ڤیدیۆ.. بافڵ تاڵەبانی وەڵامی شاسوار عەبدولواحید دەداتەوە

هاوڵاتی   ئەمڕۆ وەزارەتی دەرەوەی رووسیا لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند،  کە لە ئەنجامی هەڵوێستەکانی بەریتانیا و دژایەتیەکانی لەندەن دژی ڕووسیا، سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا و ٣٦ بەرپرسی کابینەکەی، هەروەها چەندین ڕۆژنامەنوسی بەریتانیاش دەخاتە لیستی ڕەشەوە. وزارەتی دەرەوەی ڕوسیا، ئاماژەی بەوەکردووە بەریتانیا لەگەڵ واشنتن بەردەوامن لە هەڵوێستەکانیان دژ بەڕووسیا وپەرەدان بە " ڕوسۆفۆبیا"، هەربۆیە چەندین وەزیری سەر بەکابینەی ڕیشی سوناک، سەرۆکوەزیرانی نوێی بەریتانیا خراونەتە لیستی ڕەشی ڕوسیاوە، کە لەناویاندا ژمارەیەک ڕۆژنامەوان و بەرپرسی جێبەجێکردنی یاسا وئەمنیشیان تێدایە. هاوکات وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا، بانگەشەکان وگوتارەکانی بەریتانیا وئەمریکای بە پڕوپاگەندە لە قەڵەم داوە وڕایەگەیاندووە بەریتانیا دژایەتی خەڵکی ڕووسیا و نەتەوەکەی دەکات، هەروەها ڕۆژئاوا ناتوانێ لە حوکمەتی نازی ئۆکرانیا تێبگات. هەروەها لەمیانەی بەیاننەماکەدا وەزارەتی دەرەوەی ڕووسیا رایگەیاندووە کە هەڵوێستەکانی بەریتانیا کە دژ بە ڕووسیا ونەتەوەکەی گرتویەتیە بەر بەبێ وەڵآم نامێننەوە،وتیشی بەریتانیا بەبێ هیچ هۆکار وبیانویەک هەموو گفتوگۆیەکی بنیادنەر لەگەڵ ڕووسیا رەت ئەکاتەوە. ئەم سزایانەی ڕووسیا بۆ سەر بەریتانیا لەکتێکدایە کە سەرەتای دەستپێکی جەنگی داگیرکاری ڕووسیا بۆسەر ئۆکرانیا وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا و بەریتانیا وئەمریکا چەندین سزای سەختیان بەسەر ڕوسیا وبەرپرسە سیاسی و سەربازیەکانی ڕووسیادا سەپاندووە، هاوکات هەموو جۆرە هاوکاری و پاڵپشتیەکیان بۆ ئۆکرانیا دابین کردووە لە جەنگی دژ بە ڕووسیا، لە ماوەی ڕابردوودا لەلایەن بەریتانیاوە چەندین بازرگان وسیاسەتمەدار خراونەتە لیستی سزاکانی بەریتانیاوە کە لەناویاندا یاریدەدەری پوتین و هاوسەری وەزیری دەرەوەی ڕووسیا هەیە.  

هاوڵاتی لەڕاگەیەندراوێکدا دەزگاى ئاسایشى نیشتمانیى عێراق ڕایگەیاندووە دوو کەسیان لە پارێزگاى موسەننا دەستگیر کردووە کە جادووگەر بوون و 841 کەسیان، کە هەندێکیان ئافرەتن، بەناوی جادووکردنەوە فریوداوە.   بەپێی راگەیێندراوێکی دەزگاى ئاسایشى نیشتمانیى عێراق کە شەوی 11-01-2023 بڵاوکراوەتەوە، ئاشکرایکرد، بە فەرمانى دادوەر دوو کەسیان لە پارێزگاى موسەننا دەستگیر کردووە کە لە بەرامبەر وەرگرتنى پارە جادوویان کردووە. بەگوێرەى دەزگاکە، ئەو دوو کەسە 841 کەسیان لە رێگەى تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە فریوداوە و بڕى 50 ملیۆن دیناریان لەو رێگەیەوە دەستکەوتووە.

بەگوێرەی راپرسیەک، زۆربەی هاوڵاتیانی تورکیا لە داهاتووی ئابوری وڵاتەکەیان نیگەران و دەڵێن، ئابوری وڵاتەکەیان زیاتر دەرووخێت. کۆمپانیای (پی دەبلیۆ سی) و (ئیپسۆس) پێکەوە راپرسیەکیان لەبارەی ئابوری تورکیا ئەنجامداو. بەگوێرەی راپرسیەکە لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە تاوەکو ئێستا یەکەمجارە، هاوڵاتیانی تورکیا بەم ئەندازەیە بەهۆی دۆخی ئابوریەوە بێهیوان. راپرسیەکە ئاشکرای کردووە کە ٧١٪ی هاوڵاتیان هیوایان نەماوە کە ئابوری تورکیا باش ببێت و دەڵێن، خراپتر دەبێت. دوو رۆژ لەمەوبەریش دەزگای ئامارەکانی تورکیا، ئاماری بێکاری لەو وڵاتەدا بلاوکردەوە و بەگوێرەی ئامارەکە، لە تورکیا و باکوری کوردستان، سێ ملیۆن و ٥٧٦ هەزار کەس بێکارن. کۆمپانیای میترۆپۆلی تورکیش کە تایبەتە بە ئامار و لێکۆلینەوەکان، چوار ئەم مانگە راپرسیەکی بە بەشداری دوو هەزار و ٧٧ کەس لە ٢٨ پارێزگای تورکیا و باکوری کوردستان لەبارەی رێژەی هەڵاوسان ئەنجام دابوو. بەگوێرەی ئامارەکە: ٤٧.٥٪ی بەشداربووان پێیان وابووە کە رێژەی هەڵاوسان لەو وڵاتە زیاترە لە ١٧٠٪. هەروەها ١٨.٨٪ی بەشداربووان پێیان وابووە کە رێژەی هەڵاوسان گەیشتووەتە نزیکەی ١٧٠٪. ٢٤.٢٪ی بەشداربووان وتوویانە رێژەی هەڵاوسان ٨٤٪ی تێپەڕ کردووە و ٩.٥٪ی بەشداربووانیش رایانگەیاندووە کە نازانن.

هاوڵاتی ناسا ڕۆژی سێشەممە  دۆزینەوەی هەسارەیەکی لەدەرەوەی کۆمەڵەی خۆر بەناوی  “TOI 700e” ی ڕاگەیاند، هەسارەکە قەبارەکەی نزیکەی %90 قەبارەی زەویە، بە دەوری ئەستێرەیەکی بچوکدا دەسوڕێتەوە کە 100 ساڵی ڕوناکی لێیەوە دورە . هەسارەی TOI 700e ڕۆژی سێشەممە لە 241 یەمین کۆبوونەوەی کۆمەڵەی فەلەکناسی ئەمریکا لە شاری سیاتڵ ڕاگەێندرا، هەسارەکە لە لایەن مانگی دەستکردی گەڕانی هەسارە دەرەکیەکانی گواستنەوەی ناسا “TESS” دۆزرایەوە، هەسارەکە بەو مەودایەی لە ئەستێرەکەوە دوورە دەرفەتی بوونی ئاوی شل لەسەری زۆرە. هەسارەی “TOI 700 e” دەکەوێتە نێوان هەردوو هەسارەی “,TOI 700 d, TOI 700 c “  ماوەی ڕۆژەکان لەسەر هەسارەکە ٢٨  ڕۆژە. بێن فۆرد، یەکێکە لە نوسەرەکانی ئەو توێژینەوەیە  و خوێندکاری دکتۆرایە لە میریلاند، لەبارەی دۆزینەوەی ئەم هەسارە نوێەوە وتی، ئەگەر کەمێک ئەستێرەکە نزیکتربوایە لە هەسارەکەیەوە یاخود هەسارەکە کەمێک گەورەتربوایە ئەوا دەکرا زووتر و لەسەرەتاکانی کاری ئەرکی “TESS” هەسارەکەمان ئاشکرا بکردایە. هاوکات پارک کە توێژەرێکی دەرچووی سەنتەری فڕینی بۆشای ئاسمانی گۆداردە لە ناسا لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند، سیگناڵەکە ئەوەندە لاواز و کاڵ بووە بۆ بینین و دۆزینەوەی هەسارەکە پێویستمان بە ساڵێکی زیادەی دیکە هەبووە بۆ دەستنیشانکردنی. ئەرکی ئاسمانی “TESS” ئەمە چوارەم  هەسارەیە کە ئاشکرای دەکات لەماوەی دەستپێکردنی کارکردنیەوە، دوای ئەوەی ساڵی ٢٠١٨ دەستی بەکارەکانی کرد بۆ دۆزینەوەی ئەو هەسارانەی کە لەدەرەوەی کۆمەڵەی خۆرن. لە ماوەی ڕابردووشدا هەسارەکانی TOI 700 ی b,c,d دۆزیوەتەوە و هەسارەی TOI 700e چوارەمین هەسارەیە کە دەستنیشانی کردووە.

هاوڵاتی هێزە ئەمنیەکانی ئیسرائیل بۆ ماوەی نیوکاتژمێر ڕێگریان کرد لەوەی جێگیری وەزیری دەرەوەی بەریتانیا بۆ کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لۆرد ئەحمەد تاریق بچێتە ناو مزگەوتی ئەقسا لە قودس. لە میانەی سەردانەکەیدا بەمەبەستی بەسەرکردنەوە وسەردانیکردنی شوێنە دێرینەکانی ئیسرائیل، لۆرد تاریق ئەحمەد لە لێدوانێکیدا بۆ بی بی سی ڕایگەیاندووە، بەمەبەستی ئەمنی و پشكنین هێزە ئەمنیەکانی ئیسرائیل بۆماوەی ٣٠ خولەک ڕایانگرتووە تاوەکو مۆڵەتی پێبدەن بۆ چوونە ناو مزگەوتی ئەقسا، هاوکات ڕاشیگەیاند گرنگ سەردانیکردنی شوێنە پیرۆزەکانە. لۆرد ئەحمەد تاریق دوای سەردانیکردنی شوێنە دێرین وپیرۆزەکانی ئوردن وێنەکانی گەشتەکەی بڵاوکردەوە، لە تویتێکیشدا لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئیسرائیلدا دەرکەوت. هاوکات، بەرپرسانی بەریتانیا ڕایانگەیاند کە پێشتر بەرنامەی گەشتەکەی ئەو بەرپرسە بەریاتانیە ئامادەکراوە، بەڵا دیارە ئەم کارە ڕێگە پێنەدراوە. لەگەڵ ئەوەشدا لە میانەی کۆبونەوەکانی لەگەڵ بەرپرسانی ئیسرائیل، لۆرد ئەحمەد لەگەڵ بەرپرسانی ئیسرائیل تاوتێی پەیوەندیەکانی نێوان هەردوو وڵاتیان کرد وهاوکات پرسی ئێرانیشیان گەنگەشە کرد.

شەنای فاتح وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی حكومەتی هەرێم لەساڵی ٢٠١٤وە پێداچوونەوەی بەبەشە غازی پارێزگاكانی هەرێمی كوردستاندا نەكردووە، ساڵانەش لەوەرزی زستنادا خواست لەسەر سوتەمەنی زیاد دەكات و نرخی غازی بازرگانیش بەرزدەبێتەوە، ئەندامێكی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانیش دەڵێت: پارێزگای سلێمانی رۆژانە نزیكەی ٢٤٠ تۆن غازی پێدەگات لەكاتێكدا رۆژانە پێویستی بە ٥٠٠ تۆن غاز هەیە.  غازی بازرگانی نرخەكەی جێگیر نییەو رۆژانە لەناوچەیەكەوە بۆ ناوچەیەكی دیكە دەگۆڕێت، بەڵام غازی حكومی پێشتر بەحەوت هەزارو ٥٠٠ دینار بوو ماوەی نزیكەی سێ ساڵە نرخەكەی زیادبووەو بووەتە هەشت هەزارو ٥٠٠ تا نۆ هەزار دینار و ١٢ كیلۆگرام غازی تێدایە كە لەهاوین و زستاندا هەمان نرخە. نافیز ناوپردانی، ئەندامی لیژنەی نەوت و وزە لەئەنجومەنی پارێزگای هەولێر لەلێدوانێكدا بەڕۆژنامەی هاوڵاتی راگەیاند: گرێبەستی كۆمپانیاكان لەگەڵ وەزارەتی سامانە سروشتیەكان كێشەی هەیەو بەشێوەیەكی گشتی ئەو گرێبەستەی  دانەغاز لەگەڵ وەزارەتی سامانە سروشتییەكان كردوویەتی بۆ دیاریكردنی  پشكی هەولێر كەچەند تۆن غاز بێت هی ١٠ ساڵ پێش ئێستایەو هەولێر لەئێستادا بەرەو گەورەبوون چووەو  گەشەی كردووەو خەڵك زیاتر پێویستی بەغازە، ئەو گرێبەستە هەر گرێبەستە كۆنەكەیەو تائێستا پشكەكە زیادنەكراوە، بۆیە لەزستاناندا ئەو كێشەیە دووبارە دەبێتەوەو كێشەكە لەهەموو شارەكاندا هەیە نەك بەتەنها لەهەولێر». وتیشی:  «ئێمە وەكو ئەنجومەنی پارێزگاكان ئەو دەسەڵاتەمان نیە لێپرسینەوە لەوەزارەت بكەین  و پێویستە  پەرلەمان داوا لەوەزارەتی سامانە سروشتییەكان بكات پێداچوونەوەیەكی وردتر بكرێت بۆ ئەو بابەتەو پشكی شارەكان زیادبكرێت». لەئێستادا نرخی ئەو غازە حكومیەی دەدرێتە هاووڵاتییان هەشت هەزارو ٥٠٠ تا نۆ هەزار دینارەو غازە بازرگانییەكەش كۆنتڕۆڵی لەسەر ناكرێت و  بازرگانان ئارەزوومەندانە دەیفرۆشن و بەشێوەیەكی گشتی  ١٠٠٠ دینار زیاتر یان كەمترە و» لەئێستادا غازی ناحكومی نرخی  سەروو ١١ هەزار دینارە. هاوكات، كەریم عەلی ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت: «ئێمە لەنرخی بەغازی حكومی رازیی نین و نرخەكەی گونجاو نییە، پێویست بوو هاووڵاتی بەپێنج هەزار دینار بتڵێك غازی وەبگرتایە نەك بەهەشت هەزار دینار لەبەرئەوەی غازی خۆمانە، غازی ئێمە دەڕوات بۆ وڵاتانی تر،  تەنانەت دەبوو غاز بێبەرامبەر بدرایەتە هاووڵاتیان یان بەنرخێكی رەمزی،  ئەو رێژەیەی لەئێستادا رۆژانە دەدرێتە سنووری پارێزگای سلێمانی ٢٢٠  تا ٢٤٠ تۆنە، لەكاتێكدا ئەم سنوورە رۆژانە پێویستی بە ٥٠٠ تۆن دەبێت كەئەمەش كورتهێنانی تێدایەو رێژەكە كەمەو خواستیی لەسەر زیاددەكات». وتیشی: وەزارەتی سامانە سروشتییەكان بەم شێوەیە مامەڵە دەكات و گرێبەستی لەگەڵ دوو كۆمپانیا كردووە، كۆمپانیای ساوز كوردستان و كۆمپانیای دانەغاز بەچاودێری وەزارەتی سامانە سروشتییەكان رێككەوتنێكیان كردووە كە رۆژانە هەزار تۆن غازیان پێبدرێت و ئەوانیش ٧٠٠ تۆنی لەبازاڕدا بدەنە پارێزگاكان و ٣٠٠ تۆنیشی بەبازرگانی بفرۆشن، ئەویش بەشێكی زۆری دەنێردرێتە دەرەوەو دەفرۆشرێت،  لە ٢٠١٤ەوە هەر ئەو رێژەیەی دەدرێتە پارێزگاكان زیاد نەكراوە چونكە ساڵانە خێزان زیاد دەكات و شارەكان گەورە دەبن، بەڵام غاز زیاد نەكراوەو كارەباش كەمیكردووەو نەوتی سپیش دابەشنەكراوەو پێویست بوو ئێستا ٥٠٠ تۆن بدرایەتە ئەم سنورە بۆ ئەوەی گرفتی دەستكەوتنی غاز دروست نەبووایە». بەهۆی كەمی بەشی غازی پارێزگاكانەوە گرفتی كەمی غاز لەچەند ناوچەیەك  دروستبووە بەتایبەت لەسنووری ئیدارەی گەرمیان كەهاووڵاتیان بەشێوەیەكی ئاسان غازیان دەستناكەوێت و رێژەكەی كەمەو بەشی پێداویستی هاووڵاتیان ناكات.

هاوڵاتی بەرپرسێکی تاڵیبان ڕایگەیاند، تەقینەوەیەک لە کابولی پایتەختی ئەفغانستان لە ڕۆژی چوارشەممە بووە هۆی مردنی بەلایەنی کەم 20 کەس. بەرپرسێکی وەزارەتی پەیوەندی و زانیارییەکانی تاڵیبان بە ڕۆیتەرزی ڕاگەیاند کە خۆکوژێک هەوڵی داوە بچێتە ناو بینای وەزارەتی دەرەوە بەڵام سەرکەوتوو نەبوو و لە دەرەوە خۆی تەقاندۆتەوە بەرپرسه که گوتیشی لانی کەم 20 کەسی کوژراون و ژمارەیەکی دیکەش برینداربوون. هاوکات ستێفانۆ سۆزا، بەڕێوبەری فریاگوزاریی لە ئەفغانستان وتی، "زیاتر لە  40 بریندارمان وەرگرتووە بەڵام بەردەوامین لە وڵامدانەوەو ئەمە ئاماری کۆتای نییە" هەروەها نوێنەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ئەفغانستان تۆماس وێست سەرەخۆشی لەقوربانیان کرد و ڕایگەیاند "سەرەخۆشی دڵسۆزانەم لە کەسوکاری قوربانیانی هێرشە تیرۆریستییەکەی کابول کە تێیدا بەلایەنی کەمەوە 20 کوژراو و ژمارەیەکی دیکەش برینداربوون ئەم توندوتیژییە هیچ ئامانجێکی نییە ". جێگەیباسە ،بارودۆخی ئەمنی کابول لە دوای گەڕانەوەی تاڵیبان بۆ سەر دەسەڵات لە دوای کشانەوەی سوپای ئەمەریکا لە ساڵی 2021دا بە ناجێگیری ماوەتەوە. تەقینەوەکە لە دەرەوەی بینای وەزارەتی دەرەوەی حکومەتی تاڵیبان ئەنجام درا و وەک لە وێنەکەدا دیارە ژمارەیەکی زۆر تەرم لەسەر شەقامەکە کەوتوون:

لە فەڕەنسا بڕیاردرا تابلۆی شوێنی نیشتەجێبونی دامەزرێنەری کۆماری ئیسلامی ئێران دوای زیاتر لە 43 ساڵ لاببرێت و پەیوەندییەکانی تاران و پاریسیش گرژیی زیاتری تێدەکەوێت. شارەوانیی نۆفڵ لوشاتۆ لە فەڕەنسا رایگەیاند؛ تابلۆی شوێنی نیشتەجێبونی روحەڵڵا خومەینی، دامەزرێنەری کۆماری ئیسلامی ئێران لادەبرێت. شارەوانییەکە رونی کردوەتەوە ئەو تابلۆ یەک مەترییە کە وێنەی خومەینی و ناونیشانی شوێنی نیشتەجێبونی دامەزرێنەری کۆماری ئیسلامی ئێرانی پێوەبوە لە نۆفڵ لۆشاتۆی نزیک پاریس لادەبرێت. روحەڵڵا خومەینی ساڵی 1978 لەو ناوچەیەی نزیک شاری پاریس نیشتەجێبوەو ساڵانە لایەنگرانی کۆماری ئیسلامی بۆ یادکردنەوەی ئەو رێبەرە سەردانی نۆفڵ لۆشاتۆ لە فەڕەنسا دەکەن. فەڕەنسا لە سەرەتای خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەکانی ئێرانەوە پشتیوانیی خۆی بۆ ئەو ناڕەزایەتییانە دەربڕیوە و لە ماوەی چوار ماندگدا دوجار باڵیۆزی ئێرانی لە پاریس بانگهێشت کردوە و لە بەرامبەریشدا میدیا و راگەیاندنی ئێران دژایەتیی پاریس دەکەن. لە ماوەی رابردو بەهۆی بڵاوبونەوەی کاریکاتێری بەرپرسانی باڵای کۆماری ئیسلامی لە بڵاوکراوەی (شارلی ئیبدۆ)لە فەڕەنسا ناکۆییەکانی پاریس و تارانی قوڵتر کردوەتەوە.

 هاوڵاتی لەلێدوانێکدا وەزیری نەوتی عێراق هەلی وەبەرهێنان لە ژمارەیەك لە پاڵاوگەكاندا رادەگەیەنێت کە یەكێكیان لە كەركوك دەبێت. لەوبارەیەوە حیان عەبدولغەنی وەزیری نەوتی عێراق رایگەیاند، وەزارەتەكەی پلانی پەرەپێدانی كەرتی وزەی هەیە و لەو چێوەیەشدا لە داهاتوودا ژمارەیەك هەلی وەبەرهێنان لە پاڵاوگەكانی باكوور و ناوەڕاست و باشوور رادەگەیەنێت. بەپێی ئەوە وەزیری نەوت بڵاویکردەوە پاڵاوگەی (عەمارە) لە پارێزگای میسان هەیە بە توانای 150 هەزار بەرمیلی رۆژانە. هەروەها پاڵاوگەی (موسەنا) بە توانای 100 هەزار بەرمیلی رۆژانە و پاڵاوگەی (كەركوك) بە توانای 100 هەزار بەرمیلی رۆژانە.

بەهای یۆرۆ بەرامبەر بە دۆلاری ئەمریکی  لە بازاڕەکانی جیهاندا بەرزبونەوەی بەخۆیەوە بینی و گەیشتوەتە بەرزترین ئاستی لە ماوەی حەوت مانگی رابردودا ئێستا لە بازاڕەکانی جیهان، بەهای هەر 100  یۆرۆیەک بەرامبەرە بە 107.7  دۆلاری ئەمریکی لە کاتێکدا پێشتر دۆلار و یۆرۆ بەهاکەیان هاوشانی یەکتر ببوەوە. ئەمەش بەرزترین ئاستە کە لەماوەی حەوت مانگی رابردودا بەهای یۆرۆ بەرامبەر بە دۆلار تۆماری کردوە. لە ماوەی رابردودا بەهۆی ئەو قەیرانەی لە بوارەکانی سەرچاوەی وزە لە ئەوروپا هاتە ئاراوە، بەهای یۆرۆ بەرامبەر بە دۆلاری ئەمریکی دابەزینێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی و گەیشتە نزمترین ئاست لە مێژوی خۆیدا، بەڵام دوای گرتنەبەری چەند رێکارێک لەلایەن یەکێتی ئەوروپاوە، هەنگاو هەنگاو بەهای یۆرۆ بەرزبونەوەی بەخۆیەوە بینی.        

هاوڵاتی رێکخراوی چاودێریی مافەکانی مرۆڤ - هیومەن رایتس وۆچ، راپۆرتی ساڵانەی خۆی لەبارەی رەوشی مافەکانی مرۆڤ لە سەرانسەری جیهان لە ساڵی 2022 بڵاوکردەوە و تێیدا ڕاخنە لە حکومەتی هەرێم و عێراق دەگرێت. هیومەن رایتس وۆچ لە راپۆرتەکەیدا، کە ئەمڕۆ پێنجشەممە 12-01-2023 بڵاویکردووەتەوە، رەخنە لە حکومەتی هەرێمی کوردستان دەگرێت و دەڵێت، "دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستان بەردەوام بوون لە هەڕەشەکردن لە مافە سەرەتاییەکانی مرۆڤ و لایەنگرانی کۆمەڵگەی مەدەنییان کردە ئامانج، سەرەڕای راگەیاندنی پلانێکی نوێی پێنج ساڵی بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی مافی مرۆڤ لە هەرێمی کوردستان" لە ڕاپۆرتەکەدا باس لە دادگایکردنی ڕەخنەگران لەلایەن  حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە کراوە وتیایدا  هاتووە: ساڵی 2021 دادگای تاوانەکانی هەولێر سزای سێ ڕۆژنامەنووس و دوو چالاکوانی بەشەش ساڵ  زیندانی دا ، بە پشبەستن بە پێشێلکاری کردن لە دادگایکردنەکە  هەروەها دەستێوەردانی سیاسی ئاست بەرز. رێکخراوە نێودەوڵەتییەکە حکومەتی هەرێمی کوردستان تۆمەتبار دەکات بەوەی، "لە ساڵی 2022، چەند یاسایەک کە دەقەکانیان روون نییە، بەکاریهێناون بۆ بەئامانجکردنی رەخنەگران لە بەرامبەر دەربڕینی رەخنە و بۆچوونەکانیان."  هاوکات باس لە کەمتەرخەمی دەکات لە سزادانی تاوانبارانی داعش و دەڵێت ، "سەرەڕای دەستدرێژیی سیستماتیکی داعش و کۆیلایەتی سێکسی و زەواجکردنی زۆرەملێ بەرامبەر ژنان و کچانی ئێزیدی، داواکاری گشتی کەمتەرخەمییان کردووە لە  تۆمەتبارکردنی گومانلێکراوانی داعش بە تۆمەتی دەستدرێژی سێکسی،کە سزای هەتا 15 ساڵ هەڵدەگرێت، تەنانەت لەو حاڵەتانەی کە تۆمەتبارەکان دانیان بەوەدا ناوە کە کچانی  ئێزدییان وەک کۆیلەیی سێکسی ڕاگرتووە." دەشڵێت، "بەڵکو دادوەرانی عێراق بە شێوەیەکی ڕۆتینی تۆمەتبارانی داعشیان بە تۆمەتی ئینتیمای داعش دادگایی کرد هیچ تۆمەتبارێکی داعش بەتاوانی نێودەوڵەتی وەک تاوانی جەنگ، تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی، یان جینۆساید، سەرەڕای کۆمەڵکوژی ئاشکرای داعش لە دژی ئێزدیەکان حکوم نەداوە." هیومان ڕایتس وۆتچ باس لە هێرشە بەردەوامەکانی تورکیا دەکات بۆ سەر خاکی هەرێم و دەڵێت، "هێرشە ئاسمانییەکانی دەوڵەتی تورک لە ساڵی 2022دا بەردەوام بوون  و لە چەند حاڵەتێکدا بۆتە هۆی کوشتنی هاوڵاتیانی مەدەنی  کە تیایدا  پارتی کوردی ئێران بۆ ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) و ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان بە ئامانج گیراون." هاوکات راپۆرتەکە بە وردەکارییەوە لەسەر تووندوتیژییەکانی پێش و دوای هەڵبژاردنە پێشوەختەکەی ساڵی رابردووی عێراق وەستاوەتەوە. هیومەن رایتس وۆچ دەڵێت، لێکۆڵینەوەی بۆ رووداوەکانی کوشتن، رفاندن و بریندارکردنی خۆپێشاندەران و چالاکڤانانی عێراق کردووە، بەڵام "بە ئەستەم دەبینی سکاڵای یاسایی خێزانەکان یان ئەندامانیان لەپێناو زامنکردنی دادپەروەری کاری لەسەر کرابێت."

دەمیرتاش رایگەیاند، گەلی تورکیا هێڵێکی بەسەر ئەردۆغاندا هێناوە و بەم پێیەش جارێکی دیکە رێگە نادەن ئەردۆغان ئەشکەنجەیان بدات. سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی هەدەپە لە زیندانەوە تویتێکی دیکەی بڵاوکردەوە. دەمیرتاش لە تویتەکەیدا باسی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆککۆماری تورکیا کرد و وتی، : ماوەیەکی دیکە ئاشکرا دەبێت کە ناوی کام لایەنەکان لەسەر فۆرمی دەنگدان دەبێت، بەڵام لە ئیستادا ئاشکرا بووە کە هەموومان پێکەوە لە زوڵم دەسەڵات رزگارمان دەبێت و کەسیش ناتوانێت ئەم راستیە بگۆڕێت." دەمیرتاش ئاماژەی بەوەکرد، گەلی تورکیا هێلێکی بەسەر ئەردۆغاندا هێناوە و بەم پێیەش جارێکی دیکە رێگە نادەن ئەردۆغان ئەشکەنجەیان بدات. دەمیرتاش وڵامی قسەکانی بەکر بوزداغ وەزیری دادی تورکیاشی دایەوە کە وتبووی، ' پێویستە بەکارهێنانی تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان لەلایەن هەندێک لە زیندانیان سنوردار بکرێت' و وتی، " خۆتان لە شوێنی ئێمە دانێن و بەم شێوەیە گۆڕانکاری لە زیندانەکاندا بکەن. لەبەرئەوەی زۆری نەماوە کە جێگەی ئێمە بگرنەوە."

هاوڵاتی- دهۆك حكومەتی هەرێم دەیەوێت پارێزگای دهۆك ببێتە خاوەنی زۆرترین كۆگای ساردكەرەوە بۆ پاراستنی بەرهەمە كشتۆكاڵییەكان، لەمانگی 12ی ساڵی رابوردوو موڵەتی دروستكردنی 48 كۆگای تر دەركراوەو بەشێكیان دەستیانكردووە بەدروستكردنی بناغەی كۆگاكان، بەتەواوبوونی ئەو كۆگایانە پارێزگای دهۆك دەبێتە خاوەنی 97 كۆگا. ئەحمەد سەعید، خاوەنی سێ باخی سێوە لەناحیەی كانی ماسی، ئەو دڵخۆشە بەدروستكردنی ژمارەیەك كۆگای ساردكەرەوە،  بەهاوڵاتی وت:» ساڵانە بەهۆی نەبوونی كۆگای ساردكەرەوە سێوەكانمان بەنرخێكی هەرزان دەفرۆشین، قازانجی ئەمساڵ لەهەرسێ باخەكەمان تەنیا 840 هەزار دینار بووە، بەبەهای زیاتر لە200 هەزار دینار دەرمان و پێداویستی ترم كڕیوە، هەر كێلویەكماک لەنێوان  200 بۆ 400 دینار فروشتووە، ئەگەر بەرهەمەكانی خۆمان لەكۆگای ساردكەرەوە دابنێین و لەوەرزی پێگەیشتنی نەفرۆشین سوودێكی باشی دەبێت، بەلایەنی كەمی هەر كیلۆیەك لەنێوان 600 بۆ 800  دینار دەفرۆشین و قازانجی ئێمەش دەبێتە دوو ئەوەندە». وتیشی:» هەرچەندە ئەم هەنگاوەی حكومەت زور دواكەوت و پێویست بوو پێش 10ساڵ ئەمەی كردبا، جگە لەمەش پێویستە كارگەی دروستكردنی شەربەتی هەنار، سێوو قۆخ دروستبكرێن تازۆرترین جوتیار سوودمەندبن، ئەم شتانەی كەباسمكرد لەهەموو وڵاتان هەیە بەتایبەت ئەو وڵاتانەی پشت بەبەرهەمە كشتوكاڵییەكان دەبەستن». هاوكات تەحسین سلێمان ساڵح، بەڕێوەبەری فەرمانگەی چاندن لەقەزای بەردەڕەش بەهاوڵاتی راگەیاند: «12 كۆگای ساردكەرەوە لەسنوری قەزای بەردەڕەش  هەیە كەزیاتر لەدوو ساڵە دروستكراون و هەمووشیان بۆ پاراستنی پەتاتە بەكاردەهێنرین، هەشت كۆگای تر لەقۆناغی دروستكردنن كەهێشتا تەواونەكراون و  پێدەچێت تاكۆتایی ئەمساڵ هەموویان تەواوبن و ژمارەیان دەبێتە 20 كۆگا». وتیشی:»لەكۆی ئەو 20 كوگایە تەنها یەكێكیان حكومییە، ئەوانەی تر هەموویان هی كەرتی تایبەتن، هەركەسێك لەتوانایدا هەبێت و داوا لەئێمە بكات بۆ دروستكردنی كۆگا ئێمە مامەڵەكانی بەزووترین كات بەڕێدەكەین و لەهەر شوێنێك رووبەڕووی كێشەیەك ببێتەوە، ئێمە هەوڵدەدەین كێشەكەی چارەسەربكەین». هەر سەبارەت بەو پرسە، ئەحمەد جەمیل، بەڕێوەبەری گشتی چاندن لەپارێزگای دهۆك بەهاوڵاتی  وت:» ئێستا لەسنوری پارێزگای دهۆك 49 كۆگای ساردكەرەوە بۆ پاراستنی بەرهەمە كشتوكاڵییەكان هەن، لەم ژمارەیە هەشتیان هی حكومییەو ئەوانەی تر كەرتی تایبەتن، لەمانگی 12ی ساڵی رابوردوو موڵەتی دروستكردنی 48 كۆگای تر دەرچووەو بەشێكیان دەستیانكردووە بەدروستكردنی بناغەی كۆگاكان و بەتەواوبوونی ئەو كۆگایانە پارێزگای دهۆك دەبێتە خاوەنی 97 كۆگا، لەهیچ شارێكی تری كورستان هێندەی پارێزگای دهۆك كۆگای نیەو نزیك دەبینەوە لەسەر ئاستی عێراقیش ببین بەیەكەم پارێزگا بۆ پاراستنی بەرهەمە كشتوكاڵییەكان». راشیگەیاند:»ئەو كۆگایانە دەكەونە سنووری هەریەك لەقەزاكانی سێمێل، بەردەڕەش، شێخان، ئێستا تەنها پەتاتە دەخرێنە ئەو كۆگایانە هەر لەبەرئەوەش تائێستا پەتاتەی خۆماڵی لەبازاڕەكاندا بەردەستەو نرخی نەهاتووەتە خوار، لەبەرنامەماندایە سێو، ترێ، هەنار بخەینە كۆگا تاوەكو لەوەرزی زستان سوود لەو بەرهەمانە وەربگرین». «هەر بازرگانێك یاخود وەبەرهێنەرێك داوا لەئێمە بكات بۆ دانانی كۆگا، ئێمە زۆر كارئاسانی و هاوكاری بۆ ئەو كەسە دەكەین، مامەڵەكانی بەزووترین كات بەڕێدەكەین، چونكە ئامانجان پاراستنی بەرهەمە كشتوكاڵییەكانە، هەروەها ئێمە خول و ۆورك شۆپ بۆ ئەو كەسانە دەكەینەوە كەچۆن و لەكوێ‌ كۆگاكانیان دابنێن تاقازانجێكی باش بكەن» ئەحمەد جەمیل وای وت.