڵاتانی دیکە کرا.
سکرتێری یانەی نەورۆز ڕایگهیاند، سوپاسی سهرۆكی حكومهتی ههرێمی كوردستان دهكهن كه 450 ملیۆن دیناری بۆ ناردون و داوایان لێكردوه بهردهوام بێت، دهشڵێت، نوێنهری بافڵ تاڵهبانی، سهرۆكی یهكێتی 350 ههزار دۆلاری بۆ ناردون و بهڵێنیشیداوه مانگانه بهردهوام دهبێت. شێرکۆ کەمال، سکرتێری یانەی نەورۆز ئهمڕۆ له كۆنگرهیهكی ڕۆژنامهوانیدا ڕایگهیاند، "سوپاسی سهرۆكی حكومهتی ههرێمی كوردستان دهكهین كه 450 ملیۆن دیناری پێداوین و داوامان لێكردوه كه ئهو پارهیه بهردهوام بێت نهك تهنها بۆ ئێمه بهڵكو بۆ ههمو یانهكان بێت، ههروهها سوپاسی بافڵ تاڵهبانی دهكهین كه له ڕێگه هاوڕێ شێخ دارۆ بڕی 350 ههزار دۆلاری بۆ دابینكردوین و بهڵێنیشیداوه ئهو پارهیه مانگانه بهردهوام بێت، بهوهش دهتوانین پێداویستیهكانی خۆمان دابین بكهین". ئاماژهی بهوهشكرد، ههندێك كهس توانیویانه هاوكاریان بن و بڕی 51 ملیۆن و 290 ههزار دیناریان بۆ كۆكردونهتهوه و وهریان گرتوه، سوپاسی عهلی حهمهساڵح، بڕیاردهری ڕهوتی ههڵوێست و هاوڕێكانی دهكهن كه بڕی 10 ههزار و 200 دۆلار (102 گهلا)یان پێداون، ههروهها سوپاسی فاخیر ههریری دهكهن كه ههڵمهتی لهبارهی بونی 240 دهفتهر دۆلار كه دهوترێت له ڕوداوهكهی لالهزار دهستی بهسهردا گیراوه، سکرتێری یانەی نەورۆز وتی، "ئێمه هیچ زانیاریهكمان لهسهر ئهو پرسه نیه، باوهڕیش ناكهم ڕاست بێت". 2ی ئهم مانگه مەسرور بارزانی، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بڕیاریدا كە 450 ملیۆن دینار پشتوانی دارایی یانەی نەورۆز بكات، كە لە ئێستادا بە قەیرانێكی سەختی داراییدا تێدەپەڕیت. یانەی نەورۆز، خاوەنداری بۆ لاهور شێخ جەنگی دەگەڕیتەوە و لە دوای ڕوداوەكانی لالەزارەوە ڕوبەڕوی چارەنوسێكی نادیار بوەتەوە، كە بەوتەی پارێزەرەكەی لاهور شێخ جەنگی، "دو ملیۆن و 500 هەزار دۆلار لەكاتی ڕوداوەكەدا دیارنەماوە"، و سەرۆكی یانەكە داوایكردوە بۆیان بگەڕێننەوە. هاوكات هەفتەی ڕابردو لە سەرتاسەری هەرێمی كوردستان كەمپینی كۆكردنەوەی هاوكاری بۆ یانەكەی ئەنجامدرا.
وەزارەتی بازرگانی ڕایگەیاند بەشەخۆراکی نزیکەی نیو ملیۆن هاووڵاتی لە سەرانسەری وڵاتدا ڕاگیراوە، وەک بەشێک لە پڕۆسەی نوێکردنەوەی گشتگیری ئەلیکترۆنی کە لە چوارچێوەی گۆڕانکاری بەرەو خزمەتگوزارییە دیجیتاڵییەکان ئەنجامی دەدات. محەمەد حەنوون، وتەبێژی فەرمی وەزارەتی بازرگانی عێراق ڕایگەیاند، بڕیاری ڕاگرتنی بەشەخۆراکەکە ژمارەیەک لەو چین و توێژانەی گرتووەتەوە کە مەرجەکانی وەرگرتنی بەشەخۆراک نایانگرێتەوە، لەوانە: گەشتیاران، کەسانی ناسنامە نادیار، خاوەن داهاتە بەرزەکان، و خاوەن کۆمپانیاکان و ڕوونیشی کردەوە کە ئەم هەنگاوە دوای وردبینییەکی گشتگیر بۆ داتاکان لەناو سیستەمی ئەلیکترۆنی هاتووە. حەنوون ئاماژەی بەوەدا کە وەزارەتەکە دوای پڕۆسەی نوێکردنەوەکە، ژمارەیەک خزمەتگوزاری ئەلیکترۆنی نوێی کارتی خۆراکی دەستپێکردووە، کە بریتین لە: لابردنی ڕاگرتن (حەجب)، گواستنەوە و دابەشکردن کە جێبەجێکردنیان بەشێوەیەکی ئەزموونی لە پارێزگای واسیت دەستی پێکرد و پاشان فراوانکراوە بۆ پێنج پارێزگای دیکە، ئاماژەی بەوەشدا کە ئەزموونەکە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستهێناوە بەبێ ئەوەی ئاستەنگێکی ئەوتۆی هەبێت. وتەبێژی وەزارەتی بازرگانی ڕاشیگەیاند، وەزارەتەکە لە نزیکترین کاتدا بەشی پێشکەشکردنی داواکاریی لابردنی بێبەشکردن بەشێوەی ئەلیکترۆنی لە ڕێگەی ئەپڵیکەیشنە فەرمییەکەوە دەستەبەر دەکات و ئەو کەسانەی کە بەشەخۆراکەکەیان بڕاوە دەتوانن لە ڕێی خستنەڕووی بەڵگەنامەکانەوە داوا بکەن بەشەخۆراکیان بۆ بگەڕێتەوە.
دوای ئەوەی لە چەند مانگی ڕابردوودا یانەی وەرزشیی نەورۆز گیرۆدەی دۆخێکی نالەبار بوو؛ مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکوومـەتی هەرێمی کوردستان، لە ڕێگەی نووسینگەکەیەوە بڕی 450 ملیۆن دینار بە یانەی نەورۆز دەبەخشێت. ئەو هاوکاری و پشتگیرییەی سەرۆکی حکـوومەت، بۆ پشتیوانیی وەرزش و وەرزشوانانی هەرێمە تا بتوانن بە ئاستێکی بەرزەوە نوێنەرایەتیی هەرێمی کوردستان بکەن. یانەی وەرزشیی نەورۆز، نوێنەری شاری سلێمانی لە خولی ئەستێرەکانی عێراق، لە ماوەی ڕابردوودا ڕووبەڕووی کۆمەڵێک کێشە و بارودۆخی خراپ بووەتەوە کە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر ئاست و چارەنووسی یانەکە داناوە. یەکێک لە گەورەترین کێشەکانی یانەی نەورۆز، قەیرانێکی دارایی قووڵ و درێژخایەنە. یانەکە بۆ ماوەی چەندین مانگ نەیتوانیوە مووچەی یاریزانان و ستافی هونەری دابین بکات، کە لە هەندێک کاتدا گەیشتووەتە 50 ڕۆژ یان دوو مانگ. ئەم دۆخە بووەتە هۆی ئەوەی سەرۆکی دەستەی هاندەرانی یانەکە بەچاوی پڕ فرمێسکەوە داوای هاوکاری بکات، کە کاردانەوەی لێکەوتەوە و کەسایەتی سیاسی، هونەرمەند و بازرگانەکان هەڵمەتی کۆکردنەوەی یارمەتییان بۆ ڕاگەیاند.
حكومهتى ههرێمى كوردستان هاوردهكردنى ئۆتۆمبێلى مۆدێل 2023 قهدهغه دهكاتو چیتر ڕێگهى هێنانیان بۆ ههرێم پێنادرێت، بهرپرسێكى باڵاى حكومهتى ههرێمیش دهڵێت، "ئەو بڕیارە هەموو ئۆتۆمبێلە سفر کیلۆمەترو بەکارهاتوەکانیش دەگرێتەوە کە لەڕێگهی وڵاتی ئەمریکاوە دەگەیهنرێنە وڵاتی ئیماراتو دواتر دەهێنرێنە هەرێم". نەوزاد شێخ کامیل، بەڕێوەبەری گشتیی بازرگانی لەوەزارەتی بازرگانیی هەرێم ڕایگهیاند، "لەمانگی 11ی هەموو ساڵێک مۆڵەتدان بەو ئۆتۆمبێلانە ڕادەگیرێت کە دوو مۆدێل خوار ساڵەکەن، بۆیە لەدوێنێوه ڕێگه بهبازرگانان نادرێت ئۆتۆمبێلی مۆدێل 2023 لەڕێگهی دەروازەکانەوە هاوردەی هەرێمی کوردستان بکهن". دهشڵێت، "ئەو بڕیارە هەموو ئۆتۆمبێلە سفر کیلۆمەترو بەکارهاتوەکانیش دەگرێتەوە، کە لەڕێگهی وڵاتی ئەمریکاوە دەگەیهنرێنە وڵاتی ئیماراتو دواتر دەهێنرێنە هەرێمی کوردستان". ئهوهشى وت، "لە 11 مانگی ڕابردودا 758 مۆڵەتی هاوردەکردنی ئۆتۆمبێل بەبازرگانان دراوە، بەم مۆڵەتانە 158 هەزارو 399 ئۆتۆمبێل هێنراونەتە هەرێمی کوردستان".
مەغریب بەرهەمهێنانی یەکەم ئۆتۆمبێلی هایبریدی خۆی لە شاری تەنجە لەباکووری وڵاتەکەی ڕاگەیاند، ئەمەش یەکەمجارە لە مێژووی وڵاتەکەدا، بەپێی ڕاگەیەندراوێکی وەزیری پیشەسازی مەغریب لە پۆستێکدا کە وەزارەتی پیشەسازی لەسەر پلاتفۆرمی ئێکس بڵاویکردۆتەوە. ئۆتۆمبێلی مۆدێل نوێ، کە سیستمی هایبریدە زیاتر لە سەرچاوەیەکی وزە بەکاردەهێنێت و بزوێنەری سووتەمەنی ئاسایی (بەنزین یان گازۆیل) لەگەڵ ماتۆڕێکی کارەبایی تێکەڵ کار دەکات. ڕیاز مزوور وەزیری پیشەسازى مەغریب ڕایگەیاندووە، وڵاتەکەی "رۆژانە 200 ئۆتۆمبێلی لەم جۆرە بەرهەم دەهێنێت لە بازاڕەکانی ناوخۆ و ئەوروپا ساغیان دەکاتەوە". ناوبراو ئەم هەنگاوەی بە "گرنگ بۆ پیشەسازی ئۆتۆمبێلی وڵات" وەسف کرد و ئاماژەی بەوەدا کە "یەکەم هەنگاوە لە مێژووی وڵاتەکەدا". وەزیرەکە پێشبینی دەکات ئۆتۆمبێلەکە بەناوبانگ بێت، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی وڵاتەکەی حەز دەکات چەند بازاڕێک بکاتە ئامانج. ئاماژەی بەوەشکرد، بەم ئۆتۆمبێلە نوێیە، مەغریب بەردەوامە لە گۆڕانکارییەکانی بەرەو جوڵەی کارەبایی و هایبرید. چەند ڕۆژى ڕابردوو شارى تەنجەى مەغریب میوانداری مەراسیمێکی کرد کە لەلایەن گروپی فەرەنسی ڕێنۆ مارۆکەوە ڕێکخرابوو بۆ ڕاگەیاندنی بەرهەمهێنانی یەکەم ئۆتۆمبێلی هایبرید کە ناوی "دروستکراوی مەغریب"ی لەسەر بوو. بەپێی ئامارەکانی وەزارەتی پیشەسازی، شانشینی یەکگرتوو بووەتە "یەکێک لە وڵاتە پێشەنگەکانی بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێل، ساڵانە 700 هەزار ئۆتۆمبێل بەرهەمدەهێنێت". لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠٢٠ کۆمپانیای سیترۆنی فەرەنسی بەرهەمهێنانی یەکەم ئۆتۆمبێلی کارەبایی خۆی لە کارگەکەی لە شاری کێنیترای باکووری ڕۆژئاوای شانشینی وڵاتەکەی ڕاگەیاند. لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، مەغریب پەردەی لەسەر وێستگەیەکی شەحنکردنەوەی ئۆتۆمبێلی کارەبایی نموونەیی بەرهەمهێنراوی ناوخۆیی لادا. وەزارەتی پیشەسازی و بازرگانی لەو کاتەدا لە بەیاننامەیەکدا ئاماژەی بەوەکردووە، "وێستگەی شەحنکردنەوە دەرئەنجامی پڕۆژەیەکی توێژینەوەیە کە لەسەر داوای پیشەسازی ئۆتۆمبێل پەرەی پێدراوە". لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠٢١ وەزارەتی پیشەسازی و بازرگانی دەستپێکردنی بەرهەمهێنانی یەکەم ئۆتۆمبێلی کارەبایی کۆمپانیای ڕێنۆی لە کارگەی تەنجەر ڕاگەیاند.
سبەی مووچەی مانگی هەشت (ئاب)ـی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، لە ڕێگەی هەژماری منەوە دابەش دەکرێت. تیمی پرۆژەی هەژماری من لە ڕاگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوە دا، سبەی دووشەممە 27ـی تشرینی یەکەمی 2025، مووچەی مانگی هەشت (ئاب) بە شێوەی دیجیتاڵی، لە ڕێگەی هەژماری منەوە لە سەرجەم پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان دابەش دەکرێت. تیمی پرۆژەکە ڕایگەیاند: 465 هەزار و 600 مووچەخۆر لە ڕێگەی هەژماری منەوە، مووچەی مانگی هەشت (ئاب) وەردەگرن، هەروەها بۆ مانگی داهاتوو ژمارەکە بۆ 501 هەزار و 500 مووچەخۆر بەرز دەبێتەوە. بە گوێرەی زانیارییەکانی تیمی پرۆژەکە، تا ئێستا زیاتر لە 950 هەزار مووچەخۆر خۆیان لە پرۆژەی هەژماری من تۆمار کردووە، هەروەها زیاتر لە 610 هەزار کارتی بانکیش بەسەر مووچەخۆرانی تۆمار لە پرۆژەکە دابەش کراوە. تیمی پرۆژەکە ئەوەشی ڕاگەیاندووە، زیاتر لە 580 ئامێری پارە ڕاکێشان (ATM) لە زیاتر لە 200 شوێنی جیاواز لە سەرانسەری کوردستان دانراون. ئەمەش لە کاتێکدایە، ئەمڕۆ وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاندبوو، 945 ملیار و 817 ملیۆن دینار وەک تەمویلی مووچەی مانگی ئاب (هەشت)ـی فەرمانبەران و مووچەخۆران خرایە سەر هەژماری بانکی وەزارەتەکەیان لە لقی هەولێری بانکی ناوەندیی عێراق. هەروەها وەزارەتەکە لیستی مووچەی مانگی ئابی بڵاو کردەوە، کە سبەی دەست بە دابەشکردنی دەکرێت و ڕۆژی چوارشەممە، 29ـی تشرینی یەکەمی 2025، کۆتایی بە دابەشکردنی مووچە دێت.
وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان خشتەی مووچەی مانگی ئابی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستانی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، لە ڕۆژانی دووشەممە و سێشەممە و چوارشەممە مووچەی سەرجەم وەزارەت و دەستەکان دابەشدەکرێن. ڕاگەیاندنی وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان بڵاویکردەوە، "ڕۆژی دووشەممە ڕێکەوتی (27ی تشرینی یەکەمی 2025 ) دەست بەدابەشکردنی مووچەی مانگی ئابی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان دەکرێت". لە ڕاگەیاندراوەکەی وەزارەتی دارایی دا ئەوەش هاتووە، "ڕۆژی چوارشەممە ( 27 ی تشرینی یەکەمی 2025 ) کۆتایی بەدابەشکردنی مووچە دێت". ڕۆژی دووشەممە، خانەنشینیی شارستانی، زیندانیانی سیاسی، بەرکەوتووانی کیمیاباران، کەسوکاری شەهیدان و ئەنفالکراوان و کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان، هەروەها وەزارەتەکانی پەروەردە، دارایی، دیوانی چاودێریی دارایی و دەستەکانی مافی مرۆڤ، دەستپاکی، وەبەرهێنان، ژینگە، دەزگای مین و کۆمیسیۆنی هەڵبژاردن مووچە وەردەگرن. ڕۆژی سێشەممە، خانەنشینیی پێشمەرگە، خاوەنپێداویستیی تایبەت، وەزارەتەکانی ئاوەدانکردنەوە، تەندروستی، ناوخۆ و داد و هەروەها ئەنجوومەنی دادوەری و وەزارەتەکانی پلاندانان، بازرگانی، سامانە سرووشتییەکان، گواستنەوە، کشتووکاڵ و شارەوانی مووچە وەردەگرن. ڕۆژی چوارشەممە، وەزارەتەکانی، کاروباری کۆمەڵایەتی، ڕۆشنبیری، کارەبا، ئەوقاف و خوێندنی باڵا، سەرۆکایەتییەکانی پەرلەمان، ئەنجوومەنی وەزیران و سەرۆکایەتیی هەرێم و هەروەها وەزارەتی پێشمەرگە، دیوان و لیواکان، یەکەکانی 70 و 80، پۆلیس دامودەزگا نەوتییەکان، ئەنجوومەنی ئاسایش و دەزگای ئاسایش، هێزەکانی زێرەڤانی و فەرماندەیی بەرگریی فریاکەوتن مووچە وەردەگرن.
