هاوڵاتی بەبەشداری چەندین سەركردەو بەرپرسی وڵاتانی هەریەكە لەعێراق و ئوردن و فەرەنسا و ئێران و توركیاو قەتەرو كوەیت و سعودیەو میسرو ئیمارات و بەحرەین و وەزیری دەرەوەی یەكێتی ئەوروپاو جامیعەی عەرەبی و بەدەستپێشخەری ئیمانۆیل ماكرۆنی سەرۆكی فەرەنسا، لەئوردن كۆنگرەی (بەغداد دوو) بەڕێوەچوو، ئەمەش وەك درێژەپێدەری كۆنگرەی بەغداد یەك كە لەمانگی ئابی ساڵی٢٠٢١بەڕێوەچوو. سەرۆكایەتی فەرەنسا رایگەیاندووە ئامانج لەم كۆنگرەیە كۆكردنەوەی دراوسێكانی عێراق و هاوبەشەكانیەتی لەسەر یەك مێز بۆ درێژەدان بەگفتوگۆ، هاوكات پێشكەشكردنی هاوكارییە بۆ ئارامی و سەقامگیری عێراق و ئاسایشەكەی و شەنوكەوكردنی دۆخی ناوچەكە بەگشتی بەوپێیەی عێراق دەوڵەتێكی میحوەرییە تیایدا. بەپێی بەیاننامەی كۆتایی كۆنگرەكەش، وڵاتانی بەشداربوو پاڵپشتی عێراق دەكەن بۆ رووبەڕووبونەوەی هەموو ئاڵنگارییەكان بەتایبەتی پرسی تیرۆر، وڵاتانی بەشداربوو جەختیش لەهاوكاریكردنی عێراق دەكەنەوەو پشتگیری ئاسایش و سەقامگیری و سەروەری و پرۆسە دیموكراسییەكەی و دەستوورییەكەی دەكەن و هاریكاریشی دەكەن بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی دەوڵەت و یاسا و بنیاتنانی دامەزراوە دەستوورییەكانی بۆ ئەوەی توانای پێشكەوتن و دووبارە بونیاتنانەوەی هەبێت. بەستنی ئەم كۆنگرەیە لەكاتێكدایە دۆخی ناوچەكە بەگشتی لەدۆخێكی ئاڵۆزدایە و دۆخی عێراقیش بەتایبەتی بەهۆی دەستوەردانەكانی توركیاو ئێرانەوە لەكاروباری ناوخۆیی عێراق و تۆپباران و بۆردومانكردن و پێشێلكردنی سەروەری خاكەكەیەوە خراپە. بەستنی ئەم كۆنگرەیە لەكاتێكدایە ناوچەكە بەگشتی لەدۆخێكی ئاڵۆزدایەو دۆخی عێراقیش بەتایبەتی بەهۆی دەستوەردانەكانی توركیاو ئێرانەوە لەكاروباری ناوخۆیی عێراق و تۆپباران و بۆردومانكردن و پێشێلكردنی سەروەری خاكەكەیەوە خراپە. هەردوو وڵاتی توركیاو ئێران لەماوەكانی رابووردوودا بەهۆی هێرش و پەلامارە سەربازییەكانیانەوە بۆ سەر خاكی هەرێمی كوردستان، رووبەڕووی سەركۆنەكردن و ئیدانەكردنی نێودەوڵەتی بوونەوەو داوای دەستبەجێ راگرتنی هێرشەكانیان لێكردن، بەپێی زانیارییەكان جگە لەبابەتی شەڕی تیرۆرو چەند بابەتێكی دیكە، ئامانجی سەرەكی فەرەنسا لەبەستنی ئەم كۆنگرەیەو كۆنگرەكانی داهاتوو كە بڕیارە بەردەوامی هەبێت كۆكردنەوەی زۆرترین دەەوڵەتی عەرەبی و دروستكردنی بەرەیەكی فەرەنسی_عەرەبییە لەلایەن فەرەنساوە لەدژی ئێران بۆ فشاركردن لەسەر ئەو وڵاتە تادەستوەردان و تۆپبارانەكانی بۆ سەر هەرێمی كوردستان - عێراق رابگرێت و هەژموون و فشاری ئێران لەناوچەكەدا كەمبكاتەوە. وەك دەردەكەوێت هەرچەندە ناوی كۆنگرەكە (بەغداد دوو) بەناوی عێراقەوە بەستراوە، بەڵام كێشەو گرفتەكانی سوریاو خۆپیشاندانەكانی ئێران و پەیوەندی نێوان سعودیە و ئێران و دانەنانی سەرۆكێك بۆ لوبنان و چەندین گرفتی دیكەی ناوچەكە بەرۆكی كۆنگرەكەی بەرنەدابێت و بەشداربووان بەدوای چارەسەری قەیران و گرفتە كەڵەكەبووەكانی ناوچەكە بن و كۆنگرەكە كۆنگرەی كۆبوونەوەو یەكتربینی لایەنە ناكۆكەكانی ناوچەكە بێت نەوەك عێراق، هەر لەو چوارچێوەیەشدا چەندین كۆبوونەوەی دووقۆڵی لەنێوان بەرپرسانی وڵاتانی بەشداربوو بەڕێوەچوو. بەبڕوای چاودێران لەكۆنگرەی (بەغداد یەك) ئامانجی سەرەكی ئەوەبوو كەئایا تاچەند مستەفا كازمی سەرۆكوەزیرانی پێشووی عێراق دەتوانێت سەركردەكانی ناوچەكە لەبەغدا كۆبكاتەوە بەتایبەت ئەوانەی وڵاتانی كەنداو، بەڵام ئامانجی كۆنگرەی (بەغداد دوو) ئەوەیە محەممەد شیاع سودانی سەرۆكوەزیران تاچەندێك توانای ئەوەی هەیە كە ئەو پەیوەندییانە بپارێزێت و ئەم كۆنگرەیە وەك وێستگەیەكی تاقیكردنەوە وەهایە بۆ سوودانی. لەپەراوێزی كۆنگرەكەشدا وەزیری دەرەوەی ئێران و بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەكێتی ئەوروپا كۆبوونەوەو بەپێی زانیارییە میدیاییەكانیش گفتوگۆ ئەتۆمییەكان تەوەری كۆبوونەوەكە بوون، بەبڕوای (ئەمیر عەبدولهەیان) وەزیری دەرەوەی ئێران ئەم كۆنگرەیە هەلێكە بۆ ژیاندنەوەی گفتوگۆكانی ئەتۆمی كەچەندین مانگە وەستاوە، هاوكات ئامادەیی وڵاتەكەشی دەربڕی بۆ كۆبوونەوە لەگەڵ سعودیەو وڵاتانی دیكەی كەنداو. بەبڕوای (ڕیاز قەهوەچی)ی بەڕێوەبەری پەیمانگای رۆژهەڵاتی دوورو كەنداو بۆ لێكۆڵینەوەی سەربازی دەربارەی كۆنگرەكە رایگەیاند هیواكان گەورەن بەڵام هیچ كەسێك چاوەڕێ ناكات موعجیزە رووبدات، بڕواشی وایە فەرەنسا وەك سەرەڕمی رۆژئاوا وایە كەدەیەوێت تاڵەمووی پەیوەندییەكان لەگەڵ ئێراندا نەپچڕێت بەتایبەت لەگفتوگۆكانی تایبەت بەچەكی ئەتۆمی، ئاماژە بەوەشدەكات لەبنەماكانی ئێران ئەوەیە هەرگیز واز لەدەستكەوتەكانی خۆیان نەهێنن و ئەو وڵاتە خۆی بەیاریكەری سەرەكی دەزانێت لەناوچەكەدا، بەڵام پرسیارە سەرەكییەكە ئەوەیە ئایا ئێران هیچ نەرمییەك یاخود ئامادەییەكی زیاتر دەنوێنێت..؟ بەبڕوای زۆرێك لەچاودێرانیش بەهۆی هەڕەشەو دەستوەردانەكانی ئێران و توركیایەو هەوڵدان بۆ دەستبەسەراگرتنی بڕیاری سیاسی و قەیرانی سەرۆكایەتی لەلوبنان و بەردەوامی خۆپیشاندانەكانی ئێران و گرفت و كێشەكانی سعودیەو ئێران و چەندین قەیرانی دیكەی ناوچەكەو مەیلی ئاشكرای محەممەد شیاع سوودانی بۆ ئێران ناتوانرێت هیچ شتێكی تازە لەهاوكێشەكانی ناوچەكە بگۆڕێت و بەبێ دەستكەوتێكی هەستپێكراو وەك هەموو كۆنگرەكانی دیكە كۆتایی هاتووە، بەتایبەت لەدۆخی عێراق كەهێشتا گرووپە چەكدارییەكان چەكەكانیان لەدەرەوەی دەوڵەتەو ئێرانیش بەردەوامە لەهەڕەشەكانی بۆ سەروەری خاكی عێراق، توركیاش بەردەوامە لەلەشكركێشی و هەڕەشەو بۆردوومانكردنی خاكی كوردستان.
هاوڵاتی وەزارەتی تەندروستی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئاماری هەفتانەی کۆرۆنا لە هەرێم بڵاوکردەوەو ڕایگەیاند لەم هەفتەیەدا 61 توشبو و 176 چاکبونەوە هەبووە. وەزارەتی تەندروستی حکومەتی هەرێم ئەمڕۆ سێشەممە بڵاویکردەوە، لەماوەی هەفتەی رابردودا61 توشبوی نوێی پەتاکە تۆمارکراون کە زۆرترین ژمارەیان لە هەولێر بون، 176 توشبوی پەتاکەش چاکبونەتەوە. ئاماژەشی بەوەدا،کۆی گشتی توشبوانی کۆرۆناش بۆ 466 هەزار و 907 کەس بەرزبوەتەوە. هەروەها لەو ماوەیەدا 176 توشبوی پەتاکە چاکبونەتەوە، لە سەرەتای بڵاوبونەوەی کۆرۆناشەوە تائێستا 459 هەزار و 251 کەس چاکبونەتەوە. وەزارەتی تەندروستی دوایین ئاماری مردنیشی بەکۆرۆنا بڵاوکردوەتەوە و ئاماژە بەوە دەکات، لە سەرەتای بڵاوبونەوەی کۆرۆناوە تائێستا 7 هەزار و 469 توشبوی پەتاکە گیانیانلەدەستداوە.
سێ مانگ و چوار رۆژە ناڕەزایەتییەکان لە شێوەی جیاواز بە مانگرتن و خۆپیشاندن و بایکۆت لە رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران بەردەوامە و جارێکی دیکە کاسبکارانی شارەکانی سەقز و سنە ، کامیاران و کرماشان و چەند شارێکی دیکە دوکان و بازاڕەکانیان لە چوارچێوەی ناڕەزایەتییەکان دژی سەرکوت و سێدارە و ئەشکەنجەی گەنجان نەکردەوە و بە شەویش رێپێوان و نارەزایەتیی لە تاران و کەرەج بەردەوام بو. سەرچاوەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان بڵاویان کردوەتەوە دەستگیرکردنی گەنجان و لاوانی ئەو بەشە لە کوردستان لە لایەن هێزە ئەمنییەکانەوە بەردەوامە و ئەمڕۆش زیاتر لە 10 گەنجی دیکە دەستگیرکراون کە ئەوانیش چارەنوسیان هاوشێوەی دەستگیرکراونی رۆژانی رابردو نادیارە. ئەمڕۆ سەربازێکی ئێران وەک ناڕەزایەتیی بەرامبەر لەسێدارەدانی دەستگیراوانی ناڕەزایەتییەکانی وڵاتەکە، لە بنکەیەکی سەربازیی لە شەقامی شەریعەتی لە شاری تاران پەتی سێدارەی خستە ملی خۆیەوە. تا ئیستا دوو خۆپیشاندەر لە ئێران لەسێدارە دراون و زیاتر لە 50 کەسیش لەو وڵاتە و لە رۆژهەڵاتی کوردستان مەترسیی لەسێدراەدانیان لەسەرە. ناوەندی مافەکانی مرۆڤی ئێران بڵاوی کردوەتەوە لە 94 رۆژی ناڕەزایەتییەکاندا لانیکەم 503 کەس کوژراون و زیاتر لە 18 هەزار کەسیش دەستگیر کراون و هاوکات ژمارەی دەستگیراوانی رۆژهەڵاتی کوردستان لە حەوت هەزار کەس نزیک بوەتەوە. لە لایەکی دیکەوە پێگەی ئەلمۆنیتۆر بڵاوی کردەوە ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا (گۆنگرێس) دەیانەوێت پڕۆژە یاسایەک بۆ هەڵوەشاندنەوەی مافی مانەوە و ڤیزای ئەمریکا لەسەر کوڕان و کچانی بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی ئێران پەسند بکەن و ئەو بڕیارەش لە کاتێکدا بە وتەی پەرلەمانتارێکی سەر بە باڵی توندڕەوی دەسەڵات، زیاتر لە پێنج هەزار کوڕ و کچی بەرپرسانی ئێران لە ئەمریکا دەژین و مافی مانەوەیان لەو وڵاتە پێدراوە. ئەندامانی دەستەی ئاشکراکردنی راستی روداوەکانی ئێران لە نەتەوەیەکگرتوەکان دەستنیاشان کران کە هەر سێ کیان ژنن . ئەو سێ ژنە بریتین لە سارا حسێن، خەڵکی بەنگلادش و یەکێکە لە ناودارترین ژنانی یاسایی جیهان کە سەرۆکایەتیی دەسەتەکەی نەتەوەیەکگرتوەکان دەکات، دوەم شاهین سەردار عەلی، خەڵکی پاکستنان و مامۆستای یاسایە لە زانکۆکانی بەریتانیا، ئەو دەیان دۆسیەی تاوانی نێودەوڵەتیی یکلایی کردوەتەوە، سێیەم ڤیڤیانا کریستیچڤیچ بە رەچەڵەک ئارژانتینی کە بەڕێوبەری جێبەجێکاری ناوەندی داد و مافە نێودەوڵەتییەکان (CEJIL)ـیە. بە پێی تۆمارێکی ڤیدیۆیی کە ئەمڕۆ سێشەممە بڵاو کراوەتەوە جۆ بایدن، سەرۆکی ئەمریکا لە گردبونەوەیەکی جەماوەریدا لە وەڵامی هاوڵاتییەکی خەڵکی ئێران و دانیشتوی ئەمریکا دەڵێت: بەزۆر هۆکار ناتوانم مەرگی رێککەوتنی ئەتۆمیی بە فەرمی راگەیەنم بەڵام ئەو رێککەوتنە مردوە و کۆتایی پێهاتوە. ئەو لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا وتوشیەتی: ئەزانن کە دەسەڵاتی ئاخوندەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران نوێنەرایەتیی خەڵکی ئەو وڵاتەیان پێناکرێت بەڵام نابێت ئەو دەسەڵاتە ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمیی. ئیسماعیل قائانی فەرماندەی فەیلەقی قودس-ی سەر بە سوپای پاسداران رۆژی سێشەمە لە وتارێکیدا رایگەیاند؛ هەڕەشەی رۆژانە 50 هێرشی لە ئیسرائیل کرد و وتیشی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی بە فشار لە رێڕەوی خۆی لانادات. ئەو لە بەشێکی دیکەدا وتوی: سوپای پاسداران تابلۆیەکی گەورەی بەرگرییە و سعودیە نرخی ئەوەی نییە بە دوژمن لەقەڵەم بدرێت و چونکە ئەو وڵاتە بە شێوازی بێڕەواشتانە کاری راگەیاندن و لە دژی ئێران دەکات و بانگەشەی ئەوە دەکات کە سەرکوتو بوە. قائانی ئاماژەی بەوەکردوە کە سەرجەم کاری میدیایی و راگەیاند لە دژی کۆماری ئیسلامی ئێرانیان لای خۆیان تۆمار کردوە و ئەوەی دژایەتی دەسەڵاتی وڵاتەکەی کردبێت وەڵام دەدرێتەوە گورزی بەردەکەوێت.
فەرماندەیەکی سوپای پاسدارانی ئێران هەڕەشەی لە سعودیە و ئیسرائیل کرد و وتویەتی هەر کەسێک رۆژێک دژی ئەوان کاری راگەیاندنی کردبێت ئەوا گورزێکی بەردەکەوێت. ئیسماعیل قائانی، فەرماندەی فەیلەقی قودس-ی سەر بە سوپای پاسداران رۆژی سێشەمە لە وتارێکیدا هەڕەشەی رۆژانە 50 هێرشی بۆ سەر ئیسرائیل کرد و وتیشی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی بە فشار لە رێڕەوی خۆی لانادات. ئەو لە بەشێکی دیکەدا وتوی: سوپای پاسداران تابلۆیەکی گەورەی بەرگرییە و سعودیە نرخی ئەوەی نییە بە دوژمن لەقەڵەم بدرێت و چونکە ئەو وڵاتە بە شێوازی بێڕەوشتانە کاری راگەیاندن و لە دژی ئێران دەکات و بانگەشەی ئەوە دەکات کە سەرکوتو بوە. قائانی ئاماژەی بەوەکردوە کە سەرجەم کاری میدیایی و راگەیاند لە دژی کۆماری ئیسلامی ئێرانیان لای خۆیان تۆمار کردوە و ئەوەی دژایەتی دەسەڵاتی وڵاتەکەی کردبێت وەڵام دەدرێتەوە و گورزی بەردەکەوێت. وتەکانی قائانی لە کاتێکدایە لە سەرەتای ناڕەزایەتییەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئێران زیاتر لە 50 رۆژنامەنوسی کورد و ئەو وڵاتە دەستگیر کراون کە 22 رۆژنامەنوسیان ژنن و سەرجەمیان تا ئێستاش لە زیندانەکانی ئەو وڵاتەدان.
هاوڵاتی دەزگای کەشناسی بەریتانیا پێشبینی دەکات ساڵی ٢٠٢٣ بەراورد بە ٢٠٢٢ گەرمتر دەبێت. بەپێی پێشبینیەکانی کەشوهەوا پلەکانی گەرما بۆ ماوەی دە ساڵە لەسەریەک یەک پلەی سیلیزی لەسەروو ئاستی مامناوەندیەوەیە، هەروەها باسیشی لە کاریگەریەکانی مرۆڤ لەسەر گەرمبونی زەوی کرد. هەروەها بەڵگە زانستیەکان باس لەوە دەکەن کە گۆڕانەکانی کەشوهەوا هۆکاری سەرەکی بەرزبونەوەی پلەکانی گەرمان، لە ئێستادا پلەکانی گەرما 1.1 پلەی سیلیزی گەرمترن بەبەراورد بە پلەکانی گەرما لەماوەی پێش شۆڕشی پیشەسازی و سوتاندنی ئەو بڕە زۆرەی سوتەمەنی بەردین کە بووە هۆی بەرزبونەوەی پلەی گەرمای بەرگەهەوا. هاوکات بەهۆی مەترسیەکانی گۆڕانی کەشوهەوا لەسەر ئاستی جیهان حوکمەتەکان لەهەوڵدان بۆ کەمکردنەوەی دەردانی گازەژەهراویەکان وەک گازی CO، ئەمەش بەمەبەستی هێشتنەوەی پلەکانی گەرما لەژێر 1.5 سەدی.
هاوڵاتی وەزارەتی بازرگانی عێراق رایگەیاند، پابەندن بە بڕیارەکانی ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق بۆ پشتیوانی لە خێزانە هەژارەکان و بڕ و جۆری بەشەخۆراکی مانگانەی هاوڵاتیان زیاددەکەن. وەزارەتی بازرگانی عێراق رایگەیاندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا هاتووە، پابەند دەبن بە رێنماییەکانی بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق بۆ پشتیوانیکردن لە خێزانە هەژارەکان ئەو خۆراکانەی رێژەیان زیاددەکرێت بریتییە لە شەکر و زەیت و چا و شیر و ئارد. هەروەها بڕیارەکە بریتییە لە زیادکردنی بڕ و جۆری ئەو خۆراکانەی مانگانە بەسەر هاوڵاتیاندا دابەشدەکرێن کە بریترین لە یەک کیلۆ شەکر و یەک لیتر زەیت و ٢٠٠ گرام چا و ٢٥٠ گرامشیر و کیلۆیەک ئاردی زیادە بۆ هەر کەسێک. زیادکردنەکان ئەمانەن: زیادکردنی شەکر بە رێژەی یەک کیلۆگرام بۆ هەر ئەندامی خێزانێک. زیادکردنی بڕی زەیت بە رێژەی یەک لیتر بۆ هەر ئەندامی خێزانێک. زیادرکردنی بڕی چا بە رێژەی ٢٠٠ گرام بۆ هەر ئەندامی خێزانێک. زیادکردنی بڕی شیر بە رێژەی ٢٥٠ گرام بۆ هەر ئەندامی خێزانێک. زیادکردنی بڕی ئارد بە رێژەی یەک کیلۆگرام بۆ هەر ئەندامی خێزانێک.
سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند رێککەوتنی ئەتۆمیی ئێران و وڵاتانی 5+1 کۆتایی پێهاتوە و رێگە نادەن تاران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمیی. بە پێی تۆمارێکی ڤیدیۆیی کە ئەمڕۆ سێشەممە بڵاو کراوەتەوە جۆ بایدن، سەرۆکی ئەمریکا لە گردبونەوەیەکی جەماوەریدا لە وەڵامی هاوڵاتییەکی خەڵکی ئێران و دانیشتوی ئەمریکا دەڵێت: بەزۆر هۆکار ناتوانم مەرگی رێککەوتنی ئەتۆمیی بە فەرمی راگەیەنم بەڵام ئەو رێککەوتنە مردوە و کۆتایی پێهاتوە. ئەو لە بەشێکی دیکەدا وتوشیەتی: ئەزانن کە دەسەڵاتی ئاخوندەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران نوێنەرایەتیی خەڵکی ئەو وڵاتەیان پێناکرێت بەڵام نابێت ئەو دەسەڵاتە ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمیی. بڵاوبونەوەی ئەو تۆمارە ڤیدیۆییەی سەرۆکی ئەمریکا لەسەر رێککەوتنی ئەتۆمیی لە کاتێکدایە بەرپرسانی ئێران هەوڵی رازیکردنی ئەوروپا دەدەن بۆ دەستپێکردنەوەی دانوستانە ئەتۆمییەکانی ڤیەننا بە مەبەستی چاڵاککردنەوەی رێککەوتنەکە بە تایبەت کە چارەنوسی فرۆشتنی 100 ملیۆن بەرمیل نەوتی وڵاتەکە بەو رێککەوتنەوە بەستراوەتە. جۆزێپ بۆڕێل: هەوڵەکانمان بۆ زیندووکردنەوەی ڕێکەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران بەردەوام دەبێت بەریتانیا، ئەڵمانیا، فەڕەنسا: رێگە نادەین ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمیی
هاوڵاتی وەزیری باڵای پەروەردەی ئەفغانستان خوێندنی زانکۆی لە ژنان قەدەغەکرد و پێشبینی ئەکرێت بڕیارەکە دەستەبەجێ جێبەجێ بکرێت. بەپێی نوسراوێکی فەرمی وەزیری باڵای پەروەدەی ئەفغانستان، چیتر ژنان بۆیان نیە لە زانکۆکان لەخوێندن بەردەوام بن،هەروەها ڕاشیگەیاند پێشبینی ئەکرێت بڕیارەکە دەستەبەجێ جێبەجێ بکرێت. ئەم بڕیارەی وەزیری پەروەردە لەکاتێکدایە کە سێ مانگ لەمەوبەر ژنان و کچان لە ئەفغانستان تاقیکردنەوەیان بۆ وەرگرتن لە زانکۆ ئەنجامدا، سەرەڕای ئەوەی کە چەند بەشێکی وەک ئەندازیاری، پزیشکی ئاژەڵان، کشتوکاڵ و ڕۆژنامەگەری بەتووندی سنوردارکرابوون. هاوکات دوای ئەوەی تاڵیبان دەسەڵاتی گرتەوە دەست لە ئەفغانستان، دەرگای چونە ژوورەوەی زانکۆ و هەروەها پۆلەکانی خوێندن لەنێوان ژن و پیاودا جیاکرانەوە و خوێندکارە ژنەکانیش تەنا بۆیان هەبوو لەلایەن مامۆستا پیاوە بەتەمەنەکانەوە یاخود مامۆستای ژنەوە وانە بخوێنن.
نەتەوەیەکگرتوەکان ئەندامانی دەستەی لێکۆڵینەوە لە راستی روداوەکانی ئێرانی دەستنیاشان کرد کە هەر سێ کیان ژنن و لە روی یاساییەوە خاون پێگەن لە جیهاندا. ئەو سێ ژنە بریتین لە سارا حسێن، خەڵکی بەنگلادش و یەکێکە لە ناودارترین ژنانی یاسایی جیهان کە سەرۆکایەتیی دەسەتەکەی نەتەوەیەکگرتوەکان دەکات، دوەم شاهین سەردار عەلی، خەڵکی پاکستنان و مامۆستای یاسایە لە زانکۆکانی بەریتانیا، ئەو دەیان دۆسیەی تاوانی نێودەوڵەتیی یکلایی کردوەتەوە، سێیەم ڤیڤیانا کریستیچڤیچ بە رەچەڵەک ئارژانتینی کە بەڕێوبەری جێبەجێکاری ناوەندی داد و مافە نێودەوڵەتییەکان (CEJIL)ـیە. شارەزایانی یاسایی دوای دەستنیشانکردنی ئەو سێ ژنە رایانگەیاندوە هەنگاوەکەی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ دەستنیشانکردنی سێ خانمی بەهێز لە بواری یاسای نێودەوڵەتیدا رونە و پێگەی کۆماری ئیسلامی ئێران لەسەر سەرکوت و سێدارەی گەنجان لە ناڕەزایەتییەکان لاواز دەبێت و تەنانەت دور نییە ئەوە هەنگاوێک بێت بۆ کۆتایی دەسەڵاتی ئێستای وڵاتەکە. لە 35ەمین کۆبونەوەی تایبەتی ئەنجومەنی مافەکانی مرۆڤی سەر بە رێکخراوی نەتەوەیەکگرتوەکان بەهۆی توندوتیژیی دەسەڵاتی ئێران دژی ناڕەزایەتییەکان و خەڵکی ئەو وڵاتە بڕیاریدا بە دروستکردنی دەستەیەک بۆ ئاشکراکردنی دەیان دۆسیەی توندوتیژیی و پێشێلکاریی دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران و لە بەرامبەردا تاران رایگەیاند بە هیچ شێوەیەک هاوکاریی ئەو دەستە ناکەن و رێگە نادەن بێنە وڵاتەکەوە.
هاوڵاتی جۆزێپ بۆرێڵ، بەرپرسی سیاسەتەکانی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا ڕایگەیاند، هەوڵەکانیان لەگەڵ ئێران بەردەوامی دەبێت بۆ دووبارە چالاککردنەوەی ڕێکەوتنی ئەتۆمی ساڵی ٢٠١٥ لەگەڵ ئێران. ئەمڕۆ کۆنفڕانسی بەغدا لە ئوردن بەڕێوەچوو، لە میانەی کۆنفڕانسەکەدا جۆزێپ بۆرێڵ وتی، لەگەڵ وەزیری دەرەوە ئێران، ئەمیر عەبدوڵاهیان کۆبونەتەوە و باسیان لە هەوڵەکانیان بۆ زیندووکردنەوەی ڕێکەوتنە ئەتۆمیەکە کردووە، لەگەڵ ئەوەشدا داوایان کردووە ئێران دەستبەجێ سەرکوتکاری و توندوتیژیەکانی سەر خۆپیشاندەران ڕابگرێت. هەروەها سەرکۆنەی ئێرانیشی کرد لەبەرامبەر پێشێلکاری و سەرکوتکاریەکانی ئێران و هاوکاریکردنی ڕووسیا لە جەنگی دژ بە ئۆکرانیا، بەتایبەت بەهۆی پێدانی درۆنی ئێرانی بە ڕووسیا. بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا لەبارەی ڕێکەوتنە ئەتۆمیەکەوە وتیشی، پێویستە ڕێکەوتنەکە بەپێی گفتوگۆکان و ڕێکەوتنەکەی ڤییەنا بێت و هەروەها داوای کردووە جگە لە گرژیەکانی ئێران، لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئێران باسیان لە ڕاگرتنی هاوکاریەکانی ئێران بۆ ڕووسیا کزدووە. ڕێکەوتنی ئەتۆمی ئێران ساڵی ۲٠١٥ لەنێوان ئێران و هەر پێنج وڵاتی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتوەکان کە هەریەک لەوڵاتانی ئەمریکا، فەڕەنسا، ئەڵمانیا، ڕووسیا و بەریتانیا و چینە، لەگەڵ وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا لە ڤییەنا ئیمزاکرا بۆ بۆ ڕێگریکردنی ئێران لە بەدەسهێنانی چەکی ئەتۆمی؛ بەڵام ساڵی ۲۰۱٨ لەسەردەمی دەسەڵاتی دۆناڵد ترەمپ ، ئەمریکا لە ڕێکەوتنەکە کشایەوە.
هاوڵاتی بافڵ تاڵەبانی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی خۆی لە فەیسبوک ناوەڕۆکی کۆبونەوەکەی لەگەڵ مەزڵوم کۆبانی بڵاوکردەوە دەقی بڵاوکراوەکە: بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و مەزڵوم كۆبانێ، فهرماندهی گشتیی هێزهكانی سوریای دیموكرات (ههسهده) لە رۆژئاوای كوردستان كۆبوونەوە. لە کۆبوونەوەکەدا كە وەھاب ھەڵەبجەیی، بەڕێوەبەری گشتیی دژەتیرۆر ئامادەبوو، دۆخی سیاسیی رۆژئاوا و ھەرێمی کوردستان و پێشھاتە سیاسییەکانی پەیوەست بە پرسی کورد تاوتوێکرا و جەخت لە چارەسەرکردنی ئاشتییانەی کێشەکان کرایەوە. لە سەرەتای كۆبوونەوەكەدا مەزڵوم كۆبانێ خۆشحاڵی خۆی بە سەردانەكەی سەرۆك بافڵ بۆ رۆژئاوا دەربڕی و رایگەیاند، رۆژئاوا هاوكاری و پشتیوانییە بەردەوامەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لەبیرناكات كە بەردەوام پشتیوانێكی راستگۆ و دڵسۆزی ئێمە بوون، بەتایبەت هێزەكانی دژەتیرۆر كە رۆڵێكی گرنگ و كاریگەریان لە سەرخستنی پرۆسە ئەمنی و سەربازییەكانی رۆژئاوا دژ بە داعش هەبووە و ئەمەش جێگای شانازیمانە. لەبارەی هەوڵەكان بۆ چارەسەركردنی كێشەكان و گرفتەكانی بەردەم پرسی كورد لە ناوچەكە، مەزڵوم كۆبانێ وتی، هەموو هەوڵێكمان لەپێناو ئازادیی كورد و پاراستنی مافەكانمانە. لە بەرامبەردا سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی پەرۆشیی یەکێتی بۆ چارەسەركردنی ئاشتییانەی كێشەكان دووپاتكردەوە و رایگەیاند، هەموو هەوڵێك دەدەین تاوەكو گفتوگۆ بكەینە بنەمای چارسەركردنی كێشەكان و زاڵبوون بەسەر ئەم دۆخەدا. وتیشی، بەدڵنیاییەوە پەیوەندییەکانمان لەگەڵ رۆژئاوا بەردەوام دەبێت و گەشەی زیاتری پێدەدەین. یەكێتی خۆی بە خزمەتكاری هەموو كورد دەزانێت، كوردبوون شانازیمانە و مانەوەمان پەیوەستە بە یەكبوون و یەكڕیزیمانەوە. ھەر لە کۆبوونەوەکەدا سەرۆک بافڵ روونیکردەوە یەکێک لە ئەرکە گرنگەکانی رۆژئاوا پاراستنی ماف، کەلتوور و زمانی کوردییە لە ناوچەكە و بۆ ئەمەش بەشانازییەوە پشتیوانتان دەبین. دەستپێشخەرییە نیشتمانییەكەی یەكێتیش لەپێناو یەكبوونی گەلی كورد و یەكگوتاریمانە لەبەرامبەر پرسە چارەنووسسازەكان و پاراستن و بەدیهێنانی مافەكانمان. دەمانەوێت لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و دۆستەكانمان پەیوەندییەكی تەندروستمان هەبێت و ئاشتی و تەبایی بنەمای پەیوەندییەكانمان بێت، ئەمەش میراتی سەرۆك مام جەلالە و ئێمەش درێژەپێدەری دەبین.
هاوڵاتی وڵاتانی بەشدار لە دوەمین کۆنگرەی بەغدا پشتیوانی خۆیان بۆ عێراقێکی ئارام و گەشەسەندو دوپاتکردەوە و داواشیانکرد بەغدا هەوڵەکانی بۆ پاراستنی ژینگە و بەرەنگاربونەوەی گۆڕانی کەشوهەوا چڕبکاتەوە. ئەمڕۆ سێشەممە کۆنگرەی 'بەغداد دوو' بۆ هەماهەنگی و هاوبەشی بە ئامادەبوونی ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا و نوێنەرانی یەکێتی ئەوروپا و نوێنەری نەتەوەیەکگرتووەکان و نوێنەری وڵاتانی عەرەبی لە ئەردەن دەستیپێکرد. بەبەشداری ژمارەیەک لە وڵاتانی هەرێمی و جیهانی، دوەمین کۆنگرەی بەغدا بۆ هەماهەنگی و گەشەپێدان لە هۆڵی مەلیک حسێن بۆ کۆبونەوەکان لە ئوردن سازکرا،و وڵاتانی بەشدار لە کۆنگرەکە جەختیان کردەوە لە بەردەوامی کاری پێکەوەیی و هاوکاری عێراق لەبوارەکانی ئاسایش، ئارامی و پاراستنی سەروەری خاکەکەی . هەروەها پشتیوانی هەوڵەکانی حکومەتی عێراقیان کرد بۆ بەدیهێنانی گەشەپێدانی بەردەوام، کارکردن بۆ بونیادنانی ئابورییەکی بەهێز، گەشەپێدانی زیاتری کەرتی کارەبا، وزە، ئاو، ئاسایشی خۆراک، تەندروستی، رێگەوبان، ژینگە و بەرەنگاربونەوەی گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا. هاوکات،لە كۆنگرەی لوتكەی بەغدای دوودا، محەمەد شیاع سوودانی، سەرۆک وەزیرانی عێراق وتارێکی پێشکەشکرد و وتی:”هیوادارین ئەم لوتكەیە ئەنجامی باش بەدەستبهێنێت و هیوای گەورەمان هەیە، داواش لە وڵاتان دەکەین، هاوكارمان بكەن بۆ گەڕانەوەی پارەكانی عێراق”. سوودانی هەڵوێستەی لەسەر دۆسیەی ئاویش کرد و وتی:”بەهۆی كەمیی ئاوەوە لە ژێر هەڕەشەیەكی گەورە داین و كێشەی ئاومان لەگەڵ توركیادا هەیە، داوا لە توركیا و ئێران دەكەین، پشكی ئاوی عێراق بەربدەنەوە”. وتیشی:”نامانەوێت هیچ وڵاتێك سنووری وڵاتێكی تر ببەزێنێت، هەروەها قبوڵی ناكەین هیچ وڵاتێكە هەڕەشە لە وڵاتەكەمان بكات”. جێگەی باسە لە کۆنگرەکەی ئەمڕۆدا هەریەک لە عێراق، ئوردن، فڕەنسا، میسر، ئیمارات، ئێران، تورکیا، قەتەر، بەحرەین، سعودیە، سەڵتەنەتی عومان، کوەیت، نوێنەری نەتەوە یەکگرتوەکان، ئەمینداری گشتی کۆمکاری عەرەبی، ئەمینداری ئەنجومەنی هاریکاری کەنداو و بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا بەشدارییان تێدا کرد، بڕیاریشە ساڵی داهاتو عێراق و فڕەنسا بە هاوبەشی کۆنگرەی سێیەمی بەغدا ساز بکەن.
هاوڵاتی داواكاری گشتی ههرێمی كوردستان لهپهیامێكدا رایگهیاند، "پێویسته میدیاكان لهكاتی ڕوماڵكردنی ڕوداوه نهخوازراوهكان و بهتایبهتی تاوانی كوشتن، لهكاتێكدا دادگا و لایهنه پهیوهندیدارهكان سهرقاڵی كۆكردنهوهی زانیاری و لێكۆڵینهوهن، پابهندی یاسا و ڕێنماییهكان بن و ڕهچاوی ئیتیك و كاری میدیایی بكهن، چاوپێكهوتن و وهرگرتنی لێدوانیش لهگهڵ كهسوكاری كوژراو، به تاوان ئهژمار دهكرێت". ئەمڕۆ سێشەممە، 20-12-2022، سهرۆكایهتیی داواكاری گشتی له نووسراوێكدا داوای له وهزارهتی رۆشنبیری و لاوان کرد سهرجهم میدیا بینراو و بیستراوهكان ئاگاداربكاتهوه له كاتی رووماڵكردنی ههر رووداوێك رهچاوی رێنمایی و یاسا كارپێكراوهكانی ههرێمی كوردستان بكهن. سهرۆكایهتیی داواكاری گشتی هۆکاری ئەم داواکارییەی بۆ رووداوەکانی وەک تاوانی کوشتن دەگەڕێنێتەوە و دەڵێت: "لەگەڵ ئەوەی کە دادگە و لایهنه پهیوهندیدارهكان سهرقاڵی كۆكردنهوهی زانیاری و لێكۆڵینهوەن لەبارەی رووداوەکان بە تایبەتی تاوانی کوشتن، زۆربەی كهناڵهكانی راگهیاندن بهبێ رهچاوكردنی ئیتیكی كاری میدیایی و بهپێچهوانهی یاسا و رێنماییه كارپێكراوهكانی ههرێمی كوردستان سەرقاڵی رووماڵکردنی رووداوەکانن و زانیاریی بێبنهما و ناڕاست بڵاودهكهنهوه و لێكدانهوهی نایاسایی و نادروست بۆ رووداوهكان دهكهن و چاوپێكهوتن لهگهڵ كهسوكاری كوژراو دهكهن". به پێی نوسراوی سهرۆكایهتیی داواكاری گشتی، ئهم كارهی دهزگاكانی راگهیاندن، نهك تهنیا ئهوهی بهتاوان ههژماردهكرێت، بهڵكو كاریگهریی نهرێنیش بۆ سهر رایگشتی ههیه و دهبێته هۆی "نهمانی متمانه و بڕوای خهڵك به دادگا و دامودهزگاكانی حكومهتی ههرێم".
هاوڵاتی ئەمڕۆ بومولەرزەیەک لە باشووری کالیفۆرنیا بە گوڕی ٦.٤ روویدا، بەهۆی بومەلەرزەکەوە لەناوچەی هامبوڵت زیاتر لە ٧٠ هەزار کەس بێ کارەبا بوون ودوو کەسیش برینداربوون. بەپێی ڕاپۆرتی ڕووپێوی جیۆلۆجی ئەمریکا، سەرلەبەیانی رۆژی سێسەممە کاتژمێر ٢:٣٤ خولەک لە باشوری کالیفۆرنیا، بومەلەرزەیەک بە نزیکەی ٢٤ مایل لە دووری کەناراوەکانی شاری یوریاکای روویداوە و تیایدا زیاتر لە ٧٠ هەزار کەس بێ کارەبا بوون ودوو کەسیش برینداربوون. میدیا ناوخۆییەکانیش لەبارەی زیانەکانی بومەلەرزەکەوە ئاماژەیان بەوەدا، بومەلەرزەکە بووەتە هۆی دزەکردنی غاز و تێکدانی سیستەمی کارەبا، هەروەها لەسەرانسەری پارێزگای هامبوڵت کارەبا بڕاوە، لەگەڵ ئەوەشدا پۆلیسی فێرنداڵ بەهۆی درزبردنی پردێک لە پارێزگاکە ڕێگاکەیان داخست. بەهۆی زیانگەیاندی زۆر بە سیستەمی ئاو و غاز وکارەبا، بەرپرسانی ناوچەی هامبوڵت داوایان لە هاوڵاتیان کرد کە سیستەمی ئاو وغازی ماڵەکانیان بپشکنن ودڵنیابنەوە لەوەی کە دزەیان نەکردووە. سەنتەری نیشتیمانی هۆشیاری تسونامیس دەڵێت، " بومەلەرزەکە پێشبینی نەکرابوو".
هاوڵاتی فەرماندەیی ناوەندی ئەمەریکا لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند سێ هێرشیان له رێگهی هێلیکۆپتەرهوه لە رۆژهەڵاتی سوریا ئەنجامداوە و شەش ئەندامی رێکخراوی داعش دەستگیرکراون. ئەمڕۆ سێشەممە فەرماندەیی ناوەندی ئەمەریکا لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند لە ماوەی چل و هەشت کاتژمێری ڕابردوودانسێ هێرشیان له رێگهی هێلیکۆپتەرهوه لە رۆژهەڵاتی سوریا ئەنجامداوە و شەش ئەندامی رێکخراوی داعش دەستگیرکراون . هەروەها وتیشی یەکێک لە دەستگیرکراوەکان ئەندامێکی دیاری ئەو ڕێکخراوە بوە لە سوریا و دەستی هەبوە لە ئەنجامدانی هێرشەکان لەو وڵاتە. هێزه ئهمریكییهكان بۆ یهكهمجار لهسهردهمی ئیدارهی باراك ئۆباما، سهرۆكی پێشوی ویلایهته یهكگرتوهكان هێرشهكانیان بۆ سهر رێكخراوی داعش له سوریا دهستپێكرد، به پشتیوانی شهڕڤانانی هێزهكانی سوریای دیموكرات (ههسهده) . هاوکات له ئێستادا نزیكهی 900 سهربازی ئهمریكا له باكور و رۆژههڵاتی سوریادان كه له ژێر دهستی شهڕڤاناندایه.
.jpg)
