کەشناسى: شەپۆلی بەفربارین سەنتەری شارەکانیش دەگرێتەوە

هاوڵاتی سی مانگە سەرەڕای سزای سێدارەو كوشتنی گەنجان لەشەقام و لەژێر ئەشكەنجەدا شەقامەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان و ئێران لەئاست دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی بێدەنگ نەبون و بەشەوو رۆژو بەشێوازی جیاواز سەرجەم چین و تووێژەكان بەردەوامن لەدەربڕینی ناڕەازایەتیی. دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی ئێران مێژووی 43 ساڵەی لەسێدارەدانی وایكردووە ببێتە یەكەم وڵاتی جیهان لە رووی جێبەجێكردنی ئەوە سزایەوەو نەتەوەیەكگرتوەكانیش لە راپۆرتێكدا ئاشكرایكردووە لەساڵی 1978 تائێستا زیاتر لە 30 هەزار كەسی دانیشتوی ئێران بەپەتی سێدارەی دەسەڵات كۆتایی بەژیانیان هێنراوە. لەدوای مەرگی ژینا ئەمینی و سەرهەڵدانی ناڕەزایەتییەكان لانیكەم سزای سێدارە 50 خۆپیشاندەر دەگرێتەوەو لەو ژمارەیەش 26 كەسیان لەقۆناغی یەكەمی دادگاكانی كۆماری ئیسلامی ئێراندا سزای سێدارەیان بەسەردا سەپێنراوەو لەو ژمارەیەش لانیكەم 10 كەسیان كوردن. سەرەڕای ئەوەی لەماوەی كەمتر لەچوار رۆژدا دوو گەنجی دەستگیركراوی خۆپیشاندانەكانی مەشهەدو تاران لەسێدارەدران بەڵام شەقام و ناڕەزایەتییەكان دانەمركاونەتەوە و تەنانەت سەركردەكانی ریفۆرمخوازان دوای ماوەیەكی زۆر لەبێدەنگی بەئیدانەكردنی لەسێدارەدانی گەنجان ئاماژەیان بەوە كردووە دەسەڵاتی ئێران بە لەسێدارەدانی گەنجان گۆڕی خۆی هەڵدەكەنێت. لەمەشهەد و تاران بەسێدارەو لەسنەو سەردەشت و شنۆ بەئەشكەنجە هەوڵی چاوترسێنكردنی خەڵكی وڵاتەكە دەدرێت، بەڵام وەك شارەزایانی كۆمەڵناسیی دەڵێن قۆناغی خەمگینی بووەتە هیواو چیتر بەو هەنگاوانە گەنجان و خەڵكی ناڕازیی سڵ لەهەڕەشە و تۆقاندنی دەسەڵاتی ئێران ناكەنەوە و ئەگەری هەیە ئاستی توندوتیژییەكانیش بەشێوەیەكی چاوەڕاواننەكراو زیاد بكەن. وڵاتانی جیهان لەكاردانەوەی لەسێدارەدانی گەنجانی ناڕازیی ئێران پێداگرن لەوەی سنورێك بۆ پێشێلكارییەكانی دەسەڵات لەو وڵاتە دابنێن و تەنانەت وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا و باڵیۆزخانەی ئەو وڵاتە لە تارانی پایتەخت رایانگەیاند لەگەڵ ئەڵمانیا خەڵاتی هاوبەشی هەردوو وڵاتەكە بۆ مافەكانی مرۆڤ و سەروەریی یاسا دەبەخشنە ژنانی ئێران و ژینا ئەمینی كە ئەو هەنگاوەش بەهۆشداریی توندی ئەوروپا بۆ دەسەڵاتی ئێران لەقەڵەمدەدرێت بەهۆی كوشتنی گەنجان لەسەر شەقامەكان و ئەشكەنجەو سێدارە لەزیندان.   سێدارە شەقامەكان بێدەنگ ناكات لەگەڵ لەسێدارەدانی یەكەم گەنجی دەستگیرکراوی ناڕەزایەتییەكانی شاری تاران بەناوی مۆحسین شكاری لە (8/12/2022) جارێكی دیكە خۆپیشاندان لەدەیان شەقامی پایتەخت بەشێوەیەكی بەرفراوان دەستیپێكردەوەو تەنات سەركردەكانی پێشووی كۆماری ئیسلامی ئێران سەر بەباڵی ریفۆرمخواز دوای نزیكەی 90 رۆژ بێدەنگی، هۆشدارییاندایە دەسەڵات و رایانگەیاند پەتی سێدارە بزوتنەوەی جەماوەریی راناگرێت و هۆشدارییان دا ئەو سزایانە بەخواستی خامنەیی بۆ ترساندن و تۆقاندن بەكاردەهێنرێت. میرحسێن موسەوی، سەركردەیەكی بزوتنەوەی سەوز لەئێران لەپەیامێكدا رایگەیاند» نە چەك و نە سێدارە بزوتنەوەی خەڵك بۆ ئازادی و دیاریكردنی مافی چارەنووسی خۆیان راناگرێت، شۆڕشی ساڵی 1978 لەئێران بەمەبەستی چۆڵكردنی زیندانەكان بوونە وەك بۆ پڕكردنیان و سووتاندنیان». هاوكات مەهدی كەڕوبی، یەكێكی دیكە لەبەپرسانی پێشووتری كۆماری ئیسلامی ئێران لەپەیامێكدا وتی: لەسێدارەدانی یەكەم گەنجی دەستگیرکراوی ناڕەزایەتییەكان بەمەبەستی لەسێدارەدانی زیاتری گەنجانی ناڕازاییە بەخواستی دەسەڵاتخوازان، ئەو وتیشی خامنەیی بەئەنقەست بەمەبەستی لەسێدارەدانی گەنجانی ناڕازیی، خۆپیشاندەران بەدەستی دەرەكیی ناودەهێنێت تا بواری سەركوتی زیاتری ئەو ناڕەزایەتییانە بخوڵقێنێت. ئەگەرچی قسەی ئەو دوو بەرپرسە باڵایەی ریفۆرمخوازانیش دادی مەجید رەزا رەهنەوەرد، گەنجێكی دیكەی دەستگیركراوی ناڕەزایەییەكان لەشاری مەشهەدی نەداو تەنها دوای چوار رۆژ ئەویش لەسێدارە درا، بەڵام مەرگی ئەویش نەبووەتە هۆی كپكردنی ناڕەزایەتییەكان دژی دەسەڵاتی ئێران. مەجید رەزا رەهنەوەرد كەوەرزشوان بوو دوای 23 رۆژ لەدەستبەسەركردنی سزای سێدارەی بەسەردا سەپێنراو لەتاریك و روونی بەرەبەیانی دووشەممە (12/12/2022) بەبێ ئەوەی پێشوەخت كەسوكاری ئاگاداربكرێنەوە لەسێدارەدرا. هاوكات لەگەڵ لەسێدارەدانی دووەم گەنج لەئێران، هەواڵی گیانلەدەستانی گەنجێكی دیكەی شاری رۆژهەڵاتی كوردستان بەهۆی ئەشكەنجەی هێزە ئەمنییەكانی ئێران لەشاری سەردەشت بڵاوكرایەوە. تۆڕی مافەكانی مرۆڤی كوردستان ئاشكرایكرد شەهریار عادلی تەمەن 27 ساڵ كە لەلایەن هێزە ئەمنییەكانی ئێران لەناڕەزایەتییەكان شاری سەردەشت دەستگیركرابوو بەهۆی ئازارو ئەشكەنجەوە گیانی لەدەستداوە. بەپێی ئامارەكان تائێستا تەنها لەڕۆژهەڵاتی كوردستان لانیكەم نۆ گەنج بەئەشكەنجە و ئازار لەزیندان و بنكەی ناوەندە ئەمنییەكان گیانیان لەدەستداوە و بڵاوبوونەوەی ئاسەوارەكانی ئەشكەنجە لەسەر جەستەی ساردوسڕی ئەو گەنجانە بووەتە مایەی تووڕەیی زیاتری خەڵك.  هەوڵی دەسەڵات بۆ خنكاندنی ناڕەزایەتییەكان دوو یاسای مەترسیدارو رێبەری كۆماری ئیسلامی ئێران بەكاریگەرترین هۆكاری جێبەجێكردنی سزای سێدارە لەوڵاتەكە لەقەڵەمدەدرێن بەتایبەت كە بەپێی دەستور، رێبەری وڵاتەكە بە راوێژ لەگەڵ دەزگای داد دەسەڵاتی تەواوی راگرتنی سزای سێدارەی هەیە. زۆربەی ئەوانەی لەماوەی رابردوودا سزای سێدارە چاوەڕوانیان دەكات بەپێی یاساكانی (محاربة) دژایەتی خوداو (الإفســــاد فی الارض) سزادراون كە هەر یاسایەكیان دەتوانێت ببێتە هۆی ئەوەی بێتاوانێكیش بەو مەرجەی تەنها ناڕەزایەتیی دژی كۆماری ئیسلامی ئێران دەربڕێت لەسێدارە بدرێت،   هەڵگەڕانەوەی لە دین و ئایینی ئیسلام یا دژایەتیی خودا (ارتدادو موحاربه) بەپێی ئەم یاسایەی ئێران هەر كەسێك لەدینی ئیسلام هەڵگەڕێتەوە و سوكایەتی و تۆمەتی ناڕەوا بخاتە پاڵ (پێغەمبەری ئیسلام) و ببێتە هۆی تێكدانی ئاسایشی گشتی دەكرێت بەپێی توندترین سزای تایبەت بەو تاوانە، لەسێدارە بدرێت كە ئەم سزایەش دەكرێت لێخۆشبوون بیگرێتەوە و تۆبەكردنیش یان بوون بەتەواب سزاكە هەڵدەوەشێنێتەوە.   (الإفساد في الآرض) بەپێی یاسای تاوان لەئێران هەر كەسێك یان كەسانێك بەشێوەیەكی بەربڵاوو فراوان تاونێك ئەنجامبدەن و ببنەهۆی زیانگەیاندن بەتەندروستیی گشتی و بەشداربن لەتاوانی دژە ئاسایشیی ناوخۆو دەرەوەی وڵات و بڵاوكردنەوەی درۆو تۆمەت، كێشەدروستكردن لەسیستمی ئابوریی گشتی وڵات، ئاگربەردان و وێرانكاریی ماڵ و حاڵی گشتی، بڵاوكردنەوەی ماددەی ژەهراوی و مەترسیدارو میكرۆبی و كوشندە، دروستكردنی كۆڕو كۆمەڵی تاوان و لەشفرۆشی و هاوكاریی لەتێكدانی سیستمی گشتیی وڵات، تێكدانی ئاسایش و زیانگەیاندنی بەتەندروستیی جەستەیی گشتی یان دارایی گشتی و تایبەت، یان ببێتە هۆی بڵاوبوونەوەی گەندەڵی و لەشفرۆشی لەئاستی بەرفراون، بەتاوانبارێكی گەندەڵكار یان (مفسد في الارض) لەقەڵەمدەدرێت و سزای سێدارە دەیگرێتەوە. هەر بڕیارێك لەلایەن دادگاكانی كۆماری ئیسلامی ئێران بۆ جێبەجێكردنی دواقۆناغی سزای لەسێدارەدان، دەبێت لەلایەن عەلی خامنەیی، رێبەری كۆماری ئیسلامی ئێرانەوە، واژۆ بكرێت و دواجار سەرۆكی دەزگای داد لەو وڵاتە بڕیاردەدات كەسزای سێدارە جێبەجێ بكرێت یان نا، لەكاتێكدا خامنەیی دەتوانێت هەموو بڕیارێكی سێدارە جگە لەسزای سێدارەی تایبەت بەكوشتنی بەئەنقەست نەبیت راگرێت بەڵام ئەویش توانای هەڵوەشاندنەوەی ئەو سزایەی بۆ هیچ بكوژێك نییە تەنها دەتوانێت داوای دانیشتنی دادگای پێداچوونەوە بۆ ئەو بەرپرسە باڵایانەی كۆماری ئیسلامی ئێران بكات كەسزای سێدارەیان بەسەردا سەپێنراوە. بەپێی یاساكانی ئێران هەر جۆرە دژایەتییەكی حكومەت و دەسەڵاتی ئەو وڵاتە دەكرێت بخرێتە خانەی جەنگ لەگەڵ دینی ئیسلامدا، بۆیە هەر چالاكوانێكی سیاسیی كورد یان هەر نەتەوەیەكی دیكە لەئێران ئەگەر دژایەتی حكومەت و دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی بكات یان ببێتە ئەندامی پارتێكی نەیاری كۆماری ئیسلامی ئێران، دەكرێت بچێتە ئەو خانەیەوە و سزای سێدارەی بەسەردا بسەپێت كەهەندێكجار دادگاكانی ئەو وڵاتە بەسودوەرگرتن لەیاسای كوشتنی بەئەنقەست، مەرگی چەكدارانی سەر بەحكومەت و پلەدارە سەربازییەكانی ئێران دەخەنە ئەستۆی چالاكوانانی سیاسی و بەمەش سزای سێدارە بە\هیچ جۆرێك هەڵناوەشێتەوەو جێبەجێ دەكرێت. لەئامارەكاندا دەردەكەوێت لەماوەی 43 ساڵی حوكمڕانی و دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی ئێران زیاتر لە 40 هەزار كەس لەسێدارە دراون ئەگەرچی دەزگای دادوەریی ئێران ئەو ژمارە لەجێبەجێكردنی سزای سێدارە رەتدەكاتەوە، بەڵام نەتەوەیەكگرتوەكان و رێكخراوەكانی مافەكانی مرۆڤ ئاشكرایانكردووە لەو ژمارەیە نزیكەی 10 هەزار كەسیان گولـلەباران كراون یان بەگولـلە كۆتایی بەژیانیان هێنراوە.   سێ مانگ ناڕەزایی و خۆپیشاندان هەر لەچوارچێوەی توندوتیژییەكانی دەسەڵاتی ئێران جگە لەئاشكرابوونی دەستدریژیكردنە سەر زیاتر لە 11 كچ لەزیندان و گرتووخانەكانی ئێران كە لەڕێگەی تەلەفیزیۆنی (سی ئێن ئێن)ی ئەمریكا بڵاوكراوەتەوە چالاكوانانی مەدەنی و رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ بەبێ ناوهێنان و بڵاوكردنەوەی ناسنامەیان ئاماژەیان بەوە كردووە دەستدرێژیی سێكسی لەناوەندە ئەمنیی و هەواڵگرییەكانی كۆماری ئیسلامی بووەتە ئامرازێك بۆ بێدەنگركردن و بێڕێزیی بەكوڕان و كچانی ناڕازیی ئەو بەشە لەكوردستان و ژمارەیەك لەو كەسانەش بە رەچاوكردنی دابونەریتی كۆمەڵایەتیی بێدەنگیان لەئاست ئەو تاوانە كردووە كە بەرامبەریان كراوە. لەشارەكانی جوانڕۆ، سنە، بۆكان ، سەقزو كامیاران، كرماشان تاوانی دەستدرێژیی كراوەتەسەر دەیان گەنج و ئەوەش نیگەرانیی زۆبەی ناوەندەكانی مافی مرۆڤی لێكەوتووەتەوە بەتایبەت كە رەنگە زۆرینەی ئەو كوڕ  كچانە ئامادە نەبن ئەو تاوانەی بەرامبەریان كراوە، ئاشكرا بكەن. شاری سنە كە لەسەرەتای ناڕەزایەتییەكانەوە بەمانگرتن و خۆپیشاندان و دەربڕینی ناڕەزایەتی مێژوویەكی دیكەی لەسەرهەڵدان و ناڕەزایەتیی تۆماركردووە بەیەكەم شاری ناو جوگرافیای ئێران لەقەڵەمدەدرێت كە 90 رۆژی تەواو گەنجان و كچان و پیرو لاوی بێدەنگ نەبوون لەئاست دەسەڵات و لەسەر شەقام و گۆرەپانەكان بەردەوامبون لەدەربڕینی ناڕەزایەتیی. تەنها لەو شارەی رۆژهەڵاتی كوردستان كە بەدەستەخوشكی شاری سلێمانی ناودەهێنرێت 18 كەس لەناڕەزایەتییەكاندا كوژراون كە دوو گەنجیان لەژێر ئەشكەنجەی هێزە ئەمنییەكان گیانیان لەدەستداوە. شاری سنە بەهۆی ئەو مێژووە لەناڕەزایەتیی دژی دەسەڵات لەئێران هەیەتی و بەبەردەوامی رووبەڕووی توندترین سەركوت و هێرش بووەتەوە، بەسنەی خوێناویی ناودەهێنرێت.   ئامارەكانی سێ مانگ ناڕەزایەتیی دژی دەسەڵاتی ئێران بەپێی ئامارەكانی مافەكانی مرۆڤ تا 89 رۆژی ناڕەزایەتییەكان لانیكەم 126 كەس لەڕۆژهەڵاتی كوردستان گیانیان لەدەستداوە كە نۆ كەسیان بەهۆی ئەشكەنجەو ئازار لەزیندان و بنكەی هێزە ئەمنییەكانی ئێران بووەو ژمارەی دەستگیركراوانی ئەو بەشە لەكوردستانیش شەش هەزار كەسی تێپەڕاندووەو تائێستا سزای لەسێدارەدانی 10 گەنجی كورد لەقۆناغی یەكەمی دادگاییەكاندا یەكلابووەتەوە. ناوەندی مافەكانی مرۆڤی ئێران (هەرانا) بڵاویكردووەتەوە بەگشتی لەماوەی سێ مانگ ناڕەزایەتیی و خۆپیشاندان لەڕۆژهەڵاتی كوردستان و ئێران زیاتر لە490 كەس كوژراون كە ناوو ناسنامەی ئەو ژمارەیان دیارەو لەو ژمارەیەش 68 كوژراویان تەمەنیان لە 18 ساڵ كەمتر بووە و نزیكەی 61 ئەندامی هێزە ئەمنی و سەربازییەكان و پۆلیس كوژراون و سوپای پاسدارانیش دانی بەوەدا ناوە كە لەو ژمارەیە 51 كەسیان ئەندامی سەر بەو سوپایەن. لە 160 شارو شارۆچكە خۆپیشاندان و ناڕەزایەیی لەسەرتاسەریی رۆژهەڵاتی كوردستان و ئێران بەڕێوچووە و لە 143 زانكۆی وڵاتەكەش مانگرتن و ناڕەزایەتیی بەردەوام بوە. بەپێی ئامارەكانی ئەو ناوەندە زیاتر لە 18 هەزارو 259 كەس بەهۆی ناڕەزایەتییەكانەوە دەستگیركراون كەنزیكەی دوو هەزار كەسیان خوێندكاری زانكۆكان بوون.   بەرپرسان توانای نكۆڵیان نەماوە لەنوێترین لێدوانیدا سەرۆكی پەرلەمانی ئێران دوای لەسێدارەدانی دووەم گەنجی ناڕەزایەتییەكان رایگەیاند: هەندێك كێشەی وڵاتەكە لەكاتی خۆیدا چارەسەر نەكراوە و رەنگە چارەسەری ئەو كێشەیە لەئێستادا هیچ بەهاو نرخێكی نەبێت بۆیە دەبوایە لەكاتی خۆیدا كێشەكانی وڵاتەكە چارەسەر بكرانایە. لەلایەكی دیكەوە غوڵام حسێن ئێژەی، سەرۆكی دەزگای داد لەئێران رایگەیاندووە نابێت چیتر لەپڕوپاگەندەی نەیارانی سێدارەو سزاكانی كۆماری ئیسلامی ئێران سڵ بكەینەوە، چونكە دۆخی وڵاتەكە لەمەترسیدایە. ئەو داواشی لەدادوەری دادگاكان كرد كە لەژێر كاریگەریی فشارەكانی دەرەوە چاوپۆشیی لەدەستگیركراوانی خۆپیشاندانەكان نەكەن و سزای پێویستی تاوانباران بدەن بۆ ئەوەی كۆماری ئیسلامی رووبەڕووی مەترسیی گەورەتر نەبێتەوە.

هەپەگە ئاماری شەڕ و پێدادانەکانی هەشت مانگی رابردووی نێوان گەریلاکانی و سەربازانی تورکیای بڵاوکردەوە و رایگەیاند، لەو ماوەیەدا ٢٧٤٤ سەربازی تورکیا کوژراون و ١٩٩ گەریلا شەهید بوون هێزەکانی پاراستنی گەل (هەپەگە)، باڵی سەربازی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)، ئاماری شەڕ و پێدادانەکانی نێوان گەریلاکانی و سەربازانی سوپای تورکیا لە ١٤ی نیسان تاوەکو ١٤ی کانونی یەکەمی ئەمساڵ بڵاوکردەوە. بەگوێرەی ئامارەکە، لەو ماوەیەدا ٢٧٤٤ سەربازی تورکیا کوژراون کە ٢٠ کەسیان ئەفسەر و ١٢ کەسیان تیمی تایبەتن (کۆنترا)، هەروەها ٣٥٨ سەربازی تورکیاش بریندار بوون و ١٩٩ گەریلاش شەهید بوون. هەپەگە دەڵێت، لە ماوەی هەشت مانگدا، هێزەکانی گەریلا ٢٨٥٢ جار چالاکی جۆراوجۆریان لەدژی سەربازانی تورکیا ئەنجامداوە. فڕۆکە جەنگیەکانی تورکیا ٣٨٩٧ جار و هەلیکۆپتەرە جەنگیەکانیش ٥٤٣٣ جار هەرێمەکانی ژێر کۆنتڕۆڵی گەریلاکانیان بۆردومان کردووە. هەروەها، ٣١٥٢ جار چەکی (فسفۆڕم تەرمۆباریک، تاکتیکی ئەتۆمی و کیمیایی) لەدژی هێزەکانی گەریلا بەکارهێنراون. هەپەگە ئاماژەی بەوەشکردووە کە لەو ماوەیەدا، هەشت هەلیکۆپتەری سکۆرسکی، سێ هەلیکۆپتەری جەنگی، دوو تانک، ١٧ ئۆتۆمبێڵی زرێپۆشی سەربازی، چار شۆفڵ، ٧٢ کامێرای مۆبێس (چاودێری)، ٥٣ درۆن، هەشت رادار و چەندین کەلوپەلی دیکەی تەکنیکی سەربازی تێکشکێنراون. هێزەکانی پاراستنی گەل (هەپەگە) ئەوەی خستووەتەڕوو کە گورزیان لە ٤٨ هەلیکۆپتەری سکۆرسکی، ٣٢ هەلیکۆپتەری جەنگی، ١٢ درۆن، ١٩ سەنگەری شەڕ، نۆ شۆفڵ، شەش ئۆتۆمبێڵی زرێپۆشی سەربازی و چەند کەلوپەلێکی دیکە وەشێندراوە، دوایین ئۆپراسیۆنی سوپای تورکیا لە رووی زەمینی و ئاسمانی، بۆ سەر گەریلاکانی پەکەکە لە هەرێمەکانی زاپ، ئاڤاشین و مەتینا، لە ١٤ی نیسانی ئەمساڵەوە دەستی پێکرد. هەشت مانگە ئۆپراسیۆنەکە بەردەوامە. جیاواز لە ئۆپراسیۆنەکانی ساڵانی رابردوو، بەگوێرەی راگەیەندراوەکانی پەکەکە، سوپای تورکیا چەکی قەدەغەکراو و کیمیایی بەکار دەهێنێت و ئەم پرسەش لە جیهاندا دەنگی داوەتەوە. شەڕی چەکداری پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)، لە ١٥ی ئابی ساڵی ١٩٨٤، دەستی پێکرد و ٣٨ ساڵە بەردەوامە. هەرچەندە تاوەکو ئێستا هیچ ئامارێکی فەرمی لەبارەی زیانە گیانیەکان نییە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە نزیکەی ٧٠ هەزار کەس گیانیان لەدەست دابێت.

هاوڵاتی ئەمریکا، یەکێتی ئەوروپا و ئەڵمانیا نارەزایەتیان لە بەرامبەر سەپاندنی سزای زیندانی بەسەر ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ سەرۆکی گەورەشارەوانی ئەستەنبوڵدا پیشاندا و رایانگەیاند، پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ، ئازادیەکان و نادادپەروریە. ڤێدانت پاتەل جێگری وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا لەمبارەیەوە رایگەیاند، ئەو سزایەی کە دادگا بەسەر ئیمامئۆغلۆدا سەپاندوویەتی، ناڕەوایە و لەگەڵ مافەکانی مرۆڤ و ئازادییە بنەڕەتییەکان و سەروەری یاسا ناگونجێت. پاتەل باسی ئەوەی کرد کە ئەمریکا بە بەردەوامی چاودێری ئەو تۆمەتانە دەکات کە بەردەوام دەسەڵات ئاڕاستەی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، میدیا، سیاسەت و خاوەندکارەکان دەکات و داوای کرد، دیموکراسی لە تورکیا جێبەجێ بکرێت. ناچۆ سانچێز ئامۆر، بەرپرسی کاروباری تورکیا لە پەرلەمانی ئەوروپاش لە تویتەردا وێنەیەکی خۆی لەگەڵ ئیمامئۆغڵو بڵاوکردەوە و و نووسیویەتی، دۆخی دادپەروەری لە تورکیا ترسناکە، دەسەڵاتی دادوەری بۆ مەبەستی سیاسی بەکاردەهێنرێت، رۆژێکی زۆر دڵتەزێنە. هەروەها وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا لە راگەیەندراوێکدا بڕیاری سەپاندنی سزای دوو ساڵ و حەوت مانگ و ١٥ رۆژ زیندانی ب دواکەوتنی دیموکراسی لەو وڵاتەدا لەقەڵەمدا. وەزارەتی دەرەوەئ ئەڵمانیا وتی، "ئازادی ڕادەربڕین گرنگترین بنەمایە بۆ کێبڕکێی دادپەروەرانە، بەتایبەتی لە بانگەشەی هەڵبژاردنەکاندا". دوێنێ ١٤ی کانونی یەکەم، بە تۆمەتی سووکایەتیکردن بە بەرپرسانی کۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەکان، دادگای ئەستەنبوڵ سزای دوو ساڵ و حەوت مانگ و ١٥ رۆژ زیندانی بەسەر ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ سەرۆکی گەورەشارەوانی ئەستەنبوڵ سەپاند.

ئۆکرانیا رایگەیاند؛ 13 فڕۆکەی بێفڕکەوانی دیکەی ئێرانی تێکشاندوە کە روسیا لە جەنگی دژی وڵاتەکەی بەکاری هێناوە. وەزارەتی بەرگریی یۆکرانیا بڵاوی کردەوە؛ 13 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی لە جۆرەکانی (شاهد 131) و (شاهد 136)ی دروستکراوی ئێرانی تێکشاندوە. وەزارەتی بەرگریی رونی کردوەتەوە؛ روسیا ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەی ئێرانی لە کەناراوەکانی رۆژهەڵاتی ئۆکرانیاوە ئاڕاستە کردوە بەڵام سوپای ئۆکرانیا توانیویەتی چاودێرییان بکات و لە رێگەی سیستمی دژە ئاسمانییەوە تێکیان بشکێنێت. بڵاوبونەوەی تێکشاندنی ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەی ئێران لە کاتێکدایە کە وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکا سزایان بەسەر دەسەڵاتی تاراندا سەپاندوە بەهۆی فڕۆشتنی ئەو جۆرە فڕۆکەیە بە روسیا. تا ئێستا دەیان فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێران لە ئۆکرانیا تێکشکێنراوە و فڕۆشتنی ئەو فڕۆکانەش بە روسیا ناڕەزایەتیی زۆری ئۆکرانیای لێکەوتوەتەوە.  

هاوڵاتی لە ئەنجامی ئۆپراسیۆنەکی دەزگای دژە تیرۆری هێزەکانی سووریای دیموکراتدا ٣ چەکداری داعش دەستگیرکران کە یەکێکیان سەرکردەیەکی داعشە. هێزەکانی سووریای دیموکراتیک (هەسەدە) راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە وتیایدا باسی لەوەکردووە کە هاوکات لەگەڵ هێرشەکانی دەوڵەتی تورکیا بۆ سەر باکوور و رۆژهەڵاتی سووریا شانەکانی داعش کەوتوونەتە جموجۆڵەوە. هەسەدە دیمەنەکانی ئۆپراسیۆنێکی بڵاوکردەوە کە لە دژی چەکدارانی داعش لە هۆل، تل حەمیس و دێرەزور ئەنجامدرابوو. راگەیەندرا کە یەکینەکانی دژە تیرۆر (یات) بە هاوکاری هێزەکانی هاوپەیمانی نێونەتەوەیی لە دژی ناوچە جیاجیاکانی باکوور و رۆژهەڵاتی سووریا کە شانەکانی داعش خۆیان تێدا حەشاردابوو ئۆپراسیۆن ئەنجام دراوە. ئاشکراکرا، کە لەو ئۆپراسیۆنانەدا سەرکردەیەکی داعش، ٢ چەکدار کە بەرپرسی دابین کردنی چەک و تەقەمەنی بوون بۆ شانە تیرۆریستییەکان، کە هەوڵیان دەدا هێرش بکەنە سەر کەمپی هۆل و زیندانەکان، دەستگیرکران، بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنیش بەوانەوە دەستی بەسەردا گیرا. بە گوێرەی راگەیەندراوی قەسەدە ئۆپراسیۆنەکە لە ٧ تا ١٠ی کانونی یەکەم لە شارۆچکەی هۆل، تل حەمیس و دێرەزور ئەنجامدراوە و ئەو چەکدار دەستیان بەسەردا گیراوە بریتین لە کڵاشینکۆف، دەمانچە، نارنجۆکێک، دووربینێک، ٤ رەخت، بڕێکی زۆر تەقەمەنی و ماددەی تەقینەوە، ژمارەیەک تەلەفونی دەستی".

هاوڵاتی سەرۆکوەزیرانی عێراق، محەمەد شیاع سوودانی و راوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی ئەڵمانیا، یەنس بلۆتنەر پتەوترکردنی ھاریکارییە ھاوبەشەکانی نێوان بەغدا و بەرلین لەسەرجەم بوارەکاندا تاوتوێ کرد. نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکوەزیرانی عێراق لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەداوە کە محەمەد شیاع سوودانی پێشوازیی کردووە لە راوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی ئەڵمانیا، یەنس بلۆتنەر و شاندی یاوەری و کۆبوونەتەوە. راشیگەیاندووە کە لە میانی کۆبوونەوەکەدا، یەنس بلۆتنەر بانگهێشتنامەیەکی راوێژکاری ئەڵمانیای گەیاندووەتە سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ ئەوەی سەردانی بەرلین بکات. باسی لەوەش کردووە کە محەمەد شیاع سوودانی جەختی کردووەتەوە لە گرنگی پەیوەندی دووقۆڵی نێوان ھەردوو وڵات، خواستی عێراقی بۆ پەرەپێدان بە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەڵمانیا نیشانداوە، بە تایبەتی لەبوارەکانی ئابووریی و وزەدا، ھەروەھا داوای لەکۆمپانیا ئەڵمانیەکان کردووە بۆ کاری وەبەرھێنان روو لە عێراق بکەن. ئەوەیشی خستووەتەڕوو کە سەرۆکوەزیرانی عێراق ئاماژە بەگرنگی ھەوڵەکانی ئەڵمانیا و ھاریکاریکردنی عێراق لەچوارچێوەی ھاوپەیمانیی نێودەوڵەتیی دژبە داعشدا کردووە، ئومێدی کردووە کە ئەم ھاریکاریە لەچوارچێوەی راوێژ و مەشق و راھێناندا بەردەوامی ھەبێت. راشیگەیاندووە لای خۆیەوە راوێژکاری ئاسایشی ئەڵمانیا، یەنس بلۆتنەر دووپاتی کردووەتەوە کە وڵاتەکەی خوازیارە لەچەندین بواردا ھاریکارییەکانی لەگەڵ عێراق پتەوتر بکات، بەتایبەتی لە بواری وزە ، ھەروەھا دەیەوێت پەیوەندیەکانی لەگەڵ عێراق بەھێزتر بکات.

هاوڵاتی بەرپرسانی باڵای کۆسۆڤۆ، داواکاری به‌ ئه‌ندامبوونی وڵاته‌كه‌یان لە یەکێتیی ئەورووپا واژووکرد. لە رێوڕەسمێکدا کە لە سەرۆکایەتی کۆمار لە پرشتینای پایتەخت سازکرا، داواکارییەکە لەلایەن سەرکۆماری وڵاتەکە، ڤیۆسا عوسمانی و سەرۆکی پەرلەمان، گلاوک کۆنجوفکا و سەرۆکوەزیران، ئالبین کورتی واژووکرا. هه‌ر لە رێوڕەسمەکەدا ڤیۆسا عوسمانی گوتارێکی پێشکەشکرد و باسی لەوە کرد لەمەودوا ١٤ی کانونی یەکەم وەک رۆژێکی مێژوویی دەناسرێت کە تیایدا هێزی ئاسایشی کۆسۆڤۆ (FSK) لە ٢٠١٨دا بووە سوپا و هه‌ر له‌و ڕێكه‌وته‌دا كۆسۆڤۆ داوای بوونە ئەندامی پێشکەش بە یەکێتیی ئەورووپا کردووە. عوسمانی ئاماژەی بەوە کرد کۆسۆڤۆ جگە لە یەکێتیی ئەورووپا هیچ جێگره‌وه‌یه‌كی دیکەی نییە، ئەم ساتەش تایبەتە بەو هاووڵاتیانەی کۆسۆڤۆ و ئەو کەسانەی رووبەڕووی لەشکرکێشی و جینۆسایدی ناڕەوا بوونەوە و لە پێناو ئازادی و سەربەخۆیی و دیموکراسیی وڵاتەکەیاندا گیانیان بەختکرد. گوتیشی: "کۆسۆڤۆ وەک بەشێک لە ئابووریی بازاڕی ئازاد و پشتیوانێكی بەردەوامی ئاشتیی و ئاسایش، شایەنی ئەوەیە بەشێک بێت لە خێزانی یەکێتیی ئەورووپا. رێگای بەردەممان روونە، رێگای بوونە ئەندامی یەکێتیی ئەورووپا پرۆسەیەکی یەکلایەنە نییە. لەوانەیە ئەم پرۆسەیە درێژخایەن بێت، بەڵام ئێمە پێداگرین لەسەر ئەوەی سەرکەوتوو بین".

هاوڵاتی ئەو خوێندكارانەی لەڕاهێنانەكان سەركەوتوو بوون خەڵات دەكرێن كۆمپانیای ئاسیاسێڵ لەمەراسیمێكدا خەڵاتی ئەو خوێندكارانەی كرد، كەمەشقی پراكتیكییان لەئاسیاسێڵ تەواوكردبوو، بەشێك لەو خوێندكارانە ساڵانە هەلی كاریان لەئاسیاسێڵ بۆ دەڕەخسێت. مەراسیمەكە رۆژی پێنجشەممە، 8-12-2022 لەهۆتێل گراند میلینیۆم لەشاری سلێمانی بەڕێوەچوو. لەهەر نووسینگەیەكی كۆمپانیای ئاسیاسێڵ لەسەرجەم پارێزگاكانی عێراق ساڵانە چەندین خوێندكار راهێنان وەردەگرن، ئەو خوێندكارانە خۆیان دەڵێن سودێكی زۆریان بینیوە، زانكۆكانیش باس لەتوانای ئەو خوێندكارانە دەكەن كەخولەكانیان تەواوكردووە، تائێستا نزیكەی چوار هەزار خوێندكار لەو پرۆگرامەی ئاسیاسێڵ سودمەندبوون. فەرهاد قادر سەرۆكی زانكۆی گەرمیان بەهاوڵاتی وت: «جێی خۆیەتی بەناوی سەرۆكایەتی زانكۆی گەرمیانەوە پیرۆزبایی لەخوێندكارانمان بكەم كەتوانیان بەشداری پرۆگرامی راهێنانی تواناكان بكەن و سوپاسی ئاسیاسێڵیش دەكەم، بەتایبەت ئەو خزمەتەی پێشكەشی خوێندكارانی زانكۆكانیان كردووە». وتیشی: هەمیشە ئاسیاسێڵ ویستوویەتی لەڕێگەی نوێوە خزمەتی تواناكانی خوێندكاران بكات، ئەم پرۆگرامەش توانیویەتی تاڕادەیەك پەیوەندی لەنێوان زانكۆو بازاڕی كاردا دروستبكات كەسودی دەبێت بۆ بەرزكردنەوەی كوالێتی خوێندن و ئاوێتەكردنی خوێندن بەپێداویستیەكانی دیكە. هاوكات عومەر فالح بەرپرسی پەیوەندیە گشتیەكانی ئاسیاسێڵ بەهاوڵاتی راگەیاند: «راهێنانەكان بۆ سەرجەم بەشەكانە بەتایبەت بۆ ژمێریاری و فرۆشتن و راگەیاندنیشی تێدایە، ئەمساڵ لەهەموو عێراق زیاتر لە 500 خوێندكار بەشدارییان لەو پرۆگرامەدا كردووە». وتیشی: «تائێستا زیاتر لە سێ هەزارو 500 خوێندكار سودمەندبوون لەو پرۆگرامە، چونكە پرۆگرامەكە لەساڵی 2008ەوە دەستیپێكردووەو لەسەرجەم پارێزگاكانی عێراق لەنوسینگەكانی ئاسیاسێڵ خوێندكاران سودمەند دەبن لەو پرۆگرامە». بەرپرسی پەیوەندییە گشتیەكانی ئاسیاسێڵ دەڵێت: «كۆمپانیای ئاسیاسێڵ بەدەستپێشخەری فاروقی مەلا مستەفا ئەو پرۆگرامە نمونەییەی راگەیاندووەو ستافێكی شارەزا ئەو كارە دەكات». ئەیوب كەریم بەڕێوەبەری ناوەندی گەشەپێدان بۆ كار لەكۆلێجی تەكنیكی-زانكۆی پۆلیتەكنیكی سلێمانی بەهاوڵاتی وت: «ئەمە بۆنەیەكی گرنگە بۆ ئێمە، دەمانەوێت سوپاسی ئاسیاسێڵ بكەین كەساڵانە ژمارەیەكی بەرچاو لەخوێندكاران دەرفەتی راهێنانیان بۆ دەڕەخسێنرێت لەئاسیاسێڵ، ئەم پرۆگرامە بەشێكە لەڕاهێنانی خوێندكاران و ئامادەكردنیان بۆ بازاڕی كار». «دەرفەتێكە بۆ دروستكردنی پەیوەندی لەنێوان خوێندكاران و بازاڕی كار، جگە لەوەی سودی بۆ خوێندكاران هەیە، سودی بۆ كۆمپانیاكانیش هەیە كە كەسی بەتوانا بدۆزنەوە بۆ كۆمپانیاكانیان، ئێمە لێرەوە داواكارین لەكەرتی تایبەت و كۆمپانیاكان دەرفەتەكانیان بۆ خوێندكاران زیاتر بكەن هاوشێوەی ئاسیاسێڵ»، ئەیوب كەریم وای وت. دیمەن فەرەیدون یەكێكە لەو خوێندكارانەی سودمەندبووە لەپرۆگرامەكە، ئەو دەڵێت: زۆر سودی لەپرۆگرامەكە بینیوە بۆ زیادكردنی توانای، باس لەوەشدەكات بەهۆی ئەو پرۆگرامەوە بچێتە هەر كارێكەوە سەركەوتوو دەبێت.  

هاوڵاتی  ساڵح موسلیم دەڵێت: ئەو ئاڵۆزییەی لەباشوری كوردستان هەیە دەستی توركیای تێدایەو لەدژی یەكتری بەكاریاندەهێنێت. ساڵح موسلیم هاوسەرۆكی پارتی یەكێتی دیموكراتی (پەیەدە) لەچاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ هاوڵاتی رایگەیاند: بەداخەوە دەبینین لەباشور ئاڵۆزیەكی زۆر هەیە، هەم لەنێو یەكێتی نیشتمانی كوردستان  و هەم لەنێو پارتی دیموكراتی كوردستاندا ئاڵۆزی هەیە، پێویستە ئەوانیش باش بزانن، ئەو ناكۆكیانەی كە لەباشوریش روودەدەن، دەستی توركیای تێدایەو لەدژی یەكدی بەكاریاندەهێنێت. ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد: توركیا دەستی بەهێرشی ئاسمانی كردووەو هەرێمەكانی رۆژئاوا تۆپباران دەكات، دەیەوێت خەڵكی ناوچەكە ماڵ و حاڵیان چۆڵ بكەن و دواتر هێرشی زەمینی ئەنجامبدات، ئەوەی كە بەرگری دەكات، لەكۆتاییدا ئێمەین، ئێمە ئامادەكاریمان كردووەو ئەزموونیشمان هەیە. «هەرێمەكانی كۆبانێ، منبج و تەلرەفعەت دەكەونە نێوان گرێ سپی و سەرێكانی و عەفرین، پیشتر ئەو سێ هەرێمە داگیركراون و منبج و تەلرەفعەت و كۆبانێ دەكەونە نێوانیان و دەیانەوێت، ئەم سێ هەرێمەش داگیربكەن و بیكەنە یەك هەرێم و بكەوێتە ژێر كۆنتڕۆڵیان، ئەگەر هەیە ئەو ناوچانە بەتەواوی لەسوریا داببڕێنێت و بیخاتە سەر ئەسكەندەرون. لەڕاستیدا دۆخەكە نائاساییەو بەهۆی هێرشەكانەوە لەهەندێك ناوچە جاری واهەیە قەیرانی نانیش دروست دەبێت، لە زرگان، گرێ سپی و تەل تەمر، هاووڵاتیان بەهۆی تۆپبارانەوە ناوێرن منداڵەكانیان نێرن بۆ قوتابخانە، لەلایەكی دیكەوە، لەكەمپەكانیشدا كێشەی تەندروستی هەیە. توركیا دەیەوێت پرۆژەی «میساقی میللی» جێبەجێ بكات، میساقی میللی لەعەفرینەوە تاوەكو حەلەب و هەموو رۆژئاوای كوردستان تاوەكو كەركوك و سلێمانی دەگرێتەوە، ئەو هەر كەهەلی بۆ دەڕەخسێت، بەشێكی كوردستان داگیردەكات، بەم شێوەیە دەیەوێت لەسەرێكانی تاوەكو عەفرین بخاتە سەر توركیا». ساڵح موسلیم وای وت. دەقی چاوپێكەوتنی ساڵح موسلیم: هاوڵاتی : ئامانجی توركیا چیە كەهێرش دەكاتەسەر خۆرئاوای كوردستان، دەوڵەتی توركیا چی لەخۆرئاوا دەوێت؟ ساڵح موسلیم: پێشەكی سڵاوو رێزم هەیە بۆ ستافی رۆژنامەی هاوڵاتی، سەبارەت بەپرسیارەكەتان، ئەمە یەكەم هێرش نییە كەتوركیا دژی خۆرئاوای كوردستان ئەنجامی دەدات، هەروەها هێرشێكە بۆ سەر هەموو گەلی كورد، دەیەوێت هەموو كورد لەناوببات، دەیەوێت پرۆژەی «میساقی میللی» جێبەجێ بكات، میساقی میللی لەعەفرینەوە تاوەكو حەلەب و هەموو رۆژئاوای كوردستان تاوەكو كەركوك و سلێمانی دەگرێتەوە، لەساڵی ٢٠١٥ەوە هەوڵی جێبەجێكردنی پرۆژەكە دەدەن، هەر كە هەلی بۆ دەڕەخسێت، بەشێكی كوردستان داگیردەكات، ئامانجەكەی بەم شێوەیەیە، لەساڵی ٢٠١٨دا عەفرین و لەساڵی ٢٠١٩دا گرێ سپی و سەرێكانی داگیركرد، ئیستاش دەیەوێت هەرێمەكانی وەك كۆبانێ و منبج داگیر بكات، بەم شێوەیە دەیەوێت لەسەرێكانی تاوەكو عەفرین بخاتەسەر توركیاو بەم شێوەیە بەشێك لەپرۆژەی میساقی میللی جێبەجێ بكات، بەهۆی شەڕی ئۆكرانیاو دۆخی ناوچەكە، هەلێكی بۆ رەخساوەو دوولایەنە یاری دەكات، دەیەوێت دەستكەوت لەڕوسیا و ئەمریكا بەدەستبهێنێت و شەڕی ئوكرانیا بەكاردەهێنێت، لەڕاستیدا، لەساڵی ٢٠٠٧ەوە دەستی بەجێبەجێكردنی پرۆژەی میساقی میللی كردووە. هاوڵاتی: لە ٢٠ی تشرینی دووەمەوە توركیا هێرشێكی چڕی بۆ سەر خۆرئاوای كوردستان دەستپێكردووە،  دەوڵەتی توركیا باسی هێرش و پەلاماری زەمینی دەكات، مەترسییەكان لەچ ئاستێكدان، ئامادەكاری ئێوە بۆ ئەگەری هێرشی زەمینی توركیا چییە؟ ساڵح موسلیم: توركیا لە ٢٠١٦ەوە بە بەردەوامی هێرش دەكاتەسەر خۆرئاوای كوردستان، وەك ئاماژەم پێكرد، دەیەوێت پرۆژەكەی جێبەجێ بكات، پێشتر لەڕێگەی داعشەوە هەوڵیدا ئەو كارە بكات، بەڵام داعش نەیتوانی ئامانجەكەی بەدیبهێنێت، ئەگەر سەرنج بدەین، دەبینین كە لەساڵی ٢٠١٥ەوە، دوای داعش هێرشەكانی بۆ سەر باكور، رۆژئاواو باشوری كوردستان دەستپێكردووە، ئێستاش دەستی بەهێرشی ئاسمانی كردووە، هەروەها هەرێمەكانی رۆژئاوا تۆپباران دەكات، دەیەوێت خەڵكی ناوچەكە ماڵ و حاڵیان چۆڵ بكەن و دواتر هێرشی زەمینی ئەنجامبدات. هێرشی زەمینیش پەیوەندی بەدوو بابەتەوە هەیە، یەكەم: هێزی بیانی لەخۆرئاوای كوردستان هەیە، هێزی روسیا، ئەمریكاو هەتاوەكو ئێرانیش هەیە، نازانێت كەهەڵوێستی ئەم هێزانە چی دەبێت؟ دووەمیش: بەرخۆدانی گەل و هێزەكانی سوریای دیموكراتی (هەسەدە) هەن، توركیا بیر لەم بابەتەش دەكاتەوە و لێكۆڵینەوە دەكات كەئایا تاوەكو چ رادەیەك خۆرئاوای كوردستان بەرگری دەكات، لەلایەكی دیكەوە، هێزە بیانیەكانی وەك ئەمریكاو روسیا، دژایەتی ئۆپراسیۆنی زەمینیان كرد، لەبەرئەوەی بەهێرشەكانی پشتگیری لەچەتەكانی داعش و گروپەكانی دیكە دەكات و ئەمەش زیان بەشەڕی دژی داعش دەگەیەنێت، چونكە دەزانرێت كە توركیا هێرشیكردەسەر كەمپەكانی داعش و هەشت هەڤاڵمان شەهیدبوون، هەروەها هێرشیانكردە سەر زیندانەكان كە ئەندامانی داعشیان تێدایە و ویستیان ئازادیان بكەن، بۆیەش ئامانجەكە دیار بوو و هەموو لایەنەكان دژی هێرشەكە وەستانەوە، بەڵام بەرپرسە باڵاكانی توركیا دەڵێن كە گوێ لەوڵاتانی دیكە ناگرن و ئەمەش دەریدەخات كەهەموو كاتێك مەترسی هێرشی زەمینی هەیە، دەشزانێت، نە ئەمریكا و نە روسیا دژی توركیا ناوەستنەوەو بۆیەش ئەگەری شەڕو هێرشكردن هەیە، ئەوەی كەبەرگری دەكات، لەكۆتاییدا ئێمەین، ئێمە ئامادەكاریمان كردووەو ئەزمونیشمان هەیە، لەبەرئەوەی چەندین ساڵە لەنێو شەڕداین و گەلی خۆرئاوای كوردستانیش، ناوچەكانیان چۆڵنەكردووە و ئەمە وەڵامێكە بۆ توركیا كەئێمە و گەل بەرگری دەكەین. هاوڵاتی: لەمیدیاكاندا دەوترێت، توركیا چاوی بڕیوەتە كۆبانێ، منبج و تەلرەفعەت، ئەم شارانە چ گرنگیەكیان هەیە كە خودی ئەردۆغانیش باسی دەكات؟ ساڵح موسلیم: هەرێمەكانی كۆبانێ، منبج و تەلرەفعەت دەكەونە نێوان گرێ سپی و سەرێكانی و عەفرین، پیشتر ئەو سێ هەرێمە داگیركراون و منبج و تەلڕەفعەت و كۆبانێ دەكەونە نێوانیان و دەیانەوێت، ئەم سێ هەرێمەش داگیربكەن و بیكەنە یەك هەرێم و بكەوێتە ژێر كۆنتڕۆڵیان، بەم شێوەیەش لەنزیك قامشلۆوە تاوەكو حەلەب دەكەوێتە ژێر دەستیان، وەك پێشتریش وتم بەم شێوەیە دەتوانێت، بەشێك لەپرۆژەی میساقی میللی جێبەجێ بكات، ئەگەر هەیە ئەو ناوچانە بەتەواوی لەسوریا داببڕێنێت و بیخاتەسەر ئەسكەندەرون، بەم شێوەیە دەتوانێت بەشێوەیەكی ئازادانە جموجووڵ و سیاسەت بكات، بەم شێوەیەش خۆرئاوای كوردستان بەتەواوی دەكەوێتە ژێر كۆنتڕۆڵیان، جگە لەقامشلۆو حەسەكە، دواتر بەیاریەكی دیكە، دەست بۆ قامشلۆ و حەسەكەش دەبات و ئەمەش دەبێتە هۆكارێك كەخۆی بگەیەنێتە، موسڵ، كەركوك، هەولێرو سلێمانی، بەم شێوەیە نەخشەی میساقی میللی دروست بكات. هاوڵاتی: هیچ ئامارێكی تەواوی گیانی و ماددی هێرشەكانی توركیاتان لەلایە، دەوڵەتی توركیا زیاتر كوێ دەكاتە ئامانج، بەگشتی دەكرێت بۆمان باس بكەی ئەو زیانانەی توركیا لەو هێرشانەی دوایی لەخۆرئاوای كوردستانی داوە چیە؟ ساڵح موسلیم: ئێمە بەشێوەیەكی روون و ئاشكرا ئامارێكی زیانە ماددی و گیانییەكانمان لەبەردەستدا نییە، بەڵام بەگشتی لەكۆبانێ نەخۆشخانەیەك كرایە ئامانج، لەگوندی قەرەموخ بنكەیەكی تەندروستیان تۆپباران كرد، هەندێك قوتابخانەو كارگەیان كردە ئامانج، كارگەی غازی سوێدای كردە ئامانج كەنزیكەی ٨٠ كیلۆمەتر لەسنوری توركیاوە دوورە، چەندین كێڵگەی نەوت بۆردومان و تۆپباران كران، هەروەها دوو نانەوایان كردە ئامانج و بورجی پەیوەندیەكانی ئینتەرنێت و تەلەفونیان وێران كرد، بەگشتی ماڵ و موڵكی هاووڵاتیان تۆپباران دەكرێن و زیانێكی زۆری ماددی دروست بووە، بەهۆی ئەوەی هێرشەكان بەردەوامن، ئامارێكی روون و ئاشكرامان بەدەست نەگەیشتووە، لەدێرك وێستگەی كارەبا كرایە ئامانج و ١١ كەس لەوێ شەهید بوون، هێرشی چڕ لەسەر شارۆچكەی زرگانی سەر بەحەسەكە هەیە، دەتوانم بڵێم زیاتر لەنیوەی شاروچكەكە وێران بووە، هاووڵاتیان ماڵ و حاڵیان بەجێهێشتووە، توركیا گوندەكان دەكاتە ئامانج، ئامانجەكە ئەوەیە كە هاووڵاتیان، ناوچەكانیان چۆڵ بكەن و ئاوارە ببن، لەڕووی زیانی گیانییەوە، ئەوەندەی من بزانم، نزیكەی ١٩ شەڕڤانی هەسەدەو هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆو نزیكەی ٢٠ هاووڵاتی مەدەنی شەهیدبوون، هەروەها زیاتر لە ٢٥ سەربازی حكومەتی سوریا گیانیان لەدەستداوە، واتە بەگشتی ژمارەی شەهیدەكان ناگاتە ١٠٠ كەس، بەڵام رۆژانە تۆپباران هەیەو زیانی گیانیش دروست دەبن، بۆ نموونە لە ١٢ی مانگدا هاووڵاتیەك لەگرێ سپی لەسەر تراكتۆرەكەی كرایە ئامانج و شەهیدكرا، گوندەكانی ئاشوری و سریانیەكان لە زرگان بە بەردەوامی دەكرێنە ئامانج، وەك وتم گەورەترین زیان لەدێرك بوو كە ١١ كەسمان بە یەكجار شەهید بوون كە رۆژنامەوانێكیشیان تێدابوو. هاوڵاتی: باسی ئەوە دەكرێت، پێداویستییە سەرەتاییەكانی وەك نەوت و غاز زۆر كەمبووەتەوە، لەهەندێك كەمپ نەخۆشی بڵاوبووەتەوەو قۆتابخانەكان پەكیانكەوتووە، ئایا وڵاتانی جیهان لەم دۆخە ئاگاداركراونەتەوە، رایان چییە؟ پلانی رۆژئاوا بۆ ئاساییكردنەوەی دۆخەكە و خزمەتگوزاری چییە؟ ساڵح موسلیم: راستە كێڵگەكانی نەوت و كارگەی غازی سوێدایان كردە ئامانج، ئەمەش لەراستیدا قەیرانێكی خوڵقاندووە، هەوڵیش هەیە كەكارگەكان نۆژەن بكرێنەوە، كەموكوڕیش دەبێت، لەئێستادا لەڕووی سوتەمەنی كێشە هەیە، پێشتریش قەیرانی غاز هەبوو، بەشێك لەغازی هەرێمەكە لەدەرەوە دەهات، لەكەمپەكانیشدا كێشە هەیە، وڵاتێك كە لەشەڕدا بێت، رێكخراوە مرۆییەكان، ناتوانن سەردانیان بكەن، ناتوانن بە ئازادانە بگەڕێن و بچنە كەمپەكان، لەڕووی پرۆسەی خوێندنیش، لەهەندێك ناوچەی وەكو زرگان نەبێت، پرۆسەی خوێندن بەردەوامە، ناوچەكانی وەك قامشلۆ، حەسەكە، تربەسپی، گركێ لەگێ و زۆر ناوچەی دیكە، كێشەی خوێندنیان نییە، بەڵام كە تۆپبارانەكان دەستپێبكەن، بەناچاری پێویستە رێوشوێن بگیرێتەبەر، ترسێك هەیە، لە زرگان، گرێ سپی و تەلتەمر، هاووڵاتیان بەهۆی تۆپبارانەوە ناوێرن منداڵەكانیان بۆ قوتابخانە بنێرن، لەلایەكی دیكەوە، لەكەمپەكانیشدا كێشەی تەندروستی هەیە، رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی، ناتوانن بەهۆی هێرشەكانەوە خزمەتگوزاری پێشكەش بكەن، راستە كەموكورتی هەیە، بەڵام لە ئاستێكی زۆر گەورەدا نییە و هەوڵی چارەسەری دەدرێت، خۆبەڕێوەبەری باكورو رۆژهەڵاتی سوریاش بەگوێرەی تواناكانی هەوڵدەدات كێشەكان چارەسەر بكات، هەوڵدەدرێت لەڕووی پزیشك و دەرمانەوە، پێداویستیەكان دابین بكرێن، بەڵام لە راستیدا دۆخەكە نائاساییەو بەهۆی هێرشەكانەوە لە هەندێك ناوچە جاری واهەیە قەیرانی نانیش دروست دەبێت، بۆ نمونە لە زرگان فڕنەكانی نانیان كردە ئامانج كە پێداویستی هەزاران كەسیان دابین دەكرد، بۆیەش لەناوچەكانی دیكەوە، نان رەوانەی زرگان دەكرا، تاوەكو ئێستاش ئەم جۆرە كێشانە هەیە، ناتوانین بڵێین كێشەو كەموكوڕی نییە، بەڵام هەوڵی چارەسەری دەدرێت. هاوڵاتی: لەتوركیا هەڵبژاردن بەڕێوەیە، ئێوە پێشتر باسی ئەوەتان كردبوو كەهێرشەكانی توركیا بۆ سەر رۆژئاوا بۆ ئەوەیە كە ئاكەپەو مەهەپە لەهەڵبژاردنەكاندا سەربكەون، هێرشەكان چ جۆرە پەیوەندیەكیان لەگەڵ هەڵبژاردنەكانی توركیا هەیە؟ ساڵح موسلیم: ئەگەر سەرنجی هەڵبژاردنەكانی رابردوو بدەین، لەساڵی ٢٠١٦دا كە جارێكی دیكە ئەردۆغان هاتەوە سەر دەسەڵات، كاری لەسەر نەتەوەپەرستی كرد، نەتەوەپەرستیەكەشی دژی گەلی كورد بوو، نەتەوەپەرستی تورك دژی كورد شۆڤێنیزم و فاشیزمە، بەمشێوەیە حەوت ساڵە لەسەر دوژمنایەتی كوردو نەتەوەپەرستی كار دەكات، ئەمەش واییكرد كەتوركیا لەڕووی ئابوری، سیاسی و دیپلۆماسیدا تەنگەتاو ببێت، دەسەڵاتی توركیا هیچ رێگایەكی دیكەی نەماوەو دەیەوێت بەردەوامی بەم سیاسەتەی بدات، بۆ ئەوەی هیچ نەبێت پێگەی خۆی لەنێو چینی نەتەوەپەرستی توركدا بەهێز بكات، ئەمەش پەیوەندی بەهەڵبژاردنەوە هەیە كەبڕیارە لەمانگی حوزەیرانی ساڵی داهاتوودا ئەنجامبدرێت، شەش مانگێكی ماوە، بۆیە دەیەوێت فشاری سەر كورد زیاتر بكات، لەناوخۆی توركیادا دەیەوێت هەدەپە دابخات، بۆ ئەوەش پرسی داخستنی هەدەپەی بردووەتە دادگا، بەم شێوەیە دەستی بەدەستگیركردنی ئەندامان و لایەنگرانی كردووەو هەرچەند زیاتر دەستگیریان بكات، نەتەوەپەرستەكان بەو ئەندازەیە لەدەوری خۆی كۆدەكاتەوە، بەم شێوەیە سەربكەوێت، بۆیە دەستی بەهێرشكردووە، لەباشوری كوردستانیش دژی هێزەكانی گەریلا دەستی بەهێرشكردووە، لە رۆژئاواش هێرش دەكات، بەم شێوەیە دەڵێت، توركیا لە «تیرۆریزم» رزگار دەكەم، بەڵام بەم شێوەیە ناتوانێت گەلی كورد لەناوببات، رۆژانە لەمیدیاكاندا دەردەكەون و دەڵێن، «كۆتاییمان بەتیرۆ هێنا، لەباشور كۆتاییان هات، نازانم لەناوخۆ كەسیان نەماوە، لەرۆژئاوا كۆتاییمان پێهێنان، سنوورمان بۆ داناوە» بەم جۆرە بانگەشانە دەیانەوێت، هۆكارێك دروستبكەن و لەسەر دەسەڵات بمێننەوە، ئەگەری زۆریش هەیە كەهەدەپە دابخەن، یان پارتەكانی دیكەی باكوری كوردستانیش دابخەن كەباسی دۆزی كورد دەكەن، واتە پلانێكی بەم شێوەیەیان هەیە، لەڕاستیدا دەیانەوێت بەم شەڕە تەمەنیان درێژ بكەنەوە، بەم شێوەیە هاوپەیمانی دەسەڵات، هەم دوژمنایەتی كورد جێبەجێ دەكات و هەمیش دەیەوێت ماوەی تەمەنی دەسەڵاتەكەی درێژ بكاتەوە، بەكۆمەڵگا دەڵێن «چوار-پێنج ساڵی دیكەمان بدەنێ لەڕیشەوە دەریاندەهێنن و لەناویان دەبەین» سەركەوتن و سەرنەكەوتنیان، گرێدواری تێكۆشانی ئێمەیە كە رێگە نەدەین دەوڵەتی توركیا بگاتە ئامانجەكانی، باش دەزانن كەدۆخەكە بەم شێوەیە بێت، لەهەڵبژاردنەكاندا شكستدەهێنن، ئەگەرێكی دیكەش هەیە، كەدۆخی نائاسایی لەهەموو توركیا رابگەیەنن و هەڵبژاردنەكان دوابخەن، ئەگەرێكی بەم شێوەیەش هەیە، فشارو شەڕو هێرشەكانی بۆ ئەوەیە كە لەهەڵبژاردنەكاندا دەنگێكی زۆر بەدەستبهێنێت و سەربكەوێت. هاوڵاتی: رای ئێوە لەبارەی هەڵوێستی پارتە سیاسییەكانی باشورو گەلی باشور لەبەرامبەر هێرشەكانی سەر رۆژئاوا چییە؟ دەبێت باشور لەم دۆخەدا چی بۆ رۆژئاوا بكات؟ ساڵح موسلیم: لەبارەی هەڵوێستی باشوری كوردستان و پارتە سیاسییەكانی باشور، بەڕاستی هیوامان وابوو، پارتە سیاسیەكان یەكگرتوو بوونایە، بۆ ئەوەی بە یەكدەنگ پشتگیریان لەئێمەو لەخۆشیان بكردایە، لەبەرئەوەی ئەم شەڕە تەنیا شەڕی ئێمە نییە، ئێمە بۆ هەموو گەلی كورد شەڕ دەكەین، بەڵام بەداخەوە دەبینین لەباشوریش ئاڵۆزیەكی زۆر هەیە، هەم لەنێو یەنەكەداو هەم لەنێو پەدەكەدا ئاڵۆزی هەیە، پێویستە ئەوانیش باش بزانن، ئەو ناكۆكیانەی كە لەباشوریش روودەدەن، دەستی توركیای تێدایە، توركیا بەشێوەیەك خۆی خزاندووەتە نێوانیان، فیتنە دروستدەكات و لەدژی یەكدی بەكاریاندەهێنێت، هەوڵدەدات كە لایەنەكانی باشور بخاتە دۆخێكەوە كە دژی یەكدی شەڕیش بكەن، بێگۆمان دۆخێكی خراپە، بەڵام بێهیوا نین، هیوادارو خوازیارین كە پارتە سیاسییەكانمان لەباشور خۆیان كۆبكەنەوەو یەكدەنگ بن، بۆ ئەوەی بتوانن لەبەرامبەر هێرشەكانی دەوڵەتی توركیاش بوەستنەوەو هەمیش پشتگیری لەخۆرئاوای كوردستانیش بكەن، لە راستیدا چاوی هەموومان لەباشوری كوردستان بوو، هەرێمێكی فیدڕالەو كورد تێیدا دەسەڵاتدارە، هیوامان وابوو، هەم هاوكاری خۆرئاواو هەم هاوكاری خۆرهەڵات بكەن، پێویستە بەم شێوەیە سیاسەتیان بكردایە، بەڵام بەداخەوە، هەوڵ بۆ خۆیان دەدەن و دەڵێن، با ئێمە هیچمان لێنەیەت، پێویستە لەناوخۆیاندا یەكگرتووبن و ئاگاداری یارییەكانی توركیابن كەدەستی خستووەتە نێوانیان و ئەوكاتە بتوانن هاوكاری پارچەكانی دیكەی كوردستانیش بكەن، ئۆمێدمان بەم شێوەیە بوو و بێئومێدیش نین، لێرەوە جارێكی دیكە دووبارەی دەكەمەوە، پێویستە كۆنگرەیەكی نەتەوەییمان هەبێت، مەرجەعێكی كوردیمان هەبێت، هەموو لایەنێكی كورد بەشداری بكات، بۆ ئەوەی راوێژ بەیەكدی بكەین، بەپێچەوانەوە ئەگەر یەك بەیەك دەوڵەتی توركیا شەڕی ئێمە بكات و لایەنەكانی دیكە بێدەنگ بن، بەڕاستی كۆتاییمان دێت، هیوادارین هەرچی زووە، مەرجەعێكی خۆمان دروستبكەین و پێكەوە رێوشوێن بگرینەبەرو ئەمە لەسوودی هەموومان دەبێت.  

هاوڵاتی وەزارەتی پێشمەرگەی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، پێشمەرگە ئۆپراسیۆنەکانی دژی داعش دەستپێدەکاتەوە ئەمڕۆ لەراگەیەنراوێکدا وەزارەتی پێشمەرگەی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، لە چوارچێوەی بەردەوامی ئۆپراسیۆنەکانی دژی داعش، ئەمڕۆ هێزەکانی لیوای 18ی پیادە لە بناری چیای قەرەچوغ ئۆپراسیۆنێکی کێوماڵکردنی سنورەکەیان دەستپێکردوە و ئەو جۆرە ئۆپەراسیۆنانەش بەردەوامیان دەبێت. ئەوەشی خستوەتەڕو، ئۆپەراسیۆنەکەش لە سنوری ئەو گوندانە بون کە دەکەونە بناری چیای قەرەچوغ، مەبەست لێی کێوماڵ کردن و پاک کردنەوەی ناوچەکە بو لە چەکدارانی داعش هاوکات لای خۆیەوە عەمید زریان ئیسماعیل خەلیفە، فەرماندەی لیوای 18ی پیادە لەدوای ئۆپراسیۆنەکە رایگەیاند، ئەم جۆرە ئۆپراسیۆنانە بەردەوامیان دەبێت، پێشمەرگە هەمیشە چاوکراوەیە بەرامبەر هەر جوڵە و مەترسییەکی تیرۆریستان

هاوڵاتی وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى هەرێم ئەمڕۆ چوارشەممە لە راگەیەنراوێکدا ڕایگەیاند، دەرگای پێشکەشکردنی داواکاری بۆ 12 پۆست لە زانکۆى پۆلیتەکینکى دهۆک دەکەنەوە و بۆ پۆستەکانیش مەرجە خوازیاران هەڵگری بڕوانامەی دکتۆرا یان ماستەر بن. دەقی راگەیەنراوەکە: وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى ژمارەیەک پۆست لە زانکۆى پۆلیتەکینکى دهۆک بۆ جارى دووەم ڕادەگەێنێت. پۆستەکان: هارێکارێ سەرۆکی زانکۆیی بۆ کاروبارێن قوتابیان هاریکارێ سەرۆکی زانکۆیێ بۆ کاروبارێن زانستی و خواندنا بلند هارێکارێ سەرۆکی زانکۆیی بۆ کاروبارێن کارگێڕى و دارایى راگرێ کولیژا تەکنیکی ئەندازیارى راگرێ کولیژا تەکنیکی کارگێڕى دهۆک راگرێ پەیمانگەها تەکنیکی دهۆک راگرێ پەیمانگەها تەکنیکی شێخان راگرێ پەیمانگەها تەکنیکی ئامێدی راگرێ پەیمانگەها تەکنیکی زاخۆ راگرێ پەیمانگەها تەکنیکی شەنگال راگرێ پەیمانگەها تەکنیکی کارگێڕى دهۆک بەڕیوەبەری گشتى سەنتەری توێژینەوە مەرجەکان بۆ  پۆستى هاریکارێ سەرۆک زانکۆ و ڕاگرێ کۆلێژ و بەڕێوەبەرى گشتى سێنتەرى توێژینەوە: 1. هەڵگرى بڕوانامەى دکتۆرا بێت . 2. ناونیشانى زانستى لە پرۆفیسۆرى یاریدەدەر کەمتر نەبێت. 3. خزمەتى زانکۆیی لە (10) ساڵ کەمتر نەبێت. مەرجەکان بۆ  پۆستى  ڕاگرێ  پەیمانگەها: 1. بڕوانامەکەى لە ماستەر کەمتر نەبێت.  2. ناونیشانى زانستى لە مامۆستا کەمتر نەبێت. 3. خزمەتى زانکۆیی لە (10) ساڵ کەمتر نەبێت. تێبینیەکان: • ئەو بەڕێزەى داواکاری پێشکەش دەکات، باشترە دید و بۆچوون و بەرنامەى کاری خۆى پێشکەش بکات بۆ بەرەوپێشبردنى زانکۆ بۆ ئەو چوار ساڵەى کە پۆستەکە وەردەگرێت. • زانینی زمانى ئینگلیزى و شارەزایی لە بەکارهێنانى تەکنەلۆجیاى بوارى خوێندن و فێرکردن و کارایی بڵاوکردنەوەى توێژینەوەى زانستى، هەلى زیاتر بۆ پێشکەشکار دەڕەخسێنیت. • پێشکەشکار پێویستە: (سى ڤى) ، (پوختەى ڕاژە) ، (یەکەمین فەرمانى زانکۆیی بەدەستهێنانى نازناوى زانستى) ، (لیستى ناو و ناونیشانى توێژینەوە زانستیە بڵاوکراوەکان) ، (وێنەیەک لە کارتى نیشتمانى یاخود ڕەگەزنامە) پێشکەش بکات. • دوا کات بۆ پێشکەشکردنى داواکارییەکە رۆژى شەمە ڕێکەوتى (2022/12/24) لە ڕێگەى ئەم بەستەرەى خوارەوە (https://forms.gle/XepNFZ11bWLusrpx7) دەبێت. • پێشکەشکار پێویستە پوختەى ڕاژەى لەلایەن سەرۆکایەتیی زانکۆ پەسند کرابێت.

89 رۆژ بەسەر کاردانەوەکانی مەرگی ژینا ئەمینی و کوژرانی دەیان خۆپیشاندەر و لەسێدارەدانی گەنجانی ناڕازیی تێدەپەڕێت، ناڕەزایەتییەکانیش لە ئاستی ناوخۆی نێودەوڵەتی دژی دەسەڵاتی ئێران بەردەوامە. ئەمڕۆ لە شاری سنە گەنجێک وەک دەبڕینی ناڕەزایەتی بۆیاخی سوری  بە نیشانەی رژانی خوێنی خەڵک و خۆپیشاندەران کرد بە پەیکەری هێمای ئازادیی لە مەیدانی ئێقباڵ لەو شارە لە لایەن هێزە ئەمنییەکانەوە تەقەی لێکرا و بە برینداری دەستگیر کرا. تۆڕی مافەکانی مرۆڤی رۆژهەڵاتی کوردستان بڵاوی کردەوە؛ سۆنیا شەریفی کچە خوێندکارێکی شاری ئاودانان لە ئیلام کە تەمەنی 17 ساڵە لە لایەن دادگایەکی ئێرانەوە تۆمەتی بەشداریی لە ناڕەزایەتییەکان و دژایەتیی خودا دراوەتە پاڵی و سزای سێدارە ئەو کچە کوردە دەگرێتەوە کە زیاتر لە دو مانگە دەستبەسەرە. رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و چالاکوانانی مەدەنی لە رۆژهەڵاتی کوردستان هۆشداراییان دابو کە کەسوکاری فەرهاد و فەرزاد ئاگادارکراونەتەوە کە سزای سێدارەکەیان جێبەجێ دەکرێت بەڵام لە ژێر فشاری نێودەوڵەتی و هۆشداریی خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستان سزاکانی سێدارەی ئەو دو برایە و چەند گەنجێکی دیکە راگیراوە. سەرۆکی داواکاری گشتیی پارێزگای ورمێ رایگەیاند؛ سزای سێدارە بۆ فەرزاد و فەرهاد تەهازادە لە شاری شنو لە قۆناغی لێکۆڵینەوەدایە و راشیگەیاندوە هیچ سزایەکی سێدارە بۆ گەنجانی شاری شنۆ نەبڕاوەتەوە، لێدوانی ئەو بەرپرسە لە کاتێکدایە هاوکات لە فەرزاد و فەرهاد کە بران سزای سێدارە بەسەر چوار گەنجی دیکەی ئەو شارەدا سەپێنرا و کەسوکار و پارێزەرانی ئەو گەنجانەش هەواڵەکەیان پشتڕاست کردبوەوە. حەسن عەبدۆلیان‌پور سەرۆکی ناوندی پارێزەرانی دەزگای داد لە ئێران رایگەیاند؛ بەکارهێنانی هەر جۆرە چەک و چەقۆیەک بە مەبەستی ترساندنی هێزی ئەمنی و خەڵک بە تاوانی موحاربە یان (دژایەتی خودا) لەقەڵەم دەدرێت. لێدوانی سەرۆکی پارێزەرانی دەزگای دادی ئێران لە کاتێکدایە تا ئێستا دو خۆپیشاندەری گەنج لە تاران و مەشهەد بە پێی ئەو یاسایە لەسێدارە دراون و لانیکەم 50 خۆپیشاندەری دیکەش هەر لەسەر بنەمای ئەو یاسایە سزای سێدارەیان بەسەردا سەپێنراوە. سزای سێدارەی خۆپیشاندەرێک هەڵوەشایەوە و عەباس موسەوی پارێزەری ماهان سەدرات کە بە تۆمەتی بەشداریی لە ناڕەزایەتییەکان سزای سێدارەی بەسەردا سەپێنرابو ئاشکرای کرد ئەو سزایە دوای راگرتنی بۆ ماوەی 48 کاتژمێر دواجار بە پێداچونەوەی دادوەرەکان سزای سێدارە بە تەواوی هەڵوەشایەوە. فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی رۆژنامەنوسان (International Federation of Journalists) ئاشکرای کرد لە ماوەی نزیکەی سێ مانگی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەکانی رۆژهەڵات و ئێران لانیکەم 58 رۆژنامەنوس بە بیانوی روماڵی ناڕەزایەتییەکان دەستگیر کراون و تەنها 30 لەو رۆژنامەنوسانە بە دانانی بارمتە و بە شێویەکی کاتی ئازاد کراون. رۆژی چوارشەممە وەزارەتی دەرەوەی ئۆسترالیا محەمەد پورنەجەف، ئەرکداری باڵیۆزخانەی کۆماری ئیسلامی ئێرانی لە کانبێرا-ی پایتەختی ئەو وڵاتە بۆ شەشەم جار لە دوای سەرهەڵدانی ناڕەزایەتییەکان لە رۆژهەڵات و ئێران بانگهێشت کرد. لیندا تۆماس گرینفێڵد، نوێنەری ئەمریکا لە نەتەوەیەکگرتوەکان لە کاتی کۆبونەوەی کۆمیسیۆنی ژنانی سەر بە نەتەوەیەکگرتوەکان رایگەیاند؛ دوای کوژرانی ژینا ئەمینی و کوشتنی دەیان خۆپیشاندەر و خەڵکی ناڕازیی لەو وڵاتە بونی نوێنەری کۆماری ئیسلامی ئێران لە کۆمیسیۆنی ژنانی نەتەوەیەکگرتوەکان پەڵەیەکی ڕەشە. دوای ئەوەی ئەمریکا پێشنیاری کرد نوێنەرایەتیی ئێران لە کۆمیسیۆنی ژنانی سەر بە نەتەوەیەکگرتوەکان دور بخرێتەوە شەوی چوارشەممە ئەو کۆمیسیۆنە لە کۆبونەوەی خۆیدا بە ئامادەبونی نوێنەری 45 وڵات دەرکردنی نوێنەری ئێرانی خستە دەنگدانەوە و 29 وڵاتیش دەنگیان بە دەرکردنی دا.     وەزارەتی دەرەوەی ئۆسترالیا بڵاوی کردوەتەوە هۆشداریی دراوەتە کۆماری ئیسلامی ئێران کە لەسێدارەدان و سەرکوتی ناڕەزایەتییەکان پێشێلکارییەکی ئاشکرای مافەکانی مرۆڤە و نیگەرانیی قوڵی وڵاتەکەمان گەیاندوەتە بەرپرسانی تاران.  

کاتی پیری ریپۆرتەری پێشووی تورکیا لە پەرلەمانی ئەوروپا رایگەیاند، ئەردۆغان زۆر ترساوە کە لە هەڵبژاردنەکاندا شکست بهێنێت بۆیە سەرکردە دیارەکانی ئۆپۆزسیۆن دەستگیر دەکات. لەلایەکی دیکەوە سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی هەدەپە کە شەش ساڵە لە زینداندایە و پەیوەندیەکی باشی لەگەڵ ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ سەرۆکی گەورەشارەوانی ئەستەنبوڵ هەیە، تویتێکی بڵاوکردەوە و رایگەیاند، بڕیاری دادگا بۆ سەپاندنی سزای زیندانی بەسەر ئیمامئۆغلۆدا، کودەتایە. کاتی پیری تویتێکی لەبارەی سەپاندنی سزای زیندانی دوو ساڵ و حەوت مانگ و ١٥ رۆژ بەسەر ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ سەرۆکی گەورەشارەوانی ئەستەنبوڵ کە سەر بە جەهەپەیە بڵاوکردەوە. کاتی پیری لە تویتەکەیدا دەڵێت، لە کاتێکدا کە پێویست بوو، بڕیاری دادگای باڵای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپا لەبارەی ئازادکردنی سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی هەدەپە جێبەجێ بکرێت، بەڵام سزای زیندانی بەسەر ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ سەرۆکی گەورەشارەوانی ئەستەنبوڵدا دەسەپێندرێت. پیری ئاماژەی بەوەکردووە، دیارە ئەردۆغان زۆر دەترسێت کە لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی داهاتوودا شکست بهێنێت، بۆیەش سەرکردە دیارەکانی ئۆپۆزسیۆن دەستگیر دەکات." سەلاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی هەدەپەش لە توێتێکدا رایگەیاند، بڕیاری دادگا لەبەرامبەر ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ کودەتایە کە لەدژی ئیرادەی گەل کراوە. ئەمڕۆ دادگای ئەستەنبوڵ سزای دوو ساڵ و حەوت مانگ و ١٥ رۆژ زیندانی بەسەر ئەکرەم ئیمامئۆغلۆدا سەپاند. دادگا بەگوێرەی مادەی ٥٣ی دەستوری تورکیا، ئیمامئۆغلۆی بە سووکایەتیکردن بە بەرپرسانی کۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەکانی تورکیا تۆمەتبار کرد. ئەگەری هەیە قەدەغەی گەشتی دەرەوەی وڵات بەسەر ئیمامئۆغلۆدا بسەپێندرێت. تاوەکو ئێستا ئاشکرا نەکراوە کە کەی ئیمامئۆغلۆ دەستگیر دەکرێت و دەتوانێت لە دادگای تێهەڵچوونەوە تانە لە بڕیاری دادگای ئەستەنبوڵ بدات.

ئێران بە کۆی دەنگ لە کۆمیسیۆنی ژنانی سەر بە نەتەوەیەکگرتوەکان دەردەکرێت و ئەمریکا و ئەوروپا بە پێشەنگی ئەو هەنگاوە ئەژمار دەکرێن.  دوای ئەوەی ئەمریکا پێشنیاری کرد نوێنەرایەتیی ئێران لە کۆمیسیۆنی ژنانی سەر بە نەتەوەیەکگرتوەکان دور بخرێتەوە شەوی چوارشەممە ئەو کۆمیسیۆنە لە کۆبونەوەی خۆیدا بە ئامادەبونی نوێنەری 45 وڵات دەرکردنی نوێنەری ئێرانی خستە دەنگدانەوە و 29 وڵاتیش دەنگیان بە دەرکردنی دا. لە کۆی 45 دەنگ، نوێنەری 29 وڵات بە دەنگی بەڵی بڕیاری دەرکردنی ئێرانیان لە کۆمیسیۆنی ژنانی سەر بە نەتەوەیەکگرتوەکان پەسند کرد و نوێنەری هەشت وڵاتیش دژی ئەو بڕیارە وەستانەوە و نوێنەری 16 وڵاتیش بێلایەنیی خۆیان لە بڕیارەکە دەربڕی. هەر یەکە لە نوێنەرانی سوریا و روسیا و ڤەنزوێلا و بیلاڕوس دژی بڕیارەکە لێدوانیان دا و پشتیوانیی خۆیان بۆ مانەوەی نوێنەری کۆماری ئیسلامی ئێران دەڕبڕی بەڵام بە پێی یاساکانی نەتەوەیەکگرتوەکان بڕیاری دەرکردنی ئێران پەسند کرا. دوای مەرگی ژینا ئەمینی و کاردانەوەکانی کامالا هاریس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند؛ بەهۆی ئەو پێشێلکارییانەی دەسەڵاتی ئێران دژی ژن دەیکات نابێت لە کۆمیسیۆنی تایبەت بە ژنانی جیهان لە نەتەوەیەکگرتوەکان بمێنێتەوە و داوای کرد کار بکرێت بۆ دورخستنەوەی ئەو وڵاتە لە کۆمیسیۆنەکە.   لیندا تۆماس گرینفێڵد، نوێنەری ئەمریکا لە نەتەوەیەکگرتوەکان لە کاتی کۆبونەوەی کۆمیسیۆنی ژنانی سەر بە نەتەوەیەکگرتوەکان رایگەیاند؛ دوای کوژرانی ژینا ئەمینی و کوشتنی دەیان خۆپیشاندەر و خەڵکی ناڕازیی لەو وڵاتە بونی نوێنەری کۆماری ئیسلامی ئێران لە کۆمیسیۆنی ژنانی نەتەوەیەکگرتوەکان پەڵەیەکی ڕەشە.  

داداگای ئەستەنبوڵ سزای زیندانی دوو ساڵ و حەوت مانگ و ١٥ رۆژی بەسەر ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ سەرۆکی گەورەشارەوانی ئەستەنبوڵ سەپاند کە لەسەر لیستی پارتی کۆماری گەل (جەهەپە) هەڵبژێردراوە. ئەمڕۆ، دانیشتنی دادگاییکردنی ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ سەرۆکی گەورەشارەوانی ئەستەنبوڵ بەڕێوەچوو. حکومەتی هاوپەیمانی ئاکەپە / مەهەپە تۆمەتی ئەوەیان خستووەتە پاڵ ئیمامئۆغلۆ کە سووکایەتی بە ئەندامانی کۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەکان کردووە. دادگای تورکیا بەپێی مادەی ٥٣ی دەستوور، سزای زیندانی دوو ساڵ و حەوت مانگ و ١٥ رۆژی بەسەر ئیمامئۆغلۆدا سەپاند. دادگا کاتی دەستگیرکردن و جێبەجێکردنی سزاکەی ئاشکرا نەکرد. ئیمامئۆغلۆ دەتوانێت لە داداگی تێهەڵچوونەوە تانە لە بڕیاری دادگا بدات. دوای بڕیاری دادگا، بە هەزاران لایەنگری جەهەپە لەبەردەم گەورەشارەوانی ئەستەنبوڵ کۆبونەوە و پشتگیری خۆیان بۆ ئیمامئۆغلۆ دەربڕی و رایانگەیاند، بڕیاری دادگا سیاسیە و قبوڵ ناکرێت. ئەکرەم ئیمامئۆغلۆ دوای بڕیاری دادگا بە کورتی قسەی بۆ رۆژنامەنووسان کرد و رایگەیاند، پۆستی سەرۆکی شارەوانی ئەستەنبوڵ لەلایەن گەلەوە پێی دراوە و کەس ناتوانێت بە ئاسانی زەوتی بکات و وتی، " بە پشتگیری خوا تێکۆشانمان بەهێزتر دەکەین." لەلایەکی دیکەوە کەمال کلچدارئۆ‌غلۆ پەیامێکی فیدیۆیی لە تویتەرەکەیدا بڵاوکردەوە و رایگەیاند، کۆشکەکەی تورکیا (کۆشکی ئەردۆغان) ناوەندی کودەتایە و دژی یاسایە. لە ئێستادا لایەنگرێکی زۆری جەهەپە لەبەردەم گەورەشارەوانی ئەستەنبوڵ کۆبوونەتەوە و لەدژی دەسەڵاتی ئاکەپە / مەهەپە دروشم دەڵێنەوە.